Infomotions, Inc.Select anti-Pelagian treatises, and the Acts of the Second Council of Orange. With an introd. by William Bright. / Augustine, Saint, Bishop of Hippo

Author: Augustine, Saint, Bishop of Hippo
Title: Select anti-Pelagian treatises, and the Acts of the Second Council of Orange. With an introd. by William Bright.
Publisher: Oxford Clarendon Press 1880
Tag(s): theology collected works early church; gratia; peccato; peccatum; sine; gratiam; sine peccato; sicut; ergo; secundum; apostolus; pelagius; legem; illud; atque; ista; quoniam; justitiam; illo; ait; duas; legis; quibus; epistolas pelagianorum; bonum; duas epistolas; propter; hominem; tanquam; peccati; lege; contra duas; dixit; quomodo; utique; contra; aliud; posse; hominis; omnes; deum; quando; christi; homo; christum; quippe; justitiae; gratiae; eorum; justitia; solum; ipsum; eos; dicitur; jesum christum; grat; unde; tunc; facit; homines; nostra; esset; hac; verum; dicere; habere; duas epist; spiritus; hujus; dominus; libero arbitrio; natura; gestis pelagii; sive; aliquid; liberum arbitrium; nostrum; bona; illi; chap; christum dominum; dictum; domino; dominum nostrum; fide; illis; matt; ego; spiritum sanctum; vita; quasi; procul dubio; peccato originali; extra; mortis hujus; hac vita; justitiae hominis; originale peccatum; sine macula; gratia christi; ante; perfectione justitiae; secundum merita; hominem sine; clarendon press
Contributor(s): Eric Lease Morgan (Infomotions, Inc.)
Versions: original; local mirror; HTML (this file); printable; PDF
Services: find in a library; evaluate using concordance
Rights: GNU General Public License
Size: 159,883 words (average) Grade range: 12-15 (college) Readability score: 27 (difficult)
Identifier: selectantipelagi00auguuoft
Delicious Bookmark this on Delicious

Discover what books you consider "great". Take the Great Books Survey.











WU/i an hitroduction 






\_All rights reserved^ 






Introduction , vii 

De Spiritu et Littera i 

De Natura et Gratia, ad Timasium et Jacobum, contra Pelagium 59 

De Perfectione Justitiae Hominis 118 

De Gestis Pelagii, ad Aurelium episcopum 150 

De Gratia Christi et de Peccato Original! contra Pelagium et Coeles- 
tium : — 

Liber I : De Gratia Christi 202 

Liber II : De Peccato Originali 237 

Contra duas Epistolas Pelagianorum : — 

Liber I .......... 272 

Liber II ... 300 

Liber III .321 

Liber IV 347 

Concilium Arausicanum Secundum, de Gratia et Libero Arbitrio . 384 

Index 393 


Page xi, line 7, for bishop read bishops 

P. 23, 1. 5, insert, Dominus autem Spiriius est : ubi antem Spiritus DoJtiini, 

ibi lihertas. 
P, 65, 1. 29, for peccat read potest 
P. 157, line y^, for reportet read *reportet 
P. 157, line 31, for *eos read eos 


Bright' s St. Augusthu. 


Any introduction to the following Anti-Pelagian documents, 
reprinted with a special view to the Oxford School of Theology, 
must begin with some account of the theory which they assail. 

The British-born heresiarch, who under a Grecised name 
acquired so unhappy a notoriety, had previously, during his 
long residence ^ in Rome, been highly esteemed as a * monk'^ ' 
of devout life, a 'holy man, an advanced Christian^,' a friend 
of Paulinus the pious bishop of Nola ^ The ascetic habits of 
his profession would foster in him a genuine indignation against 
indolent Christians^, who pleaded weakness as an excuse for 
practical inconsistency. He would say of such persons, ' What 
they want is not power, but will^;' and he insisted, it seems, 
very strongly on the principle, affirmed by a long tradition of 
Christian teachers of different schools of thought''', that under 
the Divine moral government man is treated as free. We are 
told ^ that he was greatly shocked when a bishop once quoted 
to him Augustine's prayer, already published in his Confes- 
sions, * Da quod jubes, et jube quod vis ^.' It was somewhat 

^ De Pecc. Orig. s. 24. 

^ De Gest. Pel. s. 36 ; so Marius Mercator, Commonit. ii. 2 (Op. ed. 
Gam. p. 30). 

^ See De Pecc. Merit, iii. s. i ; so 5, 6, ii. s. 25 ; De Gest. Pel. s. 46. 

* Ep. 186, s. I. 

' See De Nat. et Grat. s. 7 ; De Gest. Pel. s. 50. 

* So he says in his letter to Demetrias, c. 16 : ' Dicimus, "Durum est, 
arduum est, non possumus, homines sumus "... O caecam insaniam ! . . . 
Accusamus Deum,' etc. See the letter in App. to Aug. torn, ii, Cp. De 
Nat. et Grat. s. i. 

'' As by Irenaeus, TertuUian, and Clement of Alexandria. 

' De Dono Persev. s. 53. He ' almost had a strife with the bishop.' 

* Confess, x. s. 40. ' Da (juod jubes ' recurs in De Pecc. Merit, ii. s. 5 ; 
De Sp. et Litt. s. 22. 


viii Introduction. 

too pithily antithetical to cover the whole ground of such a 
subject ; and to Pelagius it seemed to deny that man had any 
real part in the working out of his salvation, and therefore 
to encourage him in hoping that he would be ' crowned,' so 
to speak, 'without his stir.' But from some intellectual one- 
sidedness, this champion of free-will gravely exaggerated its 
actual capacities in regard to right conduct ; he would not 
give due weight to such limiting considerations as were in- 
volved in the sad experience of human infirmity, and of the 
strong tyranny of evil habit ^ : he ' relied upon the sense of 
bare ability, as if it were an infallible footing for the most 
complete conclusion : ' and this was to set up * not a rea- 
sonable, but a fanatical doctrine of free-will^. Similarly, his 
mind rested on the fact of the Divine Justice in its relation 
to individual souls, each of which was invested with an in- 
communicable responsibility. But his view of the high truth 
was too simple to be real ; he did not take account of the 
vastness of its area, and the mysteriousness inseparable from 
its working^. To this it must be added, that he appears to 
have had the moral fault of a defect of humility*, as well as 
the mental fault of a defect of comprehensiveness ; and with 
an imperfect sense of the spiritual needs of human nature, to 
have appreciated as imperfectly the redemption by which they 
had been met ; and this, although he could write a treatise 
on the doctrine of the Trinity^, and expatiate, with a clear- 
ness and fulness which might seem to anticipate the later 
dogmatic language of the Church*', on the personal Divinity 
of the E-edeemer. 

^ See Guizot, Civilisation in France, lect. 5. 

* Mozley, Augustinian Doctrine of Predestination, p. 64. 

. 3 See Mozley, pp. 77, 103, and Univ. Serm. p. 201, ed. i. 

* In his letter to Demetrias, c 20, Pelagius describes, with sarcastic 
penetration, a sanctimonious counterfeit of that true humility which yet 
the general tone of the letter would not promote. 

' In three books ; Gennadius, Script. Eccl. 42, 

* See his Libellus Fidei, in App. 2 to Aug. torn. x. Yet the denial of 
the Incarnation by his follower Leporius (Ep. 219 ; Gennadius, Script. Eccl. 
597), and the subsequent connection of the Pelagian or Coelestian party 

Introduction. ix 

From these antecedents, in combination, to some extent, with 
the influence of a Syrian theologian named Rufinus ^, who 
visited Rome at the beginning of the fifth century, and who 
derived some ideas from the celebrated Theodore, bishop of 
Mopsuestia^, and also, in all likelihood, from passages in the 
writings of Origen ^, there grew up in the mind of Pelagius, 
as early as 405 *, a theory reducible to two main propositions. 
These amounted to 

(i) A denial of the necessity of supernatural and directly 
assisting grace, in order to any true service of God on the 
part of man. 

(2) A denial of the transmission of a 'fault and corruption 
of nature ''^,' and also of physical death, to the descendants of 
the first man, in consequence of his transgression. 

Of these propositions the first appears to have been, in order 
of time, prior to the second''; but the second was required 

with the Nestorian, are significant facts. See also Photius, Bibl. 54 ; and 
Mozley, p. 96. Theodore was the true parent of Nestorianism. 

^ Mar. Merc. Commonit. ii. 2. This was apparently the Rufinus to 
whom Jerome alludes respectfully in a letter to Rufinus of Aquileia, 
Epist. 81, 

^ Mar. Merc. 1. c. Theodore wrote a work on the Pelagian side against 
'the Syrian' (Jerome, see Cave, Hist. Liter, i. 387) about 416 ; Photius, 
Cod. 177 ; Fleury, b. xxiii. 28. Augustine (De Pecc. Orig. s. 25) writes as 
if uncertain whether Pelagius and Coelestius had not ' learned from others.' 

^ Jerome calls Pelagianism 'Origenis ramusculus,' Ep. 133. 3. Origen 
refers Phil. ii. 13 to faculties given in creation, De Princip. iii, i, 19, and 
explains away the fall of Adam in C. Cels. iv. 40. His theory of the pre- 
existence of souls ' does not all< »w of the derivation of sinfulness from 
A<lam,' and *is very inconsistent with correct notions of the working of 
God's grace. It supposes the freedom of will unimpaired through every 
stage of declension from holiness.' Evans, Biogr. Early Ch. ii. 99. 

* Cp. De Grat. Chr. s. 38. 

^ The phrase * original sin,' i. e. the ' sin with which men are born,' is 
Augustine's, and appears in the Ad Simplicianum, one of his earliest 
works (i. s. i). It was probably suggested by the 'originis injuriam ' of 
St. Ambrose ; see C. duas Epist. iv. s. 29. Cp. St. Cyprian's ' coptagium . . 
nativitate contraxit,' Ep. 64. Besides ' peccatum,' Augustine uses ' tabes,' 
' vitium,' ' aegritudo.' 

* See Petavius, De Pelig. et Semipelag. Haer. ii. s, i (Theol. Dogra. ii. 

X Introduction^ 

as its logical basis. It was only by ignoring the great CTer- 
throw that Pelagius could dispense with the great restorative 
force. For grace, in the theology of the Church, is regarded 
as a force ^ in the spiritual order, not simply God's unmerited ^ 
kindness in the abstract, but such kindness in action as a move- 
ment of His Spirit within the soul, resulting from the Incarna- 
tion', and imparting to the will and the affections a new 
capacity of obedience and of love. Pelagius was ready to use 
the term ' grace,' but he seems to have meant by it, sometimes 
the natural endowment of free-will, viewed as the Creator's gift, 
sometimes the moral law, or other divinely bestowed instruction 
as to duty, or the pattern of sanctity in Christ, and some- 
times also the gift of Divine pardon. This is the repeated 
assertion of Augustine ^ in which he has substantially the con- 
cuiTcnce of Jerome ^, and has been followed by most of those 
who have written on the Pelagian question, including our 
own Hooker ^. A very eminent writer has, indeed, expressed 
his opinion that 'this adverse explanation is not altogether 
justified by the language of the Pelagians themselves'.' But 
the few words quoted by him from Pelagius himself form, 
in fact, one of four dependent clauses, intended to illustrate 
the Divine assistance conveyed 'through teaching and revela- 

^ See Bp. Berkeley, Alciphron, Dial. vii. s. 4-10 (Works, ii. 294 ff.) ; 
Liddon, Univei*sity Sermons, i. 44. 

"^ Cp. De Nat. et Grat. s. 4 ; De Gest. Pelag. s. 33, &c. 

' John i. 14, 16. See Hooker, v. 56. 6 flf. Wilberforce on the Incarna- 
tion, p. 199 new ed. 

* E.g. De Sp. et Litt. s. 4 ; De Nat. et Grat. s. 12, 53; De G^st. Pelag. 
s. 20, 22, 38; De Grat. Chr. s. 2, 3, 8, 31, 42, 45 ; C. duas Epist. iv. s. 11, 
30; De Grat. et Lib. Arb. s. 23-26; Op. imperf. c. Jul. i. 94; Ep. 175, 
s. 2, 3 ; 177, s. 2 ff. ; 217, s. 4; Serm. 26, s, 8. His first impression, in 
regard to Pelagius' letter to Demetrias, had been piore favourable; but he 
saw reason to correct it, De Grat. Chr. s. 40. 

^ Dial. c. Pelag. i. 2, 4; Ep. 133 (ad Ctesiph.), s. 5. 

* Hooker, App. to b. v. (Works, ii. 546, ed. Keble) ; Cave, Hist. Liter. 
i. 382 ; Newman, in note to Fleury, Oxf. Transl. ii. 310. Compare Petav. 
de Pelag. et Semipel. Haer. ii. 4 ff. Pelagians also spoke of ' adoption * 
and ' salvation ' under the name of grace, and tetavius reckons in both 
these senses as Pelagian. 

^ Mozley, Doctr. Pred. p. 53. 

Introduction. xi 

tion ^ ; ' and if Pelagius, as Dr. Mozley supposes, admitted 
proper, or, as it is called, internal grace, and only denied to 
be in effect irresistible, one does not see why he was con- 
demned as heterodox on this question of grace, not by St. 
Augustine only, but by the general judgment of Christendom ; 
why he did not frankly state the distinction when accused 
before the bishop of Palestine, instead of having recourse to 
language at best somewhat ambiguous ; or again, why, after 
that so-called trial, he did not once for all clear up his mean- 
ing on this head^. In fact, Augustine himself repeatedly 
speaks ^ in a tone which implies that if Pelagius had honob 
fide acknowledged a true internal assisting grace, as necessary 
in order to holiness, without admitting it to be irresistible, 
the controversy on this point would have been over between 
them ; — Pelagius would have said enough to relieve his main 
anxiety — would have owned that man had so far fallen from 
his original integrity as to require a 'Divine assistance, be- 
stowed not through the channel of his original constitution,' 
but through the * re-creation ' of his nature ' in Christ *.' 

'The philosophical fault of Pelagianism,' says Dr. Mozley, 
* was that it went upon ideas without considering facts ^.' 
This is pointedly true, not only, as has been said, of the 
Pelagian idea of liberty which has been sternly coupled with 
that of Paganism^, but also of the Pelagian denial of the 

* 'Adjuvat nos Deus per doctrinam et revelationem suam, dum . . . nos 
multiformi et ineffabili dono gratiae caelestis illuminat,' quoted from Pela- 
gius, ' Pro Libero Arbitrio,' in De Grat. Chr. s. 8. See Augustine's comment 
at the end of the section. The other clauses relate to ' opening the eyes of 
the heart,' prediction, and 'laying open the devil's snares,' The passage is 
subsequent to another extract from Pelagius, quoted by Dr. Mozley in p. 55. 

^ De Gest. Pel. s. 20, 32 ; De Grat. Chr, s, 33, 45. See Christian Re- 
membrancer, Jan. 1856, p. 149, art, 'Mozley on St. Augustine.' 
3 E.g. De Nat. et Grat. s. 52, 60, 81 ; De Grat. Chr. s. 52. 

* Wilberforce on Baptism, p. 164 ; on the Incarnation, p. 9, new ed, 
Christ's title of 'the Last Adam ' (i Cor, xv. 45) implies of itself this ' re- 
creation,' and the necessity of a deeper and more vital union with Him 
than mere ' imitation' could effect, cp. De Pecc. Merit, i. s, 10. 

' Mozley, p. 102. 

* 'Cette liberty paienne ou pelagienne,' etc. De Pressense, Trois Prem. 
Siecl. ii. i. 375. 

xii Introduction. 

Fall. The fact which implies 'original sin' is manifest, 'writ 
large* on our daily experience of human perversity and de- 
pravity^. Admit the fact, as we must admit it, and, as it 
has been well said, 'the difficulty in theory ought to have 
no practical influence^;' but 'there is no more injustice in 
allowing mankind to come into this sinful state through the 
sin of one, than in causing them to be in it in any other 
way^.' Now Pelagius persuaded himself that it would be 
unjust tliat the first man's sin should thus compromise 
his posterity, except by way of example and imitation*. 
This notion was probably welcome to him as supporting 
his optimist view of human capacity for goodness ; but in 
taking it up, he made his anthropology superficial, neglected 
deep facts, 'impaired his perception of evil by disallowing 
its mystery ^,' and impoverished his Christianity by being 
forced to explain away St. Paul. 
f The warnings of his story have a peculiar significance for 

an age which has its own ways of absorbing the supernatural 
into the natural, and of attenuating spiritual evil on the one 
hand, and the special gifts and powers of the Gospel on the 
other ^. The Pelagian spirit has a strong vitality, and often 

1 See Wace on Christianity and Morality, p. 82, ed. i ; Card. Newman's 
Apologia, p. 379 ; Guizot, Meditations on Christianity, p. 37 if. E. T. 

^ Bishop Steere on the Existence and Attributes of God, p. 222. 

3 Christ. Remembr., April 1856, p. 474. Cp. Guizot, Med. on Chr. 
p. 53. and Archd. Hannah, The Fall and its Results, p. 170. 

* See extracts from his Notes on St. Paul's Epistles, in De Pecc. Merit. 
b. iii. and in Mar. Merc. Commonit. i. 2 ; Gam. p. 15. 

^ Mozley, Doctr. Pred. p. 104. 

* For instance, ' There are those who say that no change has happened 
to man . . . which partakes of a supernatural character ... A further revela- 
tion, they allow, was made to man on the publication of the Gospel . . . his 
reason was thus enlightened: this enlightenment has acted on his affections. 
And further . . . the Church has been called into existence ; and this has, 
like other societies, a tone, a teacliing, an atmosphere of its own . . . and so 
a character is formed which is really distinctive and peculiar to Christianity. 
But this character, it is urged . . . obeys the usual laws of human nature in 
its formation, and should not be referred to another imaginary cause which 
theologians, by an abuse of the term, have called Grace. This is the 
ordinary language of Socinians : and when used by others, implies ... a 

Introduction. xiii 

reappears in unexpected forms. It seems to affect the re- 
ligious thoughts of not a few Englishmen who have hardly 
so much as heard of Pelagius. In our time, too, the recoil 
from Calvinism has been singularly vehement and destructive ^ ; 
and students who now come fresh to St. Augustine's Anti- 
Pelagian writings will probably be more ' offended ' than their 
predecessors of two or three centuries back at some extreme 
statements on Grace and the Fall into which he is led by his 
controversial intensity. These, however, may be noted as 
extreme. To put aside for the present his severe Predes- 
tinarianism, we may believe in the reality of internal Grace, 
as enabling the soul which responds to its touch, and which 
does so respond by its assistance^, to achieve what would 
otherwise have been beyond its capacity, without admitting that 
this touch determines the response wliich it solicits and makes 
possible ^, or that the will which needs Divine aid acts * un- 
aided' in accepting it, instead of owing to that which stirs 
it the power to answer to the stirring, or that it cannot 
refuse to be thus aided, in virtue of that 'melancholy power 
of baffling the Divine goodwill*,' which the law of probation 
preserves in man through life. We may believe, again, on 
the authority of Scripture, that the sin of the 'first man' 
entailed on his posterity a condition of sinfulness, which not 
only drew along with it the penalty of death, but involved 
a disorder and taint of the whole inner nature, and therefore 
rendered all in whom it existed offensive, as such, to the 

tendency to their fatal error ... He who thinks that our Saviour has 
wrought no change in him, will not long believe that He has accomplished 
so much for him. Those who reject spiritual grace, will not long accept 
the Atonement.' Chretien, Lect. on Study of Theology, p. 59. See the 
anecdote in a note to Hefele's Hist, of Councils, s. 118 (vol. ii. p. 446, 

^ See the case of James Mill; and Chr. Remembr., Jan. 1863, p. 31. 

^ Pelagius held that God assisted, by instruction, the innate possibilitas 
of good, but would not admit that He assisted, by stimulus, the actual exer- 
cise of volition, De Grat. Chr, s. 5-8. 

^ The term 'efficacious,* applied by Jansenists and others to grace as 
thus viewed, means simply ' irresistible.' 

* Newman, Sermons, i. 250, Cp. Butler, Anal, ii. 6. 

xiv Introduction, 

Divine holiness ^ ; while yet we may avoid language which 
would suggest a literal imputation of Adam's sin to each of 
his descendants ^, admit that ' sin ' can bear only a modified 
sense in regard to what is not personal, acknowledge a certain 
operation of grace in the production of goodness among the 
unregenerate ^, and decline to adopt a rigorous application of 
the doctrine of inherited ' condemnation ' to all who die un- 
baptised *. In short, if we set apart Augustinian exaggerations, 
we must surely recognise in Augustine one raised up to be 
a doctor of Christian anthropology, as Athanasius before him, 
or Cyril after him, of Christian Theology properly so called ; 
and if we wish to gain at once a clear conception of the issues 
of the controversy, we have only to consider what effect the 
denial of real grace would have on the principle of Sacra- 
ments, or what would be left of the practical religion of our 
English Prayer-Book after it had been revised in the interests 
of Pelagianism ^ 

^ See Wilberforce on the Incarnation, p. 43 ff. ; Abp. Trench on St. 
Augustine as an Interpreter, p. 1 24 ; Dollinger, First Age of the Church, 
E. T. p. 177. So Card, Newman, in 'Dream of Gerontius,' 'With his whole 
essence shattered and unsound;' and Sadler, Second Adam, p. 10. 

^ Dollinger, 1, c. Augustine is somewhat evasive in De Pecc. Merit, iii. 
s. 15, but his general line of argument involves logically such an impu- 
tation. See Bishop Browne on the Articles, i. 325. 

^ In the 'De Spiritu et Littera,' s. 49 ff., while he seems reluctant to 
adopt the natural interpretation of Rom. ii. 14 ff., he yet admits that the 
Divine image is not wholly effaced among the heathen. But later, in Epist. 
217, s. 10, and C. Julian, iv. s. 17, he is driven by controversy to deny that 
heathen worthies had any real virtue. On the gravity of this error see 
Trench's Huls. Lect. p. 288. Augustine habitually misunderstood Rom. 
xiv. 23 ; De Gest. Pel. s. 34 ; De Grat. Chr. s. 27 ; C. duas Ep. i. s. 7. 

* See e.g. De Natura et Gratia, s. 9, on the case of infants dying un- 
baptised, and s. TO, on that of men who die without having heard of Christ. 
To the former Augustine assigned a 'damnatio omnium mitissima' (De 
Pecc. Merit, i. s. 21), which was probably not worse than non-existence 
(C. Jul. V. s. 44; dp. Epist. 184, s. 2). As to the latter, also, he referred 
to the different degrees of future perdition : see De Sp. et Litt. s. 48 ; De 
Grat. et Lib. Arb. s. 5. Yet he admitted the ' baptism of martyrdom,' De 
Anima, i. s. 11; and also the * baptism of desire,' see De Baptismo, iv. s. 29. 

^ Grace proper is named, e. g. in some twenty of our Sunday and Holy- 
day Collects, but is implied in many more. 

Introduction^ xv 

Something must now be said, in their order, of the Anti- 
Pelagian treatises which have been selected by the Theological 
Board of Studies as specimens of their class, and of the in- 
valuable formulary of the Second Council of Orange, which is 
appended to them. 

I. Be Spiritu et Littera. 

Augustine, who had been bishop of Hippo Regius^ since 396, 
was by no means in haste to tax Pelagius with heterodoxy. 
He had heard him warmly commended, and even felt a friendly 
regard for him ^, although without personal acquaintance. By 
degrees, however, disquieting rumours reached him : this emi- 1 
nent ascetic was said to be * arguing against the grace of God ^7 
The incident above mentioned, as to the words ' Da quod jubes,' 
may illustrate this statement, to which Augustine adds that 
his informants were persons of credit, but that he had sus- 
pended his judgment until he could either see Pelagius, or read 
something that he had written. For himself, he had his hands 
full of the Donatist controversy ; and when Pelagius, probably 
soon after the taking of Rome in 410, sailed for Africa, and 
landed on the coast of Hippo, Augustine happened to be ab- 
sent. On his return home he found that Pelagius had ' de- 
parted sooner than was expected,' but during his brief stay 
had said nothing like what was imputed to him. After this, 
in the early summer of 411, Augustine ' once or twice saw 
the face of Pelagius' at Carthage, while the business of the 
great Conference with the Donatists was absorbing his whole 
attention*. He also heard some persons say, in casual con- 
versation, that what infants gained through Baptism was not 
remission of sin, but sanctification ^ But, although 'startled 
by this novel assertion ^, he had no opportunity of contradict- 

^ Coadjutor in 395. ^ Ep. 186, s. i. 

3 J)e Gest. Pel. s. 46. * Fleury, b. xxii. 32 ff. 

* De Pecc. Merit, iii. s. 12. So, years after, the Pelagians spoke of 
infants as needing baptism in order to be made God's children, but not also 
in or'ler to be cleansed from an inherited taint, C duas Epist. iv. s, 2. 

* Of the novelty of Pelagianisrn he speaks confidently, De Pecc, Merit. 
iii, s. 6, II, 12 ; C, duas Ep. iv, 29, 32 ; C, Jul, i. s, 4 tF. 

xvi Introduction, 

ing it : the speakers were not men whose influence could make 
him anxious, and he was content to treat the matter as past 
and forgotten.' Pelagius departed for Palestine, and Augustine 
had no chance of a personal discussion with him. But he left 
in Africa his disciple ^ and friend, Coelestius, a man of high 
birth, who had practised at the bar ^, and could bring to the 
support of his cause an unusual amount of dialectical acuteness ', 
ready eloquence, and resolute persistency, and whom Augustine 
describes as ^ more candid and outspoken ' than his master *. 
He devoted himself to the diffusion of their common sen- 
timents, wrote a book for this purpose^, and made a con- 
siderable impression on the Church society of Carthage and 
of the adjacent district ^ After some months' residence in 
the capital, and when he was entertaining hopes of admission 
to the priesthood'^, he was suddenly accused, in 412, before 
a council of bishops, by Paulinus, a deacon of Milan, then 
staying in Africa for the purpose of communicating with Au- 
gustine in reference to his intended Life of St. Ambrose ®. A 
*short^' charge was drawn up under seven heads; it asserted 
that Coelestius * not only taught, but employed others to teach 
throughout the provinces *",' 

I. That " Adam was created mortal, and would have died 
even if he had not sinned. 

* De Pecc. Orig. s. 8, 48. * Mar. Merc. Commonit. ii. 4. 
3 De Perfect. Justit. iff. * De Pecc. Orig. s. 2, 13. 

' See De Pecc. Merit, i. s. 64. « De Gest. Pel. s. 62. 

' Ep. 157, s. 22. 

' Mar. Merc. Commonit. i. i. I ; Paulinus, Vit. Ambros. i. 

• De Pecc. Orig. s. 3. '° Mar. Merc. 1. c. 

'^ Mercator gives two lists of these charges, in one of which, though 
professedly taken from the official minutes, only six propositions are found, 
in the order given above, No. 4 being accidentally omitted. In the other 
list, Commonit. ii. 5, the charges seem to be grouped on a different principle, 
and the one reckoned above as No. 7 is paraphrased. Augustine, in De 
Gest. Pel. s. 23, De Pecc. Orig. s. 12, places Nos. 6 and 7 between Nos. 2 
and 3, although in De Pecc. Orig. s. 2, 3, where he quotes the official record, 
Nos. 2 and 3 stand together. The proposition here marked (according to 
what seems the more natural order) No. 4 is omitted in De Gest. Pel. s. 23, 
and appears in De Pecc. Orig. s. 12, as attributed to the Pelagians of 

Introduction. xvii 

2. That his sin injured himself only, and not the human race. 

3. That infants, when born, were in the state in which Adam 
was before his transgression. 

4. That infants, even though not baptised, would have eternal 

5. That mankind did not die through Adam's death or 
transgression, nor would they rise again through Christ's re- 

6. That the Law had the same effect as the Gospel in ^ send- 
ing men to the kingdom of heaven.' 

7. That even before Christ came there had been sinless men. 
The inquiry lasted some time ; the presiding bishop was 

Aurelius of Carthage. Coelestius, when questioned on the 
second article, answered that he was in doubt as to the ' trans- 
mission' of sin, but was ready to learn from those who had 
the 'gift of knowledge.' He had heard different opinions on 
the subject from presbyters of the Church ; for instance, a 
negative opinion from ' Rufinus, who lived at Rome with the 
holy Pammachius^' On the third article, after some fencing 
between Paulinus and Coelestius, the latter repeated his as- 
sertion that the question of * transmission of sin' was, and 
ought to remain, an open one among Churchmen, and that he 
had oftener heard it denied than affirmed ; adding, ' I have 
always said that infants need baptism, and ought to receive 
it. What more is asked of me^?' It was natural to rejoin, 
' We want to know on what you base this necessity ;' and 
he so far yielded to pressure of this sort as to present — 
probably at some later session ^ — a short paper admitting that 
infants needed * redemption ^' To say this, as Augustine ob- 
serves, was equivalent to saying that they needed ' remission 
of sins®;' and this, as we shall see, Coelestius did at a later 
time acknowledge. But it seems that on both occasions he 
was relying on the paradox that infants were, from their very 

^ For this good and charitable man see Jerome, Epist. 66. 

* De Pecc. Orig. s. 3, 26. 

^ See Baluze's ed. of Mar. Merc. p. 133. 

* De Pecc. Orig. s. 21 ; De Pecc. Merit, i. s. 63. 
' De Pecc. Merit, ii. s. 58. 

xviii Introduction, 

birth, capable of actual sin ^. At any rate, the bishops attached 
no value to his admission, but required him to condemn the 
several propositions impugned, and on his persistent refusal 
deprived him of their communion. He spoke of appealing 
to the bishop of Eome, but gave up for the time the thought 
of doing so, and sailed from Carthage to Ephesus ^. 

Augustine now entered on the controversy. He informed 
himself^ as to the views held, and the points urged, by Coeles- 
tius and his adherents. They maintained, for instance, that the 
relation of mankind to Adam's transgression was simply that 
of individual imitation*; and put aside, somewhat superciliously, 
the ordinary interpretation of Rom. v. 12-14 ^ Constrained to 
provide themselves with a rationale of Infant Baptism which 
should fit in at once with their own theory and with the uni- 
versal belief in the spiritual efficacy of the Sacrament, aflSrnied 
by such texts as John iii. 5 ^, they adopted a distinction between 
ordinary salvation, or 'eternal life,' and Hhe kingdom of heaven' 
as a higher state of bliss, reserved for those who by Baptism 
had been made God's children'^. And they were primed with 
objections — for the most part shallow enough — in the form of 
inference from the doctrine which they opposed^. The bishop 
of Hippo, whose polemical powers had been trained by long 
contests with Manicheans and with Donatists, was fully equal 
to the new emergency. In sermons he urged that infants as 
well as adults needed Christ as a Saviour, and that this need 
was the ground of their participation in Baptism, and also, 
according to tlie Church usage of that time, in the Holy Com- 
munion^; and he made an important addition to doctrinal ter- 

* De Pecc. Merit, i. s. 64. ' Mar. Merc. Com. i. i. 2. 
^ E. g. De Pecc. Merit, i. s. 64. * De Pecc. Merit, i. s. 9. 

^ De Pecc. Merit, i. s. 10. 

* It never occurred to them to deny * baptismal regeneration ; ' see C. duas 
Epist. ii, s. 1 1 ; De Pecc. Orig. s. 20. 

^ De Pecc. Merit, i. s. 23, 58 ; ii. s. 41, &c. Cp. C. duas Epist. i. s. 40 ; 
Serm. 294, s. 2 ; Epist. 194, s. 32. 

' E. g. ' If baptism effaces original sin, can the child of baptised parents 
be born in sin V from Pelagius ; De Pecc. Merit, iii. s. 16. 

* E. g. Serm. 1 74, s. 7. For other references to Infant Communion, see 

Introduction, xix 

minology by dwelling on grace as 'prevenient' or antecedent 
to all good desires or acts of man^. In this same year, also, 
in reply to a letter from his friend Marcellinus, tribune and 
secretary of state, who was * daily harassed' by Pelagianising 
disputants, he produced his first Anti-Pelagian treatise, Be 
Peccatorum Meritis et Remissione et de Baptismo Parvulorum, 
completed in three books ^; in the first of which he drew out 
the Pauline antithesis between the first and the Second Adam ^, 
and argued from Baptism as the recognised means of incor- 
poration into Christ, and from the unquestioned practice of 
Infant Baptism, to an inherited sinfulness as requiring such a 
remedy*; in the second he maintained at some length that while 
entire sinlessness even in this life was abstractedly possible, it 
had never in fact existed, nor could exist, in any man upon 
earth, save in the 'One Mediator^;' and in the third, which 
was properly supplementary ^, he criticised some statements on 
the condition of infants, found in certain Notes on St. Paul's 
Epistles, which Pelagius had written before the taking of Rome 
and had circulated among his friends ''. Marcellinus, on reading 
the treatise, found a difficulty in Augustine's view of the ques- 
tion of sinlessness^; and the result was another book, which 
took its name not from this subject, but from the far more 
interesting discussion of 2 Cor. iii. 6, into which the writer's 
thought conducts him^ — the De Spiritu et Littera. Without 

De Pecc. Merit, i. s. 34; Pe Pecc. Orig. s. 19; Ep. t86, s. 30; C. duas 
Epist. ii. s. 7 ; iv. s. 4, 8 ; Op. imp. ii. 30. 

^ Serm. 176, s. 5. The phrase was suggested by the Latin version of our 
Ps. lix. 10; comp. De Nat. et Grat. s. 35 ; C. duas Epist. i. s. 28 ; ii. s. 27, 

2 See De Gest. Pel. s. 25. 

^ De Pecc. Merit, i. s. 19; cp. De Pecc. Orig. s. 28. 

* De Pecc. Merit, i. s. 23. 

^ At this time he thought the opposite opinion no serious error : of. De 
Sp. et Litt. s. 3 ; and even in De Gest. Pel. s. 55, he treats the question 
as still open among churchmen. Not so later, C. duas Ep. iv. 27. 

® De Pecc. Merit, iii. s. i. 

'' Mar. Merc. Commonit. i. 1. 1 ; ii. 3 ; cp. De Gest. PeL s. 39 ; De Pecc. 
Orig. s. 24. * De Sp. et Litt. s. i. 

^ The connection lies in the query, Whether the possibility of sinlessness 
was, or was not, dependent simply on man ; De Sp. et Litt. s. 2, 63. 

XX Introduction, 

excluding that application of the text to the ' spiritual inter- 
pretation ' of certain parts of Scripture which he had formerly 
learned from the sermons of Ambrose^, Augustine now read 
the words in the light of their context, and of Rom. vii. 7 ff., 
and explained 'the letter which killeth' to be, in the fullest 
sense, the Mosaic law as a system of mere commandment and 
prohibition, enlightening the conscience as to duty^, but im- 
parting no adequate strength to fulfil it', enkindling no free and 
filial affection^, and thus, by its imperative and minatory tone^ 
irritating the principle of self-assertion into fatal resistance ^ ; in 
contrast to that * life-giving' presence of the Holy ' Spirit V 
which by inwardly * lifting ' up the will ^, and ' writing God's 
law upon the heart',' could impart justification on the one 
condition of vital faith ^°, and thereby produce an obedience 
prompted by love '\ and rendered with grateful joy^^. It is, 
then, — Augustine argues — neither by natural free-will, nor by 
mere Divine admonition or precept, that man can attain to 
righteousness^^; but by grace only. Yet, on the one hand, the 
Law is not disparaged ^* ; it is called 'good and just;' its function 
is to prove to man his weakness, and lead him to his true 
Helper ^^. On the other hand, free-will is not annulled ^®, it is 

^ Cp. De Sp. et Litt. s. 6 with Confess, vi. s. 6. 

' De Sp. et Litt. s. 8. He is speaking of the mor-^l law, s. 14, 24. The 
interpretation recurs, De Nat. et Grat. s. 67 ; De Gest. Pel. s. 20 ; De 
Grat, Chr. s. 9 ; C. duas Ep. iii. s. 2, 11, 25. 

3 De Sp. et Litt. s. 26, 32. * De Sp. et Litt. s. 5, 26, 56. 

* De Sp. et Litt. s. 15, 22, 29. 

* De Sp. et Litt. s. 6, 25. See Abp. Trench on St. Augustine as an 
Interpreter, p. 127. 

' De Sp. et Litt. s. 36. « De Sp. et Litt. s. 20. 

' De Sp. et Litt. s. 29, 36, 42. 

^^ De Sp. et Litt. s. 16. 45, 51. He here considers justification to precede 
and cause Christian ' works,' but to presuppose love and a good will. 

" De Sp. et Litt. s. 5, 31, 36, 51. He lays strews, of course, (e.g. s. 26, 
46) on Gal. V. 6 ; but he understands ' the love of God ' in Rom. v. 5 to be 
love /or God (e. g. s. 56), whereas it stems rather to be God's love for man. 

" De Sp. et Litt. s. 16, 18, 26, 42, " De Sp. et Litt. s. 51. 

»* De Sp. et Litt. s. 6, 16, 21, 24. 

^ De Sp. et Litt. s. 15, 16, 22, 34 ; cp DeNat. et Grat s. 13; De Grat. 
Chr. s. 9 ; De Perf. Just. s. 42. ^* De Sp. et Litt. a. 52 ; cp. s. 58. 

Introduction. xxi 

implied in the act of faith ^, and in all acceptable service ^ ; and 
is brought into a healthy condition^ by the help of a Divine 
energy *. 

Such is the general teaching of a book which, perhaps, next 
to the ' Confessions/ tells us most of the thoughts of that ' rich, 
profound, and affectionate mind,' on the soul's relation to its 
Grod. Archbishop Trench has observed that some stanzas of the 
great mediaeval hymn- writer, Adam of St. Victor, would be best 
explained by a few chapters in the De Sinritu et Littera ^; and 
the spirit of the book is not less strikingly concentrated in a 
line or two of a Pentecostal hymn in the Parisian Breviary, 
addressed to the Holy Spirit, 

* Pel' quem legis amor, cordibus insitus, 
Dat quod lex jubet exsequiV 

II. De Natura et Gratia. 

Augustine found that the new opinions were spreading 
widely in Africa''. The danger was plainly urgent; the ad- 
mirers of Coelestius were retorting the charge of innovation*, 
and threatening their opponents with the censure of the Eastern 
Churches^, which had no doubt been wont to lay stress on 
man's responsibility for the use of his free-will. He preached 
a controversial sermon at Carthage ^^ on June 27, 413; and to- 
wards its close, taking into his hands a copy of St. Cyprian's 
Epistles, read the great Carthaginian Martyr's assertion that 
infants were specially competent to receive through baptism the 
remission of that ' sin ' which they had but ' contracted through 

* De Sp. et Litt. s. 54. ^ De Sp. et Litt. s. 52. 
^ De Sp. et Litt. s. 15, 52. The will is ' set free ' by grace, ib. 

* In s, 60, which Dr. Mozley (Doctr. Predest. p. 241) interprets of a will 
controlled by grace, the stress seems rather to be laid on its ' consent,' as 
suflBciently verif3ring i Cor. iv. 7. 

^ Trench's Sacred Latin Poetry, p. 157 ff- 

• Brev. Par. Pentecost, ad Noct. 

^ Serm. 294, s. i. ' Serm. 294, s. 19. 

• De Gest. Pel. s. 29; cp. C. Julian, i. s. 15 ff. on Eastern Fathers. 
'" ' In basilica Majorum ; * De Gest. Pel. s. 25. 


xxii Introduction. 

their birth ^. But he still persevered in hoping the best for 
Pelagius himself, replied to a letter of his in terms of respectful 
cordiality, and, singularly enough, refrained from any direct, 
almost from any perceptible allusion to the great question at 
issue '^. In the next year, after he had reclaimed some of the 
Pelagianisers of Africa, but still ' knew not where the evil might 
break out afresh ^,' he was informed by a correspondent named 
Hilary that in Sicily, and particularly at Syracuse, some Christians 
were maintaining the possibility of entire sinlessness, denying 
'original sin,' and insisting that riches were an absolute hin- 
drance to salvation * ; and he wrote to Hilary a long letter on the 
subject^. He also found that the influence of Pelagius had 
induced two young men of birth and education, Timasius and 
James, to give up secular prospects for an ascetic life, and also 
to adopt his theory^. But they were greatly impressed by 
Augustine's arguments on the subject of ' Christian grace,' and 
gave him a book which, they said, was written by Pelagius, and 
to which, out of regard for Pelagius himself, as well as for 
the truth's sake, they begged him to furnish an answer ^. In 
this work, which professed to deal with the objections of an 
adversary^, the sufficiency of human nature for good was 
energetically affirmed, professedly in the interests of moral 
progress^. It was possible, said the author, to live without 
sin, by the grace or aid of God. But he illustrated this position 
by a reference to natural faculties, and spoke of a capacity 
of not sinning, which nature, as endowed with free-will, had 
I received from God^^. Sin was avoidable, if it was matter of 

* Cypr. Epist. 64 (al. 59), 5. This was a Synodical letter of a.d. 253. 
Augustine again quotes it, De Pecc. Merit, iii. s. 10 ; C. duas Epist. iv. 
s. 23 ; C. Jul. i. s. 6, &c. 

2 Ep. 146 ; see it in De Gest. Pel. s. 52. ^ gp^ j-^^ g 22. 

* Ep. 156. Had the 'British monk' taught this doctrine about riches? 
It is again referred to in De Gest. Pel. s. 23, 57 ; De Pecc. Orig. s. 12. 

6 Ep. 157. 

* Ep. 177, s. 6; 179, s. 2. 

' See their letter, in De Gest. Pel. s. 48. Cp. s. 31. 

* See, e.g. De Nat. et Grat. s. 13, 15. 

« De Nat. et Grat. s. i, 7. ^» De Nat. et Grat. s. 12, 53. 

Introduction. xxiii 

true responsibility*; and not being a substantive thing, but a 
negation or deficiency'^, — according to the then prevalent mode 
of defining evil, — it could not vitiate human nature as such^. 
But what if a man had not escaped sin % He then, undoubtedly, 
stood in need of Divine help in the way of exceptional interven- 
tion, as when a physician was called in to cure a wound * ; and 
such intervention consisted in forgiveness ®. Of real grace, as a 
supernatural preservative against sin, there was no recognition 
throughout the treatise^. There was much 'vindication of 
nature '^,' as if the goodness of the original creation ^ were im- 
peached by the averment of a subsequent corruption ; Scriptural 
testimonies to the holiness of certain men and women were used 
as testimonies to their sinlessness ^ ; the objection that to affirm 
the possibility of sinlessness would feed that ' pride' which the 
author viewed as a grave sin was parried by the remark — ■ 
most true, says Augustine, in itself, — ' Where truth is, there is 
humility ^^.' Pelagius added some observations on St. Paul's use 
of the word 'flesh",' and some quotations from Catholic writers, 
including Augustine himself, on the Christian's power over sin*^ 
Augustine reviewed and answered the book in his Be Natura -et 
Gratia, written early in 415 ; in which, fearing to irritate and 
harden Pelagius, he never mentions his name*^, and at the 
same time expresses a friendly regard for him ^*. He meets him 
on the points above mentioned, and on some which arise out of 
them^^; and after discussing the passages quoted from Ambrose, 

^ De Nat. et Grat. s. 34. 

^ De Nat. et Grat. s. 21. For this theory, that evil was a privation of 
good, see De Perf. Justit. s. 4; Confess, iii. s. 12 ; vii. s. 18; Athanas. de 
Incarn, 47 ; see Mozley on Doctr. Predest. p. 271. 

2 De Nat. et Grat. s. 21, 22. * De Nat. et Grat. s. 29. 

^ De Nat. et Grat. s. 20. * De Nat. et Grat. s. 25. 

' De Nat. et Grat. s. 39. ' De Nat. et Grat. s. 59. 

» De Nat. et Grat. s. 42. ^0 De Nat. et Grat. a. 38. 

" De Nat. et Grat. s. 60 ff. 

'^ De Nat. et Grat. s. 7 1 ff. By mistake he quoted Sextus, a Pythagorean, 
as if he were Xystus or Sixtus II. of Rome ; Retract, i, ^7. 

^3 See De Gest. Pel. s. 47. " De Nat. et Grat. s. 71. 

^* E.g. Pelagius characteristically thought it inconceivable that one sin 
should penally entail abandonment to another, s. 23. 

C 2 

xxiv Introduction. 

and others, he urges that the words quoted from his own work 
on Free-will, should be read in connection with their context ^. 
One passage in the treatise before us has been quoted, perhaps 
oftener than any other, — that in which Augustine, while main- 
taining that entire sinlessness could not be predicated of the 
Saints of Scripture, excepts ' the Holy Virgin Mary' from the 
discussion ^. Another has a personal interest, as a reminiscence 
of the happy days spent at Milan after his baptism, when he 
became familiar with the hymns of St. Ambrose ^. But a third 
shows U3 his inner mind, — ^when he says that to hear a Christian 
ignoring the need of grace is that which ' Christian hearts find 
it hardest of all to endure *.' He received from Timasius and 
James a letter of warm thanks for his 'thorough examination' of 
the book which they had placed in his hands ®. 

III. De Perfectione Justitiae Hominis. 
In the year after Augustine wrote to Hilary in reference to 
the Sicilian Pelagians, he received from two bishops, named 
Eutropius and Paul ^, a paper brought by some Churchmen from 
Sicily, and containing certain questions which were intended to 
reduce to a logical difficulty the Anti-Pelagian views of sin and 
sinlessness. The paper was attributed to Coelestius ; and Au- 
gustine says that it agreed with the tone of his mind, as in- 
dicated * in another work of which he was known to be the 
author '^.' The questions, or * definitions,' or * arguments ^' all 

* De Nat. et Grat. s. 80, 81. That context had mentioned Divine help, 
and pointed out the judicial character of moral delusion and weakness. 

^ De Nat. et Grat. s. 42. He does not absolutely affirm that she was 
wholly free from actual sin. Cp. Chr. Remembr., Apr. 1852, p. 382. 

^ De Nat. et Grat. s. 74. Cp. Confess, ix. s. 32, where he quotes another 
Ambrosian hymn. 

* De Nat. et Grat. s. 52. 

= Ep. 168 ; De Gest. Pel. s. 48. 

^ They were probably Spanish refugees ; they had recentty presented to 
Augustine a memorial against certain heresies, Ores, ad Aug. i. See Tille- 
mont, xiii. 650, 665. 

' De Perf. Justit. i. Cp. Jerome, Epist. 133. 

' In De Perf. Justit. they are sixteen. Abp. Usher gives them, in a 
condensed form, as fourteen in his Antiquitates, p. 123. Jerome attacks a 

Introduction, ' xxv 

tend to one point — that man can live entirely without sin, and 
that there is no tenable, ground between this position and the 
denial of human responsibility, or, in other words, of the reality 
of sin. As we look at these sharply cut dilemmas^ — for the 
questions are mostly cast in this shape — we see that they might 
well have come from the ex -barrister Coelestius j and are led to 
think that the writer who presents them with such obvious con- 
fidence in their cogency must have dwelt among the dry bones 
of mere logic until he had forgotten the living facts of his own 
moral nature ; and that in his hands, at any rate, * the heresy 
was exclusively an intellectual system, and, as such, one which, 
however formidable in mere words, must break down on the 
first practical trial ^,' and could not support a working religion. 
But after these dialectic thrusts, he proceeded to quote Scrip- 
ture for his thesis ; he mentioned the texts quoted against it ', 
and then adduced other texts on his own side, without attempt- 
ing to explain the former or to harmonise them with the latter. 
Augustine dealt with this work in the Be PerfectioTie Justitiae, 
the date of which is clearly earlier than 418, when a Council 
of Carthage condemned the theory of sinlessness ; for at the 
end of this treatise he declines to censure, although he ' cannot 
defend,' those who hold that there are, or have been, men 
(beside Christ) devoid of sin, or, at least, of grave sin *. 

lY. De Gestis Pelagii, 

We now come to a more interesting chapter in our story. 
A new scene opens, in which a variety of troubles in "Western 
Europe contributed to bring the Pelagian case before the 

similar production, which he ascribes to Coelestius without naming him, 
Epist. 133 (to Ctesiph.), s. 5 ; cp. his Dial. c. Pelag. s. 21. 

' E. g. ' Sin is either matter of nature or necessity, and therefore not 
really sin, or else it is wholly avoidable.' The charge of Manicheism, after- 
wards urged so freely by Pelagians against Catholics, is hinted here ; De 
Perf. Justit. ratioc. 14. 

* Ciir. Remembr., Jan. 1856, p. 144. 

^ De Perf. Just. s. 23 ff. These texts are nine in number. 

♦ He supposes some to mean that the sins of such men are not imputed 
to them. De Perf. Juat. s. 44. 

xxvi Introduction. 

Church authorities in the Holy Land, where Pelagius, as we 
have seen, had taken up his abode. In the early part 05415, 
a young priest from the north-west of Spain ^, named Paulus 
Orosius, came over to Africa in order to consult Augustine 
as to certain Priscillianist ^ and Origenist opinions, which he 
described as more pestilent to his native country than the in- 
vading barbarians ^ from whom he had but narrowly escaped *. 
Augustine was pleased with his * quick intelligence, fluent 
speech, and fervent zeal ^ ;' and after answering his questions ^, 
advised him to consult Jerome in Palestine, and made him'^ 
tlie bearer of letters to Jerome on the Pelagian question, 
which was then occupying the mind of the venerated recluse 
of Bethlehem ^. Orosius arrived in Palestine about midsummer ; 
and after spending a short time at Bethlehem ®, was invited on 
July 28 ^° to a diocesan synod at Jerusalem. Pelagius was then 
in the city, and Orosius appears to have had some conversation 
with him ^^. On being received by the bishop John ^^ and his 
assembled presbyters, he was asked what he could tell them 
about Pelagius and Coelestius. He spoke of the trial of Coeles- 
tius at Carthage, added that Augustine was writing in refuta- 
tion of Pelagius ^^, and produced a copy of his letter to Hilary. 

' See Tillemont, xiii. 648. 

^ For Priscilliamsm see Robertson, Hist. Ch. i. 405. 

^ Oros. Consult, ad Aug. I. 

* Oros. Hist. iii. 20 ; cp. vii. 40. See Tillemont, xiii. 648. 

^ Aug. Ep. 166, s. 2. The ' Apology ' of Orosius shows a somewhat fiery 

® Aug. ad Oros. 

' 'Occasionem raihi credidi . . . qua tibi scriberem,' Ep. 166, s. 2. The 
letters were 166 and 167. 

* He had written his letter to Ctesiphon ; and he was now writing his 
* Dialogue against the Pelagians ' in three books. 

' Oros. Apol, 3; Jerome, Ep. 134, *I welcomed him for his own desert, 
and at your desire' (to Aug.). 

^^ I. e. 47 days before the Dedication festival, which was Sept. 13 ; Oros. 
Apol. 4 ; Tillemont, xiii. 668. 

" Oros. Apol. 2, 'Ego autem vobis annuentibus iixi, Pelagius mihi 
dixit,' etc. 

'^ It was fifteen years since Jerome had attacked this prelate for 
*Origenising;' Jerome, ed. Vallars. ii. 406. 

13 The ' De Natura et Gratia.' 

Introduction. xxvii 

The bishop, who was favourably disposed towards Pelagius, 
deemed it but fair to send for him ; and he came accordingly, 
— an elderly man, tall and stout, as we learn from the coarse 
gibes of Jerome and the sarcasm of Orosius ^. The presbyters 
asked him ^ whether he '■ had taught what had been answered 
by Augustine.' He bluntly rejoined, 'And what is Augustine 
to me'?' An outcry followed; how dared he speak disrespect- 
fully of one who by his success against Donatism had been the 
means of restoring 'unity to all Africa?' But the bishop of 
Jerusalem was not minded to allow a doctrinal question to be 
settled, in his own church, by the mere weight of a foreign 
prelate's name. He felt, and with justice, that since Pelagius 
had been virtually accused by Orosius, an inquiry into the 
merits of the case must follow; and observing significantly, 
'It is I who am Augustine here,' he desired Pelagius (unor- 
dained as he was) to sit down among the clergy, and called 
on Orosius to state his charge. The latter, who was specially 
supported by two priests named Posserius and Avitus, declared 
that Pelagius had said to him, ' My teaching is that a man can, 
if he will, live without sin, and easily keep God's command- 
ments.' Pelagius owned it. ' But this,' said Orosius, ' is just 
what the Council of Africa, and Augustine, and Jerome ^ have 
condemned.' John asked him whether he and his friends were 
prepared to undertake the responsibility of accusers ; but it 
appeared that they regarded the African judgment as final, 
and were therefore broadly at issue with the bishop*. The 
complication was increased by the fact that he and Orosius 
could only communicate through an ill-qualified interpreter. 
Adhering, however, to his point, he asked Pelagius to explain 
himself on the subject of sinlessness, as to which he was taxed 

^ Jerome, pref. to b. 3 on Jerem., ' Albinum canem, grandem et corpu- 
lentum.' Orosius describes him as fattened -by ' baths and feasts,' Apol. 31 ; 
cp. ib. 2, 16. 

^ See Oros, Apol. 4. 

' He referred to Jerome's recent letter to Ctesiphon (Ep, 133) and to the 
Dialogue against Pelagians which he was then writing. 

* Oros. Apol. 5. 

xxviii Introduction. 

with 'heresy^.' Pelagius qualified his statement by saying, 
* I do not mean that human nature is endowed with impecca- 
bility ; but that if a man is resolved to labour and struggle 
in order to keep clear of sin, he has from God the possibility 
of doing so.' The auditors began to ' whisper ' or mutter, to 
the effect that this was inadequate ; the bishop quoted texts 
which enforced the necessity of Divine aid ; and Pelagius, thus 
urged, anathematised any one who should say that a man could 
without such aid advance in all virtue. John, who had al- 
ready alluded to Scriptural instances of blameless life ^, asked 
whether the admission now made was not satisfactory ^. * Do 
you deny the efficacy of God's help % ' * Not I, assuredly,' said 
Orosius ; ' but this question is of Latin origin, and is best 
understood by Latins : let it be referred to Innocent, pope of 
Rome, and let both sides accept his ruling/ 

This was agreed to, and the conference broke up * ; but six 
weeks later, when Orosius went to pay his respects to John 
at the annual festival of the dedication of the church of the 
Resurrection*^, the bishop unexpectedly denounced him as 
having ' blasphemously ' said that a man could not, even with 
God's help, live without sin. 'I never said so,' answered 
Orosius; and, to clear himself, he wrote an 'Apology,' addressed 
to the priests of Jerusalem, and consisting chiefly of an attack 
on Pelagius ^, in which he referred to the celebrated letter 
written by Pelagius in the preceding year to the high-born 
maiden Demetrias, and containing, together with much good 
advice in eloquent language, some passages '' only too likely 
to foster spiritual pride in a young lady whose abandonment 

^ For this see De Gest. Pel. s. 37, 54, and cp. Ep. 186, s. 36. 

' Such as that of Zacharias and Elizabeth, which the Pelagians often 
misinterpreted by straining the words of Luke i. 6 ; see De Perf. Justit. s. 
38 ; De Grat. Chr. s. 53. Cp. Jerome, Ep. 133. 13. 

* Oros, Apol. 5, 6. 

* No minutes of it had been taken ; De Gest. Pel. s. 39. 

' For this festival, which was in the middle of September, see Sozomen, 
ii. 26. 

* He unfairly accuses him of having said, 'se esse sine macula atque 
peccato;' Apol. 16. Cp. De Nat. et Grat. s. 14. 

' Ep. ad Demetr. s. 10, 11, 25 ; cp. De Grat. Chr. s. 23, 28. 

Introduction, xxix 

of the world had excited the interest and admiration of the 
Church \ 

This collision between John and Orosius prevented the appli- 
cation to E,ome from being carried out; but the next turn of 
events resulted in two such applications, one from each side in 
the controversy. Two Galilean bishops, Heros of Aries and 
Lazarus of Aix, one of whom, at least, had been a disciple of 
St. Martin ^, and both of whom were apparently undeserving of 
the bitter censures afterwards bestowed on them by a prejudiced 
Eoman bishop, had been expelled from their sees, and had 
found a home in Palestine. There they found ecclesiastical 
society excited by the Pelagian question ; they studied Pelagius's 
book of * Testimonies ^,' or ' Chapters *,' or ' Eulogiae ^ ' — a 
collection of practical maxims, illustrated by Scriptural texts, 
after the model of a work of St. Cyprian, and also two letters 
or tracts, said to have been addressed by Pelagius to a pious 
widow ^. ' Offended,* says Augustine, ' by his perverse disputa- 
tions "^j' they drew up a formal indictment, supported by extracts 
from his writings, and from an anonymous work generally 
attributed to Coelestius*, and also by the charges brought 
against Coelestius at Carthage, and the opinions imputed to 
their followers in Sicily ^. Tliis ' libellus ' they presented to 
Eulogius ^°, who appears to have been metropolitan of Caesarea, 
and, as such, primate of Palestine " : and who thereupon sum- 
moned thirteen ^^ bishops, including John of Jerusalem", to 
meet in synod at Diospolis, the ancient Lydda, about the 20th 

* Newman, Church of the Fathers, p. 314, ed. 4. 

2 Heros ; see Fleury, b. xxiii. 4, 44; cp. De Gest. Pel. s. 2, 53. Zosimus 
called them ' turbines ecclesiae,' Epist. 4. 2. 

^ So quoted by Aug., c. duas Epist. iv. s. 21 ; cp. Oros. Apol. 11. St. 
Cyprian's book is so called. Cp. Jerome, Dial. c. Pelag. i. 32. 

* De Gest. Pel. s. 7, 54. 

® Gennadius, de Vir. Illustr. 42. 

* De Gest. Pel. s. 16 ; cp. Jerome, Dial. c. Pelag. iii. 14. 

' De Gest. Pel. s. 53. » De Gest. Pel. s. 29, 65. 

» De Gest. Pel. s. 23. ^o De Gest. Pel. s. 9. 

" See Nicene Can. 7 ; Le Quien, Oriens Christ, iii. 1 10. 
" Their names are recited in C. Julian, i. s. 19, 32. 
" De Gest. Pel. s. 37. 

XXX Introduction. 

of December, 415 ^ But on the day appointed, the accusers 
were not forthcoming : one was seriously ill, and the other 
would not appear without him ^ : and Orosius, who had no 
* locus standi ' in the assembly, was also absent. Pelagius was 
present, and complacently read aloud some friendly letters from 
bishops of high repute^, including the one which he had 
received, some two years before, from Augustine *. The Council 
ordered the accusers' document to be read into Greek; and 
Pelagius was asked, under each head, what he had to say. 
Some ten propositions, quoted as from his own writings, formed 
counts in the indictment. As to the first, second, and fifth, relating 
respectively to the ' knowledge of the law' as a safeguard against 
sin ^, to the power of the will ^, and to Old Testament promises'^, 
he availed himself, in defence, of somewhat ambiguous tenns. The 
fourth, relating to evil in thought, he declared to be a mere mis- 
representation ^. The third is important, as illustrating the view 
taken at that time, in the Eastern as in the Western Church, on 
the subject of Origenistic Universalism. It was easy for Pelagius 
to satisfy the judges, when he limited his assertion respecting 
the eternal perdition of * sinners ' to the case of sinners con- 
demned as such at the Last Judgment, and added that to deny 
this would be ' Origenism ®.' To a charge of maintaining the 
possibility of sinlessuess, based on four propositions, he replied 
by disowning all but the first, — condemning them, ' not as heretical, 
but as foolish, for it was no matter of dogma,' — and explaining 
the first by adding an important qualification which combined 
' the grace of God ' with man's own efforts, and by denying that 
he had ever said that any human being had from infancy to old age 
been wholly free from sin ^^. Another statement, that the Church 

* See Fleury, b. xxiii. 20; Tillemont, vol. xiii. p. 682. 

2 De Gest. Pel. s. z, 62. » De Gest. Pel. s. 50, 53. 

* De Gest. Pel. s. 45, 51-53; Aug. Ep. 146. 

' De Gest. Pel. s. 2 ; cp. Jerome, Dial. o. Pel. i. 25. 
« De Gest. Pel. s. 5. 

' De Gest. Pel. s. 13 ; cp. Jerome, Dial. c. Pel. i. 31. 
8 DeGest. Pel. s, 12. 

» De Gest. Pel. s. 9 ff. Cp. De Civ. Dei, xxi. 1 7. Pelagius had been 
accused of * Origenising' on other points. 
*•* De Gest. Pel. s. 16. Three of these statements were quoted from the 

Introduction. xxxi 

on earth was spotless, he described as referring to the baptismal 
' laver ^' He was also questioned as to the propositions laid to 
the charge of Coelestius in the Council of 412, and the opinions 
of his followers in Sicily ^. He adverted to what he had already 
said on the question of sinlessness, altered an assertion as to 
eases of sinlessness before the Advent by turning them into 
cases of * sanctity,' and disclaimed responsibility for the other 
dicta, but 'for the satisfaction of the Council' anathematised all 
who held or ever had held them', — thus condemning, for instance, 
the assertions that Adam's death was not due to his sin, and 
that infants were born in Adam's unfallen state. But another 
series of propositions was brought forward, which had been 
formed by quotation, admitted to be not verbally accurate, from 
a book ascribed to Coelestius *. Of one of these, * that we do 
more than is commanded us,' Pelagius said, ' My statement was, 
The virginal life is not commanded^.' Three others were, in 
Augustine's phrase, ' capitula capitalia ^ j' they asserted that grace 
was not given for each act, but consisted in free-will, or in the 
law and teaching, — was given with reference to the recipient's 
"^ deserts "^j' and thus depended on his will to deserve them, — and 
that if it was by God's grace that we overcame sin, He was in fault 
when we were defeated. To this Pelagius replied that whether 
Coelestius held these opinions or not, they were none of his, and 
he, for his part, anathematised those who held them^. The 
Council * accepted him, as thus anathematising these false state- 

* letters to a widow;' and although Pelagius disowned them, Augustine 
ascertained that they were in some tracts generally believed to be his, 
s. 19. The widow was Juliana, mother of Demetrias (Vallarsi). 

* This is mentioned further on, s. 27 ; cp. C. duas Epist. iv. s. 17. 
2 De Gest. Pel. s. 23, 33. s De Gest. Pel. s. 24. 

* De Gest. Pel. s, 29, 65. ^ He cited i Cor. vii. 25. 

* De Gest. Pel. s. 30. 

^ This famous proposition, that grace was given 'secundum merita,' was 
a main point of the heresy, in Augustine's view; see De Grat. Chr. s. 23 ; 
C. duas Epist. 1. s. 6, 37, ii. s. 18 ; De Grat. et Lib. Arb. s. 10 flf., 27 ; De 
Dono Per.sev. s. 31, &c. It annulled grace by representing it as the pay- 
ment of what was strictly due, Augustine recognised 'merita' in the 
sense of Christian good works done through grace, De Pecc. Orig. s. 28. 

8 De Gest. Pel. s. 30 ; De Grat. Chr. s. 23. 

xxxii Introduction, 

ments ; ' and it might have seemed that he had here, at last, 
adequately acknowledged real grace, but for an explanation 
which he gave to the next article, and which, Augustine says, ap- 
peared to make the graces bestowed on St. Paul a matter of strict 
desert ^. The bishops, however, were content with his statements, 
— the rather that bishop John repeated, with the tacit assent 
of Pelagius, the admissions which he had made at Jerusalem. 
Finally, seven other propositions, taken from the same book, 
and making eleven in all, were read 2; the Council solemnly 
condemned them in the name of the Holy Catholic Church, and 
asked Pelagius what he had to say of them. Thereupon he 
disowned, and also rejected them, with a general anathema 
against all doctrine foreign to that of the Church ; and on these 
terms he was recognised as ' within Catholic communion ^/ 

What was the value of this acquittal ? * Morally, none at all, 
in regard to himself,' is, in effect, Augustine's answer *. 'His 
disclaimer of certain Pelagian doctrines is really inconsistent 
with what he wrote, both before and after the Council ^. Even 
in itself, his language at Diospolis will not, as a whole, bear 
scrutiny. One may wonder, perhaps, that it was deemed suffi- 
cient ^ ; but the bishops had the defendant before them without 
the accusers^, were obliged to rely on an interpreter^, and 
therefore could not go thoroughly into the case. In this diffi- 
culty, they were disposed to put the best construction on his 

* DeGest. Pel. s. 32ff. 

^ One of these denied that forgetfulness or ignorance could in any case 
be sinful (which Pelagius would not have said, De Nat. et Grat. s. 19) ; 
another, referring to 2 Pet. i. 4, seems to have exaggerated the sense of 
the original, which is given in De Gest. Pel. s. 65. The last of the eleven 
propositions asserts that men must ' by penitence become worthy of mercy.' 
See this also, with others, in Ep. 186, s. 32. 

3 De Gest. Pel. s. 42-44, 58. 

* When he first heard of the acquittal, he was charitably hopeful : 
♦ Forsitan correctus est,' Serm. Fragm. i. 5 ; cp. Ep. 177, s. 3. See also De 
Pecc. Orig. s. 15. 

* De Grat. Chr. 3, 23 ; De Pecc. Orig. s. 15. Also De Grat. et Lib. Arb. 
s. 10; 'That his anathema was insincere, his later works indicate.' 

« De Gest. Pel. s. 41. ' De Gest. Pel. s. 3, 9, 17. 

» De Gest. Pel. s. 2, 39. 

Introduction. xxxiii 

assurances^; and lis thus obtained an acquittal on false pretences, 
at the expense of the opinions whicli they understood him to 
disown ^. Pelagius, in short, would have been condemned, 
unless he had condemned Pelagianism ^. Is this a matter for 
exultation on the part of his friends * % ' 

He and his friends, however, made the most of the verdict, 
and the least of the conditions under which it was given, A 
letter, said to be his, and addressed to a priest who had 
admonished him not to cause a schism, came speedily into 
Augustine's hands. It was written in a tone of ' unspiritual 
elation/ ' The judgment of fourteen bishops,' said the writer, 
'has broken up the whole band of conspirators.' Augustine 
found that the letter quoted, as approved by the Council, the 
assertion about sinlessness as it stood in the text of the * Testi- 
monies ' or * Chapters,' with the word ' easily,' which the accusers 
had omitted by an oversight, and which Pelagius, therefore, 
had ignored at the trial, but without the qualifying references to 
Divine help which he had added by way of explanation at the 
trial '". It soon appeared that Pelagius was not incapable of such 
disingenuousness ; for Char us, a deacon of Palestine, by birth a 
citizen of Hippo, brought to Augustine, as from Pelagius, a 
'paper' professing to be an account of the late Synod, and of his 
own replies to the ' Gallic' charges ^, which, even when first read, 
seemed inconsistent with the language of some hortatory works 
generally ascribed to him '^, and which was afterwards proved to 
be seriously inaccurate. No letter from Pelagius accompanied 
this paper ; but soon afterwards he wrote a ' Defence of Free- 

» De Gest. Pel. s. 8. 

"^ De Gest. Pel. s. 3, 5, 8, 41, 45 ; De Pecc. Orig, s. 9, 15, 17; C. duaa 
Epist. ii. s. 10 ; iv. s. 15, &c. If Jerome speaks bitterly of ' that wretched 
Synod of Diospolis,' Ep. 143, he had specially suffered from its local 

3 De Gest. Pel. s. 30, 59 ; De Pecc. Orig. s. 14. 

* De Gest. Pel. s. 45. 

^ See De Gest. Pel. s. 54, 55. As Augustine remarks, what he had said 
both at Jerusalem and at Diospolis, about ' labour and struggle/ was in- 
compatible with the word ' easily.' 

<* De Gest. Pel. s. i, 57, 58 ; Ep. 179, s. 7. 

' De Gest. Pel. s. 19. 

xxxiv Introduction, 

will/ in four books ^, in which he professed to acknowledge 
grace, but limited its scope to the * capacity' for goodness 
bestowed, as he said, by the Creator, as 'distinct from volition 
and action,' which he referred entirely to man's will^; and even 
under this limitation he represented ' grace ' as merely ' facilita- 
ting' obedience^, and as consisting of instruction, warning, 
promises*, or, more properly, of the example of Christ^; such 
gifts of illumination being, according to him, the proper object 
to be aimed at in prayer. A passage in the first of these books 
asserted that men were born with a capacity for good or for 
evil, but with nothing more, — a virtual denial of any inherited 
taint". He explained his anathemas on the ground tliat Adam's 
sin did harm his descendants by the force of example ; and that 
infants were not born in his unfallen state, because they were as 
yet without the use of reason'^. It is to be feared that he 
did not think himself forbidden by Christian morality from 
* paltering in a double sense ' by the use of ambiguous terms ^ 
which would bear one tneaning to critics, and another to initiated 
disciples*; and he made some way in the good opinions of the 
Church-people of Jerusalem, although we are told that the 
majority saw through him, and withstood him ' in the cause of 
Christ's grace ^*'.' If they did so, they were doubtless much 
indebted to Jerome, on whom some of the more violent 
Pelagians, in the course of the year 416, took vengeance by a 
furious raid on the monastic settlement at Bethlehem, in which 
the old man barely escaped with life ^*. 

^ De Grat- Chr, 8.45. The work is quoted, De Grat. Chr. s. 5, 8, 11, 
17-19, 24, 29, 30, 43, 47; De Pece. Orig. s. 14. 

3 DeGrat. Chr. s. 5 ff . 

3 De Grat. Chr. s. 8, 30. This notion was suggested in the letter to 
Demetrias. It is referred to in C. duas Epist. ii. s. 17, and in Epist. 186, 
Si 35, where, indeed, Augustine for once writes as if Pelagius did 'some- 
times ' use grace in the received sense ; but this must be taken with his 
fuller statements in De Grat. Chr. s. 3, 8, 34, 40-46. 

* De Grat. Chr. s. 3, 8, 9, 11. "> V>q Grat. Chr. s. 43. 45. 

* De Peec. Orig. s. 14, 45, 52. ' De Pece. Orig. s. 16. 

* See De Grat. Chr. s. 2, 10, 40; De Pece. Orig- s. 20, 24. 
» De Gest. Pel. s. 22 ; De Grat. Chr. s. 45. 

10 Epist. 1 76, s. 4. 

" De Gest. Pel. s. 66; Innocent, Ep. 32 (JNIansi, Concil. iii. 1127). 

Introduction. xxxv 

■ Long before this outrage, Orosius had left the holy ground of 
the Nativity, and returned to Africa with a letter from Jerome ^, 
and one from Heros and Lazarus, which was read in a synod 
of some seventy bishops^ at Carthage, about midsummer in 
416. It was resolved that Coelestius, who had recently ob- 
tained ordination at Ephesus, and also Pelagius, should be 
anathematised, unless they anathematised the errors imputed 
to them. A letter was written to Innocent of Rome, requesting 
him to add to this sentence 'the authority of the Apostolic 
see.' The Numidian bishops, sixty- one in number, including 
Augustine as bishop of Hippo, met soon afterwards at Milevum, 
and wrote to Innocent in similar strain ^ ; and Aurelius and 
Augustine, with three other bishops, wrote to him as in- 
dividuals *, describing the Pelagian misuse of the word ' grace,' 
insisting on the importance of its true sense, discussing the 
question of sinlessness, and requesting him to send for, or write 
to, Pelagius, and demand from him an unequivocal disclaimer. 
The treatise criticised in the De Natura et Gratia was for- 
warded with this letter. Augustine also wrote to Paulinus of 
Nola, whom he addressed in most affectionate terms, a letter of 
some historical importance °, called forth by the rumour that 
some persons at Nola had said, ' We will rather forsake and 
despise Pelagius for having condemned his former teaching, than 
give up that teaching itself^.' He began by summarising the 
events of the controversy, and then entered on its theological 
merits ; insisting that the first grace received by a soul could not 
be in any sense merited, although faith, after obtaining justifica- 
tion, could ' merit ' further grace with a view to future conduct, 
— and then setting forth his view of predestination as an ab- 
solute selection of a certain number of souls out of the multitude 
justly condemned in Adam, and as the necessary explanation of 

* Jerome, Ep. 134. ^ Aug, Ep. 175. 
^ Ep. 1 76. See, on both these letters, Ep. 1 78, to Hilary. 

* Ep. 177. 'Litteras familiares,' Ep. 186, s. 2. Cp. De Pecc. Orig. s. 10. 
® Ep. 186. 'Plusquam diei potest desiderabili fratri.' To speak of 

grace, he says, is always ' jucundissimura ;' s. 39. 

* Ep. 186, s. 29. 

xxxvi Introduction. 

the non-salvation of infants unbaptised. He then returned to 
the narrative of the proceedings in Palestine, and after adverting 
to the later language of Pelagius, compared Pelagianism to a 
* philosophy of this world \' 

If the theory thus characterised had a strong footing in 
Campania, it was natural that its founder's long sojourn in 
E-ome itself should have produced effects among the Church- 
men of 'the City.' Some did not believe him really to hold 
what was imputed to him ; others had deliberately adopted his 
opinions "^ ; and an African bishop, visiting Rome, and entering 
into conversation with one of the latter, to whom he cited the 
petition, * Lead us not into temptation,' was horror-struck at 
hearing it promptly explained as a prayer against bodily acci- 
dents ^. Although, by his own account, Innocent did not know 
of any Roman Pelagians ^ he seems to have fortified himself 
with the assent of a local synod before replying to his African 
correspondents on January 27, 417 ^ Taking the opportunity, 
as was his custom, of magnifying his own see ^, he strongly 
affirmed the necessity of real grace, pronounced Pelagius and 
Coelestius to have denied it, and to be therefore excommuni- 
cate until they should return to orthodoxy. He told the five 
bishops that some laymen had brought him a document, pro- 
fessing to be the *gesta,' or official record, of the Council of 
Diospolis ; but since he could not be sure of its authenticity, 
he could neither approve nor blame the Council's decision '^. No 
such document had as yet arrived in Africa ; and Augustine had 
some suspicion that it was purposely kept back ^ He therefore 

^ Referring to the ' philosophic ' opinion that men could * sibi beatam 
vitam virtute propriae voluntatis efi&cere,' s. 37. 
^ Ep. 177, s. 2. 
' Fragm. Serm. i. i : ' Ne ruam de equo . . . ne latro me interficiat.' 

* Ep. 183, 8. 2, The priest Sixtus (afterwards Slxtus III.) was unfairly 
claimed by Pelagians as a patron, Ep. 191, and 194, s. i ; cp, C. duas Epist. 
ii. 8. 5. 

^ Aug. Ep. 181-183. Part of Ep. 182 is cited, C. duas Ep. ii« s. 7 ; part 
of Ep. 183 in De Pecc. Orig. s. 10. 

* E. g. nothing ought to be settled until it has been reported to the 
Roman see, Ep. 181, s. i. 

' Ep. 183, s. 4. « De Gest. Pel. s. 55. 

Introduction, xxxvii 

wrote to the bishop of Jerusalem ^, asking him to send a copy ; 
he intimated, with great courtesy and delicacy'^, a hope that 
John would not allow himself to be imposed upon by Pelagius, 
and, while still speaking of the latter as a ' brother,' pointed out 
the incompatibility of some statements in the 'paper* received 
from Pelagius ^ with the language of the book ascribed to him *, 
to which he himself had replied in his work Be Natura et 
Gratia. At last, about the end of 416 or the beginning of 417, 
the ' gesta ' came into Augustine's hands ; on examining them, 
he proved that Pelagius's 'paper' was by no means a fair 
abridgment of the proceedings, inasmuch as it suppressed the 
facts that he had not only disowned, but anathematised certain 
statements, and that his final and general anathema against all 
uncatholic doctrine had been uttered after the Council itself had 
condemned the propositions impugned, and ' in accordance with' 
that condemnation ^. Augustine was ' thankful ^ to find in this 
authorised record a full confirmation of his previous surmise as 
to the terms on which, and therefore the sense in which, Pelagius 
had been acquitted by the Council : it was now indisputable, he 
thought, that this acquittal could not be cited as in favour of 
Pelagianism, but might justly be cited as against it.' And in 
order to enforce this conclusion, he wrote, in the early part 
of 417, and addressed to Aurelius of Carthage, as primate or 
senior bishop '', the historical tract which we call the De Gestis 
Pelagii, but which he had more accurately entitled De Gestis 

» Ep. 179. ^ 

^ Compare also as to his kindly tone towards this somewhat suspected 
prelate (now an aged man), De Gest. Pel. s. 37, 54. 

^ T. e. as to the question, whether any person had lived wholly 
without sin. 

* He sent to John by the bearer, a monk named Luke, copies of the 
book and of his own reply. 

5 De Gest. Pal. s. 57, 58. « De Gest. Pel. s. 2, 65. 

'' De Pecc. Orig. s. 15. The African primates were called *Senes;' see 
Bingham, b. ii. c. 16, s. 6. 

xxxviii Introduction, 

V. Be Gratia Ghristij and De Peccato Originali. 

These books, which form one treatise, and are desciibed as 
* against Pelagius and Coelestius,' because their object is to place 
Pelagius on the same platform as Coelestius, were written after 
the * cause of grace ' had narrowly escaped a serious check, and 
the credit of the see of Rome had for a time been seriously 
imperilled. Innocent had been succeeded by the Greek Zosimus, 
who received Coelestius as an appellant, after his attempt to 
settle at Constantinople had been defeated by the bishop 
Atticus^ He presented to the Pope a written profession of 
faith, which dealt with many doctrines not in question^, and 
in which he admitted that infants should receive * baptism for 
remission of sins ; ' but, as he took care to add, did not thereby 
intend to affirm the transmission of sin, on the ground that 
there was no sin that was not personal '. He declared himself 
ready, if he had erred on points not of faith, to be guided by the 
judgment of Zosimus*, who thereupon examined him before 
a local synod, in the basilica of St. Clement on the Caelian 
bill ^. Two points came out clearly on this occasion. On 
the one hand, Coelestius refused to condemn the statements 
previously imputed to liim at Carthage ^ ; on the other hand, 
he said that he was willing to abide by the letters of Pope 
Innocent '^. As the former referred mainly to the question 
of the Fall, and the latter mainly to that of Grace, he might 
represent his position as tenable^; but it is not easy to un- 
derstand the line taken by Zosimus. He repeatedly asked 
Coelestius whether his written formula expressed his real mind ; 

^ Merc. Commonit. i. i, 3. ^ De Pecc. Orig. s. 26. 

3 De Pecc. Orig. s. 2, 5, 6 ; De Grat. Chr. s. 36. 

* De Pecc. Orig. s. 7, 26. 

' Zos. Ep. 3, s. 2. On this basilica see Hemans, Historic and Monu- 
mental Rome, p. 325. 

* De Pecc. Orig. s. 8 ; Paulinus, Libell. c. Coel. s. 2. 
^ De Pecc. Orig. s. 8 ; C. duas Epist. ii. s. 5. 

* Yet, of course, the two points were in close connection ; and Mercator 
says that his acceptance of Innocent's letter raised a hope that he would 
condemn the * articles' impugned at Carthage, Commonit. i. i, 4. 

InU'oduction. xxxix 

which implied that it was, in itself, free from error*. More 
than this — he allowed this formula to be described as ' Catho- 
lic/ not simply, as Augustine persuaded himself, because it 
expressed docility^, but, as we must infer from his own lan- 
guage, because it was 'good, plain, and explicit,' and the 
writer was a person of sincere faith, who needed only to be 
warned against unpractical speculation '. Yet he did not admit 
Coelestius to communion, but adjourned his final decision for 
two months, within which time he desired the African bishops 
to send to Eome any person competent to confront Coelestius, 
whom, in his opinion, they had been too ready to condemn. In 
regard to Heros and Lazarus, he 'went,' as Tillemont drily 
remarks, 'a little faster^;' for, instead of acting on his own 
principle of judicial caution, he condemned them both unheard. 

Shortly after writing this letter, he received one which Pela- 
gius had addressed to his predecessor, and which was earnestly 
supported by Praylius, who had succeeded John as bishop of 
Jerusalem ^. In his memorial, Pelagius very untruly described 
himself as accused of rejecting infant baptism ®. He also re- 
plied to the charges of 'promising the kingdom of heaven 
to some apart from Christ's redemption, and of repudiating the 
aid of grace as unnecessary for the avoidance of sin.' In terms 
partially ambiguous, he admitted that infants were capable 
subjects of redemption'^; and he owned that free-will was 
always in need of Divine help ^. He referred the Pope to his 
' Defence of Free-will,' and to his letters to Paulinus of Nola, to 
another bishop named Constantius, and to Demetrias^; and with 
his letter he forwarded a profession of faith *^, which from its 
copiousness on points irrelevant, combined with its brevity on 
the points at issue ", would have probably made an unfavourable 

^ Zos. Ep. 3, s. 3. 2 Q ^jj^g Epist. ii. s. 5. 

3 Zos. Ep. 3, s. 4, 5, * Tillemont, xiii. 722. 

* Zos. Ep. 4, s, 1, ' enixius.' 

* On this ignoratio elenchi see De Grat. Chr. s. 32 ; de Pecc. Orig. s. 19. 
' De Pecc. Orig. s. 21. ^ j)g Qj-g^^ Qj^p g ^3. 

' De Grat. Chr. s. 37-40 ; De Pecc. Orig. s. 14. 
'" His Libellus Fidei, in App. to Aug. torn. x. 
" De Grat. Chr. s. 35. 


xl Introduction, 

impression upon Innocent. It affirmed that baptism should be 
administered to infants in the same form of words as to adults ^ ; 
and, while asserting free-will, it admitted the continual necessity 
of Divine help, but added that * those were in error who said that 
man could not avoid sin/ It concluded with a request that 
whatever was faulty in its wording might be corrected by him 
who 'held both the faith and the seat of Peter.' Zosimus, 
as a Greek, was naturally more disposed to rely on the recom- 
mendatory letter of Praylius than to adopt the standpoint of 
Anti-Pelagian Latins ; he was also, very likely, weary of the 
question, and glad to close it by a henigna interpretatio of the 
explanations of men whom the African bishops had so perti- 
naciously, and, as he might think, dictatorially, denounced as 
heretics ; but he was supported by the clergy, as a body, when 
in solemn assembly he declared both Pelagius and Coelestius 
to be orthodox, and soon afterwards (Sept. 21, 417) wrote* 
to *all the bishops throughout Africa,' reproving them for 
their hasty severity, and exhorting them that the persons 
who had been slandered had not, indeed, like the prodigal, 
died and come to life again, but had ' never died, and never 
been lost.* 

This mistake on the part of Zosimus has no direct bearing on 
the claim of Papal infallibility, for he erred on the question of 
fact, whether certain persons did or did not hold the faith which 
he himself held ; but still, to use exact and measured language, 
his was * a very hasty judgment in a matter touching the very 
centre of the faith ^.* The African bishops must have been pain- 
fully startled by his letter. While it was on its way, Augustine, 
preaching at Carthage in a church called after St. Cyprian *, on 
Sunday, the 23rd of September, had said with somewhat pre- 
mature exultation, * In this cause ' of the Pelagians ' the letters 

* De Grat. Chr. s. 35 ; De Pecc. Orig. s. i, 24. 

^ Z08. Ep. 4, * Postquam a nobis.' He vituperates Heros and Lazarus. 

^ Dr. Pusey, Second Letter to Dr. Newman, p. 219. Augustine, desiring 
to represent Kome as consistently Anti -Pelagian, slurs over these false 
steps, De Pecc. Orig. s. 8, C. duas Epist. ii. s. 5, but just indicates them 
in De Pecc. Orig. s. 9, 24. 

* See Tillemont, iv. 183. The letter arrived Nov. a. Paulin. Libel. 4. 


Introduction, xli 

of two Councils have been sent to the Apostolic see, and replies 
have come from thence. The cause has been ended ; would that 
the error might one day end ^ ! ' The African hierarchy were 
resolved to treat the cause as ended. Instead of bowing to the 
decision of Zosimus, they stood up against it, but, in so doing, 
treated him with all respect, and ingeniously utilised the judg- 
ment of his predecessor. A large Council met in January, 
and sent two letters to Zosimus, protesting in the first against 
a premature decision, and announcing in the second that they 
had ' determined that the sentence given by Innocent should hold 
good until Pelagius and Coelestius expressly acknowledged that 
through Christ we are aided by grace, not only to know but to 
do what is right, so that without it we can neither have, think, 
speak, or do anything pertaining to piety ^ ; ' and further urging 
that a mere general acceptance of Innocent's letter, on the 
part of Coelestius, would not meet the case, and might even 
lead some to think that Home had approved his errors ^. Zosi- 
mus replied on the 2 ist of March, 418, in a tone which betrayed 
uneasiness under the guise of magniloquent assumption. After 
claiming for his see a right of final judgment, he informed them, 
by way of concession, that he had all along wished to consult 
them, and as yet had taken no decisive step*. It is remarkable 
that whereas on the 30th of April the Emperor Honorius, in a 
rescript, dated at Kavenna, condemned the denial of the Fall, and 
ordered Coelestius and Pelagius — both of whom he supposed to 
be in Home — to be expelled from the city, and their followers, 
on conviction, to be banished, — on the very next day. May ist, a 
' Greneral Council of Africa ' met at Carthage, and passed nine 
doctrinal canons against Pelagianism. These canons seem to fall 
into triads ; the first three affirming the relation of mortality to 

* Serm. 131, s. 10. This is the passage so often misquoted as *Eoma 
locuta est, causa finita est;' see Dr. Littledale's •Plain Keasons against 
joining the Church of Rome,' p. 118, s. 55. 

2 See the words in Prosper, c. CoUat. s. 15. Cp. Mansi, iv. 373 ff. 

3 C. duas Epist. ii. s. 5. 

* Zos. Ep. 10, s. 2. This letter, which arrived on April 29, refers to the 
Council's two letters. 

xlii Introduction, 

the Fall, and of infant baptism to original sin', and the impossibility 
of salvation for unbaptised infants ; the ne*t three insisting that 
grace was more than forgiveness or illumination, and that it did 
not simply ' facilitate ' obedience ; the last three asserting that 
even the holiest persons had in truth sins, for which they must 
entreat God's pardon. It is natural to see in these two facts, 
coupled with what Augustine tells us as to the Anti-Pelagian 
sentiment in Rome ^, one motive, at least, for the next step of 
Pope Zosimus. He prepared to withdraw from an untenable 
position, and to re-examine Coelestius : but the latter declined 
the test, and quitted Eome'. Thereupon Zosimus put forth 
a long letter, called ' Tractoria *,' in the sense of 'judicial;' 
in it he quoted largely from the commentary of Pelagius on 
the Epistle to the Romans, and from another work of his, pro- 
ceeded to condemn the two men whom he had once declared 
orthodox, and affirmed the doctrines of true grace, of original 
sin, and of the efficacy of Baptism for every age and state ^. 
' This letter,' says Marius Mercator, * was sent to Constantinople, 
and thence all over the world.' 

About this time a Roman exile named Pinianus, with his 
wife Melania and her mother Albina, all three well known 
to Augustine ^, although now resident in Palestine, had a con- 
versation with Pelagius. They begged him to condemn in 
writing the opinions ascribed to him. By way of answer he 
showed them his * confession of faith,' read the passage which 
related to the administration of baptism'^, admitted, in reply to a 
plain question, that infants were baptised for remission of sin ^, 
and, moreover, deliberately anathematised all who should deny 
the necessity of Christian grace, at every moment, for every good 
action ^. They were naturally well pleased with what seemed so 

* This second canon concludes with ' Ut in eis regeneratione mundetur 
quod generatione traxerunt.' 

* De Pecc. Orig. s. 9, 24 ; cp. Op. imperf. iii. 35. 

^ C. duas Epist. ii, s. 5. * Cf. Merc, ed. Garn. p. 19. 

^ Some of his words are in Ep. 190, s. 23. 

* See Fleury, xxii. c. 23. "^ De Pecc. Orig. s. i, 5. 
« De Grat. Chr. s. 35. 9 De Grat. Chr. s. 2. 

Introduction. xliii 

explicit a disclaimer *, but thought it best to consult Augustine 
as to its value : whereupon he, at short notice ^, composed the 
treatise in two books, De Gratia Christi and Be Peccato Ori- 
ginali, in order to prove by such evidence as that of Pelagius's 
' Defence of Free-will ' (which he had read with care, marking 
its chief points ^) the impossibility of relying on his assurance as 
to grace, and to identify his real position as to original sin with 
that of Coelestius, which had been condemned at the beginning 
of the controversy. He declared that he had never found in the 
writings of Pelagius and Coelestius any recognition of that 
grace* which consisted in the infusion of love^, and which 
prevailed on the will to perform known duty^; and that the 
vague language of Pelagius, in the documents which he sent 
to Rome, on the question of the Fall and its results, was illus- 
trated by the distinct language of his ' Defence '^,' which placed 
him beside his more ingenuous companion ^. In both of these 
two books Augustine denies the right of Pelagius to claim (as he 
confidently did) the support of Ambrose^. One of the most 
interesting features in the treatise is the emphatic extension 
of * the grace of the Mediator ' and Second Adam to the case 
of all the Old Testament saints ^°, in the very spirit of Keble's 

stanza : — 

'Now of thy love we deem 

As of an ocean vast, 
Mounting in tides against the stream 
Of ages gone and past^^' 

' De Pecc. Orig. s. 5. Cp. Aug. Serm. 26. 8 on the pleasure with which 
lay churchmen would hear a Pelagian acknowledge grace : • Erectae sunt 
aures piorum . . . Deo gratias ! ' Pelagius seems to have said, ' Writings of 
mine, not finally revised, have been stolen from me and used against me,' &c. 
De Grat. Chr. 2. ^ De Grat. Chr. s. i. 

3 De Grat. Chr. s. 45. He also quotes the letter to Demetrias, written 
earlier, s. 23, 28, 40-42, 44. 

* De Grat. Chr. s. 31. ' De Grat. Chr. s. 38. 

8 DeGrat. Chr. s. 11. 

' De Grat. Chr. s. 7 ff. ; De Pecc. Orig. s. 14. 

8 De Grat. Chr. a. 36 ; De Pecc. Orig. s. 11, 13, 14, 17. 

9 De Grat. Chr. s. 47 ff.; De Pecc. Orig. s. 47. Cp. C. duas Ep. iv. s. 29. 
^•^ De Pecc. Orig. s. 28 ff. Cp. C. duas Epist. i. s. 39 ; iii. s. 8. 

" Christian Year, The Circumcision. 


xliv Introduction. 

It is also observable that in one short sentence he assumes that 
interpretation of the ' E-ock ' in Matt. xvi. 1 8 as meaning Christ 
Himself, which, as he elsewhere says, he had ^rnost frequently' 
adopted ^. 

VI. Contra dims Epistolas Pelagianorum. 

The final decision of Zosimus against Pelagianism, which was 
in effect an act of agi*eement with the decision of his prede- 
cessor, with the judgment of that African Church which then 
reigned in the sphere of dogma, and with the decisive action 
of the two imperial governments, was presented to, and accepted 
by, a multitude of bishops; but the remaining strength of 
Pelagianism in Italy was shown by the recusancy of eighteen ^ 
Italian prelates, the leader of whom was Julian of Aeculanum, 
or Eclanum, in Campania, who had imbibed the new opinions 
before the death of Innocent ^ and was now deposed by Zosimus 
for upholding them *. He soon ^ displayed ' the courage of his 
convictions/ In the face of overpowering odds, he lifted the 
fallen banner of the party ; and his energy gave it a new lease of 
life. Augustine, to whose authority he paid no deference ^, and 
on whom his peijtinacity imposed much labour, calls him * a very 
confident young man"^;' and it is easy to see that in the full 
consciousness of argumentative and oratorical ability^, and in a 
chivalrous zeal for some great ideas as to the Divine justice, and 
the goodness of all that God had created^, which he deemed to 
be menaced by the dominant theology, Julian rushed into the 

* De Grat. Chr, s. 50; Retract, i. 21, 

^ See G. duas Epist. i. s. 3 ; Op. imperf. c. Jul. ii. 178. 
' C. Jul. i. s. 13. * Merc. Commonit. i. 3, i. 

^ Mercator accuses him of disingenuousness in one of his two letters 
to Zosimus; Subnotat. 6. 10. 

* E.g. see C. Jul. iii. s. i ; v. s. 3. '' C. Jul. ii. s. 30 ; cp. iii. s. i. 

* C. Jul. i. s. 2. On Julian's fondness for Aristotelian logic, ii. s. 37 ; 
iii. s. 7 ; Op. imp. ii. 51. Cp. C. Jul. ii. s. 16 on his * verbosity.' 

^ Including the goodness of marriage as His ordinance. He also held 
that virtue, wherever found, was to be recognised as such, C. Jul. iv. s. 14. 
Mercator says that he once at Rome, in conversing with some ' simpli- 
ciores,' argued that since God could not create what was evil, sin was not a 
'substantia,* and could not be transferred, &c. Subnotat. 7. 2. 

Introduction. xlv 

conflict, not doubting that all thinkers were on his side, and not 
concealing his scorn for the * mob of clerics, the young ex-monks, 
soldiers, lawyers, tradesmen,' whom he pictured to himself as 
swelling the Catholic host ^ He began his controversial career 
by writing 'four thick books'^' in reply to the first part of 
a work Be Nuptiis et Concupiscentia, published by Augustine 
at the beginning of 419, and addressed to a trusted servant 
of Honorius, the devout and studious Count Valerius ^, who had 
seen a Pelagian statement that the Catholic view condemned 
marriage*. About the same time a letter was sent to Rome, 
with the intention of strengthening the Pelagian cause in that 
city by associating the triumphant orthodoxy of Rome and 
Africa with a name of abhorrent sound to all good Christians ^ 
'It is a new Manicheism.' To say this was to assume the 
identity of the two propositions 'that human nature had re- 
ceived a taint,' and ' that its material part was intrinsically evil ^.' 
But many might let this assumption pass ; and the stigma had 
also a reference keenly personal. It meant, in effect, ' Take care 
what you do in letting Augustine shape your faith: he will 
involve you in those Manichean meshes'^ from which he has never 
yet shaken himself free®.' The writer of the letter was evi- 
dently Julian, although he afterwards stooped to a poor evasion 
about the authorship ^. It referred to ' four books ' which the 
writer had recently composed in reply to the first book De 
Nuptiis. It accused ' those Manicheans, with whom we are not 

* See C. Jul. ii. s. 37 ; cf. v. s. 4 on his contempt for the • simplices. ' 
And Op. imp. i. 41 ; ii. 2 flf. 

2 C. Jul. i. s. 2. 3 Ep. 200. 

* De Nupt. et Cone. i. s. 2. 

^ C. duas Epist. i. s. 4; ii. s. i, etc. Cp. Pelagius, Libell. 13. 
^ C. duas Epist. ii. s. 2 ; Op. imp. iii. 37. 

' Confess, iii. s. 10; see Trans. Lib. Fath. p. 322 ; and cp. C. duas Epist. 
iv. 8. 19. 

* Cp. Op. imp. ii. 147, 226. 

^ Op. imp. i. 18 ; cp. C. duas Epist. i. s. 9. Julian had previously written 
two letters to Zosimus ; the first, before his deposition, was the profession 
of faith still extant (App. 2 to Aug. torn, x) ; the second, according to his 
fierce assailant Marius Mercator (Subnotat. 6. 10), contained some illusory 

xlvl Introduction, 

now in communion,' of saying that free-will had utterly perished 
in the Fall, that marriage was not ordained by God (the ac- 
cusation of which Valerius had heard), that Baptism did not 
thoroughly extirpate sin, but * left its roots in the evil flesh ' — 
a charge which was an ingenious attempt to expel Churchmen 
from the stronghold of the baptismal argument, on the ground of 
Augustine's repeated and self-evident assertion that after baptism 
there still remained a ' concupiscence ' to be resisted, and a need 
of pardon for sins, at least, of infirmity ^. Other imputations 
were added : the Pelagian view was then set forth, in opposition 
to the Catholic ; and a plea was urged for a re-hearing of the 
whole case, that is, for a new Council, to which proposal the 
Catholics, treating the question as authoritatively settled, were 
determined not to accede, and which they had power effectually 
to defeat '^. 

A second letter was addressed by eighteen Pelagianising 
bishops, including Julian, to Rufus, bishop of Thessalonica, 
who, like his predecessors, was the deputy of the bishop of 
Rome in regard to Achaia and Macedonia, which, although 
politically annexed to the Eastern Empire in the reign of 
Arcadius ^, were regarded by Rome as still ecclesiastically 
"Western. It was desired to win over this influential prelate, 
and thus to gain a footing in Eastern Illyricum for the prin- 
ciples which elsewhere were put under ban. The writers, 
accordingly, began by making free use of the nickname of 
Manicheans*. They then vilified the Roman clergy as a set 
of cowardly turncoats °, and represented the Anti-Pelagian doc- 
trines as fatalistic ^, injurious to the Divine impartiality '^, dis- 
paraging to the ancient Law^, and incompatible with a full 

* De Pecc. Merit, i. s. 70 ; ii. s. 4 ; Serm. 57, s. 9 ; 155, s. 9 ; cp. C. duas 
Epist. i. s. 26. This attempt illustrates the importance assigned to Baptism 
by all schools of ancient Christianity. 

' Count Valerius used his influence with Honorius. Julian said that 
this policy showed a fear of inquiry, Op. imp. c. Jul. i. 10, ii. 14. 

' See Fleury, b. xxiv. 31. * C. duas Epist. ii. s. i ; iii. s. 25. 

' C. duas Epist. ii. s. 5. ^ C. duas Epist. ii. s. 10. 

^ C. duas Epist. ii. s. 13. * C. duas Epist. iii. s. a. 

Introduction. xlvii 

recognition of the efficacy of Baptism^. They charged their 
opponents with not admitting that the Holy Spirit had aided 
the good men of the Old Testament^, and with insulting the 
sanctity of prophets and apostles ^ ; misconstrued their language 
as to the relation of Christ to sin*, and (with singnlar per- 
versity) as to the imperfection of righteousness in the present 
life ^ ; and insidiously descanted on the excellence of God's 
created works, of marriage, of the Law, of free-will, and of 
the lives of Saints, with the view of prejudicing the reader 
against the assertion of original sin, of unmerited grace, and 
of an element of frailty in the holiest men^. They further 
complained that 'a dogma not less foolish than impious had 
been received throughout nearly the whole "West, and that 
unlearned bishops, sitting at home and not in synod, had been 
compelled to affirm it by their signatures'^.' 

Through the activity of some Roman Churchmen ^, these two 
letters came into the hands of Pope Boniface, who had succeeded 
Zosimus in the last week of 418. He gave them to Alypius, 
an African bishop and an intimate friend of Augustine^, 
and desired him to show them to the latter, whose name was 
injuriously mentioned in both ^*'. Alypius also received from 
Count Valerius a paper of extracts from Julian's reply to 
Augustine's first book Be Nwptiis^^. Thus furnished, he re- 
turned to Africa ; and Augustine, without waiting to verify the 
extracts and to read the whole work^'^, wrote a second book Be 
Nujptiis in rejoinder; and then composed the treatise Contra 
duas E2nstolas Pelagianorum, which he dedicated to Boniface, 

* C. duas Epist. iii. s. 4. ^ C. duas Epist. iii. s. 6. 
' C. duas Epist. iii. s. 14. 

* C. duas Epist. iii. s. 16. Augustine here misunderstands the Latin ver- 
sion of Rom. viii. 3. 

5 C. duas Epist. iii. s. 17; cp. De Perf. Just. s. 19, 31. 
^ C. duas Epist. iv. s. 2 ff. ' C. duas Epist. iv. s. 20. 

^ C. duas Epist. i. s. 3. 

® He had been converted with Augustine in 386 ; Confess, viii. s. 30. 
'" C. duas Epist. i. s. 3. " De Nupt. et Concup. ii. s. 2. 

^* He thus exposed himself to a taunt from Julian, ' Why did he not wait 
until he had read the whole treatise V etc. Op. imp. i. 19. 

xlviii Introduction, 

in terms of respect for his personal character, as well as for hia 
pre-eminent place among bishops. In the first of the four 
books into which he divided this work, he dealt with the first of 
the two letters : in the remaining three, with the second. The 
first book contains an explicit retractation of the opinion which 
Augustine had formerly held and repeatedly expressed, to the 
effect that St. Paul in Romans vii. 14 ff. was describing the state 
of mind of a person ' under the law ^' This opinion had been 
more recently avowed by Pelagius, who had claimed for it the 
support of 'all Church writers'^.' Augustine now contended 
that the Apostle was referring to himself and to other Chris- 
tians ; and added that * concupiscence/ in the baptised, was 
called * sin, because it was a result of sin ^' Another interesting 
point in this book is his assertion that in his own time sudden 
conversions to Christianity were matters of constant occurrence*. 
In the second book, after a defence of the Eoman clergy from 
the charge of tergiversation ^, the quotation by Pope Innocent of 
the words, 'Except ye eat the flesh of the Son of Man,' &c. 
is so explained as to refer to a ' participation of the Body and 
Blood of Christ' distinct from Christian Baptism, although 
elsewhere, if not in the former book, baptism had been spoken 
of as if it included such participation ^ A predestinarian 
tone characterises this book; the election of one soul and 
the reprobation of another are treated as an 'awful' mys- 
tery"^. In the third book, Augustine points out the different 
senses of such words as ' regeneration ' and ' perfection ; ' sets 
forth the obligation of the moral law as against Antinomianism, 
although he treats as temporary and ceremonial the 'absti- 
nence even from necessary works on a Sabbath^;' characteris- 

1 Cp. C. duas Epist. i. s. 17 ff. with Expos. Prop. Rom. 45, and De Div. 
Qu. ad Simplician. i. i. i. 

2 De Grat. Chr. s. 43. 

^ C. duas Epist. i. s. 27; cp. De Pecc. Merit, ii. s. 45. 

* C. duas Epist. i. s. 37. * C. duas Epist. ii. s. 5. 

* C. duas Epist. ii. s. 7 ; cp. iv. s. 4, 8. In De Pecc. Merit, iii. s. 8, 
Augustine speaks of infants being made partakers of Christ's flesh by 
being incorporated into His body (mystical). In C. Duas Ep. i. s. 40 his 
thought may be that Baptism led at once to Communion. 

' C. duas Epist. ii. s. 15. ® C. duas Epist. iii. s. 10. 

Introduction. xlix 

tically insists that 'right faith ^/ with an ordinary moral 
standard, leads to salvation, while an exceptionally high moral 
standard, without such faith, avails not against condemnation ; 
and sets aside as irrelevant the obscure question as to the origin 
of souls ^. In the fourth book, after showing wherein Catholics 
differed alike from Manicheans and Pelagians, he asks the latter 
how, on their principles, they account for the death of infants, 
and insists, not without a mistranslation of Romans v. 1 2, that 
all sinned in Adam ^ ; he treats their * praise of marriage ' as an 
evasive truism; contends that in pre-Christian times, not the 
law, but the faith of men who lived under it, gave life; 
denounces the attempt of Pelagians to resolve grace into illu- 
mination, and to uphold the notion of precedent merit ; rebukes, 
as presumptuous, the inquiry as to why grace visits one soul and 
not another ; separates the doctrine of baptismal * forgiveness * 
from the exaggeration which Pelagians had encouraged in the 
interest of their theory of impeccability; appeals to Cyprian 
and Ambrose* for the doctrine of the Fall, the necessity of 
grace, and the imperfection of all earthly holiness; and con- 
cludes by arguing that the living Church had spoken out too 
decisively against the Pelagians to leave them any excuse for 
demanding a new Synod. 

VII. Acts oftJie Second Council of Orange. 

This series of doctrinal statements belongs to the history of 
that modification of the Pelagian theory which is called Semi- 
Pelagianism, and which may be defined to be the denial of the 
necessity of grace as * prevenient ' to the first motions of con- 
version in man. 

* C. duas Epist. iii. s. 14. Compare the ' Quicunque,' v. i, 3. 

^ As between Traducianism and Creatianism, he could not make up his 
mind clearly, and did not think it necessary to do so, De Anima et ejus 
Orig. i. s. 17, etc. Cp. Liddon, Some Elements of Keligion, p. 102. 

3 C. duas Epist. iv. s. 7. That Augustine was misled, grammatically, by 
the ' in quo' of the Latin version of Kom. v. 12, but that the doctrine itself 
was independent of that mistake, see Abp, Trench on St. Augustine as an 
Interpreter, p. 124; Mozley, Doctr. Predest. p. 393. Cp. C. Jul. vi. s. 75. 

* Compare the appeal to Fathers, C. Jul. i. s. 5, ii. s. 33 ff. etc. 

I Introduction. 

It may be said, without injustice to a high saint and a great 
teacher, that this particular question would not have become 
prominent but for the exaggeration, already referred to, which 
had increasingly characterised St. Augustine's treatment of the 
doctrine of Grace. Intent above all things on magnifying the 
Divine sovereignty, he practically forgot the complexity of 
the problem in hand, and failed to do justice to the human 
element in the mysterious process of man's salvation \ Year 
after year he must have pondered more deeply the wonderful 
experiences of that earlier time, when, as he believed, a Divine 
purpose of grace had pursued him through his wild youth and 
restless manhood, until it conquered him 'under the fig-tree' at 
Milan ^. And amid these musings, the awe which lay so deep 
in his piety would root in his mind the thought, 'In God's 
moral realm He must be the sole Mover ; He cannot allow His 
subjects to limit His action or to cross His design ^' Grace, 
intensely contemplated, would fill the whole mental scene, and, 
regarded in its fulness, would appear to issue from an in- 
scrutable decree *, and to necessitate obedience and perseverance 
in its subject ^ His studies of St. Paul's Epistles would more 
and more seem to require this conclusion, — to shape in his 
mind the idea of a Will Absolute, which out of a 'mass^' of 
souls, all alike deserving perdition on account even of original 
sin"^, selected a minority^ to be vessels of Divine mercy, and 

^ See Mozley, Doctr. Predest. p. 155, 173. ^ Confess, viii. s. 28. 

3 See Enchirid. c. 103 ; De Corrept. et Grat. s. 14, 45. 

* Hence the increased frequency, in his later writings, of references to 
Rom. ix. 20; xi. 33. His 'Theodicy' is resolved into an appeal to such 
texts ; De Grat. et Lib. Arb. s. 44 ; de Corrept. et Grat. s. 1 8, etc. 

5 In De Dono Persev. s. 33 he speaks of a 'gratia inchoandi' as distinct 
from a 'gratia perseverandi ; ' but from a predestinarian standpoint he 
would treat that grace only as ' true ' which was preordained to be per- 
manent. Cp. De Corr. et Grat. s. 20. See below, p. liii. 

^ ♦ Massa ' was borrowed from the Latin version (retained by Jerome) of 
Rom. ix. 21 ; see De Div. Qu. ad Simplician. i. 2. 20; C. duas Epist. ii. 
s. 13; De Pecc. Orig. s. 36; Ep. 186, s. 19. 

' See C. duas Epist. ii. s. 13 ff.; Enchirid. c. 99 ; Serm. 26, s. 13; 165, 

8 De Corrept. et Grat. s. 28. 

Introduction. li 

abandoned* the majority as vessels of Divine wrath, without 
any regai"d, in either case, to foreseen moral character ^. And 
in the case of souls predestinated or elected to salvation, he 
came to hold that grace so bent the will to its own pleasure, 
as literally to 'make' it respond and obey; in a word, that 
grace was irresistible ^, and therefore indefectible * ; for, being 
irresistible, it must needs achieve its object. 

These beliefs, which Augustine had not derived from tra- 
dition, but developed by his own method of thought from 
those for which he could appeal to tradition, had found partial 
expression quite early in his episcopate ^, but had gained sys- 
tematic solidity and distinctness in the course of his battle with 
Pelagianism. The first of them is expounded, the latter in- 
dicated, in his famous letter to the Roman priest Sixtus, 
written in the latter part of 418^. About nine years later 
a monk of Adrumetum named Floras, during a temporary 
absence from his monastery, met with this letter, admired it, 
copied it, and sent it home for the edification of his brethren ^. 
Strange to say, it was read aloud without the cognizance of 
the abbot Valentinusj and some five or six of the monks ^ 
raised objections to its doctrine as practically annihilating free- 
will. Floras, on his return, showed it to the abbot, whose 
attempts to allay the controversy were vain. Two of the 
objectors were allowed to repair to Hippo, in order to ask 
explanations from Augustine himself. He wrote to Valentinus, 
intimating his opinion that misunderstanding was at the bottom 

^ *In massa perditionis relinquuntur,' De Dono Persev. s, 35. Cp. De 
Perf. Justit. s. 31, * praedestinatum ad interitum;' De Anima,iv, s. 16, 'ad 
aetemam mortem;' and we find 'damnandi praedestinati ' in the earlier De 
Pecc. Merit, ii. s. 26. Compare the first Lambeth Article. 

^ De Praed. Sanct. s. 24 ff. 

2 De Corr. et Grat. s. 31, etc. * De Corr. et Grat. s. 14. 

^ In Div. Quaest. ad Simplician. i. 2. 12 jBF. (a.d. 397). 

* Ep. 194. In this letter (s, 30) Augustine exaggerates what St. Paul 
says in Rom. ix. 21, 22 ; 'Quamvis itaque Deus faciat vasa irae in perdi- 
tionem,' etc. Compare with this an earlier letter, Ep. 186, to Paulinus. 

' See Ep. 2 1 6, a letter of Valentinus, calling Augustine 'domine papa,' 
and speaking of ' apostolatum tuum.' ^ Ep. 216, s. 3. 

Hi Introduction. 

of the matter * ; he also read the letter to Sixtus with them, 
and explained it as levelled against the Pelagian theory that 
grace was a reward of previous 'merits^;' and he composed 
a new treatise, Be, Gratia et Libera Arhitrio, to the effect that 
both grace ^ and free-will must be maintained. But in his 
account of free-will * it appeared that he regarded the will as 
free ft)r good in the sense of being turned by a dominant grace 
towards God, and secured against a lapse into evil^; which 
was simply to use the word *free' in an esoteric sense, and 
to make it mean less, even as the phrase 'Divine assistance,' 
as applied to Christian grace, was made to mean more ^, than 
the natural meaning would contain. And although Yalentinus 
expressed reverential gratitude for the ' sweet ' and * healing * 
instruction thus conveyed '', Augustine learned that one inmate 
of the monastery, after hearing the treatise read, had remarked, 
* On this showing, we ought not to rebuke a man for not keep- 
ing God's commandments, but only to pray that he may keep 
them.' This was reported to Augustine ^, who saw that others 
might feel the same diflBculty, and thereupon wrote another 
book, De Correjytione et Gratia. In this he contended that in 
the case of Christians who had fallen into sin, rebuke was just, 
even though, if they were not of the elect, it would be purely 
inflictive ^ ; that baptised persons who for a time lived piously, 
but were afterwards allowed to fall away, were thereby proved 

^ Ep. 214. This letter was written before Easter; after it was sent, 
a third monk came from Adrumetum to Hippo, and all three kept their 
Easter with Augustine, who then sent them home with another letter for 
their community, Ep. 215. 

" Ep. 215. 

^ He pursues the Pelagians into a new subterfuge which seems to anti- 
cipate the Semi-Pelagian view, that grace might be given in view of the 
'merits' of a good will, De Grat. et Lib. Arbitr. s. 27. Cp. C. duas Ep. 
i. s. 37. 

* De Grat. et Lib. Arbitr. s. 31, 32. 

" De Grat. et Lib. Arbitr. s. 31, 32, 41. Compare the use of 'liberata,' 
C. duas Epist. i. s. 7 ; De Corr. et Grat. s. 35. See Mozley, Doctr. Predest. 
p. 235. Julian calls this a 'necessitas boni,' Op. imp. i. 103. 

^ See Mozley, p. 157. "^ Ep. 216, s. 4. * Retract, ii. 67. 

^ De Corr. et Grat. s. 7, 43. If the persons should be of the elect, the 
rebuke would be beneficial, s. 46. 


Introduction. liii 

to have never been * truly ' God's children ^ ; that whereas 
Adam before his sin had, in aid of his free-will, such grace 
as made perseverance possible, his weaker'^ descendants needed 
for their recovery such grace as would make it certain ^ ; and 
that those who, as not belonging to the fixed number * of the 
predestinate, had not received this ' greater freedom ^,' were left 
by a 'just though hidden judgment^' to the doom which they 
had not been enabled to avoid. It may be observed that while 
in his later writings Augustine puts the most unqualified sense 
on texts which describe the Divine action in 'giving, making, 
working,' and the like '^, he could explain away such a text as 
I Tim. ii. 4 by confining its scope to 'all the predestinate, be- 
cause among them were representatives of every class of men ^.' 
It was impossible even for him to remove objections by a 
style of argument which did but bring out his increased one- 
sidedness, and the 'hardness^' which a protracted controversy 
had given to his conception of the Gospel scheme. Such 
objections had already been urged in Southern Gaul, where 
John Cassian, a ' Scythian ' by birth, who had been ordained 
by St. Chrysostom ^'', was presiding over a great monastic body 

^ De Corr. et Grat. s. 17-23. For this use of ' truly' he cites John viii. 
31, reading it, of course, in the light of his own predestinarian principle 
(which must also be taken to explain his famous words, ' Qui non manet in 
Christo . . . procul dubio nee manducat earn em ejus,' etc., in Joan. Evan. 
Tract, xxvi. 18). Yet he speaks of the persons in question as 'regenerate,' 
s. 22. And piety must be the fruit of grace ; therefore some grace existed 
in the non-elect, even in his view. 

^ As not having, to begin with, a will free for good ; C duas Epist. i. s. 7. 

^ ' Adjutorium quo fit,' as distinct from the less potent 'adjutorium sine 
quo non fit,' De Corr. et Grat. s. 34. 

* De Corr. et Grat. s. 39. God only knows, he adds, who are of this 

^ So he calls irresistible grace, s. 35. ^ De Corr. et Grat. s. 42. 

■^ See De Grat. et Lib, Arbit. s. 32 ; De Corr. et Grat. s. 36, 38, 45 ; De 
Praed. Sanct. s. 19. Cp. Mozley, Doctr. Predest. p. 173. 

® De Corr. et Grat, s. 44. This and another gloss are given for the 
reader's choice in Enchirid, s, 103, That other, ' None are saved but by His 
will,' is preferred in C. Jul, iv, s, 44. Cp. De Praed. Sanct. s. 14. 

^ Chr. Remembr., Jan. 1856, p. 157. 

*° Chrysostom has some * Semi-Pelagian ' language, e.g. in Horn, i, 'de 


liv Introduction. 

which he had formed at Marseilles, and had recently composed 
his ' Conferences,' in order to explain the internal habits of 
the ascetic solitaries of Egypt*. He and his monks, together 
with other persons of high religious character, among whom 
was Hilary, the young archbishop of Aries ^, rejected Augus- 
tine's Predestinarianism as unsupported by antiquity, and un- 
favourable to Christian practiced They said in effect, 'To 
treat predestination as irrespective of foreseen conduct*, and 
to limit the Divine goodwill to a fixed number of persons 
thus selected, who, as such, are assured of perseverance, is not 
only to depart from the older theology, and from the earlier 
teaching of the bishop of HijDj^o himself, but to cut at the 
root of religious effort, and to encourage either negligence or 
despair.' They insisted that whatever theories might be de- 
vised concerning this mystery, which was not a fit subject for 
popular discussion, the door of salvation should be regarded 
as open to all, because the Saviour * died for all.' To explain 
away this Scriptural assurance was, they maintained, to falsify 
the Divine promise, and to nullify human responsibility. They 
believed iii the doctrine of the Fall; they acknowledged the 
necessity of real grace in order to man's restoration ; they even 
admitted that this grace must be 'prevenient' to such acts of 
will as resulted in Christian good works " ; but * some of them * ' 
thought, — and herein consisted the error called Semi-Pelagian', 

verbis Apostoli, Habentes,' s. 5 ; but from the context he seems to be op- 
posing the notion that the will is simply passive in the first act of faith ; 
and elsewhere, in Rom. Hom. 8, 4, he says that * faith comes when attracted 
by grace.' The question had not come definitely before his mind ; Tille- 
mont, xi. 357.. 

^ !See Fleury, b. xxiv. c. 97; on Cassian's visit to Egypt, b xx. 3. 

2 This excellent man, afterwards constrained to oppose Pope Leo's arbi- 
trary policy, succeeded Honoratus in the see of Aries in January of 428. 
He agreed with Augustine on all other points. Ep. 225, s. 9. 

^ See the letters of Prosper, and of the layman Hilary, to Augustine, Ep. 
225 and 226. 

* They supposed that religious advantages were granted or not, as God 
foresaw the use which would have been made of them. 

5 See De Praed. Sanct. s. 2 ; De Dono Persev. s. 41 . 

« 'Quidani horum,' writes Prosper, Ep. 225, s. 4. 

' ' The whole question being grown . . . unto this issue, whether man 

Introduction. Iv 

— that nature, unaided, could take the first step towards its 
recovery, by desiring to be healed through faith in Christ ^ 
If it could not, — if the very beginning of all good were strictly 
a Divine act, — exhortations seemed to them to be idle, and 
censure unjust, in regard to those on whom no such act had 
been wrought, and who therefore, until it should be wrought, 
were helpless, and so far guiltless, in the matter. Now, allow- 
ing for the inconsistent and untenable position which Cassian 
had taken up on the question of originating grace '^, we may 
well believe that others who are referred to would have ad- 
mitted grace to be necessary at the outset, as well as through- 
out the after-process, if Augustine had not connected it with 
the ideas of irresistibility in its working ^, and of unconditional 
predestination as its source *. In these theories of his, especially 
as set forth in his letter to Paulinus ^, they found their stum- 
bling-block; and the perusal of his work on 'Hebuke and Grace' 
not unnaturally deepened their aversion for his view ^. 

Augustine was informed as to this state of Gallican opinion 
by one Hilary, apparently the same who had written to him 
about the Sicilian Pelagians, and by Prosper, a native of Aquitaine, 
then living in Provence, who had corresponded with him, and 
who was to become conspicuous by enthusiastic devotion to his 
memory and, his theology. They requested him to assist them 

may' [i. e. can] ' without God seek God,' Hooker, ed. Keble, ii. 547. See 
Wilberforce on Baptism, p. 169. The fourth and fifth of the condemned. 
Five Propositions made Semi-Pelagianism to consist in saying that grace 
was not irresistible, and that Christ died ' pro omnibus omnino.' 

' Cp. Origen, Ser. Comm. in Matt. 69. 'Fidem habenti, quae est 
ex nobis, dabitur gratia fidei quae est per spiritum fidei.' Also a long 
passage in Horn. 24 in Num. See above, p. ix- 

^ Although in Collat. xiii. 3 he asserts, by the mouth of Chaeremon, that 
even good thoughts, and * initia sanctae voluntatis,' come from God, he 
teaches further on that the first movement of goodwill is sometimes from 
God, sometimes from human endeavour, xiii. 8, 1.1, 12, 14, 15, 17, 18^ 

^ Apart from this, the language on prevenient grace in De Grat. et Lib. 
Arb. 8. 33 (cp. De Nat. et Grat. s. 35) is most valuable, and clearly sug- 
gested part of our tenth Article. 

* See Prosper, Epist, ad Rufin. s. 12. 

^ De Dono Persev. s. 55. « See Ep. 225, s. 2 ; 226, s. 6. 

Ivi Introduction. 

in replying to the objectors ; and their letters ^ produced a new 
exhibition of his marvellous facility and activity as a controver- 
sialist '^. The opinion to which his attention was called, as to 
the purely natural origin of the first movements of faith or good 
desire, was already familiar to him : he had been arguing against 
it as held by a Carthaginian named Yitalis^, and had found 
other Pelagians disposed to fall back upon it *. He was there- 
fore ready at once to take up the question, together with the 
other points raised in Gaul : and he wrote, in reply to Prosper 
and Hilary, two books called Be Praedestinatione Sanctorum 
and De Bono Per sever antiae. In the first of these, he begins 
by fully acknowledging that the ' brethren ' who differ from him 
are separated from the Pelagians by their * Catholic' belief in 
the necessity of grace for all ordinary Christian duties ^ : they 
only err in thinking that the beginnings of faith are from 
unaided free-will. It is true, he says, as they have urged, that 
he once (some thirty-four years previously) expressed that 
opinion ^ : but this was before he became a bishop, and shortly 
afterwards a further study of i Cor. iv. 7 convinced him that 
even the initial act of faith must come from a strength 'received "^.^ 
The very basis of Christian life, as well as the superstructure, 
must be of ' the Lord's building ^.' In regard to predestination, 
they had quoted a few words from an old letter of his, to the 
effect that Christ came when He did because He foresaw that 
many would then believe in Him ; but let them look at the 
context, and see that he there expressly allowed for deeper 
reasons, grounded in the counsels of God^. He insists, with 

^ Ep. -225, 226. (a.d. 428 or 429.) 
^ Mozley, Ruling Ideas in Early Ages, p. 254. 

^ Ep. 217. Here, as in De Dono Persev. s. 63, he quotes, and somewhat 
strains, liturgic language, 

* C. duas Epist. i. s. 37 ; ii. s. 18 ; De Grat. et Lib. Arb. s. 27. 
^ De Praed. Sanct. s. 2, 25. 

^ In his Exposition of some * propositions ' in Ep, Rom. s, 60-62 ; De 
Praed, Sanct, s, 7. 

■^ See his De Div, Quaest. ad Simplician. i, 2. 1.2, In De Dono Persev. 
s. 30 he refers to another change of opinion, 

^ De Praed. Sanct, s, 12, 

* Ep. 102, q. 2, s. 14; De Praed. Sanct. s. 18. 

Introduction, Ivii 

characteristic reiteration, that men are chosen that they may 
believe, not because they believe, or because God foresees that 
they will believe ^. Predestination must be regarded as wholly 
irrespective of foreseen piety ^, and no one could be 'judged' 
according to what under different circumstances would have been 
his conduct^. Alluding to the objection of novelty, and tacitly 
treating it as if it did not point directly to his predestinarianism, 
he observes that the older Christian teachers had not been con- 
cerned to treat of grace otherwise than ' in a cursory manner*.' 
In the second book he argues that perseverance is a special 
Divine gift, bestowed and withheld for reasons to us ' inscru- 
table^;' that predestination to life, and abandonment to perdi- 
tion, are alike absolute ^ ; that the doctrine of grace had been 
asserted by Cyprian, Ambrose, and Gregory Nazianzen '^, and by 
himself even in his early writings, as the ' Confessions ^.' If, he 
urges, that of predestination can be abused by human perverse- 
ness, — and of this he gives a striking instance from his own 
* monastery ",' — so can other truths : if men are not to be 
exhorted to believe, because faith is a Divine gift, a like reason 
might forbid us to urge them to be pure. The doctrine, being 
true, must not be suppressed ^°, but discretion must be used in 
the mode of stating it : the bare fact that the elect, as such, will 
be certainly saved, and the non-elect, as such, certainly lost, 
must be rather suggested than asserted in addresses to a general 
congregation ^^ 

^ De Praed. Sanct. s. 34. 

^ The argument from Christ's Manhood in s. 30 (see Mozley, Doctr. Pred. 
p, 152) seems to fail just because He had no human personality. 

2 De Praed. Sanct. s. 24. * De Praed. Sanct. s. 27. 

^ De Dono Persev. s. i, 21, 30, 35. * De Dono Persev. s. 35. 

' De Dono Persev. s. 4 ff., 20, 48, 49. In s. 36 he attempts to extract 
predestinarianism from a few words of Cyprian, but unsuccessfully. 

* De Dono Persev. s. 53, 55. He observes that he is employed on his 
' Retractationes.' 

^ He adds of this fallen man, * And yet it is still uncertain how he will 
turn out,' i.e. he may be of the elect, and so repent ; s. 38. 

^ ' De Dono Persev. s. 40. 

^* E.g. Augustine says in effect, 'In church the non-elect must not be 
supposed to be present, but alluded to as if absent. Do not say, " Some of 

Ivlii Introduction. 

Although in these tracts he referred to the objectors in a 
tone of respect and kindness^, deprecated such discussions as 
were merely verbal^, and concluded in a strain of touching 
modesty ', he did not abate an iota of the contention that election 
and rejection were arbitrary, that salvation was not really within 
the reach of all Christians, that grace was * strictly controlling,' 
and that the will, considered as responding to grace, was in fact 
a 'determined' will; and therefore he *did not satisfy the natural 
doubts/ or meet ' the real objections, of the Church of Marseilles* ' 
upon this subject. Prosper threw himself enthusiastically into 
the work of upholding Augustine's doctrines against the objec- 
tions urged by many of his own countrymen, whom he describes 
as ' spreading their teaching through famous towns, and infusing 
it into large populations,' where * the intrepid lovers of complete 
grace ' could be reckoned as but ' few ^.' Those who criticised 
his oracle were men of well-deserved influence : their piety and 
charity were undeniable; but he did not slirink from accusing 
them of jealousy and self-righteousness ^ and attacking their 
whole position, in a letter to a friend named Rufinus, and in a 
curious poem entitled * On the Unthankful,' both written before 
Augustine's death. The ' Carmen,' for the most part very un- 
musical, is marked by much polemical bitterness, and avows the 
Writer's opinion that grace always effects its pui'pose, and that 
the Divine will could not be dependent on the consent of the 
human '^ ; but its conclusion is a really beautiful protest against 

you have not received grace, and therefore have not been raised up to holi- 
ness;" but speak as if they might receive grace,' etc. De Dono Persev. 
s. 58 ff. 

^ De Praed. Sanct. s. 2, 25, 43; De Dono Persev. s, 66. 

^ ' Verborum controversias auferamus,' De Dono Persev. s. 11. Cp. s. 1. 

^ See De Dono Persev. s. 68. Augustine was then about 74 or 75. 

* See Chr, Kemembr., Jan. 1856, p. 162. 

^ Prosp, Carm. de Ingratis, i. 213; Ep. to Aug. (Ep. 225) s. 7. The 
* paucos ' in the latter passage is hardly reconcilable with the ' plurimos ' 
of his letter to Rufinus, s. 4. 

® Prosp. Ad Rufin. s. 5 ; De Ingratis, 775, ' Licet in cruce vitam Ducant 
. . . siht casti, sintque benigni,' etc. 

' De Ingrat. 319^ S^S- 

Introduction. lix 

the notion of independent merit, as fatal to the truth that the 
Christian lives in and by his Lord ^. 

The great aid holy man to whom that trutli was so dear did 
not live to finish a second and more elaborate treatise against 
Julian the Pelagian ^. He died at Hippo on the 28th of August, 
430, with his eyes fixed on the penitential psalms, and with the 
sound of a besieging Vandal host in his ears, — taken away, it 
might well be said, from evil to come. The Gallic school, soon 
afterwards, put forth a series of fifteen deductions from his 
writings, by way of * deterring the reader ^ ' from the predes- 
tinarian theory which they contained, as fatalistic, and incon- 
sistent with the intrinsic justice and the promised mercy of God. 
The wording, in part, was highly invidious*, and might well 
incense Prosper, who replied in a tract whicli exhibits some 
rlietorical evasiveness ^, and a disposition to rely on a distinction 
between predestination in regard to the good, and simple 
prescience in regard to the wicked ^. Another series of sixteen 
objections proceeded from a Vincent whose identity with the 
famous author of the 'Commonitory'^' has been matter of debate. 
To these Prosper replied with somewhat increased acrimony^. 
It was in a diff^erent spirit that two presbyters of Genoa, 
Camillus and Theodore, sent to him nine extracts from the De 
Praedestinatione Sanctorum and the De Bono Per sever antiae, 
which they wished him to explain. He answered them in a 

^ De Ingrat. 979 : 'Gratia Christi est 

Qua currit, gaudet, tolerat, cavet, eligit, iiistat/ etc. 

^ The 'Opus Imperfectum ;' a series of extracts from Julian's second 
treatise (of eight books) with comments upon them. 

^ Prosp. Resp. ad Capit. Gall, praef. 

* E.g. 'Quod per potentiam Deus homines ad peccata compellat ; ' Obj. 11. 

^ See Resp. 5, 6, 8. Wickedness is traced to men's evil will ; but, by the 
hypothesis, to a will which has never been helped to become good. The ' all 
men ' of i Tim. ii. 4 are those who are adopted out of all men. This 
Augustinian gloss was reproduced in a letter of some exiled African bishops, 
A.D. 523, in Mansi, viii. 598. 

^ Resp. 3, 12. Foreseen wickedness is made the ground of non- 

■^ This Vincent was at the time a monk in the isle of Lerins. 

^ ' Diabolico indiculo,' etc. Resp. ad Obj. Vincent, praef. 

Ix Introduction. 

courteous tone, although he professed surprise that some of these 
passages should have caused them any difficulty ^ He and his 
friend Hilary the layman now took the step of appealing to 
Celestine, bishop of Rome, in the character of men unjustly 
attacked, and obtained from him a letter addressed to Gallican 
bishops, and reproving them for tacitly allowing presbyters to 
dogmatise on such high subjects, to the injury of the pious 
appellants, and in disparagement of one whom ' his predecessors 
had ever honoured as among the best of teachers, Augustine of 
holy memory ^.' The doctrinal articles appended to this letter 
were in fact compiled at a later date, partly from the letters of 
Innocent and Zosimus, and from the Council of May i, 418 '. 

This visit of Prosper and Hilary to Rome must be dated in 
431. On their return. Prosper found that the general approba- 
tion bestowed by Celestine on Augustine's writings was not 
•understood to cover the latest of those writings*; and after 
Celestine's death (in April, 432) a fresh attack was made in 
Provence on their characteristic teaching by men who, as Prosper 
thought, were too intelligent to misunderstand it, and must be 
credited with a deliberate purpose of putting it down^. By 
way of rejoinder to these ' rigorous ' critics, he undertook to 
criticise the teaching of Cassian in a book * Against the Author 
of the Conferences * {Contra Collator em), in which he maintained 
that Cassian, having admitted in one * most Catholic ' statement ^ 
that even the beginnings of good desire came from Divine inspi- 
ration, proceeded to cancel the admission by ascribing to God 
a diversity of procedure in the training and salvation of dif- 
ferent souls, so that some were drawn to Him by his originating 
grace, and others approached Him by their own unaided will. 
It cannot be said that Prosper, in this elaborate treatise, is an 

* E. g. Resp. ad Genuen. 7. 

^ Celest, Epist. i. Celestine had, two years before, taken some part in 
the mission of Germanus, bishop of Auxerre, to confute the Pelagians of 
Britain, Prosper alludes to this, c. Collat. s. 58. 

3 See Newman's note to Fleury, b. xxvi. 11. 

* Prosp. 0. Collat. s. 59. ^ C. Collat. s. i. 
« C. Collat. 8. 44, 47. 

Introduction. Ixi 

uniformly fair controversialist*; and he exhibits the Augustinian 
proneness to explain away texts that are urged against him ^, to 
exaggerate the extent of inherited depravity, to ignore the 
reality of non- Christian excellence, and to make grace simply 
omnipotent over will. But he shows that Cassian had opened 
a door by which Pelagianism might re-enter, and could interpret 
simple texts with a perverse exclusiveness^; and his description 
of the manifold forces which * draw ' men to God exhibits a 
spiritual insight which may remind us of the ' Confessions ' of 
his master *. A treatise in two books, On the Calling of all 
Nations, which appeared some years later, is too unlike his tone 
and style to be called his, but in style, at least, resembles the 
writings of Leo, and may have been written by him before his 
pontificate^. The author, whoever he was, adheres to the 
Augustinian point of view^, but softens its expression, parti- 
cularly by emphasising, and even describing as a general kind of 
* grace,' the providential manifestations of God vouchsafed to all 
men in all ages, as ' tables ' of an * eternal ' and natural ' law '^.' 

The hostility to Predestinarianisra ^ was kept up in Gaul by 
the influence of the great monastery of Lerins, whence * came 
forth the greatest saints and scholars of the time^.' Faustus, 
who is called a 'Briton'*^, became its abbot about 433, and was 
raised to the see of Riez, in Provence, about 460. He was much 

^ He omits some important words in Coll. xiii. 13, 16; and see C. CoUat. 
8. 55, 56. 

^ E.g. s. 29-31, as to Rom, ii. 14, Luke xii. 57. 

^ E.g. I Kings viii. 18 ; Matt. viii. 10; C. Coll. s. 33, 49. 

* C. Collat. s. 18 ; an exquisite comment on John vi. 44. Photius calls 
Prosper * truly a man of God,' Biblioth. 54. 

5 See Prosp. Op. ed. 1 711, p. 825 ff. 

* He virtually explains the ' all ' in i Tim. ii. 4 as meaning all the elect ; 
but it is significant that he neither cites nor names Augustine. 

"^ Cp. De Voc. omn. Gent. ii. 4, 23, 25. He refers to the wide spread of 
Christianity, ii. 1 7, but also to the residue of Paganism * in many homes 
and families of Christian cities,' ii. 3. 

^ The book called ' Praedestinatus ' was probably an outcome of this 

3 Kitchin, Hist. France, i. 65. 

" Sidonius, Epist. ix. 9 ; Avitus, Epist. 4 ; see Tillemont, xvi. 408. 

Ixii Introduction. 

admired as a preacher, and retained, as bishop, his habits of 
monastic piety \ In 475 he took an active part in a Council 
held at Aries ^, in the case of a ' predestinarian ' presbyter 
named Lucidus, to whom, at the Council's request, he wrote, re- 
quiring his assent to six anathemas directed against Pelagianism 
and against the opposite extreme. Lucidus yielded, and wrote 
to the Council disclaiming a series of statements, such as that 
Christ did not die for all men, and acknowledging that He came 
even for the lost, because they were lost against His will. 
Faustus, therefore, at the desire of his colleagues, wrote two 
books on ' Grace and Free-will,' which he dedicated to the 
archbishop of Aries ; and a subsequent Council of Lyons 
requested him to enlarge the work, by way of meeting some 
newly discovered errors. The main object of the treatise, which 
is extant ^, is to insist on the necessity of responding to grace by 
exertion *, and on the reality of the Divine goodwill towards all 
men ^ ; but it contains not only attacks on predestinarianism *', 
but also some language of a Semi-Pelagian character, illustrating 
the case of a soul which desires to be drawn towards God by 
that of a sick man trying to rise, and asking for a helping hand, 
— as if the desire in question were not itself stirred up by grace ^. 
The slumbering controversy was thus re-awakened^, and was 
not settled until nearly a century after the death of St. Augustine. 

1 Sidonius, Epist. ix. 3. 

"^ Man si, vii. 1007 ff. See Keble's Hooker, vol. ii. p. 582. 

' Migne's Patrologia Latina, Iviii. 783 fF. 

* Faustus, however, condemns Pelagianism as blasphemous, i. i, and 
impious, i. 6. He admits that free-will has been ' weakened,' but contends 
that it can still move towards good, by Divine help, i. 9. 

'" De Grat. etc. i. 16. 

^ De Grat. i. 4, 16 ; ii. 3. In i. I2 he argues from 2 Tim. ii. 11 that a 
vessel of dishonour may become a vessel of honour. Cp. Origen, de Princip. 
iii. I. 20. 

'' De Grat. i. 17. 'Many passages might be almost supposed to have 
come from the pen of an Arminian controversialist,' Diet. Chr. Biogr. ii. 
469. Faustus was honoured as a saint by his own church of Riez for ages. 

^ It is thought that Avitus of Vienne, who had already criticised a work 
of Faustus as disparaging to free grace, wrote against this treatise ; Tille- 
mont, xvi. 426. 

Introduction. Ixiii 

Its settlement was largely due to one of the best men of a 
century to which belonged Columba and Gregory tlie Great. 

Caesarius, for some time a monk and afterwards abbot of 
Lerins ^, was elected to the chair of Aries in 501. A man of 
warm heart, of considerate judgment, and of deep practical 
piety, as his extant sermons indicate^, — -distinguished for his 
unwearied and plain-spoken preaching^, for his monastic regu- 
lations *, for his care of divine service ®, for the charity which 
led him to relieve captives by selling the altar-vessels of his 
cathedral ^, and for the fearless dignity with which he disarmed 
the suspicions and commanded the admiration of his new sove- 
reign Theodoric'^, he enjoyed a moral preeminence among the 
Gallic bishops of his time. In his own words, he * loved the 
Catholic sentiments of Augustine ^,' although he had evidently 
no liking for extremes ; but, as his biographers tell us, his 
preaching of grace encountered suspicion and misconstruction ', 
which existed among the Galilean prelates, one of whom sent to 
Caesarius a letter of Semi-Pelagian tone ^", and for the removal 
of which the bishops of the neighbouring province of Yienne 
resolved to meet in council, and invited Caesarius to attend 
and speak. The Council was held at Valence " ; but Caesarius 
was detained at home by illness, and sent some bishops and 
other ecclesiastics to represent his mind on the question of pre- 

^ Vit. S. Caesarii, i. s. 5, 12. 

" Many of theiii are in App. to Aug. torn. v. See tlie sermons there 
numbered as 28, 29, 67, 107 (on charity), 115, 116 (on Advent), 129, 140, 
249, etc. 

3 Vit. S. Caes. i. s. 40, 42 ; ii. s. 24. 

* ' Regulae ad Monachos — ad Virgines.^ 

5 Vit. S. Caes. i. s. 15, 19. 

® Vit. S. Caes. i. s. 23. In this he imitated other saintly bishops. 

■^ Vit. S. Caes. i. s. 26, For Theodoric's victory over the Franks at Aries, 
whereby he * saved a little remnant of the Visigothic kingdom,' see Kitchin, 
Hist. France, i. 71 ; Gibbon, v. 17. 

^ Vit. S. Caes. ii. s. 33. These were his words when dying ; they are 
quoted by Alban Butler, August 27. He died in 542. 

» Vit. S. Caes. i. 46. 

^^ See the letter of Boniface II. to Caesarius. 

" See Vit. S. Caes. i. s. 46. 

Ixiv Introduction. 

venient grace. It was, most probably, soon after tbis^ that 
Caesarius, having fortified himself with a series of doctrinal 
articles sent to him by Pope Felix IV, took occasion to bring 
the subject before a Synod of his own province. The oppor- 
tunity was afforded by the dedication, on the 3rd of July, 529, 
of a new church built in the old Roman town of Arausio or 
Orange ^, by Liberius the * Patrician,' a man of signal excel- 
lence ^, who had held with great public benefit under Theodoric, 
and retained under his grandson Athalaric, the office of prae- 
torian prefect for the Ostrogothic territory in Gaul. The cere- 
mony being concluded, the archbishop of Aries, with thirteen 
suffragans then present, held a Council, the second which had 
assembled in that place *, and solemnly adopted the ' articles ' 
received from Rome. They were twenty-five in number, and 
were partly extracted from Augustine's works, partly based upon 
statements of his, and in some instances copied from Prosper °. 
The first two articles simply affirm the doctrine of the Fall as 
against Pelagianism, to the effect that through Adam's sin man's 
whole being was changed for the worse, and not only death but 
sin was transmitted to his posterity. Then follow six articles 
directed against Semi-Pelagianism, and insisting on grace as an 
invariable " antecedent to all goodness, as calling forth prayer, 
* preparing the will ' to desire purification, inspiring the soul 
with the first principle of faith ; nature itself, it is added, being 
so marred and disordered by the Fall that it is wholly dependent 
on grace for its recovery. The third set of * articles,' drawn up 

* For the pi-obable priority of the Council of Valence to that of Orange, 
see Hefele, Hist. Counc. s. 242. The biographers of Caesarius mention that 
of Valence only, 

"^ Caesarius, when in Italy, had ransomed some captives belonging to this 
town, Vit. S. Caes. i. s. 27. 

^ See letters to Liberius by Elinodius, Ep. v. i ; ix. 23, 29 ; cp. Sirmond, 
Op. i. 873. 

* The first Council of Orange was held by Hilary of Aries in 441. For 
this second Council see App. to Aug. torn, x ; Mansi, viii. 711; Hefele, 1. c. 

^ E.g. cap, 9, 12 ; from Prosper 's collection of 'sentences,' verbally or 
substantially ' Augustinian.' 

^ As against Cassian's theory, that some persons were able to come to 
God through free-will without the aid of grace. See cap. 8, 

Introduction. Ixv 

in less formal style, are designed to exhibit the chief aspects of 
the one great idea, that man's spiritual activity depends through- 
out on grace, as originating, assisting, and sustaining it to the 
end. It is very remarkable that in this whole series there is not 
a word about Predestinarianism ; and this reticence on a point 
to which Augustine attached such vital importance illustrates 
the cautious and discriminating adhesion which the Roman 
church, through several successive bishops*, had given to his 
theology. The articles are followed by a continuous doctrinal 
statement, referring to them, and reaffirming the necessity of 
originative grace, as grounded on the mischief wrought by the 
Fall, which had ' warped and weakened ' the human will for 
good. It is urged that grace, and not nature, was the source 
of that faith through which 'the elders obtained a good report;' 
and that this grace, since the Advent, has equally been the 
source of all genuine desire for Baptism. Some of the texts 
which Augustine was never weary of quoting on this subject 
are adduced as examples of a much larger number ; and then 
the Council's formulary turns, with a breadth of view unhappily 
absent from Augustine's Predestinarian writings, to the com- 
plementary truth that 'according to the Catholic faith, all the 
baptised are capable, by Christ's aid and co-operation, if they 
choose to work faithfully, of fulfilling the conditions of eternal 
salvation,' and are accordingly ' bound ' to fulfil them ; and an 
anathema is pronounced against those, * if any there be, who 
hold that any persons are predestined to evil by Divine power,* 
while the absence of any positive assertion about predestination 
renders this language the more significant. Returning to their 
immediate object, the bishops repeat their condemnation of 
Semi-Pelagianism by affirming that faith and love, as well 
before baptism as after baptism, are the result of God's in- 
spiration ^, as if to say, in the words of our second Evening 

* Such as Celestine, Sixtus, Leo, Gelasius (who condemned Faustus's 
works as 'apocryphal,' Mansi, viii. 152) and Hormisdas (Ep. 70, to 
Possessor, a.d. 520 ; Mansi, viii. 499). 

^ The references, at this point, to Zacchaeus, the penitent robber, and 
Cornelius, are directed against Cassian. Cp. Prosp. c. Coll. s. 1 7. 

Ixvl Introduction. 

Collect, tlien, perhaps, some thirty years old ^ that from Him 
'proceed all holy desires/ as well as 'all just works.' If 
Augustine could only have met the ' Massilian ' objectors in 
the spirit of these concluding paragraphs, in which, no doubt, 
we may trace the hand of Caesarius, the Semi-Pelagian con- 
troversy might have been speedily allayed. But, although he 
would have disclaimed the notion of a predestination to moral 
' evil ' as distinct from punishment '^\ the acknowledgment, or 
rather the plain assertion, that all baptised persons might be 
saved if they chose, could by no means have fitted into his 
system ; and it was by daring to depart from that system, in 
order to vindicate a truth which its rigorism had virtually 
discarded, that this little Gallican Council earned the respect 
and gratitude of ages for having brought a great question to 
a comprehensive settlement, and preserved the Christianity of 
Western Europe from a onesidedness baneful to its soul-attract- 
ing power '. 

The ' definiti^jn,' including the * articles ' and the concluding 
statement of faith, was deemed so important, that Liberius and 
seven other laymen of * illustrious ' rank were invited to sign it 

* Gelas. Sacram. ; Muratori, Lit. Rom. Vet. i. 727. 

^ Predestination to perdition he freely asserts : see above, p. li ; and in 
C. duas Epist. ii. s. 13 he speaks of such punishment as 'malum.' 

* For the Gottschalk controversy in the ninth century, see Robertson, 
Hist. Ch. iii, 350 ff. Predestination was the matter in debate ; prevenient 
grace was acknowledged by the adversaries of a rigid predestinarianism, as 
at the Council of Quiercy or Kiersy in 853; Mansi, xiv. 921. The third 
Council of Valence, in 855, which censured the 'capitula' of Quiercy, 
expiessly adhered to the anathematism of Orange against any who believed 
that some were predestinated to evil, adding the explanation, 'videlicet, ut 
quasi aliud esse non possint ;' Mansi, xv. 5. The principle of prevenient 
grace finds expression, as in our Gregorian Collect for Easter-day, and in 
the Collect of the same age, ' Prevent us,' or in the loth Article (cp. Hard- 
wick's Hist, of the Articles, p. 398, ed. 3), so, very beautifully, in Words- 
worth's sonnet * from the Italian of Michael Angelo : ' 

' The prayers I make will then be sweet indeed 
If Thou the spirit give by which I pray : 
My unassisted heart is barren clay, 
That of its native self can nothing feed,' &c. 

Introduction. Ixvii 

after the bishops. ' It is remarkable,' says Hefele *, ' that they 
signed with the very same formula as the bishops, namely, 
" consentiens subscripsi.'" But it is certain that they were not, 
and did not pretend to be, constituent members of the synod : 
the bishops speak of themselves as having * assembled,' and as 
'promulgating the articles,' and of the definition as Hhe Fathers' 
and their own ; ' and it is simply by virtue of a * resolution ' of 
theirs that the lay signatures are annexed. The document 
(which has sometimes been loosely described as a work by 
Caesarius on 'Grace and Free-will') was sent to Rome, with a re- 
quest to a Eoman ecclesiastic named Boniface, that he would pro- 
cure for it the Papal sanction. But the messenger, an abbot named 
Armenius, found Boniface himself enthroned as the successor 
of Felix ; and obtained for him, in that capacity, a letter for 
Caesarius, affirming the necessity of prevenient grace, approving 
the formulary of the Council as * agreeable to the Catholic rules 
of the Fathers,' and expressing a hope that, by the instru- 
mentality of Caesarius, all those whom he had represented as 
* dissenting ' from sound doctrine would be brought to ex- 
perience the Divine bestowal of a ' good will.' If the date 
of this letter, January 25, 530, be correct, Felix IV. must 
have died in the September of 529, not, as is usually said, of 
530 ; and if the latter date were in fact that of his death, 
it would be hard to understand wliy Caesarius should have 
60 long delayed the application for a sanction so earnestly 

In this reprint, the Benedictine text has been adhered to, 
except in some details of punctuation. The marginal references 
to Scripture, in which the verses are given according to the 
Vulgate, have been amplified. The use of italics has generally 
been confined to those texts on which special stress is laid. It 
has not been thought necessary to add the various readings as 
distinct from the conjectural emendations. The headings pre- 

^ Hefele, Hist, of Councils, Introduct. 4. 12. Sixty years later, at the 
memorable third Council of Toledo, the- great laymen present signed the 
dogmatic confession ; Mansi^ ix. 989. 

Ixviii Introduction. 

fixed, in Migne's edition, to chapters in some of the treatises, 
have been translated, with a few alterations. 

I wish to acknowledge the kind assistance which I have 
received, in the revision of these sheets, from Mr. W. E. Gabbett, 
B.A., of Lincoln College, Assistant Secretary to the Delegates 
of the Press, who have undertaken the present publication. 

W. B. 

Christ Church, March 2, 1880. 



The occasion of vrriting this hoolc. The fact that a thing has not happened 
is wo proof that it is impossible. 

I. Lectis opusculis, quae ad te nuper elaboravi, fill cliarissime 
Marcelline, de Baptismo parvulorum, et de perfectione justitiae 
hominis, quod earn nemo in hac vita vel assecutus, vel asse- 
cuturus videatur, excepto uno Mediatore, qui humana perpessus 
est in similitudine carnis" peccati, sine ullo omnino peccato : Rom. viii. 3. 
rescripsisti te moveri eo, quod in posteriore duorum libro De Pecc. 

(. . T . . , . . , , . Mer. ii. 6, 

neri posse dixi, ut sit homo sme peccato, si voluntas ejus 7, 20. 

non desit ope adjuvante divina, et tarn en praeter unum in quo 

oinnes vivificabuntur, neminem fuisse vel fore in quo hie vivente i Cor. xv. 22. 

esset ista perfectio. Absurdum enim tibi videtur dici, aliquid 

fieri posse cujus desit exemplum, cum, sicut credo, non dubites, 

nunquam esse factum ut per foramen acus camelus transiret, et Matt. xix. 24, 

tamen ille hoc quoque dixit Deo esse possibile : legas etiam 

duodecim millia legiones Angelorum pro Christo, ne pateretur, Matt. xxvi. 

pugnare potuisse, nee tamen factum : legas fieri potuisse ut ^' 

semel gentes exterminarentur a terra quae dabatur filiis Israel, Deut. xxxi. 3. 

Deum tamen paulatim fieri voluisse : et alia sexcenta possunt J"^s- H. 3. 

occurrere, quae fieri, vel potuisse, vel posse fateamur, et eorum 

tamen exempla quod facta sint proferre nequeamus. Unde non 

ideo negare debemus, fieri posse ut homo sine peccato sit, quia 

nullus est hominura, praeter ilium qui non tantum homo, sed 

etiam natura Deus est, in quo id esse perfectum demonstrare 



De Spiritu et Litter a. [Chap. ii. 


The error of those who say that men can live here without sin, less pernicious. 
The error of those who deny the necessity of Grace, more serious, and to 
he vigorously refuted. 

2. Hic fortasse respondeas, ista quae commemoravi facta non 
esse et fieri potuisse, opera esse divina; ut autem sit homo 
sine peccato, ad opus ipsius hominis pertinere, idque opus 
esse optimum, quo fiat plena et perfecta et ex omni prorsus 
parte absoluta justitia : et ideo non esse credendum, neminem 
vel fuisse, vel esse, vel fore in hac vita qui hoc opus irapleverit, 
si ab homine impleri potest. Sed cogitare debes, quamvis ad 
hominem id agere pertineat, hoc quoque munus esse divinum, 

Phil. ii. 13. atque ideo non dubitare opus esse divinum. Deus est enim 
qui ojperatur in vobis, ait Apostolus, et velle et ojyerarij pro 
bona voluntate. 

[As in p. 16.] 3. Proinde non multum molesti sunt, et instandum est eis, ut 
si possunt, ostendant ita esse, qui dicunt vivere hic hominem, 
sive vixisse sine ullo omnino peccato. Nam si testimonia 
Scripturarum, quibus existimo definitum, nullum hominem hic 
viventem, quamvis utatur libero arbitrio, inveniri sine peccato, 

Ps. cxiii. sicuti est, JVe intres in judicium cum servo tuo, quoniam non 

(cxliii.) 2. . ^ , . . . . XT' 

justificabitur in conspectu tuo omnis vivens, et caetera talia, quis- 
quam docere potuerit aliter accipienda quam sonant, et demon- 
straverit aliquem vel aliquos sine ullo hic vixisse peccato ; qui 
non ei, non solum minime adversatus, verum etiam plurimura 
gratulatus fuerit, non mediocribus invidentiae stimulis agitatur. 
Quin etiam si nemo est, aut fuit, aut erit, quod magis credo, tali 
puritate perfectus, et tamen esse, aut fuisse, aut fore defenditur 
et putatur ; quantum ego judicare possum, non multum erratur, 
nee pemiciose, cum quad am quisque benevolentia fallitur : si 
tamen qui hoc putat, se ipsum talem esse non putet, nisi revera 
ac liquid© talem se esse perspexerit. 

4. Sed illis acerrime ac vehementissime resistendum est, qui 
putant sine adjutorio Dei per se ipsam vim voluntatis humanae 
vel justitiam posse perficere, vel ad cam tenendo proficere : et 
cum urgeri coeperint, quomodo id praesumant asserere fieri sine 


Chap. IV.] De Spivitu et Litter a. 3 

ope divina, reprimunt se, nee banc vocem audent emittere, quo- 
niam vident quam sit impia, et non ferenda. Sed aiunt, ideo' 
ista sine ope divina non fieri, quia et hominem Deus creavit 
cum libero voluntatis arbitrio, et dando praecepta ipse docet 
quemadmodum homini sit vivendum ; et in eo utique adjuvat, 
quod docendo aufert ignorantiam, ut sciat homo in operibus 
suis quid evitare, et quid appetere debeat ; quo per liberum 
arbitrium naturaliter insitum, viam demonstratam ingrediens, 
continenter et juste et pie vivendo ad beatam eandemque aeter- 
nam vitam pervenire mereatur. ^ 


Trxhc Grace, a gift of the Holy Spirit, whereby a delight in and love of ' 
goodness is produced in the soul. 

5. Nos autem dicimus humanam voluntatem sic divinitus ad- 
juvari ad faciendam justitiam, ut praeter quod creatus est homo 
cum libero arbitrio voluntatis, praeterque doctrinam qua ei 
praecipitur quemadmodum vivere debeat, accipiat Spiritum 
Sanctum, quo fiat in animo ejus delectatio dilectioque summi 
illius atque incommutabilis boni quod Deus est, etiam nunc 
cum adhuc per fidem ambulatur, nondum per speciem : ut hac 2 Cor, v, 7. 
sibi velut arrha data gratuiti muneris inardescat inhaerere Crea- 

tori, atque inflammetur accedere ad participationem illius veri 
luminis, ut ex illo ei bene sit, a quo habet ut sit. Nam neque 
liberum arbitrium quidquara nisi ad peccandura valet, si lateat 
veritatis via: et cum id quod agendum et quo nitendum est 
coeperit non latere, nisi etiam delectet et ametur, non agitur, 
non suscipitur, non bene vivitur. Ut autem diligatur, charitas Rom. v. 5. 
Dei difFunditur in cordibus nostris, non per arbitrium liberum 
quod surgit ex nobis, sed per Spiritum Sanctum qui datus est 


The teaching of Law, without the life-giving Spirit, is the * letter that Tcilleth.^ 

6. DocTRiNA quippe ilia, qua mandatum accipimus continenter 
recteque vivendi, littera est occidens, nisi adsit vivificans Spi- 

s 2 

De Spiritti et Litter a. 

[Chap. IV. 

Rom. vii. 
7. II- 

ritus. Neque enim solo illo mode intelligendum est quod 
2 Cor. Hi. 6. legimus, Littera occidit, spiriUis autem vivijicat, ut aliquid 
figurate scriptum, cujus est absurda proprietas, non accipiamus 
sicut littera sonat, sed aliud quod significat intuentes, inte- 
riorem hominem spirituali intelligentia nutriamus, quoniam 
Rom. viii. 6. < sapere secundum carnem mors est, sapere autem secundum 
spiritum vita et pax.' Yelut si quisquam multa quae script a 
sunt in Cantico Canticorum carnaliter accipiat, non ad luminosae 
charitatis fructum, sed ad libidinosae cupiditatis affectum. Non 
ergo solo illo modo intelligendum est quod ait Apostolus, Lit- 
tera occidit, spiritus autem vivijicat : sed etiam illo, eoque vel 
maxime, quo apertissime alio loco dicit, Concupiscentiam nescie- 
ham, nisi lex diceret, Non concu2)isces. Et paulo post ait : 
Occasione accepta peccatum per mandatum fefellit me, et 2ier 
illud occidit. Ecce quid est, Littera occidit. Et utique non 
figurate aliquid dicitur, quod accipiendum non sit secundum 
litterae sonum, cum dicitur, Non concujrisces : sed apertissimum 
saluberrimumque praeceptum est, quod si quis impleverit, nul- 
lum habebit omnino peccatum. Nam hoc ideo elegit Apostolus 
generale quiddam, quo cuncta complexus est, tanquam haec 
esset vox legis ab omni peccato prohibentis, quod ait, Non 
concvpisces ; neque enim uUum peccatum nisi concupiscendo 
committitur : proinde quae hoc praecipit, bona et laudabilis lex 
est. Sed ubi Sanctus non adjuvat Spiritus, inspirans pro con- 
cupiscentia mala concupiscentiam bonam, hoc est, charitatem 

[difFundens in cordibus nostris; profecto ilia lex, quamvis bona, 
auget prohibendo desiderium malum : sicut aquae impetus, si in 
earn partem non cesset influere, vehementior fit obice opposite, 
cujus molem cum evicerit, majore cumulo praecipitatus violen- 
tius per prona provolvitur. Nescio quo enim modo, hoc ipsum 
quod concupiscitur fit jucundius dum vetatur. Et hoc est 
Rom iv. 15. quod fa] lit peccatum per mandatum, et per illud occidit, cum 
accedit etiam praevaricatio, quae nulla est ubi lex non est. 


29, 30. 

Chap. V.] De Spivitu et Litter a. 5 


What is to he here treated of. 

7. Sed totum ipsum apostolicae epistolae locum, si placet, 
consideremus, et sicut Dominus adjuverit pertractemus. Volo 
enim, si potuero, demonstrare illud quod ait Apostolus, Littera 
occidit, spiritus autem vivijicat, non de figuratis locutionibus 
dictum, quamvis et illinc congruenter accipiatur; sed potius de 
\ege aperte quod malum est prohibente. Quod cum ostendero, 
profecto manifestius apparebit, bene vivere donum esse divi- 
num : non tantura quia homini Deus dedit liberum arbitrium, 
sine quo nee male nee bene vivitur; nee tantum quia prae- 
ceptum dedit, quo doceat quemadmodum sit vivendum: sed 
quia per Spiritum Sanctum diffundit charitatem in cordibus 
eorum quos praescivit ut praedestinaret, praedestinavit ut Rom 
vocaret, vocavit ut justificaret, justificavit ut glorificaret. Hoc 
autem cum apparuerit, videbis, ut existimo, frustra dici ilia 
tantum esse possibilia sine exemplo, quae Dei opera sunt ; sicut 
de cameli transitu per foramen acus commemoravimus, et quae- 
cumque alia sunt apud nos impossibilia, apud Deum autem 
facilia : et ideo non inter haec humanam deputandam esse 
justitiam, quod non ad Dei, sed ad hominis opus pertinere 
debeat; cujus perfectio, ^i est in hac vita possibilis, nullam 
esse causam cur sine exemplo esse credatur. Hoc ergo frustra 
dici, satis elucebit, cum et ipsam humanam justitiam opera- 
tioni Dei tribuendam esse claruerit, quamvis non fiat sine 
hominis voluntate : et ideo ejus perfectionem etiam in hac vita 
esse possibilem, negare non possumus ; quia omnia possibilia Mark x. 27 
sunt Deo, sive quae facit sola sua voluntate, sive quae cooper- 
antibus creaturae suae voluntatibus a se fieri posse constituit, 
Ac per hoc quidquid eorum non facit, sine exemplo est quideni 
in operibus factis ; sed apud Deum et in ejus virtu te habet 
causam qua fieri possit, et in ejus sapientia quare non factum 
sit : quae causa etiam si lateat hominem, non se obliviscatur 
esse hominem, nee proi)terea Deo det insipientiam, quia non 
plene capit ejus sapientiam. 

6 De Spiritii et Litter a. [Chap. vi. 

8. Attende igitur Apostolum ad Romanos explicantem, satisqiie 
monstrantem quod scripsit ad Corinthios, Littera occidit, S2)iritus 
autem vivificat, sic magis accipiendum, quemadmodum supra 
diximus ; quoniam legis littera quae docet non esse peccandum, 
si spiritus vivificans desifc, occidit : sciri enim facit peccatum 
potius quam caveri, et ideo magis augeri quam minui, quia 
malae concupiscentiae etiam praevaricatio legis accedit. 


The ' abounding of the offence ' through the Law. 

9. VoLENS ergo Apostolus commendare gratiam, quae per 
Jesura Christum omnibus gentibus venit, ne Judaei adversus 
caeteras gentes de accepta lege se extollerent; posteaquam 
dixit peccatum et mortem per unum hominem intrasse in 
genus liumanum, et per unum hominem justitiam et vitam 
aeternam, ilium Adam, hunc Christum apertissime insinuans, 
ait : Lex autem suhintravit ut ahundaret delictum ; ubi autem 
ahundavit delictum, su2)erabundavit gratia : ut quemadmo- 
dum regnavit i^eccatum in mortem, sic et gratia regnet ^;er 
justitiam in vitam aeternam, jyer Jesum Christum Dominum 

Rom. vi, I. nostrum. ' Deinde opponens sibi ipse quaestionem, Quid ergo 
dicemus ? inquit. Fermanebimus in 2)eccato, ut gratia abundet ? 
Ahsit. Vidit enim a perversis perverse posse accipi quod dix- 
erat, Lex subintravit ut abundaret delictum ; ubi autem abun- 
davit delictum, su2)erabundavit gratia : tanquam dixerit, propter 
abundantiam gratiae prodesse peccatum. Hoc diluens, respondit, 
Absit : atque subjecit, Qui mortui sumus j^eccato, quomodo vive- 
mus in eo ? Hoc est, cum id praestiterit gratia, ut moreremur 
peccato, quid aliud faciemus, si vivemus in eo, nisi ut gratiae 
simus ingrati? Neque enim qui laudat beneficium medicinae, 
prodesse morbos dicit et vulnera, a quibus ilia hominem sanat : 
sed quanto majoribus medicina laudibus praedicatur, tanto 
magis vituperantur et horrentur vulnera et morbi, a quibus 
liberat quae ita laudatur. Sic laus et praedicatio gratiae vitu- 
peratio et damnatio est delictorum. Demonstranda enim fuerat 
homini foeditas languoris ejus, cui contra iniquitatem suam nee 








Chap. VII.] De Spivitu et Litter a. 7 

praeceptum sanctum in bonum profuit, quo magis aucta est 
iniquitas quam minuta ; quandoquidem lex sub intra vit, ut 
abundaret delictum ; ut eo modo convictus atque confusus, 
videret non tantum doctorem sibi esse necessarium, verum etiam 
adjutorem Deum, a quo ejus itinera dirigantur, ne dominetur ei Ps. cxviii. 
omnis iniquitas, ^t confugiendo ad opem divinae misericordiae ^^^'^' ^^^' 
sanetur : atque ita ubi abundavit delictum, superabundet gratia, 
non peccantis merito, sed subvenientis auxilio. 

10. Consequenter eamdem medicinam in passione et resurrec- 
tione Christi mystice demonstratam ostendit Apostolus, dicens : 

An ignoratis quoniam quicumque ba2)tizati sumus in Christo Jesu, Rom. vi. 3sq. 
in morte ijysius hajptizati sumus ? Consepulti ergo sumus illi 
per baptismum in mortem ; ut quemadmodum surrexit Ghristus 
a mortuis per gloriam Patris, ita et nos in novitate vitae am,bu- 
lenius. Si enim com2)lantati fuimus similitudioii mortis ejus, 
sed et resurrectionis erimus : hoc scientes, quia vetus homo noster 
siuiul crucifixus est, ut evacuetur corjms 2)eccati, ut ultra non 
serviamus ^;ecca^o. Qui enim mortuus est, justijicatus est a 
peccato. Si autem mortui sumus cum Christo, credimus quia 
simul vivemus cum illo ; scientes quia Ghristus surgens a mor- 
tuis jam no'ifh moritur, et mors ei ultra non dominahitur. Quod 
enim mortuus est ^^^ccato, mortuus est semel : quod autem vivit, 
vivit Deo. Ita et vos existimate vos mortuos esse peccato, vivere 
autem Deo in Christo Jesu. Nempe satis elucet mysterio Domi- 
nicae mortis et resurrectionis figuratum vitae nostrae veteris 
occasum, et exortum novae, demonstratamque iniquitatis abo- 
litionem renovationemque justitiae. Unde igitur hoc tantum 
beneficium homini per litteram legis, nisi per fidem Jesu 
Christi % 


From what source good works flow. 

11. Haec cogitatio sancta servat filios hominum, in protectione Ps. xxxv. 

1 TN • • T • 11 1 • (xxxvi.)8-ii. 

alarum Dei sperantes, ut inebrientur ab ubertate domus ejus, 
et torrente voluptatis ejus potentur : quoniam apud ipsum est 
fons vitae, et in lumine ejus videbimus lumen ; qui praetendit 
misericordiam suam scientibus cum, et justitiam suam iis qui 

8 De Spiritii et Litter a. [Chap. vii. 

recto sunt corde. Neque enim quia sciunt, sed etiam ut sciant 
eum, praetendit misericordiam suam : nee quia recti sunt corde, 
sed etiam ut recti sint corde, praetendit justitiam suam, qua 

Rom. iv. 5. justificat impium. Haec cogitatio non efifert in superbiam ; 
quod vitium oritur, cum sibi quisque praefidit, seque sibi ad 
vivendum caput facit. Quo motu receditur ab illo fonte vitae, 
cujus solius haustu justitia bibitur, bona scilicet vita ; et ab illo 
incommutabili lumine, cujus participatione anima rationalis 
quodam modo accenditur ut sit etiam ipsa factum creatumque 

_^john V. 35. lumen : sicut erat Joannes lucerna ardens et lucens ; qui tamen 

John i. 16. unde luceret agnoscens, Nos, inquit, de 2)l€^t^ity>dine ejus acce- 
jyimus : cujus, nisi illius utique in cujus comparatione Joannes 

John i. 9. non erat lumen 1 Illud enim erat verum lumen quod illuminat 
omnem hominem venientem in hunc mundum. Proinde cum 
dixisset in eodem psalmo, Praetende misericordiam tuam scienti- 

Ps. XXXV. hus te, et justitiam tuam his qui recto sunt corde : Non venfiiat, 

(xxxvi.) . . . 

11-13. mquit, mihi /;es sujyerbiaey et manus jyeccatorum non moveat me : 

ihi ceciderunt omn£S qui 02)erantur iniquitatem ; ex2)uJsi sunt, 
nee jwtuerunt stare: Hac quippe impietate, qua tribuit sibi 
quisque quod Dei est, pellitur in tenebras suas, quae sunt opera 
iniquitatis. Haec enim plane ipse facit, et ad haec implenda 
sibi est idoneus. Opera vero justitiae non facit, nisi quantum 
ex illo fonte atque ex illo lumine percipit, ubi nullius indigens 

James i. 17. vita est, et ubi non est commutatio, nee momenti obumbratio. 

Actsxiii. 9. 12. Ideo Paulus Apostolus, qui cum Saulus prius vocaretur, 
non ob aliud, quantum mihi videtur, hoc nomen elegit, nisi ut se 
ostenderet parvum, tanquam minimum Apostolorum ; multum 
contra superbos et arrogantes, et de suis operibus praesumentes, 
pro commendanda ista Dei gratia fortiter atque acriter dimi- 
cans ; quia revera in illo evidentior et clarior apparuit, qui cum 
talia operaretur vehementer Ecclesiam Dei persequens, pro 
quibus summo supplicio dignus fuit, misericordiam pro damna- 
tione suscepit, et pro poena consecutus est gratiam ; merito pro 
ejus defensione clamat atque concertat, nee in re profunda et 
nimis abdita non intelligentium, et verba sua sana in perversum 
sensum detorquentium curat invidiam ; dum tamen incuno- 
tanter praedicet donum Dei, quo uno salvi fiunt filii promis- 


Chap. VIII.] De Spiritu et Litter a, 9 

sionis, filii beneficii divini, filii gratiae et misericordiae, filii 
Testamenti Novi. Primum, quod omnis ejus salutatio sic se 
habet : Gratia vobis et fax a Deo Patre et Domino Jesu Christo. Rom. i. 7 ; 
Deinde. ad Romanes peue ipsa quaestio sola versatur, tarn pug- 2Cor. i.2^, 
iiaciter, tarn multipliciter, et fatiget quidem legentis intentioaem, 
sed tamen fatigatione utili ac salubri, ut interioris homiuis 
magis exerceat membra quam frangat. 


Observance of the Law. The toasting of the Jews described. Fear of 
punishment. Circumcision of the heart. In. what sense Pelagians 
acknowledge God as the Author of justification. 

13. Inde sunt quae supra commemoravi. Inde est quod Ju- 
daeum arguit, eumque dicit Judaeum cognominari, et nequaquam 
id quod profitetur implere. Si autem tu, inquit, Judaeus cogno- Rom. ii. 
minaris, et requiescis in lege, et gloriaris in Deo, et nosti volun- 
tatem, et j)rohas distantia, instructus ex lege, conjidis te ipsum 
ducem esse caecorum, lumen eorum qui in tenebris, eruditorem 
insipientium, magistrum infantium^ habentem, formam scientiae 
et veritatis in lege. Qui ergo alium doces, te ijysum non doces ? 
qui j)raedicas non /urandum, furaris f qui dicis non adulte- 
randum^ adulteras 2 qui abominaris idola, sacrilegium fads ? 
qui in lege gloriaris, 2)er 2)raevaricationem legis Deum inhonoras ? 
Nomen enirn Dei 2)er vos blasjjhematur in Gentibus, sicut scri2)tum isa. Hi. 5. 
est. Circumdsio quidem 2>i^odest, si legem custodias : si autem 
2)raevaricator legis sis, circumdsio tua prae2)utittm facta est. 
Si igitur 2yrae2)utium justitias legis custodiat, nonne 2>rae2)utium 
ejus in circumcisionem re2)utabitur ; et judicabit quod ex natura 
est 2>rae2)utiu7n, legem 2)efjidens, te qui 2)er litteram et circum- 
cisionem jpraevaricator legis es ? Non enim qui in manifesto, 
Judaeus est, neque quae in manifesto in came, est circumdsio ; 
sed qui in abscondito, Judaeus est, et circumdsio cordis in 
S2)iritu, non littera, cujus laus non ex hominibus, sed ex Deo est. 
Hie manifestavit quemadmodum dixerit, gloriaris in Deo. Nam 
utique si vere talis Judaeus gloriaretur in Deo, eo modo quo 
postulat gratia, quae non operum meritis, sed gratuito datur, 


Dc Spiritu et Litter a. 

[Chap. VIII. 

ex Deo esset laus ejus, non ex hominibus. Sed ita gloriabantur 
in Deo, velut qui soli meruissent legem ejus accipere, secundum 

Ps. cxivii. 20. illam vocem Psalmi, qua dictum est, Non fecit sic ulli genti, et 
judicia sua non manifestavit eis. Quam tamen Dei legem sua 
justitia se arbitrabantur implere, cum magis ejus praevaricatores 

Rom. iv. 15. essent. Unde illis iram operabatur, abundante peccato, quod 
ab scientibus perpetrabatur. Quia et quicumque faciebant quod 
lex jubebat, non adjuvante Spiritu gratiae, timore poenae facie- 
bant, non amore justitiae : ac per hoc coram Deo non erat in 
voluntate, quod coram hominibus appare"bat in opere ; potiusque 
ex illo rei tenebantur, quod eos noverat Deus malle, si fieri 
posset impune, committere. Circumcision em autem cordis dicit, 
puram scilicet ab omni illicita concupiscentia voluntatem : quod 
non fit littera docente et minante, sed Spiritu adjuvante atque 
sanante. Ideo laus talium non ex hominibus, sed ex Deo est, 
qui per suam gratiam praestat unde laudentur, de quo dicitur, 
In Domino laudabitur anima mea ; et cui dicitur, Ajmd te laus 
mea : non quales illi sunt qui Deum laudari volunt quod 
homines sunt, se autem quod justi sunt. 

14. ' Sed laudamus,' inquiunt, ' et Deum nostrae justificationis 
auctorem, in eo quod legem dedit, cujus intuitu noverimus 

Rom. iii. 20 qucmadmodum vivere debeamus.' Nee audiunt quod legunt, 
I Quia non justificahitur ex lege omnis oaro coram Deo. Potest 
j enim fieri coram hominibus, non autem coram illo qui cordis 
lipsius et intimae voluntatis inspector est, ubi videt, etiamsi 
Wliud faciat qui legem timet, quid tamen mallet facere, si liceret. 
Ac ne quisquam putaret hie Apostolum ea lege dixisse neminem 
justificari, quae in sacramentis veteribus multa continet figurata 

Lev. xii. 3. praecepta, unde etiam ipsa est circumcisio carnis, quam die 
octavo accipere parvuli jussi sunt; continue subjunxit quam 
legem dixerit, et ait, Per legem enim cognitio 2>eccati. Ilia igitur 

Rom. vii. 7. lex est, de qua postea dicit, Feccatum non cognovi nisi j^er legem. 
Nam concujnscentiam nesciebam, nisi lex diceret, Non concu- 
'pisces. Nam quid est aliud. Per legem enim cognitio peccati ? 

Vs. xxxiii 
(xxxiv.) 3. 
Ps. xxi. 
(xxii.) 26. 

Chap. IX.] De Spivitu et Litter a. ii 


' The righteousness of God manifested through the Law and the Prophets.^ 

15. Hic forte dicat ilia humana praesumptio, ignorans Dei Rom. x. 3. 
justitiam, et suam volens constituere, merito dixisse Apostolum, 
Quia ex lege nemo justi^cabitur : ostendit enim tantummodo Cp. Gal. iii. 
lex quid faciendum, quidve cavendum sit, ut quod ilia ostenderit 
voluntas impleat, ac sic homo justificetur, non per legis impe- 
rium, sed per liberum arbitrium. Sed, o homo, attende quod 
sequitur : Nunc autem, inquit, sine lege justitia Dei manifestata Rom. iii. 21. 
est, testificata ^;er Legem et Pro^hetas. Parumne insonat surdis 1 
Justitia, inquit, Dei manifestata est. Hanc ignorant qui suam 
volunt constituere : huic nolunt esse subjecti. Justitia, inquit, 
Dei manifestata est : non dixit, Justitia hominis, vel justitia 
propriae voluntatis ; sed, justitia Dei, non qua Deus Justus est, 
sed qua induit hominem, cum justificat impium. Haec testifi- 
eatur per Legem et Prophetas : huic quippe testimonium perhi- 
bent Lex et Prophetae. Lex quidem hoc ipso, quod jubendo 
et minando, et neminem justificando, satis indicat, dono Dei 
justificari hominem per adjutorium Spiritus : Prophetae autem, 
(juia id quod praedixerunt, Christi implevit adventus. Nam 
hinc sequitur et adjungit, dicens, Justitia autem Dei 2)&i' fidem Rom. iii. 22. 
Jesu Christi, hoc est, per fidem qua creditur in Christum. 
Sicut autem ista fides Christi dicta est non qua credit Christus : 
sic et ilia justitia Dei non qua Justus est Deus. Utrumque 
enim nostrum est; sed ideo Dei et Christi dicitur, quod ejus 
nobis largitate donatur. Justitia ergo Dei sine lege, non sine 
lege manifestata est. Quomodo enim per legem testificata, si 
sine lege manifestata *? Sed justitia Dei sine lege est, quam 
Deus per Spiritum gratiae credenti confert sine adjutorio legis, 
hoc est, non adjuto a lege. Quandoquidem per legem ostendit 
homini infirmitatem suam, ut ad ejus misericordiam per fidem 
confugiens sanaretur. De sapientia quippe ejus dictum est, 
quod legem et misericordiam in lingua 2>ortet : legem scilicet, Prov. iii. 16 ; 
qua reos faciat superbos; misericordiam vero, qua justificet 
humiliates. Justitia ergo Dei 'per jidem Jesu Christi in omnes 


De Spiritu et Litter a. 

[Chap. X. 

Cp. I Cor. 
iv. 7. 

Rom. iii. 23. qui creduut : non enim est distinctio : om^ies enim 2>QCcaverunt, 
et egent gloria Dei, non gloria sua. Quid enim habent, quod 
non acceperunt 1 Si autem acceperunt, quid gloriantur, quasi 
non acceperint ? Egent itaque gloria Dei. et vide quid se- 

Rom. iii. 24. quatur : Justificati gratis j)^t gratiam ijmus. Non itaque justi- 
ficati per legem, non justificati per propriam voluntatem : sed 
justificati gratis jper gratiam ipsius ; non quod sine voluntate 
nostra fiat, sed voluntas nostra ostenditur infirma per legem, ut 
sanet gratia voluntatem, et sanata voluntas impleat legem, non 
constituta sub lege, nee indigens lege. 


Gal. iii. 24. 1 











Jfow it is that ' the Law was not made for a righteovs man." 

16. Justo enim lex non est 2)osita : quae tamen bona est, si quis 
ea legitime utatur. Haec duo Apostolus velut inter se contraria 
connectens, monet movetque lectorem ad perscrutandam quae- 
stionem atque solvendam. Quomodo enim bona est lex, si quis 
ea legitime utatur; si etiam quod sequitur verum est, Sciens 
hoc, quia justo lex non est posita ? Nam quis legitime utitur 
lege, nisi Justus 1 At ei non est posita, sed injusto. An et 
injustus, ut justificetur, id est, ut Justus fiat, legitime lege uti 
debet, qua tanquam paedagogo perducatur ad gratiam, per quam 
j solam quod lex jubet possit implere ? Per ipsam quippe justi- 
ficatur gratis, id est, nullis suorum operum praecedentibus 
meritis ; alioquin gratia jam non est gratia ; quando quidem 
ideo datur, non quia bona opera fecimus, sed ut ea facere valea- 
nius ; id est, non quia legem implevimus, sed ut legem implere 
possimus. Ille enim dixit, JVon veni solvere legem, sed implere : 
de quo dictum est. Vidimus gloriam ejus, gloriam tanquam 
Unigeniti a Patre, plenum gratia et veritate. Haec est gloria 
de qua dictum est, Omnes enim jieccaverunt, et egent gloria Dei : 
et haec est gratia de qua continuo dicit, Justificati gratis per 
gratiam ijysius. Injustus ergo legitime lege utitur, ut Justus 
fiat; quod cum factus fuerit, ea jam non utatur tanquam vehi- 
culo cum pervenerit, vel potius, ut supra dicta similitudine 
Apostoli utar, tanquam paedagogo cum eruditus fuerit. Quo- 

Chap. XI.] De Spivitii et Litter a. 13 

modo enim justo lex non est posita, si et justo est necessaria, 
noil qua injustus ad justificantem gratiam perducatur, sed qua 
legitime jam Justus utatur ] An forte, imo vero non forte, sed 
certe, sic legitime utitur lege jam Justus, cum earn terrendis 
imponit injustis, ut cum et in ipsis coeperit inolitae concupis- 
centiae morbus incentivo prohibitionis et cumulo praevarica- 
tionis augeri, confugiant per fidem ad justificantem gratiam, 
et per donum Spiritus suavitate justitiae delectati poenam 
litterae minantis evadant % Ita non erunt contraria, neque 
inter se duo ista pugnabunt, ut etiam Justus bona lege legitime 
utatur, et tamen justo lex posita non sit : non enim ex ea 
justificatus est, sed ex lege fidei, qua credidit nullo modo posse 
suae infirmitati ad implenda ea, quae lex factorum juberet, nisi 
divina gratia subveniri. 

1 7. Ideo dicit, Vhi est ergo gloriatio tua ? Exclusa est. Per Rom. lii. 27. 
quam legem ? factorum .? Non, sed jy^r legem fidei. Sive glo- 
riationem dixerit laudabilem, quae in Domino est, eamque 
exclusam, id est, non ut abscederet pulsam, sed ut emineret 
expressam. Unde et exclusores dicuntur quidam artifices 
argentarii. Hinc est et illud in Psalmis, Ut excludantur ii Ps. ixvli. 
(pii probati sunt argento : hoc est, ut emineant qui probati 

sunt eloquio Domini. Nam et alibi dicitur : Eloquia Domini Ps.xl(x[i.)7. 
eloquia casta, argentum, igne examinatum. Sive gloriationera 
vitiosam de superbia venientem commemorare voluerit, eorum 
.scilicet, qui cum sibi juste videntur vivere, ita gloriantur, quasi 
non acceperint : eamque non per legem factorum, sed per 
legem fidei dicit exclusam, id est, ejectam et abjectam; quia 
per legem fidei quisque cognoscit, si quid bene vivit, Dei gratia 
se habere, et ut perficiatur in dilectione justitiae non se aliunde 


Godliness is wisdom. That is called * the righteousness of God^ 
which God produces. 

18. Quae cogitatio pium facit, quia pietas est vera sapientia: 
pietatem dico quam Graeci Qeoatfteiav * vocant : ipsa quippe 
comraendata est, cum dictum est homini, quod in libro Job 

14 De Spiritu et Litter a. [Chap. xii. 

Job xxviii. legitur, Ecce pietas est sajmntia. eeoae^eia porro, si ad verbi 
originem Latine expressam interpretaretur, Dei cultus dici pote- 
rat, qui in hoc maxime constitutus est, ut anima ei non sit 

ium^cordan ^^o^^*^' Unde et in ipso verissimo et singulari sacrificio, 
Domino Deo nostro agere gratias admonemur. Erit autem 
ingrata, si quod illi ex Deo est, sibi tribuerit, praecipueque jus- 
titiam, cujus operibus velut propriis et velut a semetipsa sibi- 
met partis, non vulgariter, tanquam ex divitiis aut membrorum 
forma aut eloquentia, caeterisque, sive externis sive internis, 
sive corporis sive animi bonis, quae habere etiam scelerati 
Solent, sed tanquam de iis quae proprie sunt bona bonorum 
quasi sapienter inflatur. Quo vitio repulsi a divinae stabili- 
tate substantiae, etiam raagni quidam viri ad idololatriae de- 
decus defluxerunt. Unde idem Apostolus in eadem Epistola, 
in qua vehemens defensor est gratiae, cum se dixisset esse 

Rom. i. Graecis ac Barbaris, sapientibus et insipientibus debitorem, et 
ideo quod ad ipsum pertineret, promptum esse et his qui 
Komae essent evangelizare : Non enim confundor, inquit, de 
Evangelia; virtus enim Dei est in salutem omni credenti, 
Judaeo jyrimum et Graeco. Justitia enim Dei in eo revelatur 
ex Jide in fidem, sicut scri2)tum est, Justus autem ex Jide vivit. 
Haec est justitia Dei, quae in Testamento Veteri velata, in 
Novo revelatur : quae ideo justitia Dei dicitur, quod imper- 

Ps. iii. 9. tiendo eam justos facit ; sicut Domini est solus, qua salvos 
facit. Et haec est fides, ex qua et in quam revelatur, ex fide 
scilicet annuntiantium, in fidem obedientium : qua fide Jesu 
Christi, id est, quam nobis contulit Christus, credimus ex Deo 
nobis esse, pleniusque futurum esse, quod juste vivimus ; unde 
illi ea pietate, qua solus colendus est, gratias agimus. 


Knowledge of God through creatures. Law without Grace. 

19. Nec immerito se Apostolus ex hoc articulo convertit ad 
eos cum detestatione commemorandos, qui vitio illo, quod su- 
perius memoravi, leves et inflati, ac per se ipsos velut per inane 
sublati, ubi non requiescerent, sed fracti dissilirent, in figmenta 

Chap. XII.] De Spivitu et Litter a, 15 

iciolorum tanquam in lapides deciderunt. Quia enim commen- 
daverat pietatem fidei, qua Deo justificati grati esse debemus, 
velut contrarium quod detestaremur subinferens : Revelatur Rom. i. 18- 
enim, inquit, ira Dei de coelo super omnem iTnpietatem et injus- 
titiam hominum eorwm qui 'veritatem in injustitia detinent : 
quia quod notwm est Dei, manifestum est in illis ; Deus enim 
illis manifestavit. Invisihilia enim ejus, a creatura 'mundi, 
•per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur, semjpiterna 
quoque virtus ejus ac divinitas, ut sint inexcusabiles ; quia 
cognoscentes Deum, non ut Deum glorificaverunt, aut gratias 
egerunt, sed evanuerunt in cogitationihus suis, et obscwatum est 
insijnens cor eorum, : dicentes se esse sapientes, stultifacti sunt, et 
mutaverunt gloriam incorruptihilis Dei in similitudinem ima- 
ginis corru])tibilis hoTninis, et volucrum, et quadrupeduwj, et 
serpentium. Vide quemadmodum non eos dixerit veritatis igna- 
ros, sed quod veritatem in iniquitate detinuerint. Quia vero 
occurrebat animo, ut quaereretur unde illis esse potuerit cognitio 
veritatis, quibus Deus legem non dederat ; neque hoc tacuit 
unde habere potuerint : per visibilia namque creaturae perve- 
nisse eos dixit ad intelligentiam invisibilium Creatoris. Quo- 
niam revera, sicut magna ingenia quaerere perstiterunt, sic 
invenire potuerunt. Ubi ergo impietas? Quia videlicet cum 
cognovissent Deumy non sicut Deum glorificaverunt, aut gratias 
egerunt, sed evanuerunt in cogitationibu^s suis. Eorum proprie 
vanitas morbus est, qui se ipsos seducunt, dum videntur sibi Cp. Gai. vi. 3. 
aliquid esse cum nihil sint. Denique hoc tumore superbiae sese 
obumbrantes, cujus pedem sibi non venire deprecatur sanctus Ps. xxxv. 
ille cantor, qui dixit, In lumine tuo videbimus lumen ; ab ipso 12^ ^o! 
lumine incommutabilis veritatis aversi sunt, et obscuratum est 
insijnens cor eorum. Non enim sapiens cor, quamvis cognovis- 
sent Deum ; sed insipiens potius, quia non sicut Deum glorifi- 
caverunt, aut gratias egerunt. Dixit enim Jiomini, Ecce 2netas 
est sajnentia : ac per hoc dicentes se esse sa^nentes, quod non 
aliter intelligendum est, nisi, hoc ipsum sibi tribuentes, stulti 
facti sunt. 

20. Jam quae sequuntur quid opus est dicere ? Per hanc 
quippe impietatem illi homines, illi, inquam, homines qui per 


De Spiritii et Litter a. 

[Chap. XIII. 

James iv. 6. creaturam Creator em cognoscere potuerunt, quo prolapsi, cum Deus 
superbis resistit, atque ubi demersi sint, melius ipsius Epistolae 
consequentia docent, quam hie commemoratur a nobis. Neque 
enim isto opere banc Epistolam exponendam suscepimus, sed 
ejus maxime testimonio demonstrare quantum possumus nitimur, 
non in eo nos divinitus adjuvari ad operandam justitiam, quod 
legem Deus dedit plenam bonis sanctisque praeceptis ; sed quod 
ipsa voluntas nostra, sine qua operari bonum non possumus, 
adjuvetur et erigatur impartito Spiritu gratiae, sine quo adju- 
torio doctrina ilia littera est occidens, quia reos potius prae- 
varicationis tenet, quam justificat impios. Nam sicut illis per 
creaturam cognitoribus Creatoris ea ipsa cognitio nihil profuit 
ad salutem, (luia cognoscente^ Deum, non sicut Deum gloriji- 
caverunt, aut gratias egerunt, dicentes se esse sajnentes : ita eos 
qui per legem cognoscunt quemadmodum sit homini vivendum, 

Rom. X. 3. j non justificat ipsa cognitio, quia volentes suam justitiam consti- 
\ tuere, justitiae Dei non sunt subjecti. 


Kom. V. 20. 

* The Law of Worlcs ' and * the Law of Faith.* 

21. Lex ergo factorum, id est, operum, per quam non exclu- 
ditur ilia gloriatio, et lex fidei, per quam excluditur, quo inter 
se differant, operae pretium est considerare ; si tamen valemus 
advertere atque discernere. Cito enim quisque dixerit legem 
operum esse in Judaismo, legem autem fidei in Christianismo, 
propterea quia circuracisio caeteraque opera talia legis sunt, 
quae Christiana jam disciplina non servat : sed quantum fallat 
ista discretio, jam diu quidem est ut molimur ostendere, et acutis 
ad dignoscendum, tibique potissimum ac talibus, fortasse jam os- 
tendimus : verumtamen quoniam res magna est, non incongru- 
enter in ea manifestanda pluribus etiam atque etiam testimoniis 
immoramur. Ipsam enim dicit legem ex qua nemo justificatur, 
quam dicit subintrasse ut abundaret delictum, quam tamen 
ne quisquam ob hoc imperitus argueret et sacrilegus accusaret, 
defendit eam, dicens : * Quid ergo dicemus ? Lex peccatum 


Chap, xiii] Dc SpiHtu et Litteva. 17 

est % Absit : sed peccatum non cognovi nisi per legem : nam 

concupiscentiam nesciebam nisi lex diceret, Non concupisces. 

Occasione itaque accepta, peccatum per mandatum operatum 

est in me omnem concupiscentiam.' Dicit etiam, Lex quidem Rom. vU. 

sancta, et mandatum sanctum et justum et honum ; sed peccatum, 

ut appareat imccatum, per honum mihi operatum est mortem. 

Ipsa est ergo littera occidens, quae dicit, Non concujrisces de 

qua item dicit quod paulo ante commemoravi, Per legem enim Rom. iii. 

cognitio peccati. Nunc autem sine lege justitia Dei manifestata 

est, testijicata per Legem et Prophetas, justitia autem Dei per 

Jidem Jesu Christi in omnes qui credunt : non enim est distinctio. 

Omnes enim peccaverunt, et egent gloria Dei : justificati gratis 

per gratiaTYi ipsius, per redemjytionem quae est in Christo Jesu; 

quern proposuit Deus jjropitiatorium per Jidem in sanguine i2)sius, 

ad ostensionem justitiae ejus, jyropter propositum praecedentium, 

2)eccatorum in Dei 2)atientia, ad ostendendam justitiam ipsius in 

hoc temjyore, ut sit Justus et justijicans eum qui ex jide est Jesu. 

Deinde subinfert unde nunc agimus : Uhi est ergo gloriatio tua ? 

Exclusa est. Per quam legem ? factorum ? Non, sed per legem 

fdei. Lex ergo ista factorum ipsa est quae dicit, Non concupisces : 

quia per illam cognitio peccati est. Volo igitur scire, si quis 

mihi dicere audeat, utrum lex fidei non dicat, Non concujnsces. 

Hi enim non dicit, quid causae est cur non in ea positi securi 

atque impnne peccemus ^ Hoc enim et illi putaverunt Apos- 

tolum dicere, de quibus ait : Et sicut dicunt nos quidam dicere, Rom. iii. 

faciamus mala, ut veniant bona; quorum judicium justum est. 

Si autem dicit etiam ipsa, Non concujdsces ; sicut tarn multa 

praecepta evangelica et apostolica testificari et clamare non 

cessant : quare lex factorum etiam ipsa non dicitur 1 Neque 

enim quia non habet opera veterum sacramentorum, circum- 

cisionis videlicet atque caeterorum, ideo non sunt ' opera' quae 

liabet in sacramentis suis huic tempori congruis ; aut vero 

de operibus sacramentorum quaestio fuit, quando mentio legis 

ob hoc fiebat, quia per ipsam cognitio peccati est, et ideo ex ea 

nemo justificatur : unde non per illam exclusa est gloriatio, sed 

per legem fidei, ex qua Justus vivit. Sed numquid et per istam 

lion fit cognitio peccati, cum et ipsa dicat, Non concupisces ? 


Exod. XX. 17, 
Wisd. viii. 21 


18 De Spiritu et Litter a» [Chap. xiii. 

I 22. Quid igitur interest, breviter dicam. Quod operum lex 

Iminando imperat, hoc fidei lex credendo impetrat. Ilia dicit, 

. Non concujnsces ; ista dicit, Cum, scirem quia nemo esse votest 

continens nisi Deus (let, et hoc ipsum erat sajnentiae, scire 

cujus esset hoc donum ; adii Dominum, et deprecatus sum. 

(Ipsa est ilia sapientia quae pietas vocatur, qua colitur Pater 
luminum, a quo est omne datum optimum, et omne donum 
perfectum. Colitur autem sacrificio laudis actionisque gra- 
. ^ tiarum, ut cultor ejus non in se ipso, sed in illo glorietiir. 
Ac per hoc lege operum dicit Deus, ' Fac quod jubeo : ' lege 
fidei dicitur Deo, * Da quod jubes/ Ideo enim jubet lex, ut 
admoneat quod faciat fides ; id est, ut cui jubetur, si nondum 
potest, sciat quid petat : si autem continuo potest, et obe- 
dienter facit, debet etiam scire quo donante possit. Non 

I Cor. ii. 12. enim spiritum hujus mwndi accejrimus, ait idem ipse constan- 
tissimus gratiae praedicator; sed sjnritum qui ex Deo est, ut 
sdamus quae a Deo donata sunt nobis. Quis est autem spiritus 

Rom. i. mundi hujus, nisi superbiae spiritus 1 Quo cor insipiens ob- 
scuratum est eorum, qui cognitum Deum non ut Deum gratias 
agendo glorificaverunt : nee alio spiritu decipiuntur etiam illi, 

Rom. X. 3. qui ignorantes Dei justitiam, et suam justitiam volentes con- 
stituere, justitiae Dei non sunt subjecti. Unde mihi videtur 
magis esse fidei filius, qui novit a quo speret quod nondum 
habet, quam qui sibi tribuit id quod habet : quamvis utrique 
horum praeferendus sit, qui et habet et novit a quo habet; 
si tamen non se credat esse quod nondum est; ne incidat in 

Lukexviii. vitium ilHus Pharisaci, qui quanquam Deo gratias ageret ex 
iis quae habebat, nihil tamen petebat dari sibi, tanquam nihilo 
indigeret ad augendam perficiendamve justitiam. His igitur 
consideratis pertractatisque pro viribus quas Dominus donare 
dignatur, colligimus non justificari hominem praeceptis bonae 
vitae nisi per fidem Jesu Christi, hoc est, non lege operum, 
sed fidei ; non littera, sed spiritu ; non factorum meritis, sed 
gratuita gratia. 

Chap. XIV.] De Spiritu et Litter a» 19 


Tht Becalogue also ' Jcills,' unless Grace is present. 

23. QuAMVis itaque ilios, quibus circumcisio persuadebatur, 
ita corripere atque corrigere videatur Apostolus, ut legis nomine 
eamdem circumcisionem appellet, caeterasque ejusmodi legis 
observationes, quas tanquam umbras futuri jam nunc respuunt 
Christiani, id tenentes quod per illas umbras figurate pro- 
mittebatur : tamen legem ex qua neminem dicit justificari, non 
tantum in illis sacramentis quae habuerunt promissivas figuras, 
verum etiam in illis operibus vult intelligi, quae quisquis fe- 
cerit, juste vivit : ubi est et illud, Non concu2)isces. Atque 
ut hoc quod dicimus fiat planius, ipsum Decalogum videamus. 
Certe enim legem Mbyses ministrandam populo accepit in 
monte, scriptam in lapideis tabulis digito Dei : haec decern Exod. xxxi. 
praeceptis constringitur, ubi nihil de circumcisione mandatum ix.'io, 
est, nihil de victimis pecorum, quae nunc a Christianis non 
immolantur. In illis igitur decern praeceptis, excepta sabbati 
observatione, dicatur mihi quid non sit observandum a Chris- 

tiano, sive de non faciendis colendisque idolis aliisque uUis 
diis praeter unum verum Deum, sive de non accipiendo no- 
mine Dei in vanum, sive de honore parentibus deferendo, sive 
de cavendis fornicationibus, homicidiis, furtis, falsis testimoniis, 
adulteriis, re aliena concupiscenda. Quid horum quisquam 
dixerit Christianum non debere servare ? An forte non istam 
legem quae in illis duabus tabulis scripta est, Mitteram occi- 
dentem' appellat Apostolus, sed illam circumcisionis aliorumque 
veterum jamque abolitorum sacramentorum 1 Sed quomodo 
putabimus, cum in ea sit, Non concupisces. : per quod man- 
datum, quamvis sanctum et justum et bonum, fefellit me, inquit, 
peccatum, et per illud occidit ? Quid enim aliud est, Littera 
occidit ? 

24. Quamvis evidentius eo ipso loco ad Corinthios, ubi ait, 
Littera occidit, spiritus autem mvijlcat ; non aliam velit in- 
telligi litteram, quam ipsum Decalogum in illis duabus tabulis 
Bcriptum. Sic enim dicit: ' Quoniam estis ejnstola Christi 2 Cot. m.2-g. 
ministrata per nos, scripta non atramento, sed spiritu Dei 

c 2 

26 De Spiritu et Littera, [Chap. xiv. 

mm; non in tahulis lajndeis, sed in tahulis cordis carnalihus. 
ConfldentiaTn autem talem habemus j^&r Christum ad Deum, non 
quia idonei simus cogitare aliquid a nobis quasi ex nobisme- 
tipsis; sed sufficientia nostra ex Deo est, qui idoneos nos fecit 
ministros Novi Testamenti, non litterae, sed spiritus. Littera 
enim occidit, spiritus autem mvificat. Si autem ministratio 
mortis in litteris Jigurata in lapidibus fuit in gloria; ita ut 
non 2^08sent intendere filii Israel in faciem Moysi, pro2)ter 
gloriam miltus ejus quae evacuatur; quare non magis mini- 
stratio S2)iritus erit in gloria ? Si enim ministratio damna- 
tionis gloria est, multo magis abundabit ministerium justitiae 
in gloria. Dioi de his verbis multa possunt, sed postea fortasse 
opportunius. Nunc autem adverte quam dicant litteram quae 
occidit, cui velut e contrario vivificantem spiritum ingerit. 
Ea certe est ministratio mortis in litteris figurata lapideis, 
Rom. V. 20. et ministratio damnationis ; quia lex subintravit, ut abundaret 
delictum. Porro autem praecepta ipsa tarn sunt utilia facienti 
atque salubria, ut nisi quis ea fecerit, vitam habere non possit. 
An vero propter unum praeceptum quod ibi de sabbato est 
positum, dictus est Decalogus littera occidens, quoniam quis- 
quis ilium diem nunc usque observat sicut littera sonat, car- 
Rom, viii. 6. naliter sapit ; sapere autem secundum carnem mors est ; et 
ilia novem praecepta quae sic recte observantur ut scripta 
sunt, non ad legem operum ex qua nemo justificatur, sed ad 
legem fidei ex qua Justus vivit, pertinere putanda sunt 1 Quis 
tam absurde sentiat, ministrationem mortis in litteris figuratam 
lapideis, non dici ex omnibus decem praeceptis, sed ex uno 
Rom. iv. 15. solo quod ad sabbatum pertinet 1 Ubi ergo ponimus. Lex 
tram operatur ; ubi enim non e^t lex, nee jyraevaricatio : et, 
Rom. V. 13. Usque ad legem 2)6Gcatum in mundo fuit ; peccatum autem 
non deputabatur, cum lex non esset: et illud quod jam toties 
Rom. iii. 20. commcmoravimus. Per legem cognitio peccati : maximeque illud 
Rom. vii. 7. ubi cvidentius expressit unde agitur, Concu2nscentiam nesciebamf 
nisi lex diceret, Non concupisces ? 

25. Quem totum locum attende, et vide utrum quidquam 
propter circumcisionem vel sabbatum, vel quid aliud umbratilis 
sacramenti, ac non totum propter hoc dicat, quod littera prohi- 

Chap. XIV.] Dc Spivitu ct Litter a. %\ 

bens peccatum non vivificat hominem, sed potius occidit, augendo 
concupiscentiam, et iniquitatem praevaricatione cumulando, nisi 
liberet gratia per legem fidei quae est in Christo Jesu, cum 
diffunditur charitas in cordibus nostris per Spiritum sanctum Rom. v. 5. 
qui datus est nobis. Cum enim dixisset, ^ TJt serviamus in Rom. vii. 
novitate S2)iritus, et non in vetustate litterae: Quid ergo di- 
cemus,' inquit ? ' Lex iieccatwm est ? Ahsit : sed i^eccatwm 
non cognovi, nisi per legem. Nam concujnscentiam nescieham, 
nisi lex diceret, Non concupisces. Occasione autem accepta^ 
peccatum per mandatum operatum est in me omnem concu- 
2)iscentiam. Sine lege enim peccatum mortuum erat. Ego 
autem viveham aliquando sine lege, adveniente autem mandato 
2)eccatum revixit. Ego autem Tnortuus sum, et inventum est 
mihi mandatum quod erat in vitam, hoc esse in mortem. Pec- 
catum enim occasione accepta per mandatum fefellit me, et 
per illud occidit. Itaque lex quidem sancta, et mandatum 
sanctum,, et justum, et honum. Quod ergo honum est, factum^ 
est mihi mors? Ahsit, Sed peccatum, ut appareat peccatum, 
per honum mihi operatum est mortem, ut fiat super modum 
peccans peccatum per m^andatum,. Scimus enim quid lex sjn- 
ritualis est; ego autem carnalis sum, venumdatus sub 2>eccato. 
Quod enim op&ror, ignoro: nmi enim quod volo, hoc ago; 
sed quod odi, illud facio. Si autem quod nolo, hoc facio; 
consentio legi, quoniam honxi. Nunc autem non jam ego operor 
illud, sed quod habitat in me peccatum. Scio enim quia non 
habitat in me, hoc est in carne mea, honum. Velle enim ad' 
jacet mihi, perfixiere autem honum non. Non enim quod volo 
facio honum; sed quod nolo malum, hoc ago. Si autem quod 
nolo ego hoc facio, jam non ego operor illud, sed quod habitat 
in me peccatum,. Invenio ergo legem volenti mihi facere ho- 
num, quoniam mihi malum adjacet. Condelector enim legi Dei 
secundum interiorem hominem: video autem aliam legem in 
memhris meis repugnantem legi mentis meae, et ca2)tivantem 
me in lege p)eccati, quae est in memhris meis. Miser ego homo, 
quis me liberahit de corpore mortis hujus? Gratia Dei per 
Jesum Christum Dominum nostrum. Igitur ego ipse mente 
servio legi Dei, carne autem legi peccati' 

2% De Spiritu et Litter a. [Chap. xv. 

26. Apparet igitur litterae vetustatem, si desit novitas spiritus, 
reos facere potius cognitione peccati, quam liberare a peccato. 

Eccies. i. i8. Unde et alibi scriptum est, Qui ajyjtonit scientiam, ajyjjonit et 
dolorem : non quia ipsa lex malum est, sed quia mandatum 
bonum babet in littera demonstrante, non in adjuvante spiritu : 
^ ' quod mandatum si fit timore poenae, non amore justitiae, ser- 
viliter fit, non liberaliter, et ideo nee fit. Non enim fructus 
est bonus, qui de charitatis radice non surgit. Porro autem 

Gal. V. 6. si adsit fides quae per dilectionem operatur, incipit condelec- 
tari legi Dei secundum interiorem bominem, quae delectatio non 
litterae, sed spiritus donum est ; etiamsi alia lex in membris 
adhuc repugnat legi mentis, donee in novitatem, quae de die in 
diem in interiore bomine augetur, tota vetustas mutata per- 
transeat, liberante nos de corpore mortis bujus gratia Dei per 
Jesum Cbristum Dominum nostrum. 


Grace, concealed in the Old Testament, is revealed in the New. 

27. Haec gratia in Testamento vetere velata latitabat, quae 
in Cbristi Evangelio revelata est dispensatione temporum ordi- 
natissima, sicut Deus novit cuncta disponere. Et fortasse ad 
illud ipsum ejus latibulum pertinet, quod in eo Decalogo, qui 
datus est in monte Sina, boo solum praecepto figurato occul- 
tatum est, quod ad sabbatum pertinet. Sabbatum autem dies 
sanctificationis est. Nee vacat, quod inter omnia opera quae 
fecit Deus, illic primo sanctificatio sonuit, ubi ab omnibus 
Gen, il. 3. operibus requievit : unde nunc non est disserendi locus. Ve- 
rumtamen, quod rei de qua agitur satis esse arbitror, non 
frustra illo die populus ab omni opere servili abstinere prae- 
ceptus est, quo significatur peccatum, nisi quia non peccare 
sanctificationis est, hoc est, muneris Dei per Spiritum Sanctum : 
quod in lege, quae duabus lapideis tabulis conscripta est, solum 
inter ca tera in umbra figurae positum est, in qua Judaei 
sabbatum observant ; ut boc ipso significaretur tempus tunc 
fuisse occultandae gratiae, quae Novo Testamento fuerat per 

Chap, xvil] Dc Spivitu et Litteva. 23 

Christi passionem, tanquam scissionem veli, revelanda. Cum 2 Cor. iii. 16. 
enim transierit, inquit, ad Christum, ixuferetur velamen. 


Why the Holy Spirit is called the Finger of God. 

28. Hic autem Spiritus Dei, cujus dono justificamur, quo 
fit in nobis ut non peccare delectet, ubi libertas est; sicut 
piaeter hunc Spiritum peccare delectat, ubi servitus, a cujus 
operibus abstinendum est : hic Spiritus Sanctus per quern dif- 
fuuditur charitas in cordibus nostris, quae plenitudo legis est, Rom. v. 5 ; 
etiam digitus Dei in Evangelio dicitur. Unde quia et illae ^ukg xi 20. 
tabulae digito Dei conscriptae sunt, et digitus Dei est Spiritus 

Dei per quern sanctificamur, ut ex fide viventes per dilectionem 
bene operemur; quern non moveat ista congruentia ibidemque 
distantia 1 Dies enim quinquaginta computantur a celebratione 
Paschae, quae occisione figuratae ovis per Moysen fieri prae- 
cepta est, in significationem utique futurae Dominicae passionis, 
usque ad diem qua Moyses legem accepit in tabulis digito Dei 
conscriptis : similiter ab occisione et resurrectione illius qui 
sicut ovis ad immolandum ductus est, quinquaginta diebus isa. liii. 7. 
completis, congregatos in unum fideles digitus Dei, hoc est, 
Spiritus Sanctus implevit. A.cts ii. 2-4. 


Comparison of the Law of Moses with the New Law. 

29. In hac mirabili congruentia illud certe plurimum distat, 

luod ibi populus accedere ad locum ubi lex dabatur, horrendo Exod. xx. 18. 
kerrore probibetur : hic autem in eos supervenit Spiritus Sanc- 
tus, qui eum promissum exspectantes in unum fuerant con- 
fgregati. Ibi in tabulis lapideis digitus Dei operatus est ; hic, 
[in cordibus hominum. Ibi ergo lex extrinsecus posita est, 
[ua injusti terrerentur : hic intrinsecus data est, qua justifi- 
[carentur. Nam, Non adulterahis, Non homicidium fades, Non Rom. xiii. 
:oncupisces, et si quod est aliud mandatum, quod utique m 
His tabulis scriptum est, in hoc, inquit, sermone recapitulatur. 

24 De Spiritu et Litter a. [Chap. xvii. 

in eo quod diliges proximum tuum tanquam te ijysum. Dilectio 
jyroximi malum non operatur. Plenitudo auteifn legis est 
charitas. Haec non in tabulis conscripta lapideis, sed diffusa 

Rom. V. 5. est in cordibus nostris per Spiritum Sanctum qui datus est 

Rom. viii. 7. nobis. Lcx crgo Dei est charitas. Huic prudentia carnis non 
est subjecta ; neque enim potest : sed ad banc prudentiam carnis 
terrendam cum in tabulis scribuntur opera cbaritatis, lex est 
operum, et littera occidens praevaricatorem : cum autem ipsa 
charitas diffunditur in corde credentium, lex est fidei, et spi- 
ritus vivificans dilectorem. 

30. Vide nunc quemadmodum consonet ista discretio illis 
apostolicis verbis, quae paulo ante ob aliud commemorata et dili- 

2 Cor. iii. 3. gcutius pcrtractauda distuleram. Manifestati, inquit, quoniam 
estis ejyistola Christi, ministrata />er nos, scrijita non atram£nto, 
sed Spiritu Dei vivi ; non in tabulis lajndeis, sed in tabulis 
cordis carnalibus. Ecce quemadmodum ostendit, quia illud 
extra hominem scribitur, ut eum forinsecus terrificet ; hoc in 
ipso homine, ut eum intrinsecus justificet. Carnales autem 
tabulas cordis dixit, non carnalis prudentiae, sed tanquam vi- 
ventis sensumque habentis, in comparatione lapidis qui sine 

2 Cor. iii. scusu cst. Et quod paulo post dicit, quod non poterant in- 
tendere filii Israel usque in finem vultus Moysi, et ideo eis 
per velum loquebatur ; hoc significat, quia littera legis ne- 
minem justificat, sed velamen positum est in lectione Veteris 
Testamenti, donee ad Christum transeatur, et auferatur ve- 
lamen ; id est, transeatur ad gratiam, et intelHgatur ab ipso 
nobis esse justificationem, qua faciamus quod jubet. Qui 
propterea jubet, ut in nobis deficientes ad ilium confugiamus. 

2 Cor. iii. 4-6. Ideo vigilautissimc cum dixisset, Confidentiam talem habemus 
per Christum ad Deum ; ne nostris hoc viribus tribueretur, 
continuo commendavit unde agitur, dicens : Non quod idovM 
sumus cogitare aliquid a nobis quasi ex nobismetijms ; sed 
sufficientia nostra ex Deo est, qui et idoneos nos fecit ministros 
Novi Testamenti, non litterae, sed spiritus. Littera enim occi- 
dit, S2)iritus autem vivificat. 

Chap, xviii.] De SpiHtu et Litter d. 25 


The, Old Law ministers death ; the New, righteousness. 

31. Pboinde quia lex, sicut alibi dicit, praevaricationis gratia Gai. iH. 19. 
posita est, id est, littera ista extra hominem scripta, propterea 
earn et ministrationem mortis et ministrationem damnationis 
appellat : hanc autem, id est, Novi Testamenti, ministrationem 
spiritus et ministrationem justitiae dicit, quia per donum 
spiritus operamur justitiam, et a praevaricationis damnatione 
liberamur. Ideo illud evacuatur, hoc manet : quoniam terrens 
paedagogus auferetur, cum timori successerit charitas. Ubi 2 Cor. iH. 17. 
enim Spiritus Domini, ibi libertas, Hanc autem ministra- 
tionem non ex meritis nostris, sed ex misericordia esse sic 
dicit : Fropter quod Tiahentes ministrationem hanc, sicut mi- 2 Cor. iv. i, ?.. 
sericordiam consecuti non infirmemur ; sed abjiciamus occulta 
confusionis, non ambulantes in astutia, neque dole adulterantes 
verhum Dei. Hanc astutiam et dolum hypocrisim vult in- 
telligi, qua volunt justi superbi videri. Unde et in illo psalmo, 
quern ad hujus ipsius gratiae testificationem commemorat idem 
apostolus : Beatus, inquit, cui non imjmtavit Dominus pec- Ps. xxxi. 
catum, neque est in ore ejus dolus. Haec est humilium sane- Rom" iv! k 
torum confessio, non se jactantium esse quod non sunt. Et 
paulo post : Non enim nosmetijysos, inquit, jyraedicamus, sed 2 Cor. iv. 5-7. 
Jesum Christum Dominum, nos autem servos vestros jr;er Jesum : 
quia Deus qui dixit de tenebris lumen clarescere, claruit in cor^ 
dibus nostris ad illuminationem scientiae glorias ejus in faciem 
Christi Jesu. Haec est scientia gloriae ejus, qua seimus ipsum 
esse lumen, quo tenebrae nostrae illuminentur. Et id ipsum 
attende quemadmodum inculcet : Habemus autem^ thesaurum 
istum in vasis fictilibus, ut emimeniia virtutis sit Dei, et non 
ex nobis. Et paulo post cum eamdem gratiam uberius in 
Domino Jesu Christo commenuans, usque ad illud veniret in- 
dumentum justitiae fidei, quo induti non nudi inveniamur, 2 Cor. v. 3, 4. 
et propter hoc ingemiscimus mortalitate praegravati, habita- 
culum nostrum quod de coelo est superindui cupientes, ut 
absorbeatur mortale a vita, vide quid adjungat : Qui autem 2 Cor. v. 5,21. 

26 De Spiritu et Litter a. [Chap. xix. 

operatus est nos, inquit, in hoc ipsum Deus qui dedit nobis 
pignus Spiritus. Et post pauca intulit : Ut nos simus justitia 
Dei in i2)so. Haec est ilia justitia Dei, non qua ipse Justus 
est, sed qua nos ab eo facti. 


Christian, Faith as to the assistance of Grace. The prophecy of Jeremiah 
as to the New Testament. The Law. Grace. 

32. Nemo ergo Christianorum aberret ab hac fide, quae sola 
Christiana est ; neque quisquam, cum verecundatus fuerit di- 
cere, per nos ipsos fieri nos justos, non hoc in nobis operants 
gratia Dei, quia videt hoc a fidelibus et piis ferri non posse 
<!um dicitur, ad hoc se convertat ut dicat, ideo sine Operatione 
gratiae Dei nos justos esse non posse, quia legfem dedit, quia 
doctrinain instituit, quia bona praecepta mandavit. Ilia enim 
sine adjuvante spiritu procul dubio est littera occidens; cum 
vero adest vivificans spiritus, hoc ipsum intus conscriptum 
facit diligi, quod foris scriptum lex faciebat timeri. 

33. Inspice hoc paululum et in eo testitnonio quod per pro- 
jer. xxxi. phctam dc hac re praeclarissimum edictum est : Ucde diesvenitmtj 

didtDominus, et consummabo super doinum Israel et super domum 
Juda Testamentum Novum, non secundum Testamentum quod 
fed patribus eorum in die qua ajyjyrehendi manum eorum, ut 
educerem eos de terra Aegypti : quia ipsi non jiCT sever averunt in 
Testamento meo, et ego neglexi eos, dicit Dorninus. Quia hoc 
Testamentum est quod ordinabo domui Israel : Post illos dies, 
dicit Dominus, dabo leges meas i7i cor illdrum, et in mente eorum 
scribam eas : et ero eis in Deum, et ipsi erunt mihi in j^ojndum. 
Et non docebit unusquisque civem suum et um^usquisque fratrem 
8uum, dicens, Cognosce Dominum : quia omnes cognoscent me, a 
minore usque ad majorem eorv/m ; quia jyojyitius ero iniquitati 
eorum, 'et jyeccata eorum non memorabor ultra. Quid ad haec 
dicimus ? Nempe in veteribus Libris aut nusquam aut difficile 
praeter hunc propheticum locum legitur facta commemoratio 
Testamenti Novi, ut omnino ipso nomine appellaretur : nam 
multis locis hoc significatur et praenuntiatur futurum, sed non 


Chap. XIX.] De Spiritu et Litter a. 27 

ita ut etiam nomen legatur expressum. Considera igitur dili- 
genter, quam differentiam inter duo Testamenta, id est, Yetus 
et Noviim, Dens esse testatus sit. 

34. Cum dixisset, Non seeundztm Testdmentum quod feci patri- 
bus eorum in die qua apprehendi manum eorum, ut educerem eos 
de terra Aegy2)ti; vide quid adjunxit : Quia ijm non per sever a- 
verunt in Testamento meo. Vitio eorum deputat, quod in Tes- 
tamento Dei non permanserunt ; ne lex, quam tunc acceperunt, 
culpanda videatur. Ipsa est enim, quam non venit Christus Matt. v. 
solvere, sed implere : non tamen per eamdem legem justificatis 
impiis, sed per gratiara : hoc quippe agit vivificans spiritus, sine 
quo littera occidit. Si enim data esset lex quae posset vivificare, Gai. iii. 
omnino ex lege esset justitia : sed conclusit Scriptura omnia sub ^^ ^^" 
peccato, lit promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus. 
Ex hac promissione, hoc est, ex Dei beneficio ipsa lex impletur, 
sine qua promissione praevaricatores fecit; vel usque ad efFec- 
tum mali operis, si etiam repagula timoris concupiscentiae 
flamma transcendent, vel certe in sola voluntate, si timor poenae 
suavitatem libidinis vicerit. Quod enim ait, Conclusit Scriptura 
omnia sub jyeceato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur 
credentibus; ipsius conclusionis utilitas dicta est. Nam Con- 
clusit ad quos usus, nisi quemadmodum alibi dicit, Friusquam 
autem veniret fides, sub lege custodiehamur, conelusi in eamfidem 
quae postea revelata est ? Lex ergo data est, ut gratia quae- 
reretur : gratia data est, ut lex impleretur. Neque enim suo 
vitio non implebatur lex, sed vitio prudentiae carnis : quod 
vitium per legem demonstrandum, per gratiam sanandum fuit. 
Quod enim impossibile erat legis, in quo infirmabatur per car- Rom. vi 
nem, misit Deus Filium suum in similitudine carnis peccati, et de ' 
peccato damnavit peccatum in carne, ut justitia legis impleretur 
in nobis, qui non secundum carnem ambulamus, sed secundum 
spiritum. Unde et in isto prophetico testimonio, Consummdbo, 
inquit, super domum Israel et super domunti Juda Testamentum 
Novum: quid est, Consummabo, nisi, Implebo ? non secundum 
Testamentum quod feci j^citribus eorum in die qua ap2)rehendi 
manum eorum, ut educerem eos de terra Aegy2)ti. 

28 De Spiritu et Litter a. [Chap. xx. 


Tlie Old Law. The New Law. 

35- Ergo illud vetus erat, quia hoc novum est. TJnde igitur 
illud vetus, hoc novum, cum lex eadem impleatur per Tes- 
tamentum Novum, quae dixit in Yetere, Non concupisces ? Quia 
i2)si, inquit, Tion 2)erseveraverunt in Testamento meo, et ego neglexl 
COS, dicit Dominus. Ergo propter veteris hominis noxam, quae 
per litteram jubentem et rainantem minime sanabatur, dicitur 
illud Testamentum vetus ; hoc autem novum, propter novitatem 
spiritus, quae hominem novum sanat a vitio vetustatis. Denique 
attende quod sequitur, et vide quanta luce fiat perspicuum, quod 
sibi fidentes nolunt homines intueri : Quia Jioc testamentum est, 
inquit, quod ordradbo domui Israel: Post dies illos, dicit Domi- 
nus, daho leges meas in cor illorwm, et in mente eorum scribam 
2 Cor. iii. 3. 6. eas. Eccc cst unde Apostolus ait, quod supra commemoravimus, 
Non in tabulis lajyideis, sed in tabulis cordis; quia non atra- 
mento, sed spiritu Dei vivi. Nee ob aliud arbitror in eo loco 
Apostolum voluisse commemorare Testamentum Novum (ibi 
quippe ait. Qui et idoneos nos fecit ministros Novi Testamenti, 
non litter ae, sed sjnritus), nisi quia istam intuebatur prophetiam, 
cum diceret, Non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis car- 
nalibus: quoniam hie dictum est. In cordibus eormn scribam eas, 
ubi nominatim promissum est Testamentum Novum. 


The Law written in the hearts. 

I 36. QtriD sunt ergo leges Dei ab ipso Deo scriptae in cordi- 
I bus, nisi ipsa praesentia Spiritus Sancti, qui est digitus Dei, quo 
I praesente diffunditur charitas in cordibus nostris, quae plenitudo 
I legis est, et praecepti finis 1 Nam quia Veteris Testamenti 
promissa terrena sunt licet (exceptis sacramentis, quae umbra 
erant futurorum, sicut est cireumcisio, et sabbatura, et aliae 
See below, dicrum obscrvationes, et quarumdam escarum cerimoniae, et 
multiplex sacrificiorum sacrorumque ritus, quae vetustati carnalis 

p. 58, 

Chap. XXII.] De SpiHtu et Litter a, 29 

legis jugoque servili congruebant,) talia contineat praecepta jus- | 
titiae, qualia nunc quoque observare praecipimur, quae maxime 
duabus illis tabulis sine figura adumbratae significationis ex- 
pressa sunt, sicuti est, Non adulterahisj Non homicidium fades, Rom. xiii. 9. 
Non concujnsces, et si quod aliud est mandatum quod in hoc 
sermone recajntulatur, Diliges proximum tuum sicut te ipsum : 
tamen quia in eo, sicut dixi, promissa terrena et temporalia 
recitantur, quae bona sunt hujus corruptibilis carnis, quamvis 
eis sempiterna atque coelestia ad Novum scilicet Testamentum 
pertinentia figurentur; nunc ipsius bonum cordis promittitur, 
mentis bonum, spir^us bonum, hoc est, intelligibile bonum, cum 
dicitur, Dabo leges meas in mente eorum, et in cordihus eorum 
scribam eas. Unde significavit eos non forinsecus terrentem 
legem formidaturos, sed intrinsecus habitantem ipsam legis 
justitiam dilecturos. 


The eternal reward. 

37. Deinde addidit et mercedem : Et ero eis in Deum, et ijysi 
erunt mihi in populwrn. Hoc est illud quod Deo ait ille, MiM Ps. ixxif. 
autem adhaerere Deo honum est. Ero, inquit, illis in Deum, et 
ijysi erunt mihi populus. Quid hoc bono melius, quid hac feli- 
citate felicius, vivere Deo, vivere de Deo, apud quem est fons 
vitae, et in cujus lumine videbimus lumen % De hac vita dicit ^^- ^xxv. 

-r\ ' TT ' (xxxvi.) 10. 

ipse Dommus, Uaec est autem vita aeterna, ut cognoscant te John xvii. 3. 

unwm verum Deum, et quem misisti Jesum Christum : id est, te 

et quem misisti Jesum Christum unum verum Deum. Hoc 

enim et ipse promittit dilectoribus suis, dicens. Qui diligit me, John xiv. 21. 

mandata mea custodit : et qui diligit me, diligetur a Patre meo; 

et ego diligam eum, et ostendam me ipsum illi : utique in forma Phil. ii. 6, 7. 

Dei in qua aequalis est Patri ; non in forma servi, in qua se et 

impiis ostendet. Tunc enim fiet quod scriptum est, Tollatur isa. xxvi. 10. 

imiyius, ut non videat gloriam Domini; quando ibunt sinistri Matt. xxv. 

. . 46. 

in ignem aeternum, justi autem in vitam aeternam. Quae vita 

aeterna, sicut commemoravi, definita est ea esse, ut cognoscant 

unum verum Deum. Hinc dicit et Joannes : Dilectismni,Jllii Dei - John iii. 2. 

30 De Spiritu et Litter a, [Chap, xxiii. 

1 John iii. 2. sujYius, et nondum ajyparuit quid erimus. Scimus quia cum 

apj)aruerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est. 

2 Cor. iv. 16. Haec similitudo nunc incipit reformari, quamdiu homo interius 
Col. iii. ID. renovatur de die in diem secundum imaginem ejus q^ui creavit 



The renovation which is now wrought, compared icith the perfection of the 
future life. 

38. Sed ad illius eminentiae perfectionem quae tunc futura est, 
quid hoc, aut quantum est ? Siquidem Apostolus ad ilia ineffa- 
bilia qualecumque adhibens de notis rebus exemplum, parvulam 

I Cor. xiii. actatcm virili comparavit aetati. Cum essem, inquit, parvulus, 
quasi jparvulus loquehar, quasi parvulus sajneham, quasi parvu- 
lus cogitabam: cum autem /actus sum vir, dejiosui ea quue 
jyarvuli eranjt. Cur autem hoc dixerit, consequenter ostendens, 
Videmus, inquit, nu^w per speculum in aenigmate^ tunc autem 
facie ad faciem: nunc scio ex parte^ turw autem cognoscam sicut 
et cognitus swm. 


The eternal reward, proper to the New Testament, foretold hy the Prophet. 
How that reward will belong to all. The Apostle an earnest defender of 
Grace. The law written in the hearts, and the reward consisting in the 
everlasting vision, belong to the New Testament. Who among the blessed 
are greater and lesser. 

39. Pkoinde etiam per hunc prophetam, cujus testimonium 
pertractamus, hoc additur: ut in eo merces, in eo finis, in eo 
perfectio felicitatis, in eo beatae aeternaeque vitae summa con- 
sistat. Cum enim dixisset, Et ero illis in Deum, et ipsi erunt 
mihi pojmlus; continuo addidit, £Jt non docebit unusquisque 
civem suum et unusquisque fratrem suum, dicens, Cognosce 
Dominum: quia omnes cognoscent me, a minore usque ad ma- 
jorem eorum. Nunc certe jam tempus est Testamenti Novi, 
cujus per prophetam facta est promissio per haec verba quae 
ex ilia prophetia commemoravimus : cur ergo adhuc dicit 
unusquisque civi suo et fratri suo, * Cognosce Dominuxu ? ' An 

Chap. XXIV.] De Spiritu et Litter a. ^i 

forte non dicitur, cum Evangelium praedicetur, et ejus ipsa sit 
praedicatio, ut hoc ubique dicatur % Nam unde se Apostolus 
Gentium dicit esse doctorem, nisi quia hoc fit quod ipse ait, i Tim. h'. ^. 
Quomodo invocahunt in quern 7ion crediderunt ? aut quomodo Rom. x, 14. 
credent quern non audierunt ? quomodo autem audient sine jprae- 
dicante ? Cum ergo nunc ista praedicatio usquequaque crebres- 
cat, quomodo tempus est Testamenti Novi, de quo Propheta 
dixit, Et non docehit unusquisque civem suum et unusquisque 
fratrem suum, dicens, Cognosce Dominum: quia omnes cog- . 
noscent me, a minore usque ad majorem eorum; nisi quia 
ejusdem Testamenti Novi aeternam mercedem, id est, ipsius 
Dei beatissimam contemplationem promittendo conjunxit 1 

40. Quid ergo est, omnes a minore usqus ad majorem eorum; 
nisi, omnes pertinentes spiritualiter ad domum Israel, et ad 
domum Juda, hoc est, ad filios Isaac, ad semen Abrahae 1 Ipsa 
est enim promissio, qua ei dictum est. In Isaac vocabitur tibi Rom. ix. 

t . ... 7~i3' 

sem,en. 'Non enim qui Jilii carnis, hijilii Dei; sed Jllii 2f^omis- 
sionis dejyutantur in semen. Promissionis autem verbum hoc 
est: Ad hoc tem^yus veniam, et erit Sarae jilius. Non solum 
autem, sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris nostri. 
De nxmdum enim natis, nsque qui aliquid ojyerati fuerant boni 
aut mali, ut secundum electionem jyropositum Dei maneret, non 
ex ojyeribus, sed eco vocante, dictum est ei quia major serviet minori. 
Haec est domus Israel, vel domus Juda propter Christum, qui 
venit ex tribu Juda. Domus filiorum promissionis haec est, non 
operum propriorum, sed beneficii Dei. Hoc enim Deus pro- 
mittit, quod ipse facit : non enim ipse promittit et alius facit, 
quod jam non est promittere, sed praedicere. Ideo non ex 
operibus, sed ex vocante: ne ipsorum sit, non Dei; ne merces 
non imputetur secundum gratiam, sed secundum debitum, atque Rom. w. 4 ; 
ita gratia jam non sit gratia, cujus vehemens defensor est atque 
assertor minimus Apostolorum, qui plus omnibus illis laboravit, i Cor. xv. 
non ipse autem, sed gratia Dei cum illo. Omnes enim, inquit, 
agnoscent me : Omnes, domus Israel et domus Juda. Neque Rom. ix. 7. 
enim omnes qui ex Israel, hi sunt Israel : sed omnes quibus 
dicitur in Psalmo pro suscejytione matutina, hoc est, pro luce 
nova, Testamenti scilicet Novi, Universum semen Jacob, magni- Ps. xxi. 

(xxii.) I, 24. 

3^ De Spiritu et Litter a, [Chap. xxiv. 

jicate eum; timeat eum omrw semen Israel. Universum omnino 
semen, prorsus omne semen promissorum atque vocatorum, sed 

Rom. vlii. eorum qui secundum propositum vocati sunt. Quos enim jr;rae- 
destinavit, iilos et vocavit, qiios autem, vocavit, illos et justijlcavit ; 

Rom. iv. quos mitem justijlcavit, illos et glofificavit. Ideo ex Jide^ ut 
secundum gratiam Jlrm,a sit 2^07nissio omni semini, non ei tan- 
tum quod ex lege est, id est, quod ex Vetere Testamento venit ad 
IN^ovum ; sed et ei quod ex fide est, non sibi praemissa lege : ex 
fide autem Ahfaham,, id est, imitatores fidei Abraham : qui est 
2)ater omnium nostrum, sicut scri2)tum est, Quia jpatrem multa- 
rum g&ntium posui te. Omnes ergo hi praedestinati, vocati, 
justificati, glorificati cognoscent Deum gratia Testamenti Novi, 
a minore tisque ad majorem eorum. 

41. Sicut ergo lex factorum scripta in tabulis lapideis, merces- 
que ejus terra ilia promissionis, quam carnalis domus Israel cum ex 
Aegypto liberata esset accepit, pertinet ad Testamentum Vetus : 
ita lex fidei scripta in cordibus, mercesque ejus species contem- 
plationis, quam spiritualis domus Israel ab hoc mundo liberata 
percipiet, pertinet ad Testamentum Novum. Tunc fiet quod 

I Cor. xiii. dicit Apostolus, Sive prophetiae evacuahuntur, sive linguae 
cessahunt, sive scientia evacuabitur; ilia scilicet parvulorum 
scientia in qua hie vivitur, quae ex parte est per speculum in 
aenigmate : propter banc enim necessaria est prophetia, cum 
adhuc praeteritis futura succedunt ; propter banc linguae, id 
est, multiplicitas significationum, cum ex alio atque alio aliud 
atque aliud admonetUr, qui nondum aeternam lucem perspicuae 
veritatis mente purgatissima contemplatur. Cum autem venerit 
quod perfectum est, et totum hoc quod ex parte est fuerit eva- 
cuatum ; tunc quod assumpta carne carni apparuit, ostendet se 

John xvii. 3. ipsum dilcctoribus suis : tunc erit vita aeterna, ut cognoscamus 

I John iii. 2. uuum vcrum Deum ; tunc similes ei erimus, quoniam tunc 

I Cor. xiii. 12. cognoscemus sicut et cogniti sumus. Tunc non docebit unus- 
quisque civem suum, aut fratrem suum, dicens, Cognosce 
Dominum : omnes enim cognoscent eum, a minore usque ad 
majorem eorum. Quod multis modis intelligi potest. Sive 

1 Cor. XV. 41. quia et illic quisque sanctorum tanquam stella ab stella difFert 
in gloria. Nee ad rem quidquam interest, utrum a minore 

Chap. XXV.] De SpiHtu et Litter a. '3,'^ 

usque ad major em, sicut dictum est, an si a majore usque ad 
minorem diceretur : quod similiter nihil interest, etiamsi mi- 
nores intellexerimus, qui tantummodo credere, majores autem 
qui etiam intelligere, quantum in hac vita potest, lumen incor- 
poreum atque incommutabile valuerunt. Sive minores, tempore 
posteriores; majores autem, tempore priores, intelligi voluit. 
Simul enim promissam Dei contemplationem accepturi sunt 
omnes ; quia et illi pro nobis meliora providerunt, ne sine nobis Heb. xi. 40. 
perfecti perficerentur. Et ideo velut priores reperiuntur minores, 
quia minus dilati sunt ; sicut in illo evangelico denario per 
similitudinem dicitur, quem prius accipiunt qui posterius vene- Matt. xx. 
runt ad vineam. Sive quolibet alio modo, qui me in praesentia 
forsitan fugit, minores majoresque accipiendi sunt. 


The difference between the Old and New ' Testaments^ 

42. Illud tamen, quantum potes, diligenter attende, quod 
tanto molimine conor ostendere : cum Testamentum Novum Pro- 
pheta promitteret, non secundum Testamentum quod prius factum 
est populo Israel ex Aegypto liberato, nihil eum de sacrificiorum 
vel quorumque sacramentorum commutatione dixisse, quamvis 
et ipsa sine dubio fuerat secutura, sicut secutam videmus, quod 
multis aliis locis eadem prophetica Scriptura testatur : sed 
tantummodo istam commendasse distantiam, quod leges suas 
daturus esset Deus in mentem eorum qui pertinerent ad hoc 
Testamentum, et eorum scripturus in cordibus ; unde Apostolus 
sumpsit, non atramento, sed Spiritu Dei vivi, non in tabulis 2 Cor. iii. 3. 
lajndeis, sed in tabulis cordis carnalihus : sempiternaraque mer- 
cedem justificationis hujus, non terram de qua pulsi sunt 
Amorrhaei et Chettaei, et aliae gentes quae ibi commemorantur, josh. xii. 
sed ipsum Deum, cui adhaerere bonum est, ut bonum Dei quod Ps. ixxii. 
diligunt, Deus sit ipse quem diligunt ; inter quem et homines 
nisi peccata non separant, quae nonnisi per eamdem gratiam 
dimittuntur. Unde cum dixisset, Omnes enim cognoscent me, 
a minor e usque ad major em eorum; mox addidit. Quia lyro- 
jyitius ero iniquitati eorum, et peccata eorum nrni memorahor 


34 De Spiritu et Litter a. [Chap. xxvi. 

Exod. XX. 17. vltra. Per legem ergo factorum dicit Dominus, Non concu- 

john XV. 5. pisces : per legem fidei dicit Dominus, Sine me nihil potestis 

facere; agebat enim de bonis operibus, hoc est, de palmitum 

fructibus. Cum igitur haec appareat distantia Veteris et Novi 

Testamenti, quod lex ibi in tabulis, hie in cordibus scribitur, 

ut quod ibi forinsecus terret, hie delectet intrinsecus, ibique fiat 

praevaricator per occidentem litteram, hie dilector per vivifican- 

Phii. ii 13. tem spiritum : non ideo dicendum est quod Deus adjuvet nos ad 

operandam justitiam atque operetur in nobis et velle et operari 

I Cor. Hi. 7. pro bona voluntate, quia praeceptis justitiae forinsecus insonat 

Rom. V. 5, sensibus nostris ; sed quia intrinsecus incrementum dat, diffun- 

dendo charitatem in cordibus nostris per Spiritum sanctum, qui 

datus est nobis. 


Discussion of the Apostle^ a passage on the Gentiles, who are said to fulfil the 
Law hy nature, and to have it written in their hearts. 

Rom. ii. 43. ViDENDUM cst autcm quomodo dicat Apostolus, Cum enim 

14, 15, , 

Gentes, quae legem, non hahent, naturahier quae legis sunt 

faciuntj hi legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt 

opus legis scriptum in cordibus suis : ne videatur non esse 

certa distantia Novi Testamenti, quod leges suas Dominus in 

cordibus populi sui se scripturum esse promisit, quandoquidem 

hoc Gentes naturaliter habeant. Pertractanda igitur haec 

quaestio, quae non mediocris exorta est. Dicet enim aliquis, 

' Si Deus hinc discernit a Vetere Testamento Novum, quod in 

Vetere legem suam scripsit in tabulis, in Novo autem scripsit 

in cordibus : fideles Novi Testamenti unde discernuntur a 

Gentibus, quae habent opus legis scriptum in cordibus suis, 

quo naturaliter quae legis sunt faciunt ; quasi jam illo populo 

vetere potiores, qui legem accepit in tabulis, et novo populo 

priores, cui hoc praestatur per Testamentum Novum, quod his 

natura jam praestitit 1 ' 

44. An forte eas gentes commemoravit Apostolus, scriptam in 

cordibus habere legem, quae ad Novum pertinent Testamentum 1 

Ad hoc enim unde venerit, intuendum est. Primo Evangelium 

Rom. i. 16,17. commendans, ait : Virtus enim Dei est in salutem omni credenti, 

Chap. XXVI.] De Spiritu et Litter a, 2>S 

Judaeo jprimum et Graeco. Justitia enim Dei in eo revelatur ex 
Jlde in Jidem, sicut scriptum est, Justus autem ex fide vivit. 
Deinde loquitur de illis inipiis, quibus propter superbiam nee 
cognitio Dei profuit, quia non sicut Deum glorificaverunt, aut Rom. i. 21. 
gratias egerunt. Inde transit ad eos qui judicant et agunt 
talia, qualia condemnant, nimirum propter Judaeos, qui de lege 
Dei gloriabantur ; quamvis adhuc eos nominatim non exprimat, 
et ideo dicit : Ira et indignatio, trihulatio et angustia in omnem Rom. ii. 8-13. 
animam hominis operantis malum, Judaei primum et Graeci: 
gloria autem et honor et pax omni operanti bonum, Judaeo 
primum et Graeco. Non est enim personarum acceptio a2)ud 
Deum. Quicumque enim sine lege peccaverunt, sins lege et 
2)eribunt; et quicumque in lege peccaverunt, per legem judica- 
huntur. Non enim auditores legis justi sunt apud Deum, sed 
factores legis justi ficahuntur. His verbis hoc unde agitur sub- 
jungit, et dicit, Gum Gentes quae legem non Jiahent, naturaliter 
quae legis sunt faciunt : et caetera quae jam supra commemoravi. 
Proinde non videtur alios hie significasse sub nomine Gentium, 
quam eos quos nomine Graeci supra significabat, cum diceret, 
Judaeo 2yTimum et Graeco. Porro si Evangelium virtus Dei est Rom. i. 16 ; 
in salutem omni credenti, Judaeo primum et Graeco ; et ira et 
indignatio et tribulatio et angustia in omnem animam hominis 
operantis malum, Judaei primum et Graeci; gloria autem et 
honor et pax omni operanti bonum, Judaeo primum et Graeco ; 
iste autem Graecus nomine Gentium significatus est naturaliter 
quae legis sunt facientium, et quae scriptum habent opus legis 
in cordibus suis : profecto ad Evangelium pertinent Gentes, 
quibus lex in cordibus scripta est; eis quippe credentibus virtus 
Dei est in salutem. Quibus autem Gentibus bene operantibus 
gloriam et honorem pacemque promitteret, extra Evangelii 
gratiam constitutis '? Quia enim personarum acceptio non est 
apud Deum, et non auditores legis, sed factores justificantur ; 
ideo sive Judaeus sive Graecus, hoc est, quilibet ex Gentibus 
crediderit, salutem in Evangelic pariter habebit. Non enim est Rom. iii. 
distinctio, sicut postea dicit. Omnes enim pecca/oeruM, et egent ^^ ^'^' 
gloria Dei; justi/lcati gratis per gratiam ipsius. Unde autem 
factorem legis Graecum justificari diceret, sine gratia Salvatoris ? 

D 2 

3^ De Spiritu et Littera. [Chap. xxvi. 

45. Neque enira contra se ipsum diceret, quod ait, factores 
legis justificahuntur ; tanquam per opera, non per gratiam justi- 

Rom. iii. 28. ficcntur .* cum dicat gratis justificari Jiominem i)er fdem sine 
ojyeribus legis, nihil aliud volens intelligi in eo quod dicit, 
gratis, nisi quia justificationem opera non praecedunt. Aperte 

Rom.'xi. 6. quippe alibi dicit, Si gratia, jam non ex operibus ; alioquin 

gratia jam non est gratia. Sed sic intelligendura est, factores 

legis justificahuntur, ut sciamus eos aliter non esse factores legis, 

nisi justificentur : ut non justificatio factoribus accedat, sed ut 

^ factores justificatio praecedat. Quid est enim aliud, ' justificati,' 

Rom. iv. 5, quam justi facti, ab illo scilicet qui justificat impium, ut ex 
impio fiat Justus % Si enim ita loqueremur, ut diceremus, 
'Homines liberabuntur ;' hoc utique intelligeretur, eis qui jam 
homines essent accedere liberationem : si autem diceremus, 

* Homines creabuntur ; ' non utique intelligeretur eos creari qui 
erant, sed ipsa creatione homines fieri. Ita si dictum esset, 

* Factores legis honorabuntur ; ' non recte acciperemus nisi hono- 
rem illis qui jam essent factores legis accedere : cum vero dictum 
est, factores legis justificahuntur ; quid aliud dictum est quam, 
justi justificahuntur 1 factores enim legis utique justi sunt. Ac 
per hoc tantumdem est ac si diceretur, ' Factores legis creabun- 
tur, non qui erant, sed ut sint : ' ut sic intelligerent etiam Judaei 
legis auditores, indigere se gratia justificatoris, ut possint esse 
factores. Aut certe ita dictum est, justificahuntur, ac si dice- 
retur, 'justi habebuntur, justi deputabuntur,' sicut dictum est 

Luke X. 29. de quodam, Ille autem volens se justificare ; id est, ut Justus 
haberetur et deputaretur. Unde aliter dicimus, *Deus sancti- 

Matt vi. 9. ficat sanctos suos : ' aliter autem, Sanctijlcetur nomen tuum. 
Nam illud ideo, quia ipse illos facit esse sanctos, qui non erant 
sancti : hoc autem ideo, ut quod semper apud se sanctum est, 
sanctum etiam ab hominibus habeatur, id est, sancte timeatur. 

46. Si ergo Grentes commemorans, naturaliter quae legis sunt 
facientes, et scriptum habentes opus legis in cordibus, illos 
intelligi voluit qui credunt in Christum ; qui non sicut Judaei 
praemissa sibi lege veniunt ad fidem : non est cur eos conemur 
discernere ab iis quibus Dominus per Prophetam promittens 
Testamentum Novum, dixit leges suas se scripturum in cordibus 

Chap. XXVII.] De Spivitu et Littera. 37 

eorum ; quia et ipsi per insertionem, quam oleastro praestitam Rom. xi. 24. 
dicit, ad eamdem oleam, hoc est, ad eumdem Dei populum per- 
tinent : potiusque concordat prophetico etiam hoc apostolicura 
testimonium : ut hoc sit pertinere ad Testamentum Novum, 
legem Dei habere non in tabulis, sed in cordibus scriptam ; hoc 
est, in intimo affectu justitiam legis amplecti, ubi fides per Gai. v. 6. 
dilectionem operatur. Quia ex fide justificat gentes Deus ; quod Gal. iii. 8. 
Scriptura praevidens, praenuntiavit Abrahae, dicens, In semine 
tuo benedicentur omnes gentes ; ut per banc promissionis gratiam 
olivae insereretur oleaster, et fierent fideles Gentes filii Abrahae 
in semine Abrahae, quod est Christus ; sectantes ejus fidem, qui Gai. iii. 16. 
non accepta in tabulis lege, nondumque habens ipsam circum- 
cisionem, credidit Deo, et deputatum est illi ad justitiam. Ac Gen. xv. 6 ; 

Rom. iv. 3. 

SIC tale ent hoc quod de ejusmodi Gentibus dixit Apostolus, 
quod opus legis scriptum habeant in cordibus suis : quale est Rom. ii. 15. 
illud ad Corinthios, non in tabulis lajddeis, sed in tabulis cordis 2 Cor. iii. 3. 
carnalibus. Ita enim fiunt de domo Israel, cum praeputium Rom. ii. 26. 
eorum in circumcisionem deputatur, eo quod justitiam legis non 
praecisione carnis ostendunt, sed cordis charitate custodiunt : 
quoniam si praejmtiuTn justitias legis custodiat, nonne prae- 
jmtium ejus, inquit, in circumcisionem deputabUur? Et prop- 
terea in domo veri Israel, in quo dolus non est, participes sunt Jo^" i- 47- 
Testamenti Novi, quia dat Deus leges in mentem ipsorum, et in 
cordibus eorum scribit eas digito suo, Spiritu Sancto, quo ibi ^om. v. 5. 
difFunditur charitas, quae legis est plenitudo. Rom- ^"J- ^° 


To fulfil the Law * naturally,^ means according to nature as restored 
by Orace. 

47. !Nec moveat quod natv/raliter eos dixit, quae legis sunt 
facere, non Spiritu Dei, non fide, non gratia. Hoc enim agit 
Spiritus gratiae, ut imaginem Dei, in qua naturaliter facti sumus, 
instauret in nobis. Vitium quippe contra naturam est, quod 
utique sanat gratia: propter quam Deo dicitur, Miserere mei, |s.xi.(xii.)5. 
sana animam meam, quoniam peccavi tibi. Proinde naturaliter 
homines quae legis sunt faciunt : qui enim hoc non faciunt, 

Rom. V. 12. 

Rom. iii. 

38 De Spiritu et Littera. [Chap, xxviii. 

vitio suo non faciunt. Quo vitio lex Dei est deleta de cordi- 
bus ; ac per hoc, vitio sanato, cum illic scribitur, fiunt quae legis 
sunt naturaliter : non quod per naturam negata sit gratia, sed 
potius per gratiam reparata natura. Per unum quippe homiuem 
peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors ; et ita in 
omnes homines pertransivit, in quo omnes peccaverunt : et ideo 
quia non est distinctio, egent gloria Dei, justificati gratis per 
gratiam ipsius. Qua gratia in interiore homine renovato jus- 
I titia scribitur, quam culpa deleverat : et haec misericordia super 
I Tim. ii. 5. ' genus humauum per Christum Jesura Dominum nostrum. Unus 
enim Deus, unus et mediator Dei et hominum homo Christus 

48. Si autem hi qui naturaliter quae legis sunt faciunt non- 
dum sunt habendi in numero eorum quos Christi justificat gratia, 
sed in eorum potius, quorum etiam impiorum, nee Deum verum 
veraciter justeque colentium, quaedam tamen facta vel legimus, 
vel novimus, vel audimus, quae secundum justitiae reguJam non 
solum vituperare non possumus, verum etiam merito recteque 
laudamus : quanquam si discutiantur quo fine fiant, vix in- 
veniuntur quae justitiae debitam laudem defensionemve mere- 
antur : 


The Image of God not wholly effaced in unbelievers. Venial sins. 

Veritmtambn quia non usque adeo in anima humana imago 
Dei terrenorum affectuum labe detrita est, ut nulla in ea velut 
lineamenta extrema remanserint, unde merito dici possit etiam 
in ipsa impietate vitae suae facere aliqua legis vel sapere ; si hoc 
est quod dictum est, quia Gentes quae legem non hahent, hoc est, 
legem Dei, naturaliter quae legis sunt faciunt, et quia hujus- 
modi homines ipsi sihi sunt lex, et scriptum opus legis hahent 
in cordihus suis, id est, non omni modo deletum est, quod ibi 
per imaginem Dei cum crearentur impressum est : etiam sic 
ilia differentia non perturbabitur, qua distat a Yetere Testa- 
mentum Novum, eo quod per Novum scribitur lex Dei in corde 
fidelium, quae per Vetus in tabulis scripta est. Hoc enim illic 

Chap, xxviil] De SpiHtu et Litter a. 39 

scribitur per renovationem, quod non omni modo deletum est 
per vetustatem. Nam sicut ipsa imago Dei renovatur in mente 
credentium per Testamentum Novum, quam non penitus impietas 
aboleverat ; nam remanserat utique id quod anima hominis nisi 
rationalis esse non potest : ita etiam ibi lex Dei, non ex omni 
parte deleta per injustitiam, profecto scribitur renovata per 
gratiam. Nee istam inscription em, quae justificatio est, poterat 
efficere in Judaeis lex in tabulis scripta, sed solum praevarica- 
tionem. Nam et ipsi homines erant, et vis ilia naturae inerat 
eis, qua legitimum aliquid anima rationalis et sentit et facit : 
sed pietas quae in aliam vitam transfert beatam et aeternam, 
legem babet immaculatam, convertentem animas, ut ex illo Ps. xviii. 
lumine renoventur, fiatque in eis, Signatum est super nos lumen ps. iv. 7. 
vultus tui, Domine. Unde aversi obsolescere meruerunt : re- 
novari autem nisi gratia Christiana, hoc est, nisi Mediatoris 
intercessione non possunt. Unus euim Deus, unus et mediator iTim. H. s, 6. 
Dei et hominum homo Christus Jesus, qui dedit semetipsum 
redemptionem pro omnibus. A cujus gratia si alieni sunt illi 
de quibus agimus, qui secundum ilium modum de quo superius 
satis diximus, naturaliter quae legis sunt faciunt ; quid eis pro- Rom. ii. 
derunt excusantes cogitationes, in die qua judicabit Deus occulta 
hominum, nisi forte ut mitius puniantur? Sicut enim non 
impediunt a vita aeterna justum quaedam peccata venialia, sine 
quibus haec vita non ducitur : sic ad salutem aeternam nihil 
prosunt impio aliqua bona opera, sine quibus difficillime vita 
cujuslibet pessimi hominis invenitur. Verumtamen sicut in 
regno Dei velut stella ab stella in gloria differunt sancti ; sic i Cor. xv. 41. 
et in damnatione poenae sempiternae tolerabilius erit Sodomae Luke x. 12. 
quam alteri civitati, et erunt quidam duplo amplius quibusdam Matt, xxiii. 
gehennae filii : ita nee illud in judicio Dei vacabit, quod in ipsa 
impietate damnabili magis alius alio minusve peccaverit. 

49. Quid ergo hinc Apostolus efficere voluit, quod jactantiam 
cohibens Judaeorum, cum dixisset, Non auditores legis justi Rom. ii. 13. 
sunt apud Deum, sed f actor es legis justificabuntur, continuo 
subjecit de his, qui legem non habentes, naturaliter quae legis 
sunt faciunt; si non illi sunt intelligendi, qui pertinent ad 
gratiam Mediatoris, sed illi potius, qui cum Deum verum vera 

40 De Spiritu et Litter a. [Chap. xxix. 

pietate non colant, habent tamen quaedam opera bona in vita 
impia? An forte hoc ipso probandum credidit, quod supra 

Rom. ii. ii; dixerat, quia nrni est jpersonarum accejptio apud Deum; et quod 
postea dixit, quia non Judaeorum est Dens tantwm, sed et 
Gentium: quod quantulacumque legis opera naturaliter insita 
non invenirentur in eis, qui legem non acceperunt, nisi ex 
reliquiis imaginis Dei ; quam non contemnit, cum in eum 
credunt, apud quern non est acceptio personarum ? Sed quod- 
libet horum accipiatur, constat gratiam Dei promissam ess-e 
Testaraento Novo etiam per Proplietam : eamdemque gratiam 
in eo definitam, ut scribantur legis Dei in cordibus hominum, 
perveniantque ad earn cognitionem Dei, ubi non docebit unus- 
quisque civem suum vel fratrem suum, dicens, Cognosce Deum ; 
quia omnes cognoscent eum a minors usque ad majorem eorura. 
Hoc donum Spiritus Sancti est, quo diffunditur charitas in 
cordibus nostris : charitas non quaelibet, sed charitas Dei de 

1 Tim. i. 5. corde puro et conscientia bona et fide non ficta, ex qua Justus in 
hac peregrinatione vivens, ad speciem quoque perducitur post 

I Cor. xiii. 12. speculum et aenigma, et quidquid erat ex parte, ut facie ad faciem 

Ps. xxvi. cognoscat, sicut et cognitus est. Unam enim petiit a Domino, 
et banc requirit, ut inhabitet in domo Domini per omnes dies 
vitae suae, ad hoc ut contempletur delectationem Domini. 


Bighteoumess from the gift of Ood. 

X Cor. iv. 7. 50. Nemo itaque glorietur ex eo quod videtur habere, tan- 

quam non acceperit; aut ideo se putet accepisse, quia littera 

extrinsecus, vel ut legeretur apparuit, vel ut audiretur insonuit. 

Gal. ii. 21. Nam si per legem justitia, ergo Christus gratis mortuus est. 

Ps. ixvii. Porro autem si non gratis mortuus est, ascendit in altum, 

Eph. i'v.^8.' captivam duxit captivitatem, et dedit dona hominibus : inde 

Lukeviii.i8; habct, quicumquc habet. Quisquis autem inde se habere negat, 

Rom. iii. 30. ^^* ^^^ habet, aut id quod habet auferetur ab eo. Vnus enim 

Deus qui justificat circumcisio7iem ex fide, et jpraepitium 2)erfidem : 

quod non ad aliquam dififerentiam dictum est, tanquam aliud 

sit ^ex fide,' et aliud 'per fidem;' sed ad varietatem locutionis. 

Chap. XXIX.] De Spiritti et Litter a. 41 

Alio quippe loco cum de Gentibus diceret, hoc est, de praeputio : 
Praevidens, inquit, Scriptura, quia ex fide justificat Gentes Deus. Gai. iii. 8. 
Itemque cum de circumcisione loqueretur, unde erat ipse : Nos, Gal. ii. 15, 16. 
inquit, natura Judaei, et non ex Gentibus peccatores, scientes 
quia non justificatur homo ex operihus legis, nisi per fidem Jesu 
Christi, et nos in Christum Jesum credimus. Ecce et prae- 
putium dixit justificari ex fide, et circumcisionem per fidem, si 
tamen circumcisio justitiam fidei teneat. Sic enim Gentes quae non Rom. ix. 
sectabantur justitiam, apprebenderunt justitiam, justitiam autem 
quae ex fide est : impetrando eam ex Deo, non ex semetipsis prae- 
sumendo. Israel vero persequens legem justitiae, in legem justitiae 
nonpervenit. Quare? Quia non ex fide, sed tanquam ex operibus : 
id est, tanquam eam per semetipsos operantes, non in se credentes 
operari Deum. Deus est enim qui operatur in nobis et velle Phil. ii. 13. 
et operari, pro bona voluntate. Ac per hoc offenderunt in lapidem Rom. ix. 32. 
offensionis. Nam quid dixerit, quia non ex fide, sed tanquam ex 
operibus; apertissime exposuit, dicens, Ignor antes enim Dei Ro™- ^- 3, 4- 
justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt 
subjecti. Finis enim legis Christus, ad justitiam omni credenti. 
Et adhuc dubitamus quae sint opera legis, quibus homo non 
justificatur, si ea tanquam sua crediderit sine adjutorio et dono 
Dei, quod est ex fide Jesu Christi '? et circumcisionem caeteraque 
talia suspicamur, quia etiam de his sacramentis aliis in locis 
talia quaedam leguntur? Sed hie utique non circumcisionem 
tanquam suam justitiam volebant constituere : quia et ipsam 
Deus praecipiendo constituit. Nee de illis operibus hoc intelligi 
potest, de quibus Dominus eis dicit, Eejicitis mandatuin Dei, ut Mark vii. 9. 
traditiones vestras statuatis. Quia 2)ersequens, inquit, legem , 
justitiae, in legem justitiae non pervenit Israel : non dixit, Per- 
sequens traditiones suas, id est, consectans. Haec ergo sola 
distantia est, quia ipsum, Non concu2)isces, et caetera mandata Exod. xx. 17. 
ejus sancta et bona sibi tribuebant : quae ut possit homo facere, 
Deus operatur in homine per fidem Jesu Christi, qui finis est 
ad justitiam omni credenti ; id est, cui per spiritum incorporatus 
factusque membrum ejus, potest quisque illo incrementum in- 
trinsecus dante operari justitiam, de cujus operibus etiam ipse 
dixit, quia sine me nihil j^otestis facere. Johnxv. 5. 

4^ De Spiritu et Litter a. [Chap. xxix. 

Rom. X. 5. 51. Ideo quippe proponitur justitia legis, quod qui fecerit earn, 

vivet in ilia ; ut cum quisque infirmitatem suam cognoverit, non 
per suas vires, neque per litteram ipsius legis, quod fieri non 
potest, sed per fidem concilians justificatorem perveniat, et 
faciat, et vivat in ea. Opus enim quod qui fecerit, vivet in eo, 

Rom. X. 6-9. non fit nisi a justificato. Justificatio autem ex fide impetratur : 
de qua scriptum est, Ne dixeris in corde tuo, Quis ascendit in 
coelum? hoc est Christum deducere : Aut, Quis descendit in 
abyssum ? hoc est Christum a mortuis reducere. Sed quid dicit ? 
Prope te est verbum in ore tuo, et in corde tuo : hoc est, inquit, 
verhum fidei quod iwaedicamus : quia si confitearis in ore tuo 
quia Dominus est Jesus, et credideris in corde tuo quia Deus 
ilium suscitavit a mortuis, salvus eris. In tantum Justus, in 
quantum salvus. Per banc enim fidem credimus, quod etiam 
nos Deus a mortuis excitet : interim spiritu, ut in novitate ejus 

Tit. ii. 12. gratiae temperanter et juste et pie vivamus in hoc saeculo ; post 
etiam carne nostra ad immortalitatem resurrectura, quod est 
meritum spiritus, qui eam in resurrectione sibi congrua, boc 

Rom. vi. 4. est, in justificatione praecedit. Consepulti enim sumus Cbristo 
per Baptismum in mortem; ut quemadmodum Cbristus resur- 
rexit a mortuis per gloriam Patris, sic et nos in novitate vitae 
ambulemus. Fide igitur Jesu Cbristi impetramus salutem, et 
quantum nobis incboatur in re, et quantum perficienda exspec- 

joei H. 32; tatur in spe. Omnis enim qui invocaverit nomen Domini, salvus 

Rom. X. 13. ^ -^ _ 

Ps. XXX. erit. Quam multa multitudo, ait Psalmista, dulcedinis tuae, 
(xxxi.) 20. ])omine, quam abscondisti timentibus te, perfecisti autem speran- 
tibus in te! Ex lege timemus Deum, ex fide speramus in 
Deum: sed timentibus poenam absconditur gratia. Sub quo 
timore anima laborans, quando concupiscentiam malam non 
vicerit, nee timor ille quasi custos severus abscesserit ; per 
fidem confugiat ad misericordiam Dei, ut det quod jubet, atque 
inspirata gratiae suavitate per Spiritum Sanctum faciat plus 
delectare quod praecipit, quam delectat quod impedit. Ita 
multa multitudo dulcedinis ejus, hoc est, lex fidei, charitas ejus 
conscripta in cordibus atque diffusa, perficitur sperantibus in 
eum, ut anima sanata non timore poenae, sed amore justitiae 
operetur bonum. 

Chap. XXXI.] De Spiritu et Litter a, 43 


Whdher Free Will is made void through Grace. 

52. LiBERUM ergo arbitrium evacuamus per gratiam 1 Absit : t 
sed magis liberum arbitrium statuimus. Sicut enim lex per kom. iii. 31 , 
fidem, sic liberum arbitrium per gratiam non evacuatur. sed 
statuitur. Neque enim lex impletur nisi libero arbitrio : sed 
per legem cognitio peccati, per fidem impetratio gratiae contra <^om. 
peccatum, per gratiam sanatio animae a vitio peccati, per animae 
sanitatem libertas arbitrii, per liberum arbitrium justitiae dilec- 
tio, per justitiae dilectionem legis operatio. Ac per hoc, sicut 
lex non evacuatur, sed statuitur per fidem, quia fides impetrat 
gratiam, qua lex impleatur : ita liberum arbitrium non evacuatur 
per gratiam, sed statuitur, quia gratia sanat voluntatem, qua 
justitia libere diligatur. Omnia haec quae velut catenatim con- 
nexi, habent voces suas in Scripturis Sanctis. Lex dicit : JVon Exod. xx. 17. 
concupisces. Fides dicit : Sana animam meam, quoniam peccavi Ps.xi.(xii.)5. 
tihi. Gratia dicit : ^cce sanus f actus es, Jam noli peccare, ne John v. 14. 
quid tihi deterius contingat. Sanitas dicit : Domine Deus meus, Ps. xxix. 
exclamavi ad te, et sanasti me. Liberum arbitrium dicit : Vo- Ps. mi. 
luntarie sacrificaho tihi. Dilectio justitiae dicit : Narraverunt ^l \xvm 
mihi injusti delectationes, sed non sicut lex tua, Domine. Utquid (cxix.) 85. 
ergo miseri homines aut de libero arbitrio audent superbire 
antequam liberentur, aut de suis viribus, si jam liberati sunt 1 

Nee attendunt in ipso nomine liberi arbitrii utique libertatem 
sonare. Ubi autem Spiritus Domini, ibi libertas. Si ergo servi 2 Cor. Hi. 17, 
sunt peccati, quid se jactant de libero arbitrio 1 A quo enim 2 Pet. ii. 19. 
quis devictus est, huic et servus addictus est. Si autem liberati 
sunt, quid se jactant velut de opere proprio, et gloriantur quasi i Cor. iv. 7. 
non acceperint 1 An ita sunt liberi, ut nee ilium velint habere 
Dominum, qui eis dicit. Sine me nihil potestis facere ; et, Si vos Johnxv. 5. 
Filius liheraverit, tunc vere liheri eritis ? John viii. 36. 


Whether Faith is in our own power. 

53. QuAERET aliquis, utrum fides ipsa, in qua salutis vel ad 
salutem connexionis hujus, quam commemoravi, esse videtur 

44 De Spiritu et Litter a, [Chap. xxxi. 

exordium, in nostra constituta sit potestate ; quod facilius vide- 
bimus, si prius quid sit potestas aliquanto diligentius per- 
spexerimus. Cum enim duo quaedam sint, velle et posse, 
unde nee qui vult continuo potest, nee qui potest continuo vult ; 
quia sicut volumus aliquando quod non possumus, sic etiam 
possumus aliquando quod nolumus: satis evolutis ipsis etiam 
vocabulis resonat, quod ab eo quod est velle, voluntas; ab eo 
autem quod est posse, potestas, nomen accepit. Quapropter, 
sicut qui vult babet voluntatem, ita potestatem qui potest. 
Sed ut potestate aliquid fiat, voluntas aderit. Neque enim 
dici solet quispiam potestate fecisse, si quid fecit invitus. 
Quanquam, si subtilius advertamus, etiam quod quisque invitus 
facere cogitur, si facit, voluntate facit : sed quia mallet aliud, 
ideo invitus, lioc est, nolens facere dicitur. Malo quippe aliquo 
facere compellitur, quod volens evitare vel a se removere, facit 
quod cogitur. Nam si tanta voluntas sit, ut malit hoc non 
facere quam illud non pati ; cogenti procul dubio resistit, nee 
facit. Ac per hoc, si facit, non quidem plena et libera volun- 
tate, sed tamen non facit nisi voluntate ; quam voluntatem 
quia effectus consequitur, non possumus dicere potestatem 
defuisse facienti. Si enim cogenti cedens vellet facere, nee 
posset; ei voluntatem adfuisse licet extortam, sed potestatem 
defuisse diceremus. Cum vero ideo non faciebat, quia nolebat, 
erat utique potestas, sed voluntas deerat, quamdiu cogenti 
reluctando non fecit. Hinc est quod etiam illi qui cogunt, vel 
qui suadent, solent dicere : * Quod babes in potestate, quare non 
facis, ut hoc malo careas ?' Et qui omnino facere non possunt, 
quod ideo coguntur ut faciant, quia posse creduntur, solent 
excusando respondere et dicere : ' Facerem, si esset in potestate.' 
Quid igitur ultra quaerimus, quandoquidem banc dicimus 
potestatem, ubi voluntati adjacet facultas faciendi % Unde 
hoc quisque in potestate habere dicitur, quod si vult, facit ; 
si non vult, non facit. 

54. Attende jam illud quod excutiendum posuimus, utrura 
fides in potestate sit. De hac enim fide nunc loquimur, quam 
adhibemus cum aliquid credimus, non quam damns cum ali- 
quid pollicemur ; nam et ipsa dicitur fides. Sed aliter dicimus. 

Chap. XXXI.] Dc SpiHtu et Litteva. 45 

* Non milii habuit fidem :' aliter, 'Non mihi servavit fidem/ 
Nam illud est, ' Non credidit quod dixi:' illud, 'Non fecit quod 
dixit/ Secundum hanc fidem qua credimus, fideles sumus Deo : 
secundum illam vero qua fit quod promittitur, etiam Deus ipse 
fidelis est nobis. Hoc enim dicit Apostolus : Fidelis Deus, qui i Cor. x. 13. 
non vos permittat tentari super id quod potestis. De ilia itaque 
fide quaerimus, utrum in potestate sit, qua credimus Deo, vel 
credimus in Deum. Hinc enim scriptum est, Credidit Abraham Rom. iv. 3, 5. 
Deo, et deputatum est illi ad justitiam ; et, Credenti in eum qui 
justificat impium, deputatur fdes ejus ad justitiam. Vide nunc 
utrum quisque credat, si noluerit ; aut non credat, si voluerit. 
Quod si absurdum est (quid est enim credere, nisi consentire 
verum esse quod dicitur ? consensio autem utique volentis est) ; 
profecto fides in potestate est. Sed, sicut Apostolus dicit, Non Rom. xiii. i. 
est potestas nisi a Deo. Quid igitur causae est cur non et de 
ista nobis dicatur, Quid enim habes quod non accepisti ? Nam i Cor. iv. 7. 
et ut credamus, Deus dedit. Nusquam autem legimus in 
Scripturis Sanctis, Non est voluntas nisi a Deo. Et recte non 
scriptum est, quia verum non est : alioquin etiam peccatorum, 
quod absit, auctor est Deus, si non est voluntas nisi ab illo : 
quoniam mala voluntas jam sola peccatum est, etiam si desit 
efFectus, id est, si non habeat potestatem. Porro cum voluntas 
mala potestatem accipit implere quod intendit, ex judicio Dei 
venit, apud quem non est iniquitas. Punit enim etiam isto Rom. ix. 14. 
modo ; nee ideo injuste, quia occulte. Caeterum iniqiius puniri 
se ignorat, nisi cum manifesto supplicio senserit nolens, quantum 
mali sit quod perpetravit volens. Hoc est quod de quibusdam 
Apostolus ait : Tradidit illos Deus in concupiscentias cordis Rom. i. 24, , 
illorum, ut faciant quae non conveniunt. Hinc et Dominus 
Pilato, Non haberes in me, inquit, potestatem, nisi data esset John xix. n. 
tibi desuper. Sed cum potestas datur, non necessitas utique 
imponitur. Unde cum David Saulis occidendi potestatem ac- 
cepisset, maluit parcere, quam ferire. Unde intelligimus malos 
accipere potestatem ad damnationem malae voluntatis suae, 
bonos autem ad probationem bonae voluntatis suae. 

4^ De Spiritti et Litter a. [Chap, xxxii. 


What Faith is to he praised. 

55. Cum ergo fides in potestate sit, quoniara cum vult quis- 
que credit, et cum credit, volens credit; deinde quaerendum 
est, imo recolendum, quam fidem tanta conflictatione commendet 
Apostolus. Non enim quodlibet credere bonum est : nam unde 

I John iv. 1. est illud, FratreSf nolite omni spiritui credere; sed probate 
spiritum qui ex Deo est 7 Nee in laudibus charitatis quod 

I Cor. xiii. 7. dictum est, Omnia credit, sic accipiendum est, ut charitati 
cujuspiam derogemus, si non quod audierit statim crediderit. 
Quid, quod eadem charitas admonet, non facile de fratre mali 
aliquid esse credendum, et cum tale aliquid dicitur, hoc ad se 
magis judicat pertinere ne credat ? Postremo ipsa charitas qua 
omnia credit, non omni spiritui credit: ac per hoc, omnia 
quidem credit, sed Deo ; quia non dictum est, Omnibus credit. 
Nulli itaque dubium est, cam fidem ab Apostolo commendari, 
qua creditur Deo. 

56. Sed adhuc aliquid discemendum est : quoniam et illi qui 
sub lege sunt, et timore poenae justitiam suam facere conan- 
tur, et ideo non faciunt Dei justitiam, quia charitas cam facit, 
quam non libet nisi quod licet, non timor, qui cogitur in opere 
habere quod licet, cum aliud habeat in voluntate, qua mallet, si 
fieri posset, licere quod non licet : et illi ergo credunt Deo ; 
nam si omnino non crederent, nee poenam legis utique formida- 
rent. Sed non banc fidem commendat Apostolus, qui dicit, 

Rom. viii. IS, iV^on enim, accejpistis spiritum servitutis iterum in timorem; 
sed accepistis spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, 
Abba, Pater. Timor ergo ille servilis est : et ideo quam vis 
in illo Domino credatur, non tamen justitia diligitur, sed dam- 
natio timetur. Filii vero clamant Abba, Pater, quarum duarum 
Rom. ii. 9. vocum uua est ex circumcisione, altera ex praeputio, Judaei 
Rom. iii. 30. primum et Craeci : quoniam unus est Deus, qui justificat cir- 
cumcisionem ex fide, et praeputium per fidem. Cum autem 
clamant, aliquid petunt : et quid petunt nisi quod esuriunt et 
sitiunt ? Et hoc quid est, nisi quod de illis dictum est, Beati 

Chap. XXXII.] De Spivitu et Litter a, 47 

qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturahuntur ? Matt. v. 6. 
Hue ergo transeant qui sub lege sunt, ut ex servis filii fiant : 
nee sic tamen, ut servi esse desistant; sed ut tanquam filii 
domino et patri liberaliter serviant, quia et hoc acceperunt : 
dedit enim potestatem ille Uuicus, filios Dei fieri credentibus in John i. 12. 
nomine ejus : eosque admonuit petere, quaerere, pulsare, ut Matt. vii. 
accipiant, et inveniant, et aperiatur eis ; addens increpationem, 
et dicens, Si vos cum sitis mali, nostis bona data dare Jiliis 
vestris, quanta magis Pater vester qui in coelis est dabit bona 
petentibus se ! Cum ergo virtus peccati lex inflammaverit i Cor. xv. 56. 
aculeum mortis, ut occasione accepta peccatum per mandatum Rom. vii. 8. 
operetur omnem concupiscentiam, a quo petenda est continentia, 
nisi ab illo qui novit bona data dare filiis suis % An forte wisd. viii. 
nescit insipiens, quod nemo esse possit continens, nisi Deus 
det? Hoc ergo ut sciat, ipsa indiget sapientia. Cur itaque 
non audit Patris sui spiritum dicentem per apostolum Christi, 
vel ipsum Christum qui dicit in Evangelio suo, Petite, et ac- Matt. vii. 7. 
cipietis ? loquentem etiam in apostolo suo, et dicentem, Si quis James i. 5, 6. 
vestrum indiget sajnentia, postulet a Deo, qui dat omnibus 
affluenter et non imprcperat, et dabitur illi; postulet autem in 
fide, nihil haesitans ? Haec est fides, ex qua Justus vivit : haec Rom. i. 17. 
est fides, qua creditur in eum qui justificat impium : haec est ^°™- ^^- 5- 
fides, per quam excluditur gloriatio ; sive ut abscedat qua in ^"^' "*' ^^' 
nobis inflamur, sive ut emineat qua in Domino gloriamur : haec 
est fides, qua impetratur largitas Spiritus, de quo dicitur, JVos Gai. v. 5. 
enim Spiritu ecc fide spem justitiam exspectamus. Ubi quidem 
quaeri adhuc potest, utrura ' spem justitiae ' dixerit, quas perat 
justitia, an qua speratur ipsa justitia : quoniam j'ustus ex fide 
vivens, sperat utique vitam aeternam ; itemque fides esuriens 
sitiensque justitiam renovatione de die in diem interioris hominis 2 Cor. iv. 16. 
proficit in ea, et sperat in ea satiari in vita aeterna, ubi fiet id 
quod in Psalmo de Deo dicitur. Qui satiat in bonis desiderium Ps. di. 
iuum. Haec est fides, qua salvi fiunt, quibus dicitur : Gratia gpjj jj* 
salvi facti estis per fidem^; et hoc non ex vobis, sed Dei donum est: ^"^°* 
non ex qjyeribus, ne forte quis extollatur. fysius enim sumius 
fijgmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis, quae jyrae- 
paravit Deus ut in illis ambulemus. Postremo haec est fides, 

48 De Spiritu et Litter a. [Chap, xxxiil 

Gal. V. 6. quae per dilectionem operatur, non per timorem ; non formi- 

dando poenam, sed amando justitiam. Unde ergo ista dilectio, 

id est, charitas per quam fides operatur, nisi unde illam fides 

ipsa impetravit % Neque enim esset in nobis, quantacumque 

Rom. V. 5. git in nobis, nisi diffunderetur in cordibus nostris per Spiritum 

Sanctum, qui datus est nobis. Charitas quippe Dei dicta est 

diffundi in cordibus nostris, non qua nos ipse diligit, sed qua 

Rom. iii. 21. nos facit dilectores suos : sicut justitia Dei, qua justi ejus munere 

Ps. iii. 9. efficimur ; et Domini salus, qua nos salvos facit ; et fides Jesu 

Gal. n. 16. diristi, qua nos fideles facit. Haec est justitia Dei, quam non 

solum docet per legis praeceptum, verum etiam dat per Spiritus 



TFAewce comeB the will to believe. Free will a ' midway power. ^ 

57. Sed consequens est paululum quaerere, utrum voluntas ilia 

li qua credimus, etiam ipsa Dei donum sit, an ex illo naturaliter 

insito libero adhibeatur arbitrio. Si enim dixerimus earn non 

esse donum Dei, metuendum est ne existimemus invenisse nos 

1 Cor. iv. 7. aliquid, quod Apostolo increpanti et dicenti, Quid envm Tiabes 
quod non accejnsti ? Si autem et accejmti, quid gloriaris quasi 
non accejyeris 1 respondere possimus, ' Ecce habemus voluntatem 
credendi, quam non accepimus : ecce ubi gloriamur, quod non 
acceperimus.' Si autem dixerimus, etiam hujusmodi voluntatem 
non esse nisi donum Dei, rursus metuendum est, ne infideles 
atque impii non immerito se veluti juste excusare videantur, ideo 
non credidisse, quod dare illis Deus istam noluit voluntatem. 

Phil. ii. 13. Nam illud quod dictum est, Deus est enim qui ojyeratur in nobis 
et velle et operari, 2)ro bona voluntate : jam gratiae est, quam fides 
impetrat, ut possint esse hominis opera bona, quae operatur 
fides per dilectionem, quae diffunditur in corde per Spiritum 
Sanctum qui datus est nobis. Si credimus ut impetremus banc 
gratiam, et utique voluntate credimus, de bac quaeritur unde sit 
nobis. Si natura, quare non omnibus, cum sit idem Deus 
omnium creator % Si dono Dei, etiam boc quare non omnibus, 

1 Tim. ii. 4. cum omncs homines velit salvos fieri, et in agnitiouem veritatis 
venire 1 

Chap. XXXIII.] De Spiritu et Litter a. 49 

58. Prius igltur illud dicamus, et videamus utrum huic 
satisfaciat quaestioni, quod liberum arbitrium, naturaliter at- 
tributum a Creatore animae rational!, ilia media vis est, quae 
vel intendi ad fidem, vel inclinari ad infidelitatem potest : 
et ideo nee istam voluntatem qua credit Deo, dici potest 
homo habere quam non acceperit; quandoquidem vocante 
Dei surgit de libero arbitrio, quod naturaliter cum crearetur 
accepit. Vult autem Deus omnes homines salvos fieri, et in i Tim. ii. 4. 
agnitionem veritatis venire; non sic tamen, ut eis adimat 
liberum arbitrium, quo vel bene vel male utentes justissime 
judicentur. Quod cum fit, infideles quidem contra volun- 
tatem Dei faciunt, cum ejus Evangelio non credunt : nee ideo 
tamen eam vincunt, verum se ipsos fraudant magno et summo 
bono, malisque poenalibus implicant, experturi in suppliciis 
potestatem ejus, cujus in donis misericordiam contempserunt. 
Ita voluntas Dei semper invicta est : vinceretur autem, si non 
inveniret quid de contemptoribus faceret, aut uUo modo possent 
evadere quod de talibus ille constituit. Quid enim dicit, verbi 
gratia, * Yolo ut hi omnes servi mei operentur in vinea, et post 
laborem requiescentes epulentur, ita ut quisquis eorum hoc 
noluerit, in pistrino semper molat:' videtur quidem quicumque 
contempserit, contra voluntatem domini sui facere; sed tunc 
eam vincet, si et pistrinum contemnens effugerit : quod nuUo 
modo fieri potest sub Dei potestate. Undo scriptum est, Semel Ps. ixi. (ixii.) 

• . . Jt2, 13. 

locutus est Deus, hoc est, incommutabiliter : quanquam et de 
unico Verbo possit intelligi. Deinde subjungens quid incom- 
mutabiliter sit locutus: Duo haec, inquit, audivi, quoniam 
2)otestas Dei est, et tibi, Domini, misericordia, quia tu reddes 

»unicuique secundum oj^era sua, Ille igitur reus erit ad dam- 
nationem sub potestate ejus, qui contempserit ad credendum 
misericordiam ejus. Quisque autem crediderit, eique se a pec- 
catis omnibus absolvendum, et ab omnibus vitiis sanandum, et 
calore ac lumine ejus accendendum illuminandumque commiserit; 
habebit ex ejus gratia opera bona, ex quibus etiam secundum 
corpus a mortis corruptione redimatur, coronetur, bonisque 
satietur, non temporalibus, sed aeternis, supra quam petimus et Eph. iil. 20. 

50 De Spiritu et Littera, [Chap, xxxiii. 

Ps. cii. (ciii.) 59. HuDc ordinem tenuit Psalmus, ubi dicitur : Benedic. anima 

mea, Dominumy et noli ohlivisci omnes retributiones ejus; qui 

propitius Jit omnibus iniquitatibus tuis, qui sanat omnes lan- 
guores tuos, qui redimit de corrujytione vitam tuam, qui coronat 
te in miseratiooie et misericordia, qui satiat in bonis desiderium 
tuum. Et ne forte haec tanta bona hujus vetustatis, hoc est, 
mortalitatis deformitas desperaret : Eenovabitur, inquit, sicut 
aquilae juventus tua. Tanquam diceret : Haec quae audisti, 
ad novum hominem et ad Novum pertinent Testamentum. 
E,ecole mecum eadem ipsa paululum, obsecro te, et inspice 
delectabiliter laudem misericordiae, hoc est, gratiae Dei. Bene- 
dic, inquit, anima mea, Dominum, et noli oblivisci omnes re- 
tributiones ejus : non ait, Tributiones, sed, retributiones ejus; 
quia retribuit bona pro malis. Qui 2)ro2ntius Jit omnibus iniqui- 
tatibus tuis: hoc agitur in Baptismatis sacramento, Qui sanat 
omnes languores tuos : hoc agitur in hac vita fidelis hominis, 
Gal. V. 17. dum caro concupiscit adversus spiritum, et spiritus adversus 
Rom. vii. camem, ut non quae volumus faciamus ; dum alia lex in mem- 
bris repugnat legi mentis; dum velle adjacet, perficere autem 
bonum non : qui languores vetustatis, si perseverante intentione 
proficimus, de die in diem crescent e novitate sanantur, ex fide 
Gal. V. 6. quae per dilectionem operatur. Qui redimit de corruptione 
vitam tuam : hoc fit in ultima resurrectione mortuorum. • Qui 
Matt. xvL 27. coronat te in miseratione et misericordia : hoc fit in judicio, ubi 
XX. 8, 9. cum Hex Justus sederit in throno redditurus unicuique secundum 
opera ejus, quis gloriabitur castum se habere cor? aut quis 
gloriabitur mundum se esse a peccato 1 Ideo illic necessarium 
fuit commemorare miserationem et misericordiam Domini, ubi 
jam exigi debita et reddi merita sic possent videri, ut nullus 
esset misericordiae locus. Coronat ergo in miseratione et mise- 
ricordia, sed etiam sic secundum opera. Segregabitur enim ad 
Matt. XXV. dexteram, cui dicatur, Esurivi, et dedisti mihi manducare : 
James ii. 13. ^uoniam judicium sine misericordia, sed illi qui non fecit 
Matt. V. 7. misericordiam : Beati autem misericordes, quoniam ipsorum 
Matt. XXV. miserebitur Deus. Jam vero cum sinistri ierint in ambustionem 
John xvii. 3. acternam, justi autem in vitam aeternam : quia haec est, inquit, 
vita aeierna, ut cognoscant te unum verum Deum, et quern misisti 

Chap. XXXIV.] De Spivitu et Litter a, 51 

Jesum Christum; ilia cognitione, ilia visione, ilia contemplatione Ps. cH. 5. 
satiabitur in bonis animae desiderium. Hoc enim solum ei sat 
est ; ultra non babet quod appetat, quod inbiet, quod requirat. 
Nam desiderio bujus satietatis ardebat, qui Domino Cbristo ait : 
Ostende nobis Patrem, et sufftcit nobis, Cui responsum est : Qui Johnxiv 8,9. 
me vidit, vidit et Patrem. Quia ipsa est vita aeterna, ut cogno- 
scant unum verum Deum te, et quem misisti Jesum Cbristum. 
Sed si ille qui vidit Eilium, vidit et Patrem ; profecto qui videt 
Patrem et Filium, videt et Spiritum Sanctum Patris et Filii. 
Ita nee arbitrium liberum tollimus, et benedicit anima nostra 
Dominum, non obliviscens omnes retributiones ejus : nee igno- Rom. x. 3. 
rans Dei justitiam, suam vult constituere ; sed credit in eum qui 
justificat impium, et vivit ex fide, donee ad speciem perducatur ; 
fide scilicet quae per dilectionem operatur. Quae dilectio dif- 
funditur in cordibus nostris, nee per sufficientiam propriae 
voluntatis, nee per littemm legis, sed per Spiritum Sanctum qui 
datus est nobis. 


The will to believe, from God. 

60. Haec disputatio, si quaestioni illi solvendae sufficit, suflB- 
ciat. Si autem respondetur, cavendum esse ne quisquam Deo tri- . 
buendum putet peccatum, quod admittitur per liberum arbitrium, 
si in eo quod dicitur, Quid habes quod non accepisti ? pro^jterea 
etiam voluntas qua credimus dono Dei tribuitur, quia de libero 
existit arbitrio, quod cum crearemur accepimus: attendat, et 
videat, non ideo tantum istam voluntatem divino muneri tri- 
buendam, quia ex libero arbitrio est, quod nobis naturaliter 
concreatum est; verum etiam quod visorum suasionibus agit 
Deus, ut velimus, et ut credamus, sive extrinsecus per evan- 
gelicas exhortationes, ubi et mandata legis aliquid agunt, si ad 
hoc admonent hominem infirmitatis suae, ut ad gratiara justi- 
ficantem credendo confugiat ; sive intrinsecus, ubi nemo habet 
in potestate quid ei veniat in mentem, sed consentire vel dissen- 
tire propriae voluntatis est. His ergo modis quando Deus agit 
cum anima rationali, ut ei credat; neque enim credere potest 
quodlibet libero arbitrio, si nulla sit suasio vel vocatio cui 

E 2 

5^ -^^ ^pi^ii^^ ^i Litter a. [Chap. xxxv. 

credat ; profecto et ipsum velle credere Deus operatur in homine, 
et in omnibus misericordia ejus praevenit nos : consentire autem 
vocationi Dei, vel ab ea dissentire, sicut dixi, propriae voluntatis 
est. Quae res non solum non infirmat quod dictum est, Quid 
enim habes quod non accepisti? verum etiam confirmat. Ac- 
cipere quippe et habere anima non potest dona, de quibus hoc 
audit, nisi consentiendo : ac per hoc quid habeat, et quid accipiat, 
Dei est : accipere autem et habere utique accipientis et habentis 
est. Jam si ad illam profunditatem scrutandam quisquam nos 
coarctet, cur illi ita suadeatur ut persuadeatur, illi autem non 
ita ; duo sola occurrunt interim quae respondere mihi placeat : 
Rom. XI. 33. altitudo divitiarum I et, Numquid iniquitas apud Deum ? 
om. IX. 14. ^^. j.ggpQjjg|Q jg^g^ displicet, quaerat doctiores, sed caveat ne 
inveniat praesumptores. 


Conclusion of the work. 

61. CoNCLUDAMTJS igitur librum aliquando, cujus tanta prolixi- 
tate utrum aliquid egerimus, nescio ; non apud te, cujus fidem 
scio, sed apud animos eorum propter quos me scribere voluisti; 
qui non contra nostram, sed (ut mitius loquar, et non dicam 
illius qui in suis Apostolis est locutus) certe contra tanti apostoli 
Pauli, non unam sententiam, sed tam vehementem, tam inten- 
tam vigilemque conflictationem malunt suam defensitare sen- 
Rom. xii. 1,3- tentiam, quam eum audire obsecrantem jper misefrationem Dei, et 

dicentem, ^;er gratiam Dei quae data est illi, non plus sapere 
2)raeter quam oportet sapere, sed sajyere ad tem2)erantiam, unicui- 
que sicut Deus partitus est mensuram fidei. 

62. Tu autem quid mihi proposueris, et quid tam longo dispu- 
tationis hujus opere effecerimus, adverte. Movit te certe quem- 
admodum dictum fuerit, fieri posse ut sit homo sine peccato, si 
voluntas ejus non desit, ope adjuvante divina : quamvis nemo 
tam perfectae justitiae in hac vita fuerit, vel sit, vel futurus sit. 
Sic enim hoc ipsum in illis prius ad te conscriptis libris propo- 

De Pecc. sui I * Si a me quaeratur/ inquam, * utrum homo sine peccato 
er. u. b. 7. p^gg-^ ^ggg '^^ j^^^ Yii2i, ; confitebor posse per Dei gratiam et 

Chap. XXXV.] De Spivitu et Litter a, ^'>^ 

liberum ejus arbitrium: ipsum quoque liberum arbitrium ad 

Dei gratiam, hoc est, ad Dei dona pertinere non ambigens, nee 

tantum ut sit, verum etiam ut bonum sit, id est, ad facienda 

mandata Domini convertatur ; atque ita Dei gratia, non solum 

ostendat quid faciendum sit, sed adjuvet etiam, ut fieri possit 

quod ostenderit.' Tibi autem absurdum visum est, sine exemplo 

esse rem quae fieri potest. Hinc exorta est hujus libri quaestio ; 

ac per hoc ad nos pertinebat ostendere, fieri posse aliquid 

quamvis desit exemplum. Hinc ex Evangelio et ex Lege quae- 

dam posuimus in sermonis hujus exordio, sicut de cameli tran- Matt. xix. 24. 

situ per foramen acus, et de duodecim millibus legionum Cp. Matt. 

Angelorum, qui potuerunt, si vellet, pugnare pro Christo, et 

de illis gentibus quas Deus dicit potuisse se a facie populi sui Deut. xxxi. 

semel exterminare : quae omnia facta non sunt. His addi ^ ' 

possunt etiam ilia quae leguntur in libro Sapientiae, quam 

multa posset nova tormenta Deus exercere in impios ad nutum Wisd. xi. 18 ; 

sibi serviente creatura, quae tamen non exercuit. Potest et de Mark xi. 23. 

monte illo quem fides in mare transferret : quod tamen nus- 

quam factum, vel legimus, vel audivimus. Quisquis enim 

horum aliquid Deo dixerit esse impossibile, vides quam desi- 

piat, quamque adversus fidem Scripturae ejus loquatur. Multa ^ 

alia hujusmodi possunt occurrere vel legenti vel cogitanti, quae 

possibilia Deo negare non possumus, quamvis eorum desit 


63. Sed quia dici potest, ilia opera esse divina, juste autem 
vivere ad nostra opera pertinere ; suscepi ostendere etiam hoc 
opus esse divinum, et hoc egi libro isto loquacius fortasse quam 
sat est : sed contra inimicos gratiae Dei etiam parum mihi 
dixisse videor ; nihilque me tarn multum dicere delectat, quam 
ubi mihi et Scriptura ejus plurimum suffragatur ; et id agitur, 2 Cor. x. 17. 
ut qui gloriatur in Domino glorietur, et in omnibus 'gratias 
agamus Domino Deo nostro, sursum cor habentes,' unde a Patre James i. 17 
luminum omne datum optimum et omne donum perfectum est. 
Nam si propterea non est opus Dei, quia per nos agitur, vel 
quia illo donante nos agimus, nee illud est opus Dei, ut mons 
transferatur in mare; quia per fidem hominum fieri posse 
Dominus dixit, et hoc ipsorum operi attribuit, dicens, Si Ixahw* 

54 De Spiritu et Litter a. [Chap, xxxvi. 

Mark xi. evitis in vohis Jidem tanquam granum sinajds, dicetis monti 
Lukexvii, 6. huic, Toiler 6 et mittere in mare; et fiet, et nihil imiwssihile erit 
vohis. Certe vohis dixit ; non, Mihi aut Patri : et tamen hoc nullo 
modo facit homo, nisi illo donante et operante. Ecce quemad- 
modum sine exemplo est in hominibus perfecta justitia, et tamen 
impossibilis non est. Fieret enim, si tanta voluntas adhibe- 
retur, quanta sufficit tantae rei. Esset autem tanta, si et nihil 
eorum quae pertinent ad justitiam nos lateret, et ea sic delec- 
tarent animum, ut quidquid aliud voluptatis dolorisve impedit, 
delectatio ilia superaret : quod ut non sit, non ad impossibili- 
» tatem, sed ad judicium Dei pertinet. Quis enim nesciat, non 

esse in hominis potestate quid sciat, nee esse consequens ut 
quod appetendum cognitum fuerit appetatur, nisi tantum de- 
lectet, quantum diligendum est? Hoc autem sanitatis est 


When the commandment of Love will be perfectly fulfilled. Sins of igno- 
rance. What sort of Righteousness belonging to this life can be asserted 
as existing without sin. Although perfect Righteousness is not found 
here, it is yet not impossible. 

Rom. ix. 28. 64. Sed fortasse quispiam putaverit, nihil nobis deesse ad cogni- 
tionem justitiae, quod Dominus verbum consummans et brevians 

Matt. xxii. super tcrram, dixit in duobus praeceptis totam Legem Prophe- 
tasque pendere ; nee ea tacuit, sed verbis apertissimis prompsit, 
Diliges, inquit, Dominum Deum twum ex toto corde tuo, et ex 
tota anima tua, et ex tota mente tua ; et diliges iwoxim/u/m tuum 
tanquam te ipsum. Quid verius, his impletis impleri omnino 
justitiam ? Yerumtamen qui hoc attendit, etiam illud attendat, 

James iii. 2, quam in multis offendamus omnes, dum putamus Deo, quern 
diligimus, placere, vel non displicere quod facimus ; et postea 
per Scripturam ejus, sive certa et perspicua ratione commoniti, 
cum didicerimus quod ei non placeat, poenitendo precamur ut 
ignoscat. Plena humana vita est documentis talibus. Unde 
autem minus novimus quid ei placeat, nisi quia et ipse minus 

I Cor. xiii. 12. notus cst nobis 1 Yidemus enim nunc per speculum in aenig- 
mate, tunc autem facie ad faciem. Quis vero existimare audeat, 

Chap. XXXVI.] De SpiriUi et Littera. ^"^ 

cum eo ventum fuerit, quod ait, TJt cognoscam sicut et cognitus i Cor. xiil. 12. 
sum, tantam Dei dilectionem fore contemplatoribus ejus, quanta 
fidelibus nunc est : aut ullo modo banc illi tanquam de proximo 
comparandara 1 Porro si quanto major notitia, tanto erit major 
dilectio ; profecto nunc quantum deest dilectioni, tantum perfi- 
ciendae justitiae deesse credendum est. Sciri enim aliquid vel 
credi, et tamen non diligi potest : diligi autem quod neque 
scitur neque creditur, non potest. At si credendo ad tantam 
dilectionem sancti pervenire potuerunt, qua certe majorem in 
liac vita esse non posse Dominus ipse testatus est, ut animam John xv. 13. 
suam pro fide vel pro fratribus ponerent : cum ab hac peregri- 9 Cor. v. 7. 
natione in qua per fidem nunc ambulatur, perventum erit ad 
speciem, quam nondum visam speramus, et per patientiam Rom. viii. 25. 
exspectamus, procul dubio et ipsa dilectio non solum supra 
(juam hie habemus, sed longe supra quam petimus e*t intelligi- Eph. m. 20. 
mus erit ; nee ideo tamen plus esse poterit, quam ex toto corde, 
ex tota anima, ex tota mente. Neque enim restat in nobis 
aliquid quod addi possit ad totum ; quia si restabit aliquid, 
illud non erit totum. Proinde hoc primum praeceptum justi- 
tiae, quo jubemur diligere Deum ex toto corde, et ex tota anima, 
et ex tota mente, cui est de proximo diligendo alterum conse- 
quens, in ilia vita implebimus, cum videbimus facie ad faciem. 
Sed ideo nobis hoc etiam nunc praeceptum est, ut admonere- 
mur, quid fide exposcere, quo spem praemittere, et obliviscendo Phil. iii. 13. 
quae retro sunt, in quae anteriora nos extendere debeamus. 
Ac per hoc, quantum mihi videtur, in ea quae perficienda est 
justitia multum in hac vita ille profecit, qui quam longe sit a 
perfect ione justitiae, proficiendo cognovit. 

65. Sed si dici potest quaedam justitia minor huic vitae com- 
peteus, qua Justus ex fide vivit, quamvis peregrinus a Domino, Rom. i. 17. 
et ideo per fidem ambulans, nondum per speciem : non absurde 
dicitur etiam ad istam pertinere ne peccet. Neque enim, si 
esse nondum potest tanta dilectio Dei, quanta illi cognitioni 
plenae perfectaeque debetur, jam culpae deputandum est. Aliud 
est enim totam nondum assequi charitatem, aliud nullam sequi 
cupiditatem. Quamobrem debet homo, quamvis longe minus 
amet Deum, quam eum potest amare conspectum, nihil tamen 

'56 De Spiritu et Litter a. [Chap, xxxvi. 

appetere illicitum : sicut etiam in his quae adjacent sensibus 
corporis, potest oculus null is tenebris delectari, quamvis non 
possit in fulgentissima luce defigi. Yerum ecce jam talem 
constituamus animam humanam in hoc corruptibili corpore, 
quae etsi nondum ilia supereminentissima perfectione charitatis 
Dei omnes motus terrenae libidinis absorbuerit atque con- 
sumpserit, attamen in ista minore justitia ad illicitum aliquid 
operandum eidem libidini nulla inclinatione consentiat; ut ad 

Deut. vi. 5. illam vitam jam immortalem pertineat, Diliges Dorainum Deum 
tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota virtute 

Rom. vi. 12. tua ; ad banc autem, Non regnet 2>eccatum in vestro mortali 
corjwre ad obediendum desideriis ejus: ad illam, JVon concu- 

Eccius. xviii. pisces / ad istam, Post concu2)iscentias tuas non eas : ad illam, 
nihil amplius quaerere, quam in ea perfectione persistere; ad 
istam, hoc quod agit in opere habere, et illius perfectionem 
pro mercede sperare : ut per illam Justus sine fine vivat in 
specie, quam in ista desideravit; per banc autem Justus vivat 

[Qu. insert ex fide, in qua illam certo fine desiderat. (His constitutis 

this before . . . . . n , . 

'Verum pcccatum crit hominis ex nde viventis, aliquando alicui delecta- 

Bened.] tioni illicitae consentire : non tantum in illis horrendis faci- 
noribus et flagitiis perpetrandis, verum etiam in levioribus ; ut 
vel aurem alicui voci quae audienda non esset, vel linguam 
alicui quae dicenda non esset, accommodet ; vel in ipso corde 
aliquid ita cogitet, ut mallet licitum quod male delectat, et per 
praeceptum scitur illicitum : etiam ista quippe consensio est 
ad peccatum, quae utique fieret, nisi poena terreret.) Tales justi 

Matt. vi. 12. ex fide viventes, non opus habent dicere, Dimitte nobis debifa 
nostraj sicut et nos dimittimus debitoribus nostris ? falsumque 

Ps. cxHi. esse convincunt, quod scriptum est, Non justificabitu/r in can- 

(cxliii.) 2. . . 'n 1 o* 7' • 

I John i. 8. spectu tuo OTTims vivens I et illud, oi atxerimus quia "peccatwrn 

non habemuSj nosmetipsos dec72>i'nius, et Veritas in nobis non est ? 

3 Kings et illud, Quia non est homo qui non peccabit ? et illud, Non est 

46. '"^ ' * Justus in terra qui faciet bonum et non 2)eccabit ? (utrumque 

virL?.* enim hoc testimonium non de praeterito dicit, id est, Peccavit ; 

sed de futuro, id est, peccabit) et si qua alia in banc sententiam 

sancta Scriptura commemorat 1 Sed quoniam haec falsa esse non 

possunt, illud esse consequens video, ut qualemlibet vel quantam- 

Chap. XXXVI.] De Spivitu et Litter a, 57 

libet in hac vita potuerimus definire justitiam, nullus in ea sit 
hominum qui nullum habeat omnino peccatum; omnique homini 
sit necessarium dare ut detur illi, dimittere ut dimittatur illi: Lukevi. 
et si quid habet justitiae, non de suo sibi esse praesumere, sed 
de gratia justificantis Dei, et adhuc tamen ab illo esurire et sitire 
justitiam, qui est panis vivus, et apud quem est fons vitae : qui Jphn vi. 51. 
sic operatur justificationem in Sanctis suis in hujus vitae ten- 
tatione laborantibus, ut tamen sit et quod petentibus largiter 
adjiciat, et quod coniitentibus clementer ignoscat. 

66. Sed inveniant isti, si possunt, aliquem sub onere corrup- 
tionis hujus viventem,cui jam non habeat Deus quod ignoscat: nisi 
tamen eum fateantur non doctrina legis datae, sed etiam infuso 
spiritu gratiae, ut talis esset, adjutum ; non cujuscemodi peccati 
crimen, sed ipsius impietatis incurrent. Sane quanquam talem, 
si testimonia ilia divina competenter accipiant, prorsus invenire 
non possunt: nullo modo tamen dicendum, Deo deesse possibili- 
tatem, qua voluntas sic adjuvetur humana, ut non solum justitia Rom. x. 6. 
ista quae ex fide est, omni ex parte modo perficiatur in homine, 
verum etiam ilia secundum quam postea in aeternum in ipsa 
ejus contemplatione vivendum est. Quandoquidem si nunc velit 
in quoquam etiam hoc corruptibile induere incorruptionem, i Cor. xv. 53. 
atque hie inter homines morituros eum jubere vivere minime 
moriturum, ut tota penitus vetustate consumpta nulla lex in Rom. vii. 23. 
membris ejus repugnet legi mentis, Deumque ubique praesen- 
tem ita cognoscat, sicut sancti postea cognituri sunt, quis 
demens audeat affirmare, non posset Sed quare non faciat, 
quaerunt homines; nee qui quaerunt, se attendunt esse homines. 
Scio quod sicut impossibilitas, ita et iniquitas non est apud Rom. ix. 14. 
Deum. Et scio quod superbis resistit, humilibus autem dat James iv. 6. 
gratiam. Et scio quod illi, cui ne extoUeretur datus erat 2 Cor. xii. 
stimulus carnis, angelus Satanae, qui eum colaphizaret, semel 
et iterum et tertio deprecanti dictum est, Sufficit tihi gratia 
mea ; nam virtus in infirmitate lyerficitur. Aliquid ergo est in 
abdito et profundo judiciorum Dei, ut etiam justorum omnes os 
obstruatur in laude sua, et non aperiatur nisi in laudem Dei. 
Hoc autem aliquid quis possit scrutari, quis investigare, quis 
nosse 1 tam sunt inscrutabilia judicia ejus, et investigabiles viae 33-36. 

5^ • De Spiritu et Litter a. 

ejus! Quis eriim cognovit sensum Domini? aut quis consili- 
arius illi fuit^ Aut quis prior dedit illi, et retribuetur ei ? 
Quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia; ipsi 
gloria in saecula saeculorum. Amen. 

•Eetractations,' ii. 37. 
Be Spiritu et Littera, ad Marcellinum, liber unus. 

Ad quem scripseram tree libros, quorum titulus est 'De Peccatorum 
Meritis et Remissione,' ubi diligenter disputatur etiam de baptismo parvu- 
• lorum, rescripsit mihi se fuisse pennotum, quod dixerim fieri posse ut sit 

homo sine peccato, si voluntas ejus non desit, ope adjuvante divina ; quam- 
vis nemo tam perfectae justitiae in hac vita vel-fuerit, vel sit, vel fu turns 
sit. Quaesivit enim quomodo dixerim posse fieri, cujus rei desit exemplum. 
Propter banc ejus inquisitionem scripsi iibrum cujus est titulus, *De Spiritu 
et Littera ' ; pertractans Apostolicam sententiam ubi ait, ' Littera occidit, 
spiritus autem vivificat.' In quo libro, quantum Deus adjuvit, acriter dis- 
putavi contra inimicos gratiae Dei, qua justificatur impius. Cum autem 
agerem de observationibus Judaeorum, a quibusdam escis secundum vete- 
De Sp. et rem legem abstinentium, dixi, * Quarumdam escarum caerimoniae,^ quod 
. ' • ^' 3 • tamen non est in usu Litterarum Sanctarum : ideo tamen mihi congruens 
visum est, quod a * carendo ' appellatas caerimonias, quasi ' carimonias,' 
memoria tenebam, eo quod observantes careant his rebus a quibus se absti- 
nent. Quod si est origo alia hujus nominis, quae abhorret a vera religione, 
secundum hanc ego non sum locutus, sed secundum istam quam supra 
memoravi. Hie liber sic incipit : ' Lectis opusculis quae ad te nuper 
elaboravi, fill charissime Marcelline.* 




The occasion of the publication of this work. What the Righteoumess 
of God is. 

1. LiBEiTM quern misistis, charissimi filii, Timasi et Jacobe, 
intermissis paululum quae in manibus erant, cursim quidem, 
seel non mediocri intentione perlegi : et vidi hominem zelo 
ardentissimo accensum adversus eos, qui cum in suis peccatis 
humanam voluntatem debeant accusare, naturam potius accu- 
santes hominum, per illam se excusare conantur. Nimis 
exarsit adversus banc pestilentiam, quam etiara litterarum 
saecularium auctores graviter arguerunt, exclamantes : * Falso Saiiust, 
queritur de natura sua genus bumanum/ Hanc prorsus jugurthine 
etiam iste sententiam quantis potuit ingenii viribus aggeravit. 
Yerumtamen timeo ne iilis potius suffragetur, qui zelum Dei Rom. x. 2-4. 
habent, sed non secundum scientiam : ignorantes enim Dei 
justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt 
subjecti. Quae sit autem justitia Dei de qua bic loquitur, 
consequenter aperit adjungens, Finis enim legis Ohristus, 
ad justitiam omni credenti ? Hanc itaque justitiam Dei, non 
ill praecepto legis, quo timor incutitur, sed in adjutorio 
gratiae Cbristi, ad quam solam utiliter legis velut paeda- Gai, iii. 24. 
gogi timor ducit, constitutam esse qui intelligit, ipse intelligit 
quare sit Cbristianus. Nam si per legem justitia, ergo Cbristus Gal. ii. 21. 
gratis mortuus est. Si autem non gratis mortuus est, in illo 

6o De Natiira et Gratia. [Chap. ii. 

Rom. iv. 5. solo justificatur impius, cui credent! in eum qui justificat im- 

Rom. iii. pium, deputatur fides ad justitiam. Omnes enim peccaverunt, 

^^' ^'^" et egent gloria Dei ; justificati gratis per sanguinem ipsius. 

Quicumque autem non putantur pertinere ad lios omnes, qui 

peccaverunt et egent gloria Dei, profecto nullam necessitatem 

habent ut Cliristiani fiant; quia non est opus sanis medicus, 

Matt. ix. sed aegrotantibus : unde non venit ille vocare justos, sed 

'^' '^" peccatores. 


Faiik in Christ is not necessary to salvation, if it is possible for a man 
to live righteously without it. 

2. Ac per hoc natura humani generis ex illius unius praevari- 
catoris carne procreata, si potest sibi sufficere ad implendam 
legem perficiendamque justitiam, de praemio debet esse secura, 
hoc est, de vita aeterna, etiamsi in aliqua gente aut aliquo 
superiore tempore fides earn latuit sanguinis Christi. Non 
enim injustus Deus, qui justos fraudet mercede justitiae, si eis 
non est annuntiatum sacramentum divinitatis et humanitatis 

I Tim. Hi. 1 6. Christi, quod manifestatum est in carne. Quomodo enim cre- 

J^?'?7,''i8. derent quod non audierunt? aut quomodo audirent sine prae- 
dicante? Fides enim ex auditu, sicut scriptum est; auditus 
autem per verhum Christi. Sed dico, inquit, Numquid non 

Ps. xviii. audierunt % In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines 
orbis terrae verba eorum. Sed antequam hoc inciperet fieri, 
antequam denique usque ad fines totius orbis terrae praedicatio 
ipsa perveniat; quoniam non desunt adhuc ultimae gentes, 
licet ut perliibetur paucissimae, quibus hoc nondum fuerit 
praedicatum; quid faciet humana natura, vel quid fecit, quae 
vel ante non audierat hoc futurum, vel adhuc non comperit 
factum, nisi credendo in Deum, qui fecit coelum et terram, 
a quo et se factam naturaliter sentit, et recte vivendo ejus 
impleat voluntatem, nulla fide passionis Christi et resurrec- 
tionis imbuta 1 Quod si fieri potuit aut potest, hoc et ego dico, 

Gal. ii. 21. quod de lege dixit Apostolus : j&V^o Christus gratis mortuufi 
est. Si enim hoc ille dixit de lege quam accepit gens una 
Judaeorum; quanto justius dicitur de lege naturae, qupjxi ac- 

Chap. IV.] De Natura et Gratia, 6i 

cepit universum genus humanum, Si per naturam justitia, ergo 
Christus gratis mortuus est? Si autem non gratis Christus 
mortuus est, ergo omnis humana natura justificari et redimi 
ab ira Dei justissima, hoc est, a vindicta, nullo modo potest, 
nisi per fidem et sacramentum sanguinis Christi. 


Nature, created in a sowad state, was afterwards corrupted hy sin. 

3. Natuba quippe hominis primitus inculpata et sine ullo vitio 
creata est : natura vero ista hominis, qua unusquisque ex Adam 
nascitur, jam medico indiget, quia sana non est. Omnia quidera 
bona, quae habet informatione, vita, sensibus, mente, a summo 
Deo habet creatore et artifice suo. Vitium vero, quod ista natu- 
ralia bona contenebrat et infirmat, ut illuminatione et curatione 
opus habeat, non ab inculpabili artifice contractum est ; sed ex 
originali peccato, quod commissum est libero arbitrio. Ac per 

hoc natura poenalis ad vindictam ' justissimam pertinet. Si 2 Cor. v. 17, 
enim jam sumus in Christo nova creatura, tamen eramus natura 
filii irae, sicut et caeteri : Deus autem qui dives est in miseri- ^p^- "• s-s- 
cordia, propter multam dilectionem qua dilexit nos, et cum 
essemus mortui delictis, convivificavit nos Christo, cujus gratia 
sumus salvi facti. 


Free Grace. 

4. Haec autem Christi gratia, sine qua nee infantes, nee 
aetate grandes salvi fieri possunt, non meritis redditur, sed gratis 

datur ; propter quod et gratia nominatur. Justificati, inquit, Rom. iii. 24, 
gratis per sanguinem ipsius. Unde ii qui non per illam libe- 
rantur, sive quia audire nondum potuerunt, sive quia obedire 
noluerunt, sive etiam cum per aetatem audire non possent, 
lavacrum regenerationis quod accipere possent, per quod salvi 
fierent, non acceperunt, juste utique damnantur : quia sine pec- 
cato non sunt, vel quod originaliter traxerunt, vel quod malis 
moribus addiderunt. Omnes enim peccaverunt, sive in Adam, Rom. iii. 23. 
sive in se ipsis, et egent gloria Dei. 


ix. 23. 

Cp. I 
1. 15- 

29. 30 


62 De Natura et Gratia. [Chap. v. 


It was a matter of justice thai all should he condemned. 

5. Univeesa igitur massa poenas debet : et si omnibus debi- 
tum damnationis supplicium redderetur, non injuste procul dubio 
redderetur. Qui ergo inde per gratiam liberantur, non vasa 
meritorum suorum, sed vasa misericordiae nominantur. Cujus 
misericordiae, nisi illius qui Cbristum Jesum misit in hunc 
mundum peccatores salvos facere, quos praescivit, et praedes- 
tinavit, et vocavit, et justificavit, et glorificavit? Quis igitur 
usque adeo dementissime insaniat, ut non agat ineffabiles gratias 
misericordiae quos voluit liberantis, qui recte nullo modo posset 
culpare justitiam universos omnino damnantis ? 


The Pelagians very able and quicJc-mtted. 

6. Hoc si secundum Scripturas sapiamus, non cogimur 
contra Christianam gratiam disputare, et ea dicere quibus de- 
monstrare conemur, naturam humanam neque in parvulis 
medico indigere quia sana est, et in majoribus sibi ipsam ad 
justitiam, si velit, posse sufficere. Acute quippe videntur haec 

I Cor. i. 17. (Jicij sed in sapientia verbi, qua evacuatur crux Christi. Non 

James iii. 15. est ista dcsursum sapientia descendens. Nolo quod sequitur 

dicere, ne amicis nostris, quorum fortissima et celerrima ingenia 

non in perversum, sed in directum currere volumus, facere 

existimemur injuriam. 


He enters on the task of refuting Pelagius. Pelagitis' distinction between 
the possible and the actual. 

7. QuANTO igitur zelo accensus est libri hujus, quem misistis, 
conditor, adversus eos qui peccatis suis patrocinium de naturae 
humanae infirmitate perquirunt ; tanto et multo ardentiore zelo 
nos oportet accendi, ne evacuatur crux Christi. Evacuatur 

Chap. VII.] De Natuva et Gratia. 6^ 

autem, si aliquo modo praeter illius Sacramentum ad justitiam 
vitamque aeternam perveniri posse dicatur : quod in libro isto 
agitur, nolo dicere ab sciente, ne ilium qui eum scripsit, ne 
Christianum quidem habendum judicem ; sed quod magis credo, 
a nesciente; magnis sane viribus; sed eas sanas volo, non 
quales phrenetici habere consuerunt. 

8. Nam prius distinguit, 'aliud esse quaerere, an possit aliquid 
esse, quod ad solam possibilitatem pertinet : aliud, utrumne sit.' 
Hanc distinctionem veram esse nemo ambigit : consequens enim 
est ut quod est, esse potuerit ; non est autem consequens ut 
quod esse potest, etiam sit. Quia enim Dominus Lazarum John xi. 
suscitavit, sine dubio potuit : quia vero Judam non suscitavit, 
numquid dicendum est, Non potuit 1 Potuit ergo, sed noluit. 
Nam si voluisset, eadem etiam hoc potestate fecisset : quia et John v. 21. 
Filius quos vult vivificat. Sed hac distinctione vera atque 
manifesta quo tendat, et quid efficere conetur, advertite : ' Nos,' 
inquit, ' de sola possibilitate tractamus ; de qua nisi quid certum 
constiterit, transgredi ad aliud, gravissimum esse atque extra 
ordinem ducimus/ Hoc versat multis modis et sermone 
diuturno, ne quis eum aliud, quam de non peccandi possibilitate 
quaerere existimet. Unde inter multa quibus id agit, etiam hoc 
dicit : ' Idem iterum repeto. Ego dico posse esse hominem sine 
peccato ; tu quid dicis ? Non posse esse hominem sine peccato 1 
Neque ego dico,' inquit, * hominem esse sine peccato, neque tu 
dicis non esse hominem sine peccato : de posse et non posse, non 
de esse et non esse contendimus.' Deinde nonnulla eorum quae 
adversus eos de Scripturis proferri solent, ad istam quaestionem 
non pertinere, in qua quaeritur, possitne an non possit homo esse 
sine peccato, ita commemorat : ' Nam " nullus," inquit, " mun- Job xlv. 4. 
dus est a sorde." Et, " Non est homo qui non peccet ; " et, ^i Khfgs) 
"Non est Justus in terra ;" et, " Non est qui faciat bonum ;" et ^"^j '^ * 
caetera his similia,' inquit, * ad non esse, non ad non posse pro- ^ii- 21. 
ficiunt. Hujusmodi enim exemplis ostenditur, quales homines (xiv.) 3.' 
quidam tempore aliquo fuerint ; non quod aliud esse non potue- 
rint : unde et jure inveniuntur esse culpabiles. Nam si idcirco 
tales fuerunt, quia aliud esse non potuerunt, culpa carent.' 

' 64 De Natura et Gratia, [Chap. viii. 


Even those who are not able to he justified are condemned. 

9. ViDETB quid dixerit. Ego autem dico, parvulum natum 
in eo loco ubi ei non potuit per Christi Baptismum subveniri, . 
moi'te praeventum, idcirco talem fuisse, id est, sine lavacro 

John iii. 5. regcnerationis exisse, quia esse aliud non potuit. Absolvat ergo 
eum, et aperiat ei contra sententiam Domini regnum coelorum. 

Rom. V. 12. Sed non eum absolvit Apostolus, qui ait : Per unum hominem 
peccatum intravit in mundum, et ^;e7' peccatum mors; et ita in 
• omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt. Recte 

ergo ea damnatione, quae per universam massam currit, non 
admittitur in regnum coelorum, quamvis Christianus non solum 
non fuerit, sed nee esse potuerit. 


He who had not heard of the name of Christ was not ahle to he justified. 
' Making Christ's cross of none effect.^ 

10. Sed, 'Non damnatur,' inquiunt : 'quia in Adam peccasse 
omnes, non propter peccatum nascendi origine attractum, sed 
propter imitationem, dictum est.' Si ergo ideo dicitur Adam 
auctor omnium, qui subsecuti sunt, peccatorum, quia primus 
peccator in hominibus fuit ; cur non potius Abel, quam Christus, 
ponitur caput omnium justorum, quia primus in hominibus 
Justus fuit 1 Sed de infante non loquor : juvenis vel senex in 
ea regione defunctus est, ubi non potuit Christi nomen audire ; 
potuit fieri Justus per naturam et liberum arbitrium, an non 
potuit? Si potuisse dicunt; ecce quod est, crucem Christi 
evacuare, sine ilia quemquam per naturalem legem et voluntatis 
arbitrium justificari posse contendere. Dicamus et hie, £rgo 
Christus gratis mortuus est: hoc enim omnes possent, etiamsi 
mortuus ille non esset ; et si injusti essent, quia vellent, essent, 
non quia justi esse non possent. Si autem sine Christi gratia 
justificari omnino non potuit, etiam istum si audet absolvat 
secundum verba sua : quia * si idcirco talis fuit, quod aliud esse 
omnino non potuit, culpa caruit.' 

Chap. XI.] De Natuva et Gratia. 6^ 


Pelagius acknowledges Grace in a subtle manner. 

11. Sed objicit sibi quasi ab alio dictum, et ait: * Potest 
quidem esse, sed per gratiam Dei, inquies.' Deinde velut re- 
spondendo subjungit : * Ago Humanitati tuae gratias, quod 
assertionem meam, quam dudum oppugnabas, non modo non 
oppugnare, aut confiteri solum contentus non es, verum etiam 
non refugis comprobare. Nam dicere. Potest quidem, sed per 
illud aut illud ; quid aliud est, quam non solum consentire quod 
])ossit esse, verum etiam quomodo vel qualiter possit ostendere % 
NuUus itaque magis alicujus rei possibilitatem probat, quam qui 
ejus etiam qualitatem fatetur ; quia neque absque re esse qualitas 
l>otest.' His dictis iterum sibi objicit : ' Sed tu, inquies, hoc in 
loco Dei gratiam, quandoquidem eam non commemoras, videris 
abnuere/ Deinde respondet : ' Egone abnuo, qui rem confitendo, 
confitear necesse est et per quod res effici potest; an tu, qui rem 
negando, et quid quid illud est per quod res efficitur procul dubio 
negas T Oblitus est, jam se illi respondere, qui rem non negat, 
cujus objectionem paulo ante proposuerat dicentis, 'Potest quidem 
esse, sed per gratiam Dei/ Quomodo ergo illam, pro qua iste 
multum laborat, possibilitatem negat, qui ei jam dicit, ' Potest 
esse, sed per Dei gratiam T Verumtameu quia isto dimisso qui 
rem jam confitetur, agit adhuc ad versus eos qui negant esse 
possibile hominem esse sine peccato, quid ad nos 1 Contra quos 
vult agat, dum tamen boo confiteatur, quod impietate sceleratis- 
sima negatur, sine gratia Dei hominem sine peccato esse non 
posse. Dicit ergo : ' Sive per gratiam, sive per adjutorium, sive 
])er misericordiam, et quidquid illud est per quod esse homo 
absque peccato peccat, confitetur, quisquis rem ipsam fatetur.' 


In the discussion of ' Graced we do not speaJc of that which helongs to the 
JEl constitution of nature, hut to its restoration. 

HL. 12. Fateor Dilectioni vestrae, cum ista legerem, laetitia 
^^tepente perfusus sum, quod Dei gratiam non negaret, per quam 


^6 De Natura et Gratia, [Chap. xii. 

solam homo justificari potest ; hoc enim in disputationibus 
talium maxime detestor, et horreo. Sed pergens legere caetera, 
primo ex datis similitudinibus coepi habere suspectum. Ait 
enim : ' Nam si dixero, Homo disputare potest, avis volare, lepus 
currere ; et non etiam per quae haec effici possunt commemora- 
vero, id est, linguam, alas, pedes ; num ego officiorum qualitates 
negavi, qui officia ipsa confessus sum?' Videtur certe, haec 
eum commemorasse, quae natura valent ; creata sunt enim haec 
membra hujusmodi naturis, lingua, alae, pedes ; non tale aliquid 
posuit, quale de gratia intelligi volumus, sine qua homo non 
justificatur; ubi de sanandis, non de instituendis naturis agitur. 
Hinc jam ergo sollicitus coepi legere caetera, et me non falso 
comperi suspicatum. 


The aim of the threatenings of the Law. ' Perfect travellers.* 

13. Quo priusquam veniam, videte quid dixerit. Cum tractaret 
quaestionem de differentia peccatorum, et objiceret sibi, quod 
quidam dicunt, 'levia quaedam peccata ipsa multitudine, quod 
saepe irruant, non posse cuncta vitari ; ' negavit ' debere argui 
ne levi quidem correptione, si vitari omnino non possunt:' 
scripturas utique non advertens Novi Testameati, ubi dicimus 
banc esse intentionem legis arguentis, ut propter ilia quae per- 
peram fiunt, confugiatur ad gratiam Domini miserantis ; velut 

Gal. iii. 23. pacdagogo concludente in eadem fide, quae postea revelata est ; 
ubi et remittantur quae male fiunt, et eadem gratia juvante non 
fiant. Proficientium est enim via ; quamvis bene proficientes 
dicantur ' perfecti viatores.' Ilia est autem summa perfectio cui 
nihil addatur, cum id quo tenditur coeperit possideri. 


Refutation of Pelagitis. 

1 4. Jam vero illud quod ei dicitur, * Ipse tu sine peccato es 1 ' 
revera non pertinet ad eam rem de qua vertitur quaestio. Sed 
quod dicit, ' negligentiae suae potius imputari, quod non est 

Chap. XIV.] De Natuva et Gratia. 67 

sine peccato :' bene quidem dicit ; sed dignetur inde et orare 
Deum, ne illi haec iniqua negligentia dominetur ; quern rogabat 
quidam, quando dicebat, Itinera mea dirige secundum verhum Ps. cxviii. 

, . .J . .... , (cxix.) 133. 

tuum, et non dominetur mini omnis iniquitas : ne dum suae 
diligentiae quasi propriis viribus fidit, neque hie ad veram 
justitiam, neque illic, ubi sine dubio perfecta desideranda est 
et speranda, perveniat. 


All (points of truth) are not in Scripture. 

15. Et illud quod ei a quibusdam dicitur, * nusquam esse 
scriptum his omnino verbis, posse esse hominem sine peccato' 
facile refellit, ' quia non est ibi quaestio, quibus verbis dicatur 
quaecumque sententia/ Non tamen fortasse sine causa, cum 
aliquoties in Scripturis inveniatur homines dictos esse sine Luke ;. 6. 
querela, non invenitur qui sit dictus sine peccato, nisi unus 
solus de quo aperte dictum est, Eum qui non noverat 2)eccatum. 2 Cor. v. 21. 
Et eo loco ubi de sacerdotibus agebatur, Etenim expertus est Heb. iv. 15. 
omnia, secundum similitudinem absque 'p^cato ; in ilia scilicet 
carne, quae habebat similitudinem carnis peccati, quamvis non Rom. viii. 3. 
esset caro peccati ; quam tamen similitudinem non haberet, nisi 
caetera omnis esset caro peccati. Jam illud quomodo accipi- 
endum sit, Omnis qui natus est ex Deo, non i^eccat, et non j^otest i John iii. 9. 
jyeccare, quia semen ejus in ijyso manet ; cum ipse apostolus 
Joannes, quasi non sit natus ex Deo, aut eis loqueretur qui 
nondum nati essent ex Deo, aperte posuerit, Si dixerlmus quia i John i. 8. 
peccatum non habeifnus, nos ijysos seducimus, et Veritas in nobis 
non est ; in libris quos de hac re ad Marcellinum scripsi, sicut De Pecc. 
potui, explicare curavi. Et illud quod dictum est, non potest s. 8-10. 
2)eccare, pro eo dictum esse, ac si diceretur, Non debet peccare ; 
non improbanda mihi videtur hujus assertio. Quis enim in- 
sanus dicat debere peccari ; cum ideo sit peccatum, quia non 
debet fieri 1 

P 2 


De Natura et Gratia, 

[Chap. XV. 


Pelagius perverts a text of the Apostle James, by adding a 
note of interrogation. 

James iii. 8. 16. Sane quod apostolus Jacobus ait, Linguam autem nullus 
hominum domare potest; non mihi videtur ita intelligendum, 
ut exponere voluit, ' quasi per exprobrationem dictum, tanquam 
diceretur, Ergone linguam nullus hominum domare potest ? 
tanquam objurgans et dicens, Domare feras potestis, linguam 
non potestis? quasi facilius sit linguam domare, quam feras.' 
Non puto quod iste sit sensus hoc loco. Si enim hoc sentiri 
vellet de facilitate domandae linguae, caetera sequerentur in 
bestiarum comparatione : nunc vero sequitur, Inquietum malumj 
jdena veneno mortifero; utique nocentiore, quam bestiarum est 
atque serpentum : nam illud carnem interficit, hoc vero ani- 

Wisd. i. II. mam. Os enim quod mentitur, occidit animam. Non ergo 
quasi id esset facilius, quam mansuefactio bestiarum, sanctus 
Jacobus illam sententiam pronuntiavit, aut ea voce voluit pro- 
nuntiari : sed potius ostendens quantum sit in homine linguae 
malum, ut a nuUo homine domari possit, cum ab hominibus 
domentur et bestiae. Neque hoc ideo dixit, ut hujus in nos 
mali dominationem per negligentiam permanere patiamur : sed 
ut ad domandam linguam divinae gratiae poscamus auxilium. 
Non enim ait, Linguam nullus domare potest : sed, nullus 
hominum; ut cum domatur, Dei misericordia, Dei adjutorio, 
Dei gratia fieri fateamur. Conetur ergo anima domare linguam, 
et dum conatur, poscat auxilium : et oret lingua, ut dometur 

Matt. X. 2o. lingua, domante illo qui dixit ad suos, JVon enim vos estis qui 
loquimini, sed Sjpiritus Patris vestri qui loquitur in, vobis. 
Itaque praecepto facere commonemur, quod conantes et nostris 
viribus non valentes, adjutorium divinum precemur. 


Explanation of the same text. 

17. Peoinde et ipse cum exaggerasset linguae malum, inter 
jameb iii. y hacc diccus, Non oportet, fratres m&i, haec ita fieri : continue 

Chap. XVII.] De Natuva et Gratia. 69 

monuit, consummatis his quae liinc dicebat, quo adjutorio ista 
non fierent, quae dixit fieri non oportere. Quis enim saj>iens James iii. 10, 
et discijylinatus inter vos ? Ostendat ex bona conversatione ^ 
02)erationem suam in mansuetudine sapientiae. Quod si zelum 
amarum habetis et contentiones in cordibus vestris, nolite gloriari 
et mendaces esse adversus veritafem. Non est ista sapientia 
d^9ursum descendens, sed terrena, animalis, diabolica. Ubi 
enim zeltos et contentio, ibi inconstantia, et omne opus jyravum. 
Quae autem desursum est sapientia, j^i'^^um quidem 2>^ica 
est, deinde pacifica, modesta, suadibilis, 2>^ena misericordia et 
fructibus bonis, in/iestimabilis, sine simulations. Haec est 
sapientia quae linguam domat, desursum descendens, non ab 
humano eorde prosiliens. An et istam quisquam abrogare 
audet gratiae Dei, et earn superbissima vanitate pouit in liomi- 
nis potestate ? Cur ergo oratur ut accipiatur, si ab homine est 
ut habeatur % An et huic orationi contradicitur, ne fiat injuria 
libero arbitrio, quod sibi sufficit possibilitate naturae ad im- 
plenda omnia praecepta justitiae? Contradicatur ergo eidem 
ipsi apostolo Jacobo admonenti et dicenti. Si quis autem ve- James i. 5. 
strum indiget sajnentia, postulet a Deo, qui dat omnibus afflu- 
enter et non im^woi^erat, et dabitur ei : postulet autem in fide 
nihil Jiaesitans. Haec est fides, ad quam praecepta compellunt, 
lit lex imperet, et fides impetret. Per linguam enim, quam 
nuUus hominum domare potest, sed sapientia desursum de- 
scendens, in multis offendimus omnes. Non enim et hoc iste James iif. 2. 
apostolus alio modo pronuntiavit, sicut illud quod ait, Linguam 
nullus hominum domare jpotest. 


Who are said to he 'in the flesh.'' Sins of ignorance. Who they are 
to whom at their request God gives wisdom. 

18. Nec illud quisquam istis pro impossibilitate non pec- 
candi similiter objecerit, quod dictum est : Sapientia carnis Rom. viii. 
inimica est in Deum : legi enim Dei non est subjecta ; nee enim 
2)otest. Qui autem in came sunt, Deo j^;^acere non 2^ossunt. 
Sapientiam quippe carnis dixit, non sapientiam desursum de- 

7^ -^^ Nattira et Gratia. [Chap, xviii. 

scendentem : et in carne esse, non eos qui nondum de corpore 

exierunt, sed eos qui secundum camem vivunt, significatos 

esse manifestum est. Non autem ibi est quaestio quae ver- 

satur. Illud est quod exspecto ab isto audire si possim, eos 

qui secundum spiritum yivunt, et ob hoc etiam hie adhuc 

viventes jam quodam modo in carne non sunt, utrum gratia 

Dei vivant secundum spiritum ; an sibi sufficiant, jam data 

cum creantur possibilitate naturae, et sua propria voluntate : 

Rom. xiii. lo. cum plcuitudo Icgis uou sit nisi charitas, et charitas Dei diffusa 

Rom. V. 5. sit in cordibus nostris, non per nos ipsos, sed per Spiritum 

* Sanctum qui datus est nobis. 

19. Tractat etiam iste de peccatis ignorantiae, et dicit, 
* hominem praevigilare debere ne ignoret ; ideoque esse cul- 
pandam ignorantiam, quia id homo nescit negligentia sua, quod 
adhibita diligentia scire debuisset : ' dum tamen omnia potius 

Ps. cxviii. disputet, quam ut oret et dicat, Da mihi intellectum ut discam 

(cxix.) 73. 

mandata tua. Aliud est enim, non curasse scire, quae negli- 
gentiae peccata etiam per sacrificia quaedam legis videbantur 
expiari : aliud, intelligere velle, nee posse, et facere contra 
legem, non intelligendo quid fieri velit. Unde admonemur a 
Deo petere sapientiam, qui dat omnibus affluenter^ utique his 
omnibus qui sic petunt et tantum petunt, quomodo et quan- 
tum res tanta petenda est. 


WJiat prayer Pelagius has admitted to be necessary. 

20. * DiviNiTUS tamen esse expianda peccata commissa, et 
pro eis Dominum exorandum' fatetur, propter veniam scilicet 
promerendam ; ' quia id quod factum est, facere infectum,' 
multum ab isto laudata 'potentia' ilia * naturae et voluntas 
hominis,' etiam ipso fatente, ' non potest : ' quare hac neces- 

! sitate restat ut oret ignosci. Ut autem adjuvetur ne peccet, 
nusquam dixit, non hie legi, mirum de hac re omnino silen- 
tium : cum oratio Dominica utrumque petendum esse commo- 
neat, et ut dimittantur nobis debita nostra, et ut non inferamur 
in tentationem ; illud, ut praeterita expientur ; hoc, ut futura 

Chap. XIX.] De Natiira et Gratia, 71 

vitentur. Quod licet non fiat, nisi voluntas adsit; taihen ut 
fiat, voluntas sola non sufficit : ideo pro hac re nee superflua 
nee impudens Domino imraolatur oratio. Nam quid stultius, 
quam orare ut facias quod in potestate habeas'? 


Pelagius denies that human nature has been depraved or corrupted by sin. 

21. Jam nunc videte, quod ad rem maxime pertinet, quo- 
modo humanam naturam tanquam omnino sine ullo vitio sit, 
conetur ostendere, et contra apertissimas Scripturas Dei luctetur 
sapientia verbi, qua evacuetur crux Christi. Sed plane ilia i Cor. i. 17. 
non evacuabitur, ista potius sapientia subvertetur. Nam cum 
hoc ostenderimus, aderit fortasse misericordia Dei, ut et ipsum 
haec dixisse poeniteat. * Primo,' inquit, ' de eo disputandum 
est, quod per peccatum debilitata dicitur et immutata natura. 
Unde ante omnia quaerendum puto/ inquit, 'quid sit pecca- 
tum : substantia aliqua, an omnino substantia carens nomen, 
quo non res, non existentia, non corpus aliquod, sed perperam 
facti actus exprimitur.' Deinde adjungit : * Credo, ita est. Et 
si ita est,' inquit, ' quomodo potuit humanam debilitare vel 
mutare naturam, quod substantia caret 1 ' Videte, quaeso, quo- 
modo nesciens nitatur evertere medicinalium eloquiorum voces 
saluberrimas .* £Jgo dixi, Domine, miserere mei ; sana animam Ps.x\.ixil) 5. 
meam, quia peccavi iihi. Quid sanatur, si nihil est vulneratum, 
nihil sauciatum, nihil debilitatum atque vitiatum? Porro si 
est quod sanetur, unde vitiatum est ? Audis confitentem : quid 
desideras disputantem ? Sana, inquit, animam meam. Ab illo 
quaere, unde vitiatum sit, quod sanari rogat : et audi quod 
sequitur, Quoniam peccavi tihi. Hunc iste interroget, ab isto 
quaerat quod quaerendum putat, et dicat : * tu qui clamas, 
Sana animam meam, quoniam 2)eccavi tihi, quid est peccatum % 
substantia aliqua, an omnino substantia carens nomen, quo 
non res, non existentia, non corpus aliquod, sed tantum per- 
peram facti actus exprimitur?' Respondet ille : 'Ita est ut 
dicis ; non est peccatum aliqua substantia, sed tantum hoc 
nomine perperam facti actus exprimitur. Et contra iste : Quid 

f% De Natiira et Gratia. [Chap. xx. 

ergo clamas, Sana animam meam, quoniam jpeccavi tihi ? Quo- 
modo potuit vitiare animam tuam quod substantia caret ] ' 
Nonne ille moerore confectus vulneris sui, ne disputatione ab 
oratione averteretur, breviter responderet et diceret: 'Kecede 
a me, obsecro : cum illo potius disputa, si potes, qui dixit, 
Matt. ix. ^on est ojyus sanis medicus, sed aegrotantihus : non veni vocare 

12, 13. , 

justos, sed 2>^catores ; ubi justos utique sanos, peccatores autem 

appellavit aegrotos?' 


How nature can have been corrupted hy sin, even if sin is not a 
substantive thing. 

22. Ceknitisne quo tendat, et quo manus porrigat haec 
Matt. i. 21. disputatio 1 ut omnino frustra dictum putetur, Vocabis nomen 
ejus Jesum ; ipse enim salvum faciet impuluTn suum a 2^eccatis 
eorum. Quomodo enim salvum faciet, ubi nulla est aegritudo 1 
Peccata quippe, a quibus dicit Evangelium salvum faciendum 
populum Christi, substantiae non sunt, et secundum istum 
vitiare non possunt. frater, bonum est ut memineris te 
esse Christianum. Credere ista fortasse sufficeret : sed tamen 
quia disputare vis, nee obest, imo etiam prodest, si firmissima 
praecedat fides ; nee existimemus peccato naturam humanam 
non posse vitiari, sed divinis credentes Scripturis peccato eam 
esse vitiatam, quomodo id fieri potuerit inquiramus. Quoniam 
peccatum jam didicimus non esse substantiam ; nonne atten- 
ditur, ut alia omittam, etiam non manducare, non esse sub- 
stantiam ? A substantia quippe receditur ; quoniam cibus 
substantia est. Sed abstinere a cibo non est substantia, et 
tamen substantia corporis, si omnino abstinetur a cibo, ita 
languescit, ita valetudinis inaequalitate corrumpitur, ita ex- 
hauritur viribus, ita lassitudine debilitatur et frangitur, ut 
si aliquo modo perduret in vita, vix possit ad eum cibuui 
revocari, unde abstinendo vitiata est. Sic non est substantia 
peccatum : sed substantia est Deus, summaque substantia, et 
solus verus rationalis creaturae cibus ; a quo per inobedientiani 
recedendo, et per infirmitatem non valendo capere quo debuit 
Ps. ci. (cii.)5. et gaudere, audis quemadmodum dicat : Percussum est sictU 

Chap. XXII.] De Natuva et Gratia. 73 

fenum et aruit cor meum, quoniam oblitus sum manducare 
2)anem meum ? 

Adam set free by the mercy of Christ. 

23. Attenditjj autem quomodo adhuc se urgeat verisimi- 
libus ratiouibus contra Scripturae sanctae veritatem. Dominus 
Jesus dicit, qui propterea Jesus vocatur, quia ipse salvum 
facit populum suum a peccatis eorum : dicit ergo Dominus 
Jesus, Non est opus sanis msdicus, sed aegrotantibus. Non Matt. 
veni vocare justos, sed peccatores. TJnde dicit et Apostolus 
Fidelis sermo et omni accejytione dignus, quia Jesus Christus i Tim 
venit in hunc mundum j^eccatores salvos facere. Et iste contra 
fidelem sermonem et omni acceptione dignum, dicit *non de- 
buisse banc aegritudinem contrahi peccatis, ne ad hoc esset 
ista poena peccati, ut committerentur plura peccata.' Quae- 
ritur etiam parvulis tantus medicus opitulator : et iste dicit, 

' Quid quaeritis 1 Sani sunt propter quos medicum quaeritis. 
Nee ipse primus homo ideo morte damnatus est; nam postea 
non peccavit/ Quasi aliquid postea de perfectione justitiae 
ejus audierit, nisi quod commendat Ecclesia et ipsum Domini 
Christi misericordia liberatum. 'Ejus quoque posteros' iste 
dicit, 'non solum illo non esse infirmiores, sed etiam plura 
implevisse praecepta, cum ille unum implere neglexerit:' quos 
posteros videt ita nasci, quomodo certe ille factus non est, 
non solum praecepti incapaces, quod omnino non sentiunt, 
sed vix capaces papillae cum esuriunt; eos tamen in matris 
Ecclesiae gremio cum salvos gratia sua facere velit, qui salvum 
facit populum suum a peccatis eorum, contradicunt homines, 
et quasi creaturam, quae per ilium condita est, melius illo 
inspicere noverint, voce non sana sanos esse pronuntiant. 


Sin and the punishment of sin identical. 

24. ' Mateeiam peccati ' dicit ' esse vindictam, si ad hoc 
peccator infirm atus est, ut plura peccaret.' Nee cogitat prae- 
varicatorem legis quam digne lux deserat veritatis ; qua desertus 



74 De Natiira et Gratia. [Chap. xxii. 

utique fit csecus, et plus necesse est offendat, et cadendo vexetur, 
vexatusque non surgat, ut ideo tantum audiat vocem legis, quo 
admoneatur implorare gratiam Salvatoris. An nulla poena est 

Rom. i. eorum, de quibus dicit Apostolus, Quia cum cognovissent Deum, 
non sicut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt; sed evanue- 
runt in cogitationihus suis, et obscuratum est insipiens cor eorum 1 
Utique ista obscuratio vindicta et poena jam fuit : et tamen per 
banc poenam, id est, per cordis caecitatem, quae fit deserente luce 
sapientiae, in plura et gravia peccata coUapsi sunt. Dicentes 
enim se esse sajnentes, stultifacti sunt. Gravis baec poena est, si 

* quis intelligat, et ex hac poena vide quo ierunt : Et immutave- 

runt, inquit, glofiam incorruptibilis Dd in similitudinem ima- 
ginis corruptibilis hominis, el volucrum, et quadrujpedum, et 
serpentium. Ista fecerunt ex peccati poena, qua obscuratum 
est insipiens cor eorwm. Et propter baec tamen, quia licet 
poenalia, etiam ipsa peccata sunt, adjungit et dicit : Propteftea 
tTadidit illos Deus in desideria cordis illorum, in immunditiam. 
Ecce quemadmodum Deus gravius condemnavit, tradens illos in 
desideria cordis illorum, in immunditiam. Videte etiam ex bac 
poena quae faciant : XJt contumeliis, inquit, afficiant corpora 
sua in sermtipsis. Et quia poena est ista iniquitatis, cum sit 
et iniquitas, evidentius commendat dicens : Qui transmutave- 
runt veritatem Dei in mendacium, et coluerurit et servi&tunt 
crea,turae potius quam Credlori, qui est benedictus in saecida. 
Amen. Pro2)ter hoc, inquit, tradidit Deus itlos in j^O'Ssiones 
ignominiae. Ecce quoties vindicat Deus, et ex eadem vin- 
dicta plura et graviora peccata consurgunt. Nam feminae 
eoTU7n immutaverunt naturalem usum in eum usum qui est 
contra naturam : similiter autem et masculi relicto naturali usu 
feminae, exarserunt in appetitum suum, in invicem, masculi in 
TYiasculos def&rmitatem operantes. Atque ut ostenderet sic esse 
ista peccata, ut etiam poenae sint peccatorum, etiam bis ad- 
junxit : Et mercedem m,utuam, quam oportuit, err oris sui in 
semetijysis recipiientes. Videte quoties vindicet, eademque vin- 
dicta quae pariat puUuletque peccata. Adbuc attendite : Et 
sicut non j^'i'obaverunt, inquit, Deum habere in notitia, tradidit 
illos Deus in reprobam, menfitem, ut faciant quae non conveniunt, 

Chap. XXIII.] De Natuva et Gratia. y^ 

repletos omni iniquitate, cum circumventione, malitia, avaritia, 
2)lenos invidiam homicidio, contentione, dolo, malignitate, susur- 
rones, detractores, Deo odibiles, contumeliosos, superbos, elatos; 
inventores malorum, parentibus non obedientes, insi]nentes, in- 
com2)Ositos, sine qffectu, sine misericordia. Hie nunc iste dicat, 
* Nou debuit sic vindicari peccatum, ut peocator per vindictam 
plura committeret/ 


God forsakes none hut those who deserve to he forsaken. We are siifficient of 
ourselves for sinning, hut not so for returning to righteousness. Death is 
the punishment, not the cause of sin. 

25. FoRTAssE respondeat, Deum ad ista non cogere, sed dig- 
nos deseri tantum deserere. Si hoc dicit, verissime dicit : deserti 
quippe, ut dixi, luce justitiae et per hoc contenebrati quid 
pariant aliud, quam haec omnia, quae commemoravi opere tene- 
brarum, donee dicatur eis, si dicto obaudiant, Surge, qui dormis, Ephes. 
et exsurge a moriuis, et illuminabit te Christus ? Mortuos Veritas 
dicit, unde est et illud, Sine wiortuos sepelire mortuos suos: Matt.v 
mortuos ergo Veritas dicit, quos iste dicit laedi et vitiari non 
potuisse peccato, quia videlicet didicit peccatum non esse sub- 
stantiam. Nemo ei dicit, ' sic hominem factum, ut de justitia 
quidem posset in peccatum ire, et de peccato ad justitiam redire 
non posset : ' sed ut in peccatum iret, suffecit ei liberum arbi- 
trium, quo se ipse vitiavit; ut autem redeat ad justitiam, 
opus habet medico, quoniam sanus non est; opus habet 
vivificatore, quia mortuus est. De qua gratia omnino nihil 
iste dicit, quasi sola sua voluntate se possit sanare, quia 
eum potuit sola vitiare. Non ei dicimus, mortem corporis ad 
peccatum valere, ubi sola vindicta est; nemo enim peccat cor- 
pore moriendo : sed ad peccatum valet mors animae, quam 
(leseruit vita sua, hoc est, Deus ejus, quae necesse est mortua 
opera faeiat, donee Christi gratia reviviscat. Famem et sitim 
et caeteras molestias corporales, absit ut dicamus necessitatem 
habere peccandi, quibus molestiis exercitata vita justorum splen- 
didius enituit, et eas per patientiam superando majorem gloriam 
comparavit ; sed adjuta gratia Dei, adjuta Spiritu Dei, adjuta 


De Natura et Gratia. 

[Chap. XXIV 

Ps. Ixx. 
(Ixxi.) 5. 

De Pecc. 
Mer. et Re- 
miss, ii. 
*. 49-56. 

misericordia Dei ; non superba voluntate se extoUens, sed humili 
confessione fortitudinem promerens. Noverat enim Deo dicere, 
Quoniam tu es j^cttierdia mea, De qua gratia et adjutorio et 
misericordia, sine qua bene non possumus vivere, nescio quare 
iste omnino nihil dicit : imo etiara velut sibi ad justitiam suffi- 
cientem, si sola voluntas adsit, defendendo naturani, gratiae 
Christi, qua justificamur, apertissime contradicit. Cur autem 
soluto per gratiam peccati reatu ad exercitationem fidei mors 
corporis man eat, quamvis venerit de peccato, jam et hoc in illis 
ad sanctae memoriae Marcellinum libris, ut valui, disserui. 


John xiv. 
30, 31- 

Christ died by (His own) power. Even evil tMngs, through God's mercy, 
are profitable. 

26. Quod vero 'Dominum' dicit ' sine peccato mori potuisse : ' 
illi etiam nasci, potestas misericordiae, non conditio naturae fuit ; 
sic etiam mortuus est potestate; et hoc est pretium nostrum 
quo nos a morte redimeret.. Et hoc istorum disputatio evacuare 
contendit, cum ab eis ita natura humana defenditur, ut poss^it 
liberum arbitrium isto pretio non egere, ut a potestate tene- 

Heb. Ii. 14. brarum et praepositi mortis in regnum Christi Domini trans- 
ferantur. Et tamen quando Dominus ad passionem perrexit^ 
Ucce, inquit, veniet jyi^'njcejys hujus mwidi, et in me nihil inveniei : 
et utique nihil peccati, unde praepositus mortis jure suo ageret, 
ut perimeret, Sed ut sciant crnines^ inquit, quia voluntateni 
Patris mei facio, surgite, eamus hinc : id est, quia non morior 
necessitate peccati, sed obedientiae voluntate. 

27. Dicit 'nullum malum boni alicujus esse causam.' Quasi 
poena bonum sit, qua tamen multi emendati sunt. Sunt ergo 
mala quae prosunt mirabili misericordia Dei. Numquid ille 
boni aliquid passus eet, qui dixit, Avertisti faciem tuam a me, et 
f actus sum conturhatus ? Non utique : et tamen haec ei contur- 
batio contra superbiam fuit medicinalis quodam modo. Dixerat 
enim in abundantia sua, Non movebor in aMernwm: et sibi 
tribuebat quod a Domino habebat. Quid enim habebat quod 
non acceperat % Quare ostendendum ei fuerat unde haberet, ut 
reciperet humilis, quod superbus amiserat. Ideo, Domine, in- 

Ps. xxix. 
(xxx.) 8, 7, 

I Cor. iv. 7. 

Chap. XXVI.] De Natura et Gratia. 77 

quit, in voluntate tua 2)raestitisti decori meo virtutem. In qua 
ego abundantia mea dicebam, Nan movehor, cum hoc mihi esset 
abs te, non a me. Denique avertisti faciem tuam a me, et factus 
sum conturhatus. 


The disposition of those who go astray. Certain heretics must be dealt with 
not by arguments, but by prayers. 

28. Hoc superbus animus omnino non sapit : sed magnus est 
Dominus, qui id persuadeat quomodo ipse novit. Nam pro- 
cliviores sumus quaerere potius quid contra ea respondeamus, 
quae nostro objiciuntur errori, quam intendere quam sint salu- 
bria, ut careamus errore. Unde cum istis non tam disputationi- 
])us, quam pro eis, sicut pro nobis, orationibus est agendum. 
Non enim hoc eis dicimus, quod sibi iste opposuit, ' ut esset 
causa misericordiae Dei, necessarium fuisse peccatum.' Utinam 
non fuisset miseria, ne ista esset misericordia necessaria. Sed 
iniquitatem peccati tanto graviorem, quanto facilius homo non 
peccaret, quem nulla adhuc tenebat infirmitas, poena justissima 
subsecuta est: ut mercedem mutuam peccati sui in semetipso 
reciperet, amittens sub se positam sui corporis quodam modo 
obedientiam, quam praecipuam sub Domino suo ipse contemp- 
serat. Et quod nunc cum eadem lege peccati nascimur, quae Rom. vii. 23. 
in membris nostris repugnat legi mentis ; neque adversus Deum 
murmurare, neque contra rem manifestissimam disputare, sed pro 
poena nostra illius misericordiam quaerere et orare debemus. 


An illustration to explain how God^s Grace is necessary for the doing 
of any good act. 

29. Attendite sane vigilanter quomodo dixerit : ' Adhibet 
quidem huic etiam parti, si quando necessarium fuerit, miseri- 
cordiam suam Deus ; quia homini post peccatum ita subveniri 
necessum est, non quia Deus causam hujusce necessitatis optaverit.' 
Videtisne quemadmodum non dicat necessariam misericordiam 
Dei ut non peccemus, sed quia peccavimus 1 Deinde subjungit : 

78 De Natttra et Gratia. [Chap, xxvii. 

' Sed et medlcus ad curandum jam vulneratum paratus esse debet ; 
non debet autem ut sanus vulneretur optare/ Si ista similitudo 
rebus de quibus agimus congruit, certe vulnerari non potest 
natura humana peccato, quoniam peccatum nulla substantia 
est. Sicut ergo vulnere, verbi gratia, claudicans ideo curatur, 
ut sanato malo praeterito, futurus dirigatur incessus : sic mala 
nostra non ad hoc solum supemus medicus sanat, ut ilia jam 
non sint, sed ut de caetero recte ambulare possimus ; quod 
quidem etiam sani nonnisi illo adjuvante poterimus. Nam 
medicus homo cum sanaverit hominem, jam de caetero susten- 
tandum elementis et alimentis corporalibus, ut eadem sanitas 
apto subsidio convalescat atque persistat, Deo dimittit; qui 
praebet ista in carne viventibus, cujus erant etiam ilia quae, 
dum curaret, adhibebat. Non enim quemquam medicus ex 
Ms rebus quas ipse creaverit sanat ; sed ex illius opibus, qui 
creat omnia necessaria sanis atque vitiosis. Ipse autem Deus, 
I Tim. ii. s. Gum per Mediatorem Dei et hominum hominem Jesum Chris- 
tum, spiritualiter sanat aegrum vel mortuum, id est 
justificat impium, et cum ad perfectam sanitatem, hoc est, ad 
perfectam vitam justitiamque perduxerit, non deserit si non 
deseratur, ut pie semper justeque vivatur. Sicut enim oculus 
corporis etiam plenissirae sanus, nisi candore lucis adjutus 
non potest cernere : sic et homo etiam perfectissime justificatus, 
nisi aeterna luce justitiae divinitus adjuvetur, recte non potest 
vivere. Sanat ergo Deus, non solum ut deleat quod pecca- 
vimus, sed ut praestet etiam ne peccemus. 


Sin is taken away "by sin. It is not from the patient, hut from Himself, that 
the Heavenly Physician takes His method of cure. What cause righteous 
m£n have for fear. 

30. Acute sane tractat et versat, et quantum sibi videtur 
redarguit atque convincit quod eis dicitur, ' etiam necessarium 
fuisse homini ad auferendam superbiae vel gloriae occasionem, 
ut absque peccato esse non posset. Absurdissimum quippe et 
stultissimum * putat,' peccatum fuisse ne peccatum esset, quoniam 

Chap. xxviiL] De Natuva et Gratia, 79 

et ipsa superbia utique peccatum est :' quasi non et ulcus in 
dolore est, et sectio dolorem operatur, ut dolor dolore toUatur. 
Hoc si experti non essenius, et in aliquibus terris ubi ista nun- 
quam contigerant, audiremus, sine dubio utique deridentes, 
fortassis etiam verbis hujus uteremur et diceremus, *Absur- 
dissimum est dolorem necessarium fuisse, ne ulceris dolor esset.' 

31. ' Sed Deus/ inquiunt, ' potest omnia sanare.' Hoc utique 
agit, ut sanet omnia-: sed agit judicio suo, nee ordinem sanandi 
accipit ab aegroto. Procul dubio quippe firmissimum Apos- 
tolum volebat efficere, cui tamen dixit, Virtus in infirmitate 2 Cor. xit 
'perjicitur : et non ei toties oranti aufert nescio quem stimulum 
carnis, quem sibi dicit datum, ne magnitudine revelationum 
extolleretur. Caetera enim vitia tantum in malefactis valent, 

sola autem superbia etiam in recte factis cavenda est. Unde ^^ (l^ .-^j 
admonentur illi, ne dona Dei suae potestati tribuendo seseque 
extollendo gravius pereant, quam si nil operarentur boni, quibus 
dicitur, Cum timore et tremore vestram ijysorum salutem oi^e- PhiHp. ii. 
ramini ; Deus enim est qui operatur in vohis et velle et operari, 
jyro bona voluntate. Quare ergo cum timore et tremore, et 
non potius cum securitate, si Deus operatur; nisi quia propter 
voluntatem nostram, sine qua bene non possumus operari, cito 
potest subrepere animo humane, ut quod bene operatur, suum 
tantummodo existimet, et dicat in abundantia sua, Non movebor 
in aeternum? Ideo qui in voluntate sua praestiterat decori 
ejus virtutem, avertit paululum faciem suam, ut qui hoc dixerat 
fieret conturbatus ; quoniam ipsis est ille tumor sanandus 


God forsakes us to a certain extent, to 'prevent us from heing proud. 

32. Non itaque dicitur homini, *Necesse est peccare, ne 
pecces :' sed dicitur hominij ' Deserit aliquantum Deus unde 
superbis, ut scias non tuum, sed ejus esse, et discas superbus 
non esse.' Nam illud etiam Apostoli quale est, nonne ita 
mirabile, ut nisi quia ipse dicit, cui vera dicenti contradicere 
nefas est, non sit credibile? Quis enim nesciat fidelium, a 
Satana venisse primam peccati suasionem, et quod ille primus Gen. wi 1-6. 

8o De Natura et Gratia, [Chap. xxix. 

I Tim. i. 20. auctor sit omnium peccatorum ? Et tamen quidam traduntur 
Satanae, ut discant non blasphemare. Quomodo igitur opus 
Satanae excluditur opere Satanae? Haec atque liujusmodi 
intueatur, ne videantur ei nimis acuta, quae acutule sonant, 
et discussa inveniuntur obtusa. Quid quod etiam similitudines 
adhibet, quibus magis admoneat quid ei debeat responderi % 
* Quid amplius dicam,' inquit, ' nisi quia potest credi quod ignes 
ignibus exstinguuntur, si credi potest quod peccatis peccata 
curenturT Quid si ignes exstinguere quisquam non potest 
ignibus, sed tamen possunt, ut docui, dolores curari doloribus ? 
Possunt etiam, si quaerat et discat, venenis venena depelli. 
Nam, si et advertit aliquando calores febrium quibusdam ca- 
loribus medicinalibus frangi, etiam ignes ignibus fortasse con- 
cedet exstingui. 


Not entry sin is pride. How pride is the beginning of every sin. 

33. 'Quoniam modo,' inquit, 'superbiam ipsam a peccato 
separabimus 1 ' Quid enim hoc urget, cum manifestum sit etiam 
ipsam esse peccatum 1 * Tam peccare,' inquit, ' superbire est, 
quam superbire peccare. Nam quaere quid sit quodcumque 
peccatum, et vide si invenies aliquod sine superbiae appellatione 
peccatum.* Hanc autem sententiam sic exsequitur, et sic pro- 
bare conatur : ' Omne,' inquit, ' peccatum, nisi fallor, Dei con- 
temptus est : et omnis Dei contemptus superbia est. Quid 
enim tam superbum, quam Deum contemnere? Omne ergo 
Eccius. X. 15. peccatum et superbia est, etiam Scriptura dicente, Initium 
omnis peccati superbia est.' Quaerat diligenter, et inveniet 
in lege multum discretum esse a caeteris peccatis peccatum 
superbiae. Multa enim peccata per superbiam committuntur, 
sed neque omnia superbe fiunt, quae perperam fiunt ; certe a 
nescientibus, certe ab infirmis, certe plerumque a flentibus et 
gementibus. Et quidem superbia, cum magnum sit ipsa pec- 
catum, ita sine aliis per se ipsa est, ut etiam plerumque, ut 
dixi, non in peccatis, sed in ipsis recte factis pede celeriore 
superveniat et obrepat. Sed ideo verissime dictum est, quod 

Chap. XXXI.] De Naturu et Gratia. 8i 

iste aliter intellexit, InHium omnis jpeccati sujyerbia : quoniam 
(liabolum, a quo exstitit origo peccati, ipsa dejecit, et subse- 
quente invidentia hominem stantem, unde ipse cecidit, inde 
subvertit. Nam utique jactantiae januam, qua intraret, serpens 
ille quaesivit, quando ait, Eritis sicut dii. Ideo dictum est, Gen. iii, 5. 
Initium omnis 2)eccati siq)erhia, et, Initium sujyerbiae hominis Eccius. x. 14. 
apostalare a Deo. 


JIow a mans sin is Me own, although he is in need of grace that his infirmity 
may be cured. 

34. Quid autem sibi vult, quod dicit : ^Deinde quomodo 
Deo pro illius peccati reatu subditus esse poterit, quod suum 
non esse cognoverit? Suum enim non est,' inquit, 'si neces- 
sarium est. Aut si suum est, voluntarium est : et si volun- 
tarium est, vitari potest.' Nos respondemus : Suum est omnino; 
sed vitium quo committitur, nondum omni ex parte sanatum 
est ; quod quidem ut inolesceret, de non recte usa sanitate 
descendit; ex quo vitio jam male valens, vel infirmitate, vel 
caecitate plura committit ; pro quo supplicandum est, ut sane- 
tur, et deinceps in perpetua sanitate vivatur; non superbien- 
dum, quasi homo eadem potestate sanetur, qua potestate 
vitiatus est. 


Why pride itself is not quickly cured hy God. How secretly pride 
lays snares for us. 

35. Et haec quidem ita dixerim, ut altius Dei consilium me 
fatear ignorare, cur etiam ipsam superbiam, quae et in recte 
factis animo insidiatur humano, non cito Deus sanet; pro qua 
sananda illi piae animae cum 1 aery mis et magnis gemitibus 
supplicant, ut ad earn superandam et quodam modo calcandam 
et obterendam, dexteram conantibus porrigat. Ubi enim lae- 
tatus homo fuerit in aliquo bono opere se etiam superasse 
superbiam, ex ipsa laetitia caput erigit, et dicit : ' Ecce ego 
vivo, quid triumpbas ? et ideo vivo, quia triumplias.' Ante 
tempus enim fortasse de ilia quasi victa triumphare delectat, 


82 De Natura et Gratia. [Chap, xxxii. 

cum extrema ejus umbra illo meridie, quantum arbitror, ab- 
Ps xxxvi. sorbebitur ; qui meridies Scriptura dicente promittitur, Et 

(xxxvii.) 6, 5. . ... . , . . 

educet sicut lumen justitiam tuam, et judicium tuum sicut 

meridiem : si fiat quod supra scriptum est, Revela ad Domi- 

num viam tuam, et sjyera in eum ; et ij)se faciet : noii sicut 

quidam putant, quod ipsi faciant. Nullos enim videtur at- 

tendisse, cum dixit, Ut i2)se faciet, nisi eos qui dicunt, ' Nos 

facimus,' id est, nos ipsi nos ipsos justificamus. Ubi quidem 

operamur et nos ; sed illo operante cooperamur, quia miseri- 

cordia ejus praevenit nos. Praevenit autem ut sanemur, quia 

* et subsequetur ut etiam sanati vegetemur : praevenit ut 

vocemur, subsequetur ut glorificemur : praevenit ut pie viva- 

john XV. 5. mus, subsequetur ut cum illo semper vivamus : quia sine 

illo nihil possumus facere. Utrumque enim scriptum est: et, 

Fs. viii. Deus meus, misericordia ejus /^rae-yeTi^ei me; et Misericordia 

F-< xxii ^^^ subsequetur me ^^er omnes dies vitae mea£. Kevelemus ergo 

(xxiii.)6. g^^ gyjjj viam nostram confessione, non defensione laudemus. 

Si enim non est ipsius via, sed nostra, procul dubio non est 

recta. Eevelemus eam confitendo ; quia non eum latet, etiamsi 

Ps. xci. operire conemur. Bonum est autem confiteri Domino. 

(xcii.) 2. 


Pride to he avoided even in rigid actions. When Grace is proclaimed, 
Free Will is not set aside. 

36. Ita enim quod ei placet dabit nobis, si quod ei displicet 
Ps. xiiii. in nobis, displiceat et nobis. Avertet, sicut scriptum est, semi- 

(xliv.) 19. , /• • 

tas nostras a ma sua, et nostram laciet esse quae sua est ; 

quoniam ab ipso praebetur credentibus in eum, et sperantibus 

in eum ut ipse faciat. Ipsa est enim via justa, quam igno- 
Rom. x. 2-4. rantes qui zelura Dei habent, sed non secundum scientiam ; 

et suam volentes constituere justitiam, justitiae Dei non sunt 

subjecti. Finis enim legis Chvistus, ad justitiam omni credenti, 
John xiv. 6. qui dixit, £Jgo sum via. In qua jam ambulantes tamen 

terruit vox divina, ne quasi de propriis in ea viribus extol- 
PhiHp. ii. lantur. Nam quibus propter hoc ait Apostolus, Cum timore 

et tremore vestram i2)Sorum o^yeramini salutem ; Deus enim est 

Chap. XXXIII.] De Natuva et Gratia. 83 

qui 02)eratur in vobis et velle et 02)erari, iwo bona voluntate ; 
eis propter hoc ipsum dicit etiam Psalmus, Servite Domino in Ps. ii. 11-13. 
timore, et exsultate ei cum tremore ; apjyrehendite discijylinam, 
ne quando irascatur Dominus, et j^&'^^atis de via jus fa, cum 
exarserit in hrevi ira ejus su2)er vos. Non ait, ne quando ira- 
scatur Dominus, et non vobis ostendat viam justam, aut non 
vos introducat in viaiii justam : sed jam illic ambulantes sic 
terrere potuit ut diceret, ne j^^reatis de via justa. Unde, nisi 
quia superbia, quod toties dixi, et saepe dicendum est, etiam in 
ipsis recte factis cavenda est, id est, in ipsa via justa ; ne homo 
dum quod Dei est deputat suum, amittat quod Dei est, et redeat 
ad suum % Ideo, quo psalmus iste concluditur, faciamus : Beati 
om7ies qui confidunt in eo: utique ut ipse faciat, ipse ostendat 
viam suam, cui dicitur, Ostende nobis, Domine, misericordiam Ps. ixxxiv. 
tuam: et ipse det salutem, ut ambulare possimus, cui dicitur, 
Et salutare tuum da nobis: ipse in eadem via deducat, cui 
dicitur, Deduc me, Domini, in via tua, et ambulabo in veritate Ps. ixxxv. 

, .-n • 1 -j^ • 1 • T • (Ixxxvi.) II, 

tua: ipse ad lUa, quo via ducit, promissa perducat, cui dicitur, 

JStenim illuc manus tua deducet me, et i^erducet me dextera tua : Ps. cxxxviii. 

ipse ibi pascat recumbentes cum Abraham, Isaac, et Jacob, de 

quo dictum est, Faciet eos recumbere, et transibit, et ministrabit Luke xii. 37. 

eis. Non enim, cum ista commemoramus, arbitrium voluntatis 

tollimus, sed Dei gratiam praedicamus. Cui enim prosunt ista 

nisi volenti, sed humiliter volenti, non se de voluntatis viribus, 

tanquam ad perfectionem justitiae sola sufficiat, extollenti 1 


To he altogether without any sin does not of itself make man equal to God. 

37. Absit autem ut ei dicamus, quod a quibusdam contra 
se dici ait, 'comparari hominem Deo, si absque peccato esse 
asseratur:' quasi vero angelus, quia absque peccato est, com- 
paretur Deo. Ego quidem hoc sentio, quia etiam cum fuerit in 
nobis tanta justitia, ut ei addi omnino nihil possit, non aequa- 
bitur creatura Creatori. Si autem aliqui putant tantum nostrum 
futurum esse provectum, ut in Dei substantiam convertamur, et 

G 2 

84 De Natura et Gratia. [Chap, xxxiv. 

hoc efficiaraur prorsus quod ille est; viderint quemadmodura 
astruant sententiam suam ; mihi hoc fateor non esse persuasum. 


It is most true to say that we are not without sin. We must not speak falsely 
out of modesty. The praise of humility must not he placed on the side 
of falsehood. 

38. Jam sane hoc multum faveo libri hujus auctori, quod 
adversus eos qui dicunt, ' Rationabile quidem videtur esse quod 
asseris, sed superbum est dici hominem absque peccato esse 
posse ;' ita respondet, ut omnino si verum est, nullo modo super- 
bum esse dicendum sit. Ait enim acutissime atque verissime : 
' In qua magis parte humilitas collocanda est 1 Sine dubio, 
falsitatis, si in ea quae veritatis probatur esse superbia est.' Ac 
per hoc placet illi, et recte placet, ut in parte veritatis, non in 
parte falsitatis magis humilitas collocetur. Ex quo est conse- 

I John i. 8. quens ut ille qui dixit, Si dixerimus quia pecoatum non habe- 
mus, nos ipsos decipimus, et Veritas in nobis non est ; verum 
dixisse minirae dubitetur, ne causa humilitatis hoc falsum 
dixisse videatur. Propterea enim addidit, Et Veritas in nobis 
non est : cum forte sufficeret dicere, Nos ipsos decipimus ; nisi 
attenderet quosdam putare posse, ideo dictum, nos ipsos decipi- 
mus, quia etiam de vero bono qui se laudat extollitur. Addendo 
itaque, Et Veritas in nobis non est, manifeste ostendit, sicut 
etiam huic rectissime placet, hoc omnino verum non esse, si 
dixerimus quia peccatum non habemus: ne humilitas, constituta 
in parte falsitatis, perdat praemium veritatis. 

39. Porro autem quod Dei causam sibi agere videtur, defen- 
dendo naturam ; non attendit quod eamdem naturam sanam 
esse dicendo, medici repellit misericordiam. Ipse est autem 
Creator ejus, qui Salvator ejus. Non ergo debemus sic laudare 
Creatorem, ut cogamur, imo vere convincainur dicere superfluum 
Salvatorem. Naturam itaque hominis dignis laudibus honoremus, 
easque laudes ad Creatoris gloriam referamus : sed quia nos 
creavit, ita simus grati, ut non simus, quia sanat, ingrati. Vitia 
sane nostra quae sanat, non divino operi, sed humanae voluntati 

Chap. XXXV.] De Natura et Gratia, 85 

justaeque illius vindictae tribuamus : sed ut in nostra potestate 
fuisse ne acciderent confitemur, ita ut sanentur in illius magis 
esse misericordia quam in nostra potestate fateamur. Hanc iste 
misericordiam et medicinale Salvatoris auxilium tantum in hoc 
ponit, ut ignoscat commissa praeterita, non ut adjuvet ad futura 
vitanda. Hie perniciosissime fallitur : hie, etsi nesciens, pro- Matt. xxvi. 
hibet nos vigilare et orare ne intremus in tentationem, cum hoc 
ne nobis accidat, in nostra tantum potestate esse contendit. 


Wliy the sins of certain persons are mentioned in Scripture. Recldessness in 
sin thinJcs itself a loser if it has left undone anything to which lust 
incites. Whether saints have died without sin. 

40. ' Quoeumdam' sane 'exempla, quos peccasse legimus/ non 
' ideo scripta' dicit, qui sanum sapit, ' ut ad desperationem non 
peccandi valeant, et securitatem peccandi nobis quodam modo 
praebere videantur : ' sed ut disceremus, vel poenitendi humili- 
tatem, vel etiam in talibus lapsibus non desperandam salutem. 
Quidam enim in peccata prolapsi desperatione plus pereunt, nee 
solum poenitendi negliguut medicinam, sed ad explenda in- 
honesta et nefaria desideria servi libidinum et sceleratarum 
cupiditatum fiunt; quasi perdant, si non fecerint quod instigat 
libido, cum eos jam maneat certa damnatio. Adversus hunc 
morbum, nimium periculosum et exitiabilem, valet commemo- 
ratio peccatorum etiam in quae justi sanctique prolapsi sunt. 

4 1 . Sed acute videtur interrogare, ' quomodo istos sanctos de 
hac vita abiisse credendum sit, cum peccato, an sine peccato.' 
Ut si responsum fuerit, * Cum peccato,' putetur eos secuta dam- 
natio, quod nefas est credere ; si autem * sine peccato' dictum 
fuerit eos exisse de hac vita, probet hominem saltem propin- 
quante morte fuisse sine peccato in hac vita. Ubi parum atten- 
dit, cum sit acutissimus, non frustra etiam justos in oratione 
dicere, Bimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus de- Matt. 
hitorihus nostris: Dominumque Christum, cum eamdem ora- 
tionem docendo explicuisset, veracissime subdidisse, Si enim 
dimiseritis i)ec<:ata hominihus, dimittet vobis Pater vester 2>eccata 

S6 De Natiira et Gratia. [Chap, xxxvi. 

vestra. Per hoc enim quotidianum spirituale quodam modo 
incensum, quod ante Deum in altare cordis, quod ' sursum 
habere' admoneraur, infertur, etiamsi non hie vivatur sine 
peccato, licet niori sine peccato, dum subinde venia deletur, 
quod subinde ignorantia vel infirmitate committitur. 


St. Mary may have lived without any sin. No other of the saints 
has lived without sin. 

42. Deinde commemorat eos, '■ qui non modo non peccasse, 
verum etiam juste vixisse referuntur, Abel, Enoch, Melchise- 
dech, Abraham, Isaac, Jacob, Jesu Nave, Phinees, Samuel, 
Nathan, Elias, Joseph, Elisaeus, Micheas, Daniel, Ananias, 
Azarias, Misael, Ezechiel, Mardochaeus, Simeon, Joseph cui 
desponsata erat virgo Maria, Joannes.' Adjungit etiam feminas, 
' Debboram, Annam Samuelis matrem, Judith, Esther, alteram 
Annam filiam Phanuel, Elisabeth, ipsam etiam Domini ac Sal- 
vatoris nostri Matrem, quam' dicit * sine peccato confiteri ne- 
cesse esse pietati.' Excepta itaque sancta Virgine Maria, de 
qua propter honorem Domini nullam prorsus, cum de peccatis 
agitur, haberi volo quaestionem : unde enim scimus quid ei plus 
gratiae collatum fuerit ad vincendum omni ex parte peccatum, 

John iii. 5. quae concipere ac parere meruit quem constat nullum habuisse 
peccatum"? hac ergo Virgine excepta, si omnes illos sanctos et 
sanctas, cum hie viverent, congregare possemus et interrogare 
utrum essent sine peccato, quid fuisse responsuros putamus] 
utrum hoc quod iste dicit, an quod Joannes apostolus ? Rogo 
vos, quantalibet fuerint in hoc corpore excellentia sanctitatis, si 

John i. 6. hoc intcrrogari potuissent, nonne una voce clamassent. Si dixeri- 
mus quia peccatum non habemus, nos ipsos decijyimus, et Veritas 
in nobis non est ? An illud humilius responderent fortasse, 
quam verius 1 Sed huic jam placet, et recte placet, ' laudem 
humilitatis in parte non ponere falsitatis.' Itaque hoc si verum 
dicerent, haberent peccatum ; quod humiliter quia faterentur, 
Veritas in eis esset : si autem hoc mentirentur, nihilominus 
haberent peccatum, quia Veritas in eis non esset. 

Chap. XXXVII.] De Naturu et Gratia. 87 


Why Scripture has not mentioned the sins of all men. 
43. ' DiCENT forsitan,' inquit, ' Numquid omnium potuit 
Scriptura commemorare peccata?' Et verum ei dicent, quicum- 
que dicent : nee eum contra hoc aliquid validum video respon- 
disse ; quamvis videam tacere noluisse. Quid enim dixerit, 
quaeso, attendite. ' Hoc,' inquit, ' recte potest dici de his quo- 
rum neque bonorum neque malorum Scriptura sit memor : de 
illis vero quorum justitiae meminit, et peccatorum sine dubio 
meminisset, si qua eos peccasse sensisset.' Dicat ergo non per- 
tinuisse ad justitiam tantam illorum fidem, qui magna multitu- 
dine praecedentes et consequentes cum laudibus Domini asellum, 
etiam inter frementes quare hoc facerent inimicos, clamabant 
dicentes, Hosanna Jilio David; henedictus qui venit in nomine Matt, xxl g. 
Domini, Audeat ergo dicere iste, si potest, neminem fuisse in 
tanta ilia multitudine, qui ullum haberet omnino peccatum. 
Quod si absurdi&simum est dicere, cur nulla peccata eorum 
Scriptura commemoravit, quae tantum bonum fidei ipsorum 
commemorare curavif? 

44. Sed hoc etiara forsitan ipse vidit, et ideo subjecit atque 
ait : ' Sed esto, aliis temporibus turbae numerositate omnium 
dissimulaverit peccata contexere : in ipso statim mundi primor- 
dio, ubi nonnisi quatuor homines erant, quid,' inquit, * dicimus, 
cur non omnium voluerit delicta memorare 1 Utrumne ingentis 
multitudinis causa, quae nondum erat ? an quia illorum tantum 
qui commiserant meminit, illius vero qui nulla commiserat me- 
minisse non potuit f Adhuc adjungit verba, quibus ista sen- 
tentia uberius et planius astruatur : ' Certe,' inquit, ' primo in 
tempore Adam et Eva, ex quibus Cain et Abel nati sunt, quatuor 
tantum homines fuisse referuntur : peccavit Eva, Scriptura hoc Gen. Hi. 6. 
prodidit, Adam quoque deliquit, eadem Scriptura non tacuit: 
sed et Cain peccasse, ipse aeque Scriptura testata est : quorum Gen. iv. 8. 
non modo peccata, verum etiam peccatorum indicat qualitatem. 
Quod si et Abel peccasset, et hoc sine dubio Scriptura dixisset : 
sed non dixit ; ergo nee ille peccavit ; quin etiam justum osten- 

88 De Natura et Gratia. [Chap, xxxviii. 

dit. Credamus igitur quod legimus ; et quod non legimus, nefas 
credamus astruere.' 


Why some have thought that Cain had offspring by his mother Eve. The 
sins of the righteous. Who can be both righteous and yet not vnthout 
sin. Whatever falls short of love is faulty. 

45.. Haec dicens, parum attendit quod paulo ante ipse dixerat, 
'jam exorta multitudine generis humani, turbae numerositate 
» potuisse Scripturam dissimulare omnium peecata contexere.' 

Hoc enim si satis attendisset, videret etiam in uno homine 
turbam et multitudinem peccatorum levium, vel non potuisse, 
vel si etiam potuit, non debuisse conscribi. Ea quippe scripta 
sunt, qui bus et modus adhibendus fuit, et paucis exemplis ad 
multa necessaria lector instruendus. Nam cum ipsos tunc 
homines, licet adhuc paucos, quot vel qui fuerint, id est, Adam 
et Eva quot filios et filias procreaverint, et quae illis nomina 
imposuerint, Scriptura commemorare noluerit (unde nonnulli 
parum considerantes quam multa Scriptura tacite praetereat, 
ipsum Cain cum matre concubuisse putaverunt, unde prolem 
quae commemorata est procrearet, putantes illis filiis Adam 
sorores non fuisse, quia eas Scriptura tunc tacuit, postea re- 
Gen. V. 4. capitulando inferens quod praetermiserat, Adam filios et filias 
procreasse, nee tempus quo nati sunt, nee numerum, nee voca- 
Matt. xxiii. bula ostcndcns) : ita nee commemorandum fuit, si Abel, quamvis 
merito Justus appellatus est, paulo immoderatius aliquando risit, 
vel animi remissione jocatus est, vel vidit aliquid ad concupis- 
cendum, vel aliquanto immoderatius poma decerpsit, vel plusculo 
cibo crudior fuit, vel cum oraret cogitavit aliquid unde ejus in 
aliud avocaretur intentio, et quoties illi ista ac similia multa 
subrepserint. An forte peecata non sunt, de quibus generaliter 
cavendis atque cohibendis admonemur praecepto apostolico, ubi 
Rom. vi. 12. dicit, JVon ergo regrwt jr;eccaii6m in vestro mortali cor-pore ad 
obediendum dedderiis ejus 1 His quippe ne obediamus ad ea 
quae non licent, vel minus decent, quotidiana et perpetua con- 
flictatione certandum est. Nam utique ex hoc vitio mittitur, 

Chap. XXXIX.] De Natiira et Gratia, 89 

vel dimittitur oculus, quo non oportet : quod vitium si convaluerit 
et praevaluerit, etiam adulterium perpetratur in corpore, quod 
in corde tanto fit citius, quanto est cogitatio celerior, et nullum 
impedimentum morarum. Hoc peccatum, id est, hunc vitiosae 
affectionis appetitum qui magna ex parte frenarunt, ut non 
obedirent desideriis ejus, nee exhiberent ei membra sua arma Rom. vi. 13. 
iniquitatis, etiam justi appellari meruerunt; et hoc, adjutorio 
gratiae Dei. Verum quia saepe in levissimis et aliquando 
incautis obrepit peccatum; et justi fuerunt, et sine peccato non 
fuerunt. Postremo si in Abel justo charitas Dei, qua una vere 
Justus est quicumque Justus est, adhuc erat quo posset et deberet 
augeri, quid quid minus erat, ex vitio erat. Et cui non minus 
sit, donee ad illam ejus fortitudinem veniatur, ubi. tota hominis 
absorbeatur infirmitas % 


The same argument pursued. 

46. Magna plane sententia conclusit hunc locum cum ait : 
* Credamus igitur quod legimus, et quod non legimus nefas 
credamus astruere ; quod de cunctis etiam dixisse sufficiat.' 
Contra ego dico, nee omne quod legimus credere nos debere, 
propter illud quod Apostolus ait, Omnia legite, quae bona sunt 1 Thes.s. 
tenete; et astruere aliquid etiam quod- non legimus, nefas non 
esse. Possumus enim aliquid bona fide testes astruere quod 
experti sumus, etiam si forte non legimus. Hie fortasse re- 
spondet, ' Ego cum hoc dicerem, de Scripturis Sanctis agebam.' 
utinam, non dico aliud quam in illis Litteris legit, verum 
contra id quod legit, nihil vellet astruere ! fideliter et obedienter 
audiret quod scriptum est, Per unum hominem peccatum intravit Rom. v. 
in mundum, et jyer 'peccatwrti. mors; et ita in omnes homines 
2)ertransiit, in quo omnes j^^ccaverunt : et non infirmaret tanti 
medici gratiam, dum fateri non vult naturam humanam esse 
vitiatam. utinam sicut Christianus legeret, praeter Jesum 
Christum nullum esse nomen sub coelo, in quo oportet salvos Acts iv. 
fieri nos : et non possibilitatem naturae humanae ita defenderet, 

I Cor 
19, 21 

90 De Natura et Gratia. [Chap. xl. 

ut homo per liberum arbitrium etiam sine isto nomine salvus 
esse posse credatur ! 


For what puri^ose Pela^ius thought that Christ loas necessary to us. 

4:7. Sed putat fortasse ideo necessarium esse Cliristi nomen, 
ut per ejus Evangelium discamus quemadmodum vivere debea- 
mus, non etiam ut ejus adjuvemur gratia, quo bene vivamus. 
Yel hinc saltern confiteatur esse miserabiles tenebras in animo 
humano, qui scit quemadmodum dfebeat leonem domare, et nescit 
quemadmodum vivere. An et boo ut sciat sufficit ei liberum 
arbitriuiH lexque naturalis 1 Haec est sapientia verbi, qua evacua- 
tur crux Christi. Sed qui dixit, Perdam sajnentiam sajneyitum; 
quia ista crux non potest evacuari, profecto istam sapientiam 
per stultitiam praedicationis, qua credentes sanantur, evertit. Si 
enim possibilitas naturalis per liberum arbitrium et ad cognos- 
cendum quomodo vivere debeat, et ad bene vivendum sufficit 

Gal. w. 21 ; sibi ; ergo Christus gratis mortuus est ; ergo evacuatum est 
scandaluin crucis. Cur non etiam ego hie exclamem 1 imo 

Gal. V. 4. exclamabo, et istis increpitabo dolore Christiano : Evacuati estis 
a Christo, qui in natura justificamini, a gratia excidistis : igno- 

Rom. X. 3, 4. rantes enim Dei justitiam, et vestram volentes constituere, justitiae 
Dei non estis subjecti. Sicut enim finis legis, ita etiam naturae 
humanae vitiosae salvator Christus est, ad justitiam omni ere- 


In what sense the word ' all ' is to he understood, in that passage of the 
Apostle which is under discussion. 

48. Quod autem sibi opposuit ab eis dici, contra quos loqui- 
Rom. iii. 23. tur, Omues enim ^^eccaveritni ; manifestum est quod de his 
dicebat Apostolus qui tunc erant, hoc est, de Judaeis et Genti- 
bus. Sed plane illud quod commeraoravi, Per unum hominem 
jyeccatum intravit in 7nundum, et fer feccatwrn mors; et ita in 
omnes homines 2)ertransiit, in quo omnes 2,€>ccaverunt ; et an- 
tiques et recentiores, et nos et posteros nostros sententia ista 

Chap, xlii.] Dc Nattiva et Gratia. 91 

coraplectitu^. Ponit etiam illud testimonium, unde probet cum 
dicuntur omnes, non semper omnes omnino nullo praetermisso 
iritelligi oportere. ' Sicut 2)er unius,' inquit, 'delictum in omnes Rom. v. 18. 
homines in condem^ationem, ; sic et fer unius justitiam, in omnes 
homines in justificationem vitae! 'Cum per Christi/ inquit, 
' justitiam, non omnes, sed eos tantum qui illi obedire voluerunt, 
et Baptismi ejus ablutione purgati sunt, sanctificatos esse non 
dubium sit.' Non plane isto testimonio probat quod vult. Kam 
sicut dictum est, Sicut 'per unius delictum in omnes hoTuines in 
condemnationem, ut nullus praetermitteretur : sic et in eo quod 
dictum est, ^;er unius justitiam in omnes homines in justifica- Rom. v. 18. 
tioriem vitae, nullus praetermissus est : non quia omnes in eum 
credunt et Baptismo ejus abluuntur, sed quia nemo justificatur 
nisi in eum credat et Baptismo ejus abluatur. Itaque omnes 
dictum est, ne aliquo modo alio praeter ipsum quisquam salvus 
fieri posse credatur. Sicut enim uuo litterarum magistro in 
civitate constituto, rectissime dicimus, ' Omnes iste hie litteras 
docet ; ' non quia omnes cives litteras discunt, sed quia nemo 
discit, nisi quem ille docuerit : sic nemo justificatur, nisi quern 
justificaverit Christus. 


It is possible for man to he without sin, but (only) with the kelp of grade. 
In the saints, possibility advances together ivith realization. 

49. 'Sed esto,' inquit, 'consentiam quia omnes peccatores 
fuisse testatur. Dicit enim quid fuerint, non quod aliud esse 
non potuerint. Quamobrem et si omnes homines peccatores,' 
inquit, ' possent probari, definitioni tamen nostrae nequaquam id 
, obesset, qui non tam quid homines sint, quam quid possent esse 
defendimus.' Hie recte facit, aliquando consentire, quia non Ps. cxHi. 
justificabitur in conspectu Dei omnis vivens. Non tamen ibi 
esse quaestionem, sed in ipsa non peccandi possibilitate contendit, 
in qua nee nos adversus eum certare opus est. Nam neque 
illud nimis euro, utrum fuerint hie aliqui, vel sint, vel esse pos- 
sint, qui perfectam, cui nihil addendum esset, habuerint, vel 
habeantj vel habituri sint charitatem Dei (ipsa est enim veris- 

g2 De Natiira et Gratia. [Chap, xliit. 

sima, plenissima, perfectissimaque justitia) ; quoniam id, quod 
voluntate hominis adjuta per Dei gratiam fieri posse confiteor 
et defendo, quando vel ubi vel in quo fiat, nimium certare non 
debeo. Neque de ipsa possibilitate contendo, cum sanata et 
adjuta hominis voluntate possibilitas ipsa simul cum effectu in 
Sanctis proveniat, dum charitas Dei, quantum plenissime natura 
Rom. V. 5. nostra sana atque purgata capere potest, diffunditur in cordibus 
nostris per Spiritum Sanctum, qui datus est nobis. Melius 
itaque Dei causa agitur (quam se iste agendo dicit defensare 
naturam), cum et Creator et Salvator agnoscitur, quam cum 
defensa velut sana viribusque iutegris creatura opitulatio Salva- 
toris inanitur. 


God does not command impossihiliiies. 

50. Yerum est autem quod ait, ' Quod Deus tarn bonus quam 
Justus talem hominem fecerit, qui peccati malo carere sufficeret, 
sed si voluisset.' Quis enim eum nescit sanum et inculpabilem 
factum, et libero arbitrio atque ad juste vivendum potestate 
.uke X. 30. libera constitutum ? Sed nunc de illo agitur, quem semivivum 
latrones in via reliquerunt, qui gravibus saucius confossusque 
vulneribus non ita potest ad justitiae culmen ascendere, sicut 
potuit inde descendere : qui etiam si jam in stabulo est, adhuc 
I curatur. Non igitur Deus impossibilia jubet : sed jubendo 
admonet, et facere quod possis, et petere quod non possis. Jam 
nunc videamus unde possit, unde non possit. Iste dicit: 'Vo- 
luntate non est, quod natura potest.' Ego dico : Voluntate 
quidem non est homo Justus, si natura potest : sed medicina 
poterit, quod vitio non potest. 


The state of the question hetweew Pelagius and Catholics. The righteous 
men of old were saved hy the same faith in Christ as ourselves. 

51. Quid ergo jam opus est in pluribus immorari 1 Veniamu^ 
interius ad causam, quam in hac duntaxat quaestione vel solan 1 


Chap, xlv.] De Natuva et Gratia, 93 

vel pene solam cum istis habemus. Sicut enim ipse dicit, ' ad 

quod nunc agit non pertinere ut quaeratur, utrum fuerint, vel 

sint aliqui homines in hac vita sine peccato, sed utrum esse 

potuerint, sive possint : ' ita ego etiamsi fuisse vel esse consen- 

tiam, nullo modo tamen potuisse vel posse confirmo, nisi justi- 

ficatos gratia Dei per Jesum Christum Dominum nostrum et 

hunc crucifixum. Ea quippe fides justos sanavit antiques, quae ^ Cor. ii. 2. 

sanat et nos, id est, mediatoris Dei et hominum hominis Jesu 

Christi; fides sanguinis ejus, fides crucis ejus, fides mortis et 

resurrectionis ejus. Habentes ergo eiindem spiritum fidei, et 2 Cor. iv. 13. 

nos credimus, propter quod et loquimur. 

52. Iste vero objecta sibi quaestione, in qua revera intoler- 
abilis videtur cordibus Christianis, quid respondeat attendamus. 
Ait enim : ' Sed hoc est quod multos movet, inquies, quod non 
per Dei gratiam hominem sine peccato esse posse defendis.' 
Prorsus hoc est quod movet, hoc est quod objicimus. Rem 
ipsam dicit ; hoc omnino aegerrime sustinemus : hinc a Chris- 
tianis talia disputari, ea quam in alios et in ipsos habemus 
dilectione non ferimus. Audiamus igitur quomodo se ab objec- 
tione quaestionis hujus expediat. ' O ignorantiae caecitas,' 
inquit, 'o imperitae mentis ignavia, quae id sine Dei gratia 
(lefensari existimat, quod Deo tantum audiat debere reputari ! ' 
Si nesciremus quae sequantur, his tantummodo auditis, falsa nos 
de illis, jactante fama et quibusdam fratribus idoneis testibus 
a^severantibus, credidisse putaremus. Quid enim dici brevius 
potuit et verius, quam possibilitatem non peccandi, quantacum- 
que est vel erit in homine, nonnisi Deo debere reputari % Hoc 
et nos dicimus ; jungamus dexteras. 


lie takes another view of the illustrations and reasonings of Pelagim. 

53. An audienda sunt caetera 1 Audienda plane, et cor- 
rigenda utique vel cavenda. * Nam cum dicitur,' inquit, ' ipsum 
posse, arbitrii humani omnino non esse, sed auctoris naturae, Dei 
scilicet ; ecqui fieri potest ut absque Dei gratia intelligatur, quod 
ad Deum proprie pertinere censetur 1 * Jam coepit apparere 

94 De Natura et Gratia, [Chap. xlvi. 

quid dicat : sed ne forte fallamur, latius id explanat et clarius. 
' Sed ut hoc manifestius/ inquit, ' fiat, paulo latius disputandum 
est. Dicimus enim cujusque rei possibilitatem, non tarn in 
arbitrii humani potestate, quam in naturae necessitate con- 
sistere.' Exemplis etiam vel similitudinibus quid dicat illustrat : 
' Ut puta,' inquit, ' loqui possum : quod loqui possum, meum 
non est ; quod loquor, meum est, id est, propriae voluntatis : 
et quia quod loquor, meum est, utrumque facere possum, id est, 
et loqui et non loqui : quia vero quod loqui possum, meum non 
est, id est, arbitrii mei atque voluntatis, necesse est me semper 
loqui posse ; et si voluero non posse loqui, non possum tamen 
non posse loqui, nisi forte membrum illud adimam, quo loquendi 
impleri officium potest/ Multa quidem dici possent, quibus, si 
velit, homo adimat sibi possibilitatem loquendi, non adempto illo 
membro quo loquimur. Velut si aliquid fiat unde vox ipsa 
tollatur, loqui nemo poterit manentibus membris; non enim 
vox hominis membrum est : vexato sane aliquo interiore membro 
fieri potest, non adempto. Sed ne verbo premere videar, mihi- 
que contentiose dicatur, ' Etiam vexare adimere est : ' possumus 
quidem id efficere et ore aliquibus vinculis sic clauso atque 
obserato, ut id aperire minime valeamus, neque ut aperiatur in 
nostra sit potestate, cum in potestate fuerit ut clauderetur 
manente integritate et sanitate membrorum. 


Necessity is not at variance with freedom of will. 

54. Sed quid ad nos 1 Videamus quid exinde contexat : 
'Voluntatis enim arbitrio,' inquit, 'ac deliberatione privatur, 
quidquid naturali necessitate constringitur.' Et hie nonnulla 
quaestio est. Per enim absurdum est, ut ideo dicamus non per- 
tinere ad voluntatem nostram quod beati esse volumus, quia id 
omnino nolle non possumus, nescio qua et bona constrictione 
naturae ; nee dicere audemus, ideo Deum non voluntatem, sed 
necessitatem habere justitiae, quia non potest velle peccare. 

Chap xlvii.] De Naticva et Gratia. 95 


Tlie same argument continued. 

55. Attendite etiam quae sequuntur : ' Hoc,' inquit, ' et de 
auditu, odoratu, vel visu sentiri possibile est, quod audire, 
odorari, videre potestatis nostrae sit ; ^ posse vero audire, vel 
odorari, vel videre potestatis nostrae non sit, sed in naturali 
necessitate consistat.' Aut ego non intelligo quid dicat, aut 
ipse. Quomodo enim in potestate nostra non est videndi possi- 
bilitas, si in potestate nostra est non videndi necessitas, quia in 
potestate est caecitas, qua id ipsum videre posse nobis, si volu- 
mus, adimamus 1 Quomodo autem in potestate nostra est videre, 
si velimus, cum etiam, salva integritate naturae corporis oculo- 
rumque nostrorum, nee volentes videre possimus, sive per noctem 
luminibus quae forinsecus adhibentur ademptis, sive nos quis- 
quam in tenebroso loco all quo includat ? Item si quod audire 
possumus vel non possumus, in nostra potestate non est, sed in 
naturae constrictione ; quod vero audimus vel non audimus, hoc 
est propriae voluntatis : cur non attendit, quanta audiamus 
inviti, quae penetrant in sensum nostrum etiam auribus obtura- 
tis, sicuti est de proximo serrae stridor, vel grunnitus suis ? 
Quanquam obturatio aurium ostendit, non in potestate nostra 
esse, apertis auribus non audire; facit etiam fortasse talis 
obturatio quae ipsum sensum nostrum adimat, ut in nostra 
potestate sit etiam audire non posse. De odoratu autem quod 
dicit, nonne parum attendit, ' non esse in nostra potestate posse 
odorari vel non posse, sed in nostra potestate esse,' hoc est, in 
libera voluntate, ' odorari vel non odorari : ' cum inter odores 
graves et molestos quando conetituti fuerimus, si quis nos illic 
manibus ligatis constituat, servata prorsus integritate ac salute 
membrorum velimus non odorari, nee omnino possimus ; quia 
cum spiritum ducere cogimur, simul et odorem quem nolumus 
trahimus 1 


The assistance of grace in a nature in a state of integrity. 

56. SicuT ergo istae similitudines falsae sunt, ita et illud 
propter quod eas voluit adhibere. Sequitur enim et dicit : 

9^ De Natura et Gratia, [Chap. xlix. 

' Simili ergo modo de non peccandi possibilitate intelligendum 
est, quod non peccare nostrum sit, posse vero non peccare non 
nostrum.' Si de integra et sana hominis natura loqueretur, 

Rom. viii. quam modo non habemus (Spe enim salvi facti sumus ; spes 
autem quae videtur non est spes: si autem quod non videmus 
speramus, per patientiam exspectamus), nee sic recte diceret, quod 
non peccare nostrum tantummodo sit, quamvis peccare nostrum 
esset : nam et tunc esset adjutorium Dei, et tanquam lumen 
sanis oculis quo adjuti videant, se praeberet volentibus. Quia 

Wisd. ix. 15. vero de hac vita disputat, ubi corpus quod corrumpitur aggravat 
animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitan- 
tem ; miror quo corde, etiam sine adjutorio medicinae Salvatoris 
nostri, nostrum putet esse non peccare, posse vero non peccare 
naturae esse contendat, quam sic apparet esse vitiatam, ut hoc 
majoris vitii sit non videre. 


It does not detract from God's Omnipotence tliat He is unable to sin, 
or to die, or to kill Himself. 

57. ' Quia non peccare,' inquit, ' nostrum est, possumus pec- 
care et non peccare.' Quid, si alius dicat, ' Quia nolle infelici- 
tatem, nostrum est, possumus eam et nolle et velle'?' Et tamen 
earn velle omnino non possumus. Quis enim ullo modo velle 
esse possit infelix, etiamsi aliud vult ubi eum et nolentem 
infelicitas consequatur 1 Deinde, quia Dei multo magis est non 
peccare, num audebimus eum dicere et peccare posse et non 
peccare 1 Absit a nobis ut Deum peccare posse dicamus. Non 
enim, ut stulti putant, ideo non erit omnipotens, quia nee mori 
: Tim. ii. 73. potcst, ct ucgarc SO ipsum non potest. Quid est ergo quod 
loquitur, et quibus locutionum regulis conatur persuadere, quod 
non vult considerare 1 Adhuc addit et dicit : ' Quia vero posse 
non peccare, nostrum non est ; et si voluerimus non posse non 
peccare, non possumus non posse non peccare.' Intorte hoc 
dixit, et ideo subobscure. Sed ita posset dici planius : * Quia 
posse non peccare, nostrum non est ; seu velimus, seu nolimus, 
possumus non peccare.' Non enim ait, Seu velimus, seu 

Chap. LI.] Dc Natuva et Gratia, 97 

nolimus, non peccamus ; sine dubio enim peccamus, si volumus : 
sed tamen velimus nolimus, habere nos asserit non peccandi 
possibilitatem, quam naturae insitam dicit. Sed de hpmine 
sanis pedibus tolerabiliter dici potest, ' velit nolit habet ambu- 
landi possibilitatem:' confractis vero, 'etsi velit, non habet.' 
Vitiata est natura de qua loquitur. Quid superbit terra et cinis % Ecclus. x. 9. 
Vitiata est, medicum implorat : Salvum mefac, Domine, clamat : Ps.xi.(xii.)2. 
Sana animam meam, clamat. Quid intercludit has voces, ut Ps.xi.(xii.)5. 
defendendo quasi praesentem possibilitatem, futuram impediat 
sanitatem 1 


GrcLce is assailed even by pious and God-fearing men. 

58. Et videte quid adjungat, unde illud confirmari existimat. 
' Quia nulla,' inquit, ' adimere voluntas potest, quod insepara- 
biliter insitum probatur esse naturae.' Unde ergo ilia vox : Ut Gal. v. 17. 
non quae vultis ilia facialis ? Unde etiam ilia : Non enim quod Rom. vii. 15. 
volo facio honum; sed quod odi malum, hoc ago? Ubi est 
possibilitas, quae inseparabiliter insita probatur esse naturae ] 
Ecce homines non ea quae volunt faciunt : et de non peccando 
utique agebat, non de volando, quia homines, non alites erant. 
Ecce homo quod vult bonum non agit ; sed quod non vult malum, 
hoc agit : velle illi adjacet, perficere autem honum non adjacet. Rom. vii. 18. 
Ubi est possibilitas, quae inseparabiliter insita probatur esse 
naturae % Quemlibet enim in se transfiguret, si de se ipso ista 
non dicit Apostolus, hominem certe in se transfigurat. Ab isto pp. i Cor. 
autem ipsa humana natura inseparabilem nihil peccandi possibi- 
litatem habere defenditur. Sed his verbis id agitur, etiam a 
nesciente qui loquitur, non autem nesciente illo qui haec 
loquenda incautis etiam Deum timentibus suggerit, ut eva- 
cuetur Christi gratia, humana sibi ad justitiam suam quasi 
sufficiente natura. 


In what sense Pelagius ascribes to God's grace the possibility of not sinning. 

59. Ut autem declinetur invidia, qua Christiani pro salute 
sua clamant et dicunt, * Quare sine adjutorio gratiae Dei dicis 


98 De Natura H Gratia. [Chap. lii. 

hominem posse non peccare 1' 'Ipsa/ inquit, 'non peccandi 
possibilitas non tain in arbitrii potestate, quam in naturae 
necessitate est. Quidquid in naturae necessitate positum est, 
ad naturae pertinere non dubitatur auctorem, utique Deum. 
Quomodo ergo,' inquit, 'absque Dei gratia dici existimatur, 
quod ad Deum proprie pertinere monstratur % ' Expressa est 
sententia quae latebat, non est quemadmodum possit abscondi. 
Ideo Dei gratiae tribuit non peccandi possibilitatem, quia ejus 
naturae Deus auctor est, cui possibilitatem non peccandi in- 
separabiliter insitam dicit. Cum vult ergo facit, quia non vult 
non facit. Ubi enim est inseparabilis possibilitas, ei accidere 
non potest voluntatis infirmitas, vel potius voluntatis adjacentia 
Rom. vii. 18. et pcrfectionis indigentia. Si ergo ita est, unde venit, Velle 
adjacet, perficere autem honum non adjacet ? Si enim iste qui 
hunc librum scripsit, de ilia hominis natura loqueretur, quae 
primo inculpata et sana condita est, utcumque acceptaretur hoc 
dictum : quanquam inseparabilem habere possibilitatem, id est, 
ut ita dicam, inamissibilem, non debuit ilia natura dici, quae 
vitiari posset, et medicum quaerere, qui caeci oculos sanaret, et 
videndi possibilitatem restitueret, quae fuerat amissa per caecita- 
tem : quoniam caecus puto quod velit videre, sed non potest ; si 
autem vult et non potest, inest voluntas, sed amissa est pos- 


The same argument. 

60. Adhuc videte quas moles conetur, qua suam sententiam 
ducat, irrumpere, si valeret. Objicit enim sibi quaestionem, 

Gal. V. 17. dicens : * Sed caro nobis secundum Apostolum contraria est, 
inquies.' Deinde respondet : ' Qui fieri potest, ut cuicuraque 
baptizato sit caro contraria, cum secundum eumdem Apostolum 

Rom. viii". 9. in camc non esse intelligatur ? Ita enim ait : Vos autem in 
carne non estis! Bene, quod baptizatis dicet carnem contrariam 
esse non posse ; quod utrum verum sit, post videbimus : nunc 
vero quia non potuit penitus se oblivisci esse Christianum, sed id 
licet tenuiter recordatus est, recessit a defensione naturae. Ubi 
est ergo inseparabilitas possibilitatis 1 An forte nondum bapti- 

Chap, liii.] De Natuva et Gratia, 99 

zati in natiira hominum non sunt? Hie prorsus, hie posset 
evigilare, et si advertat potest. ' Qui fieri potest/ inquit, ' ut 
cuicumque baptizato sit caro contraria % ' Ergo non baptizatis 
potest caro esse contraria. Exponat quemadmodum ; cum sit 
etiam in ipsis ilia ab eo multum defensa natura : certe vel in eis 
concedit esse vitiatam, si jam in baptizatis ille saucius sanus de 
stabulo egressus est, aut sanus in stabulo est, quo eum curandum Luke x. 
misericors Samaritanus advexit. Porro si vel istis concedit ^'^^^' 
carnem esse contrariam, dicat quid contigerit, cum sit utrumque, 
hoc est, et caro et spiritus creatura unius ejusdemque Creatoris, 
procul dubio bona, quia boni; nisi quia hoc est vitium, quod 
propria inflictum est voluntate ; et hoc ut in natura sanetur, eo 
ipso opus est Salvatore, quo instituta est natura creatore. Hoc 
Salvatore, eaque illius medicina, qua Yerbum caro factum est, ut John i. 14. 
habitaret in nobis, si opus esse fateamur parvis et magnis, id est, 
a vagitibus infantum usque ad canos senum; tota quae inter 
nos est hujus quaestionis controversia dissoluta est. 


What ' Grace of God ' is here under discussion. The ungodly fnan, dying, 
is not delivered from concupiscence. 

61. Nunc jam videamus, utrum et baptizatis legatur caro 
esse contraria. Ubi quaero, quibus dicebat Apostolus, Caro Gal. v. 17. 
concupiscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem; 
Jiaee enim invicem adversantur ; ut non ea quae vniUis facialis .? 
Ad Galatas, ut opinor, id scripsit : quibus dicit. Qui ergo trihuit Gal. iii. 5. 
vohis Sjyiritum, et virtutes operatur in vohis ; ex operibus legis, 
an ex auditu Jldei ? Unde apparet eUm Christianis loqui, et 
quibus Deus tribuerat Spiritum ; ergo etiam baptizatis. Ecce 
et baptizatis caro invenitur esse contraria, et non adesse possibi- 
litas ilia, quam inseparabiliter insitam dicit esse naturae. Ubi 
est quod ait, ' Qui fieri potest ut cuicumque baptizato sit caro 
contraria ? ' Quomodolibet intelligat * carnem,' quia revera non 
natura ejus quae bona est, sed vitia carnalia ' carnis * hoc loco 
nomine nuncupantur; ecce tamen etiam baptizatis caro con- 
traria est ; et quomodo contraria ? Ut non quod volunt faciant. 

H 2 

100 De Natura et Gratia. [Chap. liv. 

Ecce adest voluntas in homine ; ubi est possibilitas ilia naturae % 

Rom. vii. Fateamur gratiam necessariam, clamemus, Miser ego homo, quis 
24, 25. , , . 

me liherahit de corpore mortis hujus 2 Et respondeatur nobis, 

Gratia Dei per Jesum Christum Dominum nostrum. 

62. Quando enim istis rectissime dicitur, ' Quare sine adjutorio 
gratiae Dei dicitis bominem posse esse sine peccato 1 ' non tunc 
de ilia gratia quaestio est, qua est liomo conditus ; sed de ista, 
qua fit salyus per Jesum Christum Dominum nostrum. Fideles 

Matt. vi. 13. enim orantes dicunt, Ne nos in/eras in t&ntationem ; sed libera 
nos a malo. Si adest possibilitas, utquid orant^ Aut a quo 
malo se liberari orant, nisi maxime de corpore mortis hujus ? 
unde non liberat nisi gratia Dei per Jesum Christum Dominum 
nostrum. Non utique de substantia corporis, quae bona est; 
sed de vitiis carnalibus, unde non liberatur homo sine gratia 
Salvatoris, nee quando per mortem corporis discedit a corpore. 

Rom. vii. 23. Et hoc ut diccrct Apostolus, quid supra dixerat ? Video aliam 
legem in membris mds rejmgnantem legi mentis meae, et captivum 
me ducentem in lege peccati, quae est in membris mds. Ecce 
quod vitium naturae humanae inobedientia voluntatis inflixit. 
Orare sinatur, ut sanetur. Quid tantum de naturae possibilitate 
praesumitur ? Vulnerata, sauciata, vexata, perdita est : vera 
confessione, non falsa defensione opus habet. Gratia ergo Dei, 
non qua instituatur, sed qua restituatur, quaeratur ; quae ab 
isto sola clamatur non esse necessaria, cum tacetur. Qui si 
omnino nihil de gratia Dei diceret, nee cam quaestionem sol- 
vendam sibi proponeret, ut a se de hac re invidiam removeret, 
posset putari hoc quidem sentire, quod Veritas habet, sed non 
dixisse, quia non ubique omnia dicenda sunt : . proposuit de 
gratia quaestionem, id respondit quod habebat in corde ; definita 
quaestio est, non quam volebamus, sed ubi quid sentiret, dubi- 


An argvment. 

63. Deinde multis verbis Apostoli conatur ostendere, unde 
non est controversia, * quod caro ab illo ita saepe nominetur, 
ut velit intelligi, non substantiam, sed opera carnis.' Quid 

Chap. Liv.] Dc Natura et Gratia^ loi 

hoc ad rem % Vitia carnis contraria sunt voluntati hominis : 
non natura accusatur; sed vitiis medicus quaeritur. Quid est 
quod interrogat, 'Quis fecit homini spiritum?' et respondet 
sibi, 'Sine dubio Deus.' Et item interrogat, ' Carnem quis 
creavif?' itemque respondet, 'Idem, credo, Deus.' Interrogat 
tertio, ' Bonus est qui utrumque creavit Deus ? ' respondet, 
' Nulli dubium est.' Adhuc interrogat, ' Et utrumque quod 
bonus auctor creavit, bonum est?' et ad hoc respondet, 'Con- 
fitendum est.' Deinde concludit, 'Si igitur et spiritus bonus 
est, et caro bona, ut a bono auctore condita; qui fieri potest 
ut duo bona possint sibi esse contraria'?' Omitto dicere quia 
tota hujus ratiocinatio turbaretur, si quis ab eo quaereret, 
'Aestum et frigus quis fecit 1' responderet enim, 'Sine dubio 
Deus.' Non ego multa interrogo : ipse concludat, utrum aut 
ista possint dici non bona, aut non appareant inter se esse 
contraria. Hie forte dicit, ' Qualitates sunt istae substantiarum, 
non substantiae.' Ita est, verum est; sed qualitates naturales, 
et ad Dei creaturam sine dubio pertinentes : substantiae quippe 
non per se ipsas, sed per suas qualitates, sicut aqua et ignis, 
dicuntur sibi esse contrariae. Quid, si ita sunt caro et spiritus % 
quod quidem non affirmamus ; sed ut ratiocinationem ejus non 
necessaria illatione conclusam ostenderemus, hoc diximus. Pos- 
sunt enim et contraria non invicem adversari, sed ex alterutro 
temperari et bonam valetudinem reddere : sicut in corpore 
siccitas et humiditas, frigus et calor, quorum omnium tempe- 
ratione bona corporalis valetudo consistit. Sed quod contraria 
est caro spiritui, ut non ea quae volumus faciamus ; vitium est, 
non natura : gratia medicinalis quaeratur, et controversia 

64. Duo quippe ista bona, a bono Deo condita, quomodo 
contra hujus ratiocinationem in non baptizatis hominibus pos- 
sunt sibi esse contraria? An et hoc eum dixisse poenitebit, 
quod affectu aliquo fidei Christianae locutus est? Cum enim 
dixit, 'Qui fieri potest ut cuicumque jam baptizato sit caro 
contraria?' significavit non baptizatis carnem posse esse con- 
trariam. Nam cur addidit, 'jam baptizato;' cum posset etiam 
hoc non addito dicere, 'Qui fieri potest ut cuicumque sit caro 

loij De Natura et Gratia. [Chap. lv. 

contraria : ' atque ad hoc probandum subjicere illam ratio- 
cinationem suam, quia utrumque bonum est a bono conditum, 
et ideo non potest inter se esse contrarium % Si ergo non 
baptizati, quibus certe fatetur carnem esse contrariam, suis 
ilium interrogation ibus urgeant et dicant, 'Quis fecit homini 
spiritum % ' iste respondebit * Deus.' Itemque illi, ' Carnem quis 
creavit 1 ' respondet iste, ' Idem, credo, Deus. ' Illi tertio, 
' Bonus est qui utrumque, creavit Deus V et iste, * Nulli dubium 
est.* Atque illi unum quod restat inquirant, ' Et utrumque 
quod bonus auctor creavit bonum est V iste fatebitur. Tunc 
illi eum suo gladio jugulabunt, inferentes conclusionem ejus et 
dicentes : * Si igitur spiritus bonus, et caro bona, ut a bono 
auctore condita, qui fieri potest ut duo bona sibi possint esse 
contraria V Hie forte ille respondebit : * Date veniam, quia 
non debui dicere, cuicumque baptizato carnem non posse esse 
contrariam, ut hoc modo vobis non baptizatis contrariam con- 
fiterer; sed sine ulla exceptione dicere debui, carnem nulli 
esse contrariam.' Ecce quo se ipse compingit ; ecce quae 
loquitur, qui non vult clamare cum Apostolo, Quis me liherahit 
de corjpore mortis hujus ? Gratia Dei ^^er Jesum Christum 
Dominum nostrum. * Sed cur,' inquit, ' clamem, jam baptizatus 
in Christo? Illi hoc clament, qui nondum tale beneficium 
perceperunt, quorum in se voces figurabat Apostolus ; si tamen 
vel hoc dicunt.' Sed naturae ista defensio nee illos hac voce 
exclamare permittit. Neque enim in baptizatis natura est, 
et in non baptizatis natura non est. Aut si vel in illis vitiata 
esse conceditur, ut non sine causa clament, Infelix homo, quis 
me liherahit de cor2)ore mortis hujus ? eisque subveniatur in 
eo quod sequitur. Gratia Dei per Jesum, Christum Dominum 
nostrum; concedatur jam tandem aliquando humanam medico 
Christo indigere naturam. 


* The lody of death ' refers to fault, not to substance. 

65. QuAERO autem, ubi natura istam perdiderit libertatem, 
quam sibi dari exoptat, cum dicit, quis me liherahit ? non enim 

Chap, lv.] De NatM7'a et Gratia. 103 

et ille substantiara carnis accusat, cum dicit liberari se cupere 
de corpore mortis hujus, cum etiam corporis, sicut animae, 
natura Deo bono auctori tribuenda sit ; sed utique de vitiis 
corporis dicit. Nam de corpore mors corporis separat: sed 
contracta ex illo vitia cohaerent, quibus justa poena debetur, 
quam etiam in inferno ille dives invenit. Hinc se non poterat Luke xvi. 
utique liberare qui dicit, Quis me liherahit de corjpore mortis 
hujus 7 Ubicumque autem istam perdiderit libertatem, certe 
inseparabilis est possibilitas ilia naturae, habet posse per na- 
turale subsidium, habet velle per liberum arbitrium ; cur quaerit 
Baptismatis sacramentum^ An propter commissa praeterita, 
ut ea tantum ignoscantur, quae fieri infecta non possunt ? Di- 
mitte hominem, clamet quod clamabat. Non enim tantum 
desiderat, ut per indulgentiam sit de praeteritis impunitus, Rom. vii. 
sed etiam ut sit de caetero ad non peccandum fortis et validus. ^^' ^^' 
Condelectatur enim legi Dei secundum interiorern hominem, 
videt autem aliam legem in memhris suis rei^ugnantem legi 
mentis suae: videt esse, non recolit fuisse; praesentibus ur- 
getur, non praeterita reminiscitur. Nee tantum repugnantem 
videt, verum etiam cajMvantem se in lege peccati, quae est in 
msmbris ejus, non quae fuit. Hinc est quod clamat : Infelix 
homo, quis me liherahit de corpore mortis hujus 1 Sinatur orare, . 
sinatur adjutorium medici potentissimi flagitare. Quid contra- 
dicitur % Quid obstrepitur ] quid miser misericordiam Christi 
petere probibetur, et hoc a Christianis ? Nam et illi cum 
Christo ambulabant, qui caecum lumen clamando petere pro- 
hibebant ; sed etiam inter tumultum contradicentium audit ille 
clamantem ; unde huic responsum est, Gratia Dei per Jesum 
Christum Dominum nostrum. 

66. Porro si ab istis vel hoc impetramus, ut nondum baptizati 
implorent auxilium gratiae Salvatoris, non est hoc quidem pa- . 
rum adversus illam falsara defensionem tan quam sibi sufficientis 
naturae et potestatis liberi arbitrii : neque enim sibi sufficit qui . 
dicit, Infelix homo, quis me liherahit ? aut plenam libertatem 
habere dicendus est, qui se adhuc poBtulat liberari. 

104 De Natura et Gratia, [Chap. lvi. 


The same argument. 

Veeumtamen etiam illud videamus, utrum illi qui baptizati 
sunt faciant bona quae volunt, nulla carnis concupiscentia re- 
pugnante. Sed quid hinc dicamus, ipse commemorat, ubi con- 
cludens hunc locum, ' Ut diximus,' inquit, ' illud quo continetur, 
Garo concupiscit adversus spiritum, non de carnis substantia, 
sed de operibus sentire necesse est.' Hoc et nos dicimus, non 
» de carnis substantia, sed de operibus dictum, q-^ veniunt de 

camali concupiscentia, de peccato scilicet, de quo praecepit ut 
Rom. vi. 12. non regnet in nostro mortali corpore ad obedieudum desideriis 


Who is said to he * under the Law^ _ 

67. Sed attendat etiam ipse, jam baptizatis fuisse dictum, 
Caro concupiscit adversus sjnritum, et spiritus adversus carnem ; 
ut non ea quae vultis faciatis. Et ne ab ipsa pugna desides 
faceret, et per banc sententiam laxamentum peccandi dedisse 

Gal. V. 17, 18. videretur, adjungit. Quod si spiritu ducimini, non adhuc estis 
sub lege. Sub lege est enim, qui timore supplicii quod lex 
minatur, non amore justitiae, se sentit abstinere ab opere 
peccati, nondum liber nee alienus a voluntate peccandi. In 
ipsa enim voluntate reus est, qua mallet, si fieri posset, non 
esse quod timeat, ut libere faciat quod occulte desiderat. Ergo 
si spiritu, inquit, ducimini, non adhuc estis sub lege : utique 
lege quae timorem incutit, non tribuit charitatem; quae cha- 
ritas Dei diffusa est in cordibus nostris, non per legis litteram, 

Rom. V. 5. sed per Spiritum Sanctum qui datus est nobis. Haec est lex 
libertatis, non servitutis ; quia charitatis utique, non timoris : 

James i, 25. dc qua ct Jacobus apostolus ait, Qui autem persiyexerit in legem, 
perfectam libertatis. Unde et ille non quidem jam lege Dei 
terrebatur ut servus, sed condelectabatur ei secundum interio- 
rem hominem : videt tamen adhuc aliam legem in membris 
Buis repugnantem legi mentis suae. Ita et hie, Si spiritu^ 

Chap, lix.] De Natuva et Gratia. 105 

inquit, ducimini, non adhuc estis sub lege. In quantum quisque 
spiritu ducitur, non est sub lege, quia in quantum condelec- 
tatur legi Dei, non est sub legis timore, quia timor tormentum ijohniv. 18. 
habet, non delectationem. 


The same argument. 

68. Proinde si recte sentimus, sicut pro membris sanatis 
gratias agere, itj{ pro sanandis orare debemus, ut absolutissima 
cui nihil addi i,pssit sanitate, perfecta Dei suavitate, plena 
libertate perfruamur. Non enim abnuimus humanam naturam 
posse esse sine peccato, aut ullo modo negare debemus perfici 
posse, quam proficere non negamus, sed gratia Dei per Jesum 
Christum Dominum nostrum ; eo adjuvante fieri dicimus, ut 
justa et beata sit, a quo creata est ut sit. Facile itaque re- 
fellitur, quod a quibusdam sibi dicit opponi, ' Diabolus nobis 
adversatur.' Prorsus huic objectioni et eadem verba respon- 
demus, quae ipse respondit : ' Kesistamus illi, et fugiet. Besistite, James iv. 7. 
inquit beatus apostolus, diabolo, et fugiet a vobis. Unde ani- 
madvertendum est quid possit his nocere quos fugit, vel quam 
virtutem habere intelligendus sit, qui solis praevalere non re- 
sistentibus potest.' Haec et mea verba sunt: verius enim 

dici non potest. Sed hoc interest inter nos et istos, quod nos 

etiam cum diabolo resistitur, poscendum Dei adjutorium, non 

solum non negamus, verum etiam praedicamus ; isti autem 

tantam tribuunt potestatem voluntati, ut pietati auferant ora- 

tionem. Nam utique ut diabolo resistamus et fugiat a nobis, 

ideo precantes dicimus, iV^e nos inferas in tentationem ; ideo Matt. vi. 13. 

et admoniti sumus tanquam ad imperatore milites exhortante 

et dicente, Vigilate, et orate, ne intretis in tentationem. Mark xiv. 38. 


The same argument. 

69. Quod vero contra eos disputat, qui dicunt, ' Et quis nolit 
sine peccato esse, si hoc in hominis esset positum potestate *? ' 

io6 De Natura et Gratia. [Chap. lx. 

recte quidem disputat, * hoc ipso eos confiteri non esse impossi- 
bile, quia hoc vel multi, vel omnes volunt : ' sed hoc unde sit 
possibile confiteatur, et pax est. Ipsa est enim gratia Dei jyer 
Jesum Christum Dominum nostrum, qua omnino iste nos orantes 
adjuvari ut non peccemus, nusquam dicere voluit. Quod si 
forte latenter sentit, ignoscat aliter suspicantibus. Ipse enim 
hoc facit, qui cum tantam de hac re patiatur invidiam, sentire 
id vult, et confiteri vel profiteri non vult. Quid erat magnum 
ut hoc diceret, cum praesertim sibi hoc tanquam ex persona 
adversariorum oppositum tractare et aperire susceperit? Cur 
illic solam naturam defendere voluit, et quia homo ita creatus 
est, ut non peccare posset, si peccare noluisset, asseruit, ac per 
hoc quod ita creatus est, earn possibilitatem ad gratiam Dei 
pertinere definivit, qua possibilitate si noluerit peccare, non 
peccat ; et noluit aliquid dicere de eo, quod ipsa natura gratia 
Dei per Jesum Christum Dominum nostrum vel sanatur quia 
vitiata est, vel quia sibi non sufficit adjuvatur ? 


Whether any one is without sin in this life. 

70. Utkum enim in hoc saeculo fuerit, vel sit, vel possit esse 
aliquis ita juste vivens, ut nullum habeat omnino peccatum, 
potest esse aliqua quaestio inter veros piosque Christianos : 
posse tamen esse certe post banc vitam quisquis ambigit, desipit. 
Sed ego nee de ista vita volo contendere. Quanquam enim mihi 

Ps. cxHi. non videatur aliter intelligendum quod scriptum est, Nonjusti- 
ficahitur in conspectu tuo omnis vivens, et si qua similia : utinam 
tamen possit ostendi, vel haec testimonia melius aliter intelligi 
posse, vel perfectam plenamque justitiam cui prorsus nihil ad- 
dendum sit, et heri fuisse in aliquo, dum in isto corpore viveret, 
et hodie esse, et eras futuram; dum tamen longe plures sint, 
qui cum sibi usque ad ultimum vitae hujus diem necessarium 

Matt. vi. 12. esse non dubitent, ut veraciter dicant, Dimitte nobis debita 
'nostra, sicut et nos dimittimus debitorihus nostris ; spem suam 
tamen in Christo atque in ejus promissionibus veram, certam, 

Chap, lxi.] Dc Nutuva et Gratia. 107 

firmam esse confidant. Nullo tamen modo nisi adjuvante gratia 
Salvatoris Christi crucifixi, et dono Spiritus ejus, vel quoslibet 
ad plenissimam perfectionem, vel quemquam ad qualemcumque 
provectum verae piaeque justitiae pervenire, qui negaverint, 
nescio utrum recta possint in qualiumcumque Christianorum 
numero deputari. 


Beply to quotations from CatJioUc writers {Lactantius, Hilary) Ambrose, and 
Jerome) adduced by Pelagius in Ms own defence. 

71. Ac per. hoc et ea testimonia, quae non quidem de Scrip- 
turis canonicis, sed de quibusdam Catholicorum tractatorum 
opusculis posuit, volens occurrere iis qui eum solum dicerent 
ista defendere, ita sunt media, ut neque contra nostram senten- 
tiam sint, neque contra ipsius. In quibus etiam nonnihil de 
libris meis interponere voluit, me quoque aliquem deputans, qui 
cum illis commemorari dignus viderer. Unde ingratus esse non 
debeo, et familiariore affectu nolim ut erret, qui hunc mihi 
detulit honorem. Prima enim quae posuit, quia nomen ejus 
qui ea dixit, non ibi legi, sive quia ille non scripsit, sive quia 
codex quem misistis id aliqua forte mendositate non habuit, 
pertractare quid opus est % Maxime quoniam me, in hujusmodi 
quorumlibet hominum scriptis liberum (quia solis canonicis 
debeo sine ulla recusatione consensum), nihil movet quod de 
illius scriptis, cujus nomen non ibi inveni, ille posuit : ' Oportuit Lact. inst. 
magistrum doctoremque virtutis homini simi-llimum fieri, ut 
vincendo peccatum doceat hominem vincere posse peccatum.' 
Quomodo enim dictum sit, auctor hujus sententiae viderit qua- 
liter possit exponere; dum tamen nos minime dubitemus, 
peccatum Christum in se non habuisse quod vinceret, qui natus 
est in similitudine carnis peccati, non in carne peccati. Aliud Rom. vHi. 3. 
ejusdem ita posuit : ' Et iterum, ut desideriis carnis edomitis, Lact. inst. 
doceret non necessitatis esse peccare, sed propositi ac voluntatis.' 
Ego desideria carnis (si non illicitarum concupiscentiarum hie 
dicuntur) accipio, sicuti est fames, sitis, refectio lassitudinis, et 
si quid hujusmodi est. Per haec enim quidam, quamvis ea sint 

io8 De Natura et Gratia. [Chap. lxii. 

inculpabilia, in culpas decidunt ; quod ab illo Salvatore abfuit, 
Matt.iv 2; etiamsi haec in eo fuisse propter similitudinem carnis peccati, 

John IV, 6. ^ *■ r ' 

Evangelio teste videamus. 


To do and to perform righteousness. 
HJionMatt. 72. Beatus vcro Hilarius, cuius verba haec posuit, 'Non 

V. 8(Comm. ..... ... . 

c. 4). enim nisi spiritu perfecti et immortalitate mutati, quod solis 

mundis corde dispositum est, hoc quod in Deo est immortale 
cernemus ; ' quid dixerit contra id quod dicimus, vel quid istum 
adjuvet, nescio, nisi quia posse esse hominem mundo corde 
testatus est. Quod quis negat? sed gratia Dei per Jesum 
Christum Dominum nostrum, non sola arbitrii libertate. Item 

Hii. Fragm. quod cum dixissc commemorat, * Quas Job litteras legeret, ut 
abstineret se ab omni re maligna 1 quia Deum sola mente vitiis 
non admixta venerabatur, Deum autem colere justitiae proprium 
oflficium est : ' quid fecisset Job dixit, non quid in hoc saeculo 
perfecisset, aut sine gratia Salvatoris, quem etiam prophetavit, 
vel fecisset vel perfecisset. Abstinet enim se ob omni re mala, 
etiam qui habet peccatum, quod in se regnare non sinit, cui 
subrepit improbanda cogitatio, quam pervenire ad finem operis 
non permittit. Sed aliud est non habere peccatum, aliud non 
obedire desideriis ejus. Aliud est implere quod praeceptum est, 

Exod. XX. 17. Non concujpisces ; et^liud est per quemdam abstinentiae conatum 

xA^iH^s'o. saltem id agere quod item scriptum est, Post coTicupiscentias tuas 
non eas; nihil horum tamen scire se recte posse sine gratia Sal- 
vatoris. Facere est ergo justitiam, in vero Dei cultu cum 
interno concupiscentiae malo interna conflictatione pugnare : 
perficere autem, omnino adversarium non habere. Nam qui 
pugnat, et adhuc periclitatur, et aliquando percutitur, etiam si 
non sternitur; qui autem non habet adversarium, plena pace 
laetatur. Et ipse esse sine peccato verissime dicitur, in quo 
nullum habitat peccatum ; non qui per abstinentiam mali operis 

Rom. vii. 20. dicit. Jam non ego ojyeror illud, sed id quod in me habitat 

73. Nam et ipse Job de peccatis suis non tacet, et utique 

Chap, lxiii.] Db Natuva et Gratia. 109 

huic amico vestro merito placet, humilitatem nuUo modo ' in 
falsitatis parte ponendam:' unde id quod Job confitetur, quia 
verax Dei cultor est, procul dubio veraciter confitetur. Et ipse 
Hilarius cum locum Psalmi exponeret, ubi scriptum est, S'pre- 
visti omnes discedentes a justificationibus tuis, ait : ^ Si enim Hilar, on 
Deus peccatores sperneret, omnes utique sperneret; quia sine (cxix.)ii8. 
peccato nemo est. Sed spernit discedentes a se, quos apostatas 
vocant.' Videtis quemadmodum non dixerit, quia sine peccato 
nemo fuerit, tanquam de praeteritis loquens^, sed quod sine pec- 
cato nemo sit ; unde quidem, ut dixi, non contendo. Quisquis 
enim non cedit Joanni apostolo, qui nee ipse ait, Si dixerimus i John i. 8. 
quia peccatum non habuimus, sed non Jiahemus : episcopo 
Hilario quomodo cessurus est % Pro gratia Christi clamo, sine 
qua nemo justificatur, tanquam sufRciente naturae libero arbi- 
trio. Imo ipse pro ea clamat : ei cedatur dicenti, Sine me nihil John xv. 5. 
potestis facere, 


Other passages quoted from Ambrose against Pelagius. 

74. Sanctus autem Ambrosius revera in eo loco quem iste Ambr. on 

. ^ Luke i. 6 

commemorat, illis resistit qui dicunt nommem non esse posse (Exp. 6. i 

. . . . s- 17)- 

sine peccato in bac vita. Ut enim ea diceret, accepit occa- 
sionem de Zacbaria et Elisabeth, quod in Evangelio commemo- Luke i. 6. 
rati sunt ambulasse in omnibus justificationibus legis sine 
querela : numquid tamen negat gratia Dei fieri per Jesum 
Christum Dominum nostrum? Ex qua fide etiam ante ejus 
passionem justos vixisse non dubium est, qui praestat Spiritum 
Sanctum qui datus est nobis, per quem diffunditur charitas in Rom. v. $• 
cordibus nostris, qua una justi sunt quicumque justi sunt. 
Quem Spiritum memoratus episcopus etiam precibus impetran- 
dum admonet (ita illi voluntas divinitus non adjuta non sufficit), 
ubi in hymno suo dicit, 

Votisque praestat sedulis, Ambr. Hymn 

Sanctum mereri Spiritum. 3- 

75. Commemorabo et ego de hoc ipso opere sancti Ambrosii 
aliquid, ex quo iste commemoravit quod commemorandum puta- 


De Natura et Gratia. 

[Chap. LXIII. 

Ambr. on 
Luke i. 3. 

Ambr. on 
Luke i. 6. 

Eph. ii, 3. 

vit. * Visum est,'' inquit, ^mihi. Potest non soli visum esse, 
quod visum sibi esse declarat. Non enim voluntate tantum 
humana visum est, sed sicut placuit ei qui in me, inquit, loquitur 
Christus, qui ut id quod bonum est, nobis quoque bonum videri 
possit, operatur. Quern enim miseratur, et vocat. Et ideo qui 
Christum sequitur potest interrogatus, cur esse voluerit Chris- 
tianus, respondere, Visum est mihi. Quod cum dicit, non negat 
Deo visum; a Deo enim praeparatur voluntas hominum: ut 
enim Deus honorificetur a sancto, Dei gratia est/ Ecce quid 
iste sapiat, si verbis Ambrosii delectatur, quod a Deo praeparatur 
voluntas hominum ; et nulla, vel non magna quaestio est, quis vel 
quando perficiatur, dum tamen sine gratia Christi idipsum fieri 
posse minime dubitetur. Deinde quantum erat, ut attenderet 
iste unum versum de Ambrosii verbis quae possit. Cum enim 
ille dixisset, 'Nam cum Ecclesia ex gentibus, hoc est, ex pecca- 
toribus congregata sit, quomodo ex maculatis immaculata potest 
esse, nisi prime per Christi gratiam, quod abluta delicto sit; 
deinde, quod per qualitatem non peccandi abstineat a delictis ? ' 
ille addidit, quod iste apparet cur addere noluerit : ait namque 
ille, * Nee ab initio immaculata ; humanae enim hoc impossibile 
naturae : sed per Dei gratiam et qualitatem sit, quia jam non 
peccat, fit ut immaculata videatur.' Haec verba iste cur non 
addiderit, quis non intelligat 1 Hoc agitur utique nunc in hoc 
saeculo, ut ad istam, quam omnes sancti cupiunt, immaculatissi- 
mam puritatem Ecclesia sancta perveniat, quae in future saeculo 
neque aliquo malorum hominum sibi permixto, neque aliqua in 
se lege peccati resistente legi mentis, ducat mundissimam vitam 
in aeternitate divina. Tamen attendat iste quid secundum 
Scripturas Ambrosius episcopus dixerit, 'Nee ab initio imma- 
culata ; humanae enim hoc impossibile naturae.' Utique enim 
ab initio dicet, quo ex Adam nascimur. Nam et ipse Adam 
immaculatus procul dubio factus est : sed in eis qui sunt natura 
filii irae, ducentes ex illo quod vitiatum est in illo, ab initio esse 
immaculatos, humanae naturae impossibile definivit. 

Chap, lxiv.] De Natuva et Gratia, 1 1 1 


The same argument. 

76. Item Joannes Constantinopolitanus episcopus, cujus posuit 
sententiam, * dicit peccatum non esse substantiam, sed actum 
malignum:' quis hoc negat? * Et quia non est naturale, ideo Cp. Chrys. in 

•n -I 1 T . • Eph. Horn. 

contra lUud legem datam, et quod de arbitrii libertate descendit :' ii- 3- 
etiam hoc quis negat ? Sed nunc agitur de humana natura 
quae vitiata est ; agitur et de gratia Dei qua sanatur per medi- 
cum Christum, quo non indigeret si sana esset, quae ab isto 
tanquam sana, vel tanquam sibi sufficiente voluntatis arbitrio, 
posse non peccare defenditur. 

77. Quis item Christianus ignorat, quod beatissimum Xystum See below, 
Romanae Ecclesiae episcopum et Domini martyrem dixisse 
commemorat, ' Quia libertatem arbitrii sui permisit hominibus 

Deus, ut pure et sine peccato viventes similes fiant Deo V Sed 
ad ipsum arbitrium pertinet vocantem audire et credere, et ab 
eo in quem credit non peccandi adjutorium postulare. Nam 
utique cum dicit, * similes fiant Deo ; ' per charitatem Dei futuri 
sunt similes Deo, quae diffusa est in cordibus nostris, non 
naturae possibilitate, nee libero arbitrio quod est in nobis, sed 
per Spiritum Sanctum qui datus est nobis. Et quod dicit idem 
martyr, ' Templum sanctum est Deo mens pura, et altare opti- 
mum est ei cor mundum et sine peccato ; ' quis nescit ad istam 
perfectionem perducendum cor mundum, dum interior homo 2 Cor. iv. 16. 
renovatur de die in diem ; non tamen sine gratia Dei per Jesum 
Christum Dominum nostrum % Item quod ait ipse, * Vir castus 
et sine peccato potestatem accepit a Deo esse filius Dei ;' utique 
admonuit, ne cum quisque factus fuerit ita castus et sine peccato 
(quod ubi et quando in eo perficiatur nonnulla quaestio est, sed 
inter pios bene quaeritur, inter quos tamen constat fieri posse, 
et sine Mediatore Dei et hominum homine Christo Jesu fieri 
non posse) : tamen, ut dicere coeperam, prudenter Xystus ad- 
monuit, ne cum fuerit quisque talis factus, et per hoc recte inter 
filios Dei deputatus, putetur ipsius fuisse potestatis, quam per 
gratiam accepit a Deo, cum cam non haberet in natura jam vitiata 

112 De Natura et Gratia. [Chap. lxv.' 

John i. 12. at que depravata, sicut in Evangelic legitur, Quotquot autem 
receperunt eum^ dedit eis jwtestatemjilios Dei fieri : quod utique 
non erant per naturam, nee omnino essent, nisi eum recipiendo 
accepissent per ejus gratiam hujusmodi potestatem. Haec est 
potestas, quam sibi vindicat fortitude charitatis, quae non est 
in nobis, nisi per Spiritum Sanctum qui datus est nobis. 


The same argument. 

Jerome on 78. QuoD vero prcsbjiier venerabilis Hieronymus dixit, in iis 

(Comm. b. i. quae ilium dixisee commemorat, cum exponeret quod scriptum 
est, ' Beati mundo corde, quoniam ipsi D&um videbunt : " Quos 
non arguit conscientia ulla peccati ;" et adjecit: "Mundus 
mundo corde conspicitur, templum Dei non potest esse pollu- 
tum:'" hoc utique agitur in nobis conando, laborando, orando, 
impetrando, ut ad illam perfectionem, in qua possimus Deum 
mundo corde conspicere, ejus gratia perducamur per Jesum 
Christum Dominum nostrum. Item quod ait a memorato 
Jerome ad v. dictum cssc prcsbytero, * Liberi arbitrii nos condidit Deus, nee 

Jovin. ii. 3. 

ad virtutem, nee ad vitia necessitate trahimur; alioquin ubi 
necessitas, nee corona est ; * quis non agnoscat ? quis non toto 
corde suscipiati quis aliter conditam humanam neget esse 
I naturam ? Sed in recte faciendo ideo nullum est vinculum 
necessitatis, quia libertas est charitatis. 


A certain hind of necessity of sinning. 

Rom. V. 5. 79. Redi ergo ad apostolicam sententiam : Chariton Dei 
diffusa est in cordibus nostris per Spiritum Sanctum qui datus 

Ephes. iv. 8. est nohis. A quo, nisi ab illo qui ascendit in altum, captivavit 
captivitatem, dedit dona hominibus? Quod autem ex vitiis 
naturae, non ex conditione naturae, sit quaedam peccandi neces- 
sitas, audiat homo, atque ut eadem necessitas non sit, discat 

Ocxv'fr ^^^ dicere, De necessitatihus mds educ me. Quia et in hujus- 

Chap. LXVIL] De Natuva et Gratia. 113 

modi oratione certamen est adversus tentatorem de ipsa contra 
nos necessitate pugnantem ; ac per hoc opitulante gratia per 
Jesum Christum Dominum nostrum, et mala necessitas remo- 
vebitur, et libertas plena tribuetur. 


8in&, like dueases, are cured in two Ways. 

80. Veniamus ad nos: *Item/ inquit, 'Augustinus episcopus Aug. de Lib. 
in libris de Libero Arbitrio, Quaecumque ista causa est volun- 
tatis, si non potest ei resisti, sine peccato ei ceditur f si autem 

potest, non ei cedatur, et non peccabitur. An forte fallit incau- 
tum 1 Ergo caveat, ne fallatur. An tanta fallacia est, ut caveri 
omnino non possit ? Si ita est, nulla ergo peccata sunt. Quis 
enim peccat in eo quod caveri nullo modo potest ? Peccatur 
autem : caveri igitur potest.' Agnosco, verba mea sunt : sed 
etiam ipse dignetur agnoscere superius cuncta quae dicta sunt. 
De gratia quippe Dei agitur, quae nobis per Mediatorem medi- 
cina opitulatur, non de impossibilitate justitiae. Potest ergo ei 
causae, quaecumque ilia est, resisti : potest plane. Nam in hoc 
adjutorium postulamus, dicentes, Ne nos inferas in tentatio- 
Tiem; quod adjutorium non posceremus, si resisti nullo modo 
posse crederemus. Potest peccatum caveri ; sed opitulante illo, 
qui non potest falli. Nam et hoc ipsum ad cavendum peccatum 
pertinet, si veraciter dicimus, Dimitte nobis dehita nostra, 
sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Duobus enim 
modis etiam in corpore cavetur morbi malum; et ut non ac- 
cidat, et ut si accident, cito sanetur : ut non accidat, caveamus 
dicendo, Ne nos inferas in tentaiionem ; ut cito sanetur, cavea- 
mus dicendo, Dimitte nobis dehita nostra. Sive ergo immineat, 
sive insit, caveri potest. 

81. Sed ut non tantum illi, verum etiam iis qui eosdem 
libros meos, quos iste legit, de Libero Arbitrio non legerunty 
atque illis non lectis, hunc forsitan legunt, de hac re sententia 
mea satis appareat, ex ipsis libris commemorare me oportet, 
quod iste si sentiret atque in suis litteris poneret, nulla inter 
nos de hac re controversia remaneret. Continuo quippe post 


114 ^^ Natura et Gratia. [Chap, lxvii. 

verba mea quae iste commemoravit, quod occurrere poterat ipse 
Aug. de Lib. subjeci, et quantum potui pertractavi, dicens : ' Et tamen etiam 
51-54- per ignorantiam facta quaedam improbantur, et corrigenda judi- 

cantur, sicut in divinis auctoritatibus legimus.' Atque hinc 
adhibitis exemplis, etiam de infirmitate locutus sum, dicens : 
' Sunt etiam necessitate facta improbanda, ubi vult homo recte 
facere, et non potest. Nam unde sunt illae voces, Non enim 
quod volo facio honum ; sed quod odi malum, hoc ago ? ' 
Atque aliis in banc sententiam commemoratis testimoniis divi- 
norum eloquiorum : ' Sed haec,' inquEim, ' omnia hominum sunt 
voces ex ilia mortis damnatione venientium. Nam si non est 
ista poena hominis, sed natura, nulla ista peccata sunt.' Deinde 
paulo post : ' Eelinquitur ergo/ inquam, 'ut haec poena justa de 
damnatione hominis veniat. Nee mirandum est quod vel igno- 
r rando non habet liberum arbitrium voluntatis ad eligendum 

quid recte faciat ; vel resistente carnali consuetudine, quae 
violentia mortalis successionis quodam modo naturaliter inolevit, 
videat quid recte faciendum sit, et velit, nee possit implere. 
Ilia est enim peccati poena justissima, ut amittat quisque quo 
bene uti noluit, cum sine ulla posset difficultate, si vellet : id 
est autem, ut qui sciens recte non facit, amittat scire quid 
rectum sit ; et qui recte facere cum posset noluit, amittat posse 
cum velit. Nam sunt revera omni peccanti animae duo ista 
poenalia, ignorantia et difficultas. Ex ignorantia dehonestat 
error, ex difficultate cruciatus affligit. Sed approbare falsa pro 
veris, ut erret invitus, et resistente atque torquente dolore 
carnalis vinculi non posse a libidinosis operibus temperare, non 
est natura instituti hominis, sed poena daranati. Cum autem 
de libera voluntate recte faciencli loquimur, de ilia scilicet in 
qua homo factus est loquimur.' Hinc jam hominibus de ipsius 
ignorantiae difficultatisque in prolem primi hominis trajectis 
vitiis atque transfusis, velut justam querelam deponentibus ita 
responsum est. ' Quibus breviter,' inquam, ' respondetur, ut 
quiescant, et adversus Deum murmurare desistant. Kecte 
enim fortasse quererentur, si erroris et libidinis nullus hominum 
victor existeret : cum vero ubique sit praesens, qui multis modis 
per creaturam sibi Domino servientem, aversum vocet, doceat 

Chap. LX VIII.] De Nattiva et Gratia. 115 

credentem, consoletur sperantem, diligentem adhortetur, conan- 
tem adjuvet, exaudiat deprecantem ; non tibi deputatur ad 
culpam quod invitus ignoras, sed quod negligis quaerere quod 
ignoras; neque illud quod vulnerata membra non colligis, sed 
quod volentem sanare contemnis.' Ita et exliortatus sum, quan- 
tum potui, ad recte vivendum; et gratiam Dei non evacuavi, 
sine qua natura humana jam contenebrata atque vitiata illumi- 
nari non potest et sanari; de qua re cum istis tota vertitur 
quaestio, ne gratiam Dei quae est in Christo Jesu Domino 
nostro, perversa naturae defeusione frustremus. De qua natura 
item paulo post dixi : ' Etiam ipsam naturam aliter dicimus, 
cum proprie loquimur, naturam hominis in qua primum in sua 
genere inculpabilis factus est; aliter istam, in qua ex illius 
damnati poena et ignari et carni subditi nascimur, juxta quern 
modum dicit Apostolus, Fuimus enim et nos naturaliter filii Ephes. ii. 3. 
irae, sicut et caeteri.' 


Hoiv to exhort men to faith, repentance, and advancement. 

82. Si ergo volumus * animos ad recte vivendum frigidos et 
pigros Christianis exhortationibus excitare et accendere ;' primi- 
tus exhortemur ad fidem, qua Christiani fiant, et ejus nomini 
subjiciantur, sine quo salvi esse non possunt. Si autem jam 
Christiani sunt, et recte vivere negligunt ; verberentur teiTori- 
bus, et praemiorum laudibus erigantur : ita sane, ut non solum 
ad bonas actiones, verum etiam ad pias orationes eos exhortari 
meminerimus, atque hac instruere sanitate doctrinae, ut et illinc 
gratias agant, cum instituerint bene vivere, quod aliquid sine 
difficultate fecerint ; et ubi difficultatem aliquam sentiunt, fide- 
lissimis et perseverantissimis precibus et misericordiae promptis 
operibus facilitatem a Domino impetrare persistant. Sic autem 
proficientes, ubi et quando plenissima justitia perficiantur, non 
nimis euro : ubicumque autem et quandocumque perfecti fue- 
rint, nonnisi gratia Dei per Jesum Christum Dominum nostrum 
perfici posse confirmo. Sane quando liquida cognoverint nullum 
peccatum se habere, non se dicant habere peccatum, ne Veritas 

I 2 

ii6 De Natura et Gratia. [Chap. LXix. 

1 John i. 8. in eis non sit ; sicut in eis Veritas non est, qui cum habeant, 
non habere se dicunt. 


God commands nothing impossible, because all things are easy to love. 
83. Valde autem 'bona sunt praecej)ta,' si legitime his 

I Tim. i. 8. 

utamur. Eo quippe ipso quo firmissime creditur, * Deum 
justum et bonum impossibilia non potuisse praecipere ;' hinc 
admonemur, et in facilibus quid agamus, et in difficilibus quid 

Matt. xi. 30. petamus. Omnia quippe fiunt facilia charitati; cui uni Christi 
sarcina levis est, aut ea una est sarcina ipsa quae levis est. 

I John V. 3. Secundum hoc dictum est, £Jt praecepta ejus gravia non sunt ; 
ut cui gravia sunt, consideret non potuisse divinitus dici, 
gravia non sunt, nisi quia potest esse cordis affectus cui gravia 
non sunt, et petat quo destituitur, ut impleat quod jubetur. 
Et quod dicitur ad Israel in Deuteronomio, si pie, si sancte, 
si spiritualiter intelligatur, hoc idem significat : quia uti- 

Deut. XXX. que cum hoc testimonium commemorasset Apostolus, Frope 

Rom. X. 8*. te est verbum in ore tuo, et in corde tuo (quod hie habet, ' in 
manibus tuis ;' in corde enim sunt spirituales manus) ; hoc est, 
inquit, verbum Jidei quod praedicamus. Conversus ergo quis- 
que, sicut ibi praecipitur, ad Dominum Deum suum ex toto 
corde suo, et ex tota anima sua, mandatum Dei non habebit 
grave. Quomodo est enim grave, cum sit dilectionis manda- 
tum 1 Aut enim quisque non diligit, et ideo grave est ; aut 
diligit, et grave esse non potest. Diligit autem, si quod illic 
admonetur Israel, conversus fuerit ad Dominum Deum suum ex 

John xiii. 34. toto cordc suo, et cx tota anima sua. Mandatum, inquit, 

Rom. xiii. novum do vobis, ut vos invicem diligatis : et, Qui diligit 
proocimum, legem implevit : et, Plenitudo legis, charitas. Se- 

Prov. ii. 20, cundum hoc et illud dictum est, Si OAnhularent semitas bonas, 
invenissent utique semitas justitiae leves. Quomodo ergo dici- 

Ps. xvi. tur, Propter verba labiorum tuorum ego custodivi vias duras : 
nisi quia utrumque verum est? Durae sunt timori, leves 

Chap, lxx.] De Natura et Gratia. 117 


The degrees of love make also degrees of righteousness. 

84, Charitas ergo inchoata, inchoata justitia est; charitas 
provecta, provecta justitia est ; charitas magna, magna justitia 
est ; charitas perfecta, perfecta justitia est : sed charitas de corde i Tim. i. 5. 
puro, et conscientia bona, et fido non ficta ; ' quae tunc maxima 
est in hac vita, quando pro ilia ipsa contemnitur vita : ' sed 
miror si non habet quo crescat, cum de mortali excesserit vita. 
Ubicumque autem et quandocumque ita plena sit, ut ei non sit 
quod adjiciatur; non tamen diffunditur in cordibus nostris vel 
naturae, vel voluntatis opibus quae sunt in nobis, sed per Spi- Rom. v. 5; 

. ..„.. viii. 26. 

ritum Sanctum qui datus est nobis, qui et innrmitati nostrae 
opitulatur, et sanitati cooperatur. Ipsa est enim gratia Dei per 
Jesum Christum Dominum nostrum, cui est cum Patre et Spiritu 
Sancto aeternitas, bonitas, in saecula saeculorum. Amen. 

* Retractations/ i. 42. 
De Natura et Gratia liber unus. 

Venit etiam tunc in manus meas quidam Pelagii Uber, ubi hominis 
naturam contra Dei gratiam qua justificatur impius, et qua Christiani 
sumus, quanta potuit argumentatione defendit. Librum ergo quo huic 
respondi defendens, gratiam non contra naturam, sed per quam natura 
liberatur et regitur, de Natura et Gratia nuncupavi. In quo verba quae- 
dam quae velut Xysti Romani episcopi et martyris Pelagius posuit, ita 
defendi tanquam revera ejusdem Xysti essent; id enim putaveram : sed 
postea legi Sexti philosophi esse, non Xysti Christiani. Hie liber sic 
incipit : Librum quern misistis. 



Chaeitas vestra, quae in vobis tanta est, et tarn sancta, ut 
etiam jubenti servire clelectet, petivit ut definitionibus, quae 
cUcuntur Coelestii esse, respondeam. Sic enini praenotata est 
eadem chartula quam dedistis, * Defiuitiones, ut dicitur, Coe- 
lestii ; ' quae praenotatio credo quod non illius, sed eorum sit, 
qui hoc attulerunt de Sicilia, ubi Coelestius non esse perhibetur, 
2Tim. iii. 13. sed multi talia garrientes, et, sicut ait Apostolus, ipsi errantes, 
et alios in errorem mittentes. Ex illius tamen hae)3 esse doc- 
trina, vel etiara quorumdam sociorum ejus, et nos possumus 
arbitrari. Nam neque istae breves definitiones, vel potius ratio- 
cinationes, ab illius abhorrent ingenio ; quod in opere alio ejus 
inspexi, cujus eum esse constat auctorem : et non frustra istos 
fratres qui haec attulerunt in Sicilia existimo audisse, quod 
ipse docuerit ista vel scripserit. Vellem autem, si possem, ita 
obtemperare vestrae fraternae benevolentiae, ut etiam ego tarn 
breviter responderem. Sed nisi et ilia commemorem quibus 
respondeo, quia poterit quemadmodum responderim judicare 1 
Conabor tamen, quantum valuero, adjuvantibus me apud Domini 
misericordiam etiam orationibus vestris, ut non ultra quam 
necesse est mens sermo procurrat. 


Eatiocinatio 1. 'Ante omnia,' inquit, Mnterrogandus est 
qui negat hominem sine peccato esse posse, quid sit quodcum- 

Chap. II.] De Perfectioiic Jtistitiae Honiinis. 119 

que peccatum, quod vitari potest, an quod vitari non potest. 
Si quod vitari non potest, peccatum non est: si quod vitari 
potest, potest homo sine peccato esse, quod vitari potest. Nulla 
enim ratio vel justitia patitur saltern dici peccatum, quod vitari 
nullo modo potest.' Kespondemus vitari posse peccatum, si 
natura vitiata sanetur gratia Dei per Jesum Christum Dominun 
nostrum. In tantum enim sana non est, in quantum id quod 
faciendum est aut caecitate non videt, aut infirmitate non 
implet ; dum caro concupiscit adversus spiritum, et spiritus Gai. v. 17 
adversus carnem, ut non ea quae vult homo faciat. 

Ratiocinatio 2. ' Iterum quaerendum est,' inquit, ' pecca- 
tum voluntatis, an necessitatis est. Si necessitatis est, peccatum 
non est: si voluntatis est, vitari potest.' Kespondemus quod 
supra: et ut sanemur, invocamus eum, cui dicitur in Psalmo, 
De necessitatis meis educ me. Ps. xxiv. 

Ratiocinatio 3. ' Iterum,' inquit, ' quaerendum est, quid 
est peccatum; naturale, an accidens. Si naturale, peccatum 
non est: si autem accidens est, et recedere potest; et quod 
recedere potest, vitari potest; et quod vitari potest, potest 
homo sine eo esse quod vitari potest.' Respondetur, naturale \ 
non esse peccatum : sed naturae, praesertim vitiatae, unde facti 
sumus natura filii irae, parum esse ad non peccandum voluntatis Ephes. li. 
arbitrium, nisi adjuta sanetur gratia Dei per Jesum Christum 
Dominum nostrum. 

Ratiocinatio 4. ' Iterum,' ait, ' quaerendum est, quid est 
peccatum ; actus, an res. Si res est, auctorem habeat necesse 
est ; et si auctorem habere dicitur, jam alter praeter Deum rei 
alicujus auctor induci videbitur : at si hoc dici impium est, 
confiteri necesse est peccatum omne actum esse, non rem. Si 
igitur actus est, imo quia vere actus est, vitari potest.' Re- 
spondemus, peccatum quidem actum dici et esse, non rem. 
Sed etiam in corpore claudicatio eadem ratione actus est, non 
res ; quoniam res, pes ipse vel corpus vel homo est, qui pede 
vitiatio claudicat ; nee tamen vitare potest homo claudicationem, 
nisi habeat sanatum pedem. Quod etiam in interiore homine 
fieri potest, sed gratia Dei per Jesum Christum Dominum 
nostrum. Ipsum sane vitium quo claudicat homo, nee pes est, 

I20 De Perfectione Justitiae Hominis, [Chap. in. 

nee corpus, nee homo, nee ipsa claudicatio ; quae utique non 
est quando non ambulat, cum tamen insit vitium quo fit clau- 
dicatio quando ambulat. Quaerat ergo quod eidem vitio nomen 
imponat, utrum rem velit dicere, an actum, an rei potius qua- 
litatem malam, qua deformis actus existit. Sic et in homine 
interiore animus res est, rapina actus est, avaritia vitium est ; 
id est, qualitas secundum quam mains est animus, etiam quando 
nihil agit unde avaritiae suae serviat, etiam quando audit, N(ra 
concuiisces, seque vituperat, et tamen avarus manet: sed per 
2 Cor. iv. i6. fidem renovatur, id est sanatur, de die in diem, nee tamen 
nisi gratia Dei per Jesum Christum Dominum nostrum. 


Ratiocinatio 5. 'Iterum/ inquit, 'quaerendum est, utrumne 
debeat homo sine peccato esse. Procul dubio debet. Si debet, 
potest : si non potest, ergo nee debet. Et si non debet homo 
esse sine peccato, debet ergo cum peccato esse ; et jam peccatum 
non erit, si illud deberi constiterit. Aut si hoc etiam dici ab- 
surdum est, confiteri necesse est, debere hominem sine peccato 
esse, et constat eum non aliud debere quam potest.' Respon- 
detur eadem similitudine, qua superius jam respondimus. Cum 
enim videmus claudum, qui sanari potest, recte utique dicimus, 
* Debet homo iste esse sine claudicatione ; et si debet, potest.' 
Nee tamen cum vult, continue potest ; sed cum fuerit adhibita 
curatione sanatus, et medicina adjuverit voluntatem. Hoc fit in 
interiore homine, quod ad peccatum attinet tanquam ejus clau- 
iNiatt. ix. dicationem, per ejus gratiam qui venit non vocare justos, sed 
peccatores ; quia non est opus sanis medicus, sed male ha- 

E-ATiociNATio 6. 'Iterum,' ait, 'quaerendum est, utrumne 
praeceptum sit homini sine peccato esse. Aut enim non potest, 
et praeceptum non est : aut quia praeceptum est, potest. Nam 
quid praeciperetur, quod fieri omnino non posset T E-espon- 
detur, consultissime homini praecipi ut rectis passibus ambulet, 
et cum se non posse perspexerit, medicinam requirat ; quae inte- 

(3. 12. 

Chap. IV.] De Pevfectione Justitiae Hommis. 131 

rioris hominis ad sanandam peccati claudicationem gratia Dei 
est per Jesum Christum Dominum nostrum. 

Ratiocinatio 7. ' Iterum,' ait, ' quaerendum est, an velit 
Deus hominem sine peccato esse. Proeul dubio vult, et procul 
dubio potest. Quis enim tarn demens est, ut vel dubitet fieri 
posse, quod Deum velle non dubitat % ' Respondetur : Si nollet 
Deus hominem sine peccato esse, non mitteret Filium suum sine 
peccato, qui sanaret homines a peccatis. Hoc fit in credentibus 
et proficientibus renovatione interioris hominis de die in diem, 
donee fiat perfecta justitia tanquam sanitas plena. 

Ratiocinatio 8. ' Iterum,' ait, ' quaerendum est, quomodo 
vult Deus hominem esse, cum peccato, an sine peccato. Procul 
dubio non vult esse cum peccato. Quanta haec impietatis 
blasphemia sit, cogitandum est, ut dicatur hominem posse esse 
cum peccato, quod Deus non vult; et negetur posse esse sine 
peccato, quod Deus vult ; quasi aliquem ad hoc Deus creaverit, 
ut posset esse quod nolit, et non posset esse quod velit, et ut 
contra suam magis quam ut secundum suam existeret volun- 
tatem.' Jam superius responsum est: sed addendum video, 
(|uod spe salvi facti sumus. Spes autem quae videtur, non est Rom 
spes ; quod enim videt quis, quid sperat % Si autem quod non 
videmus speramus, per patientiam exspectamus. Tunc ergo 
erit plena justitia, quando plena sanitas : tunc plena sanitas, 
quando plena charitas ; plenitudo enim legis charitas : tunc Rom. 3 
autem plena charitas, quando videbimus eum sicuti est. ISTeque ijohn 
enim erit quod addatur ad dilectionem, cum fides pervenerit ad 


Ratiocinatio 9. ' Iterum quaerendum est,' inquit, ' per quid 
efficitur homo cum peccato; per naturae necessitatem, an per 
arbitrii libertatem. Si per naturae necessitatem, culpa caret : 
si per arbitrii libertatem, quaerendum est a quo ipsam arbitrii 
libertatem acceperit ; procul dubio a Deo. Deus autem quod 
dedit, certe bonum est, negari enim non potest. Qua'igitur 
ratione bonum probatur, si magis ad malum quam ad bonum 

24. 25. 

123 De Perfectione Justitiae Hominis. [Chap. iv. 

pronum est ? Magis enim ad malum quam ad bonum pronum 
est, si homo per illud potest esse cum peccato, et non potest 
esse sine peccato.' Respondetur, per arbitrii libertatera factum 
ut esset homo cum peccato; sed jam poenalis vitiositas subse- 
cuta, ex libertate fecit necessitatem. Unde ad Deum fides 

Ps. xxiv. clamat, De necessitatihus meis educ me. Sub quibus positi, vel 
non possumus quod volumus intelligere, vel quod intellexeri- 
mus, volumus, nee valemus implere. Nam et ipsa libertas 

John viii. 36. credcntibus a liberatore promittitur. Si vos, inquit, Filius 
liberaverit, tunc vere liheri eritis. Victa enim vitio in quod 
cecidit voluntate, caruit libertate natura. Hinc alia Scriptura 

2 Pet. ii. 19, dicit, A quo enim quis devictus est, huic et servus adcJictus est. 

Matt. ix. 12. Sicut ergo non est opus sauis medicus, sed male habentibus : 
ita non est opus liberis liberator, sed sei^is : ut ei dicat gratu- 

Ps. XXX. latio libertatis, Salvam fecisti de necessitatihus animam meam. 

(xxxi.)8. X . • . iM . . , 

ipsa enim sanitas est vera libertas, quae non perisset, si bona 
! permansisset voluntas. Quia vero peccavifc voluntas, secuta est 
peccantem peccatum habendi dura necessitas, donee tota sanetur 
infirmitas, et accipiatur tanta libertas, in qua sicut necesse est 
permaneat beate vivendi voluntas, ita ut sit etiam bene vivendi 
et nunquam peccandi voluntaria felixque necessitas. 

Ratiocinatio 10. ' Proinde,' inquit, ' Deus bonum hominem 
fecit, et praeterquam ilium bonum fecit, bonum ei insuper ut 
faceret imperavit. Quam impium, ut confiteamur hominem 
malum esse, quod nee factus est, nee ei praeceptum est ; et 
negemus eum bonum posse esse, quod factus est, et quod ei ut 
faceret imperatum est ! ' Respondemus : Quia ergo non se ipse 
homo, sed Deus bonum hominem fecit ; Deus eum, non se ipse, 
ut sit bonus reficit, dum volentem, credentem, invocantem liberat 
a malo, quod sibi ipse fecit. Hoc autem fit, dum gratia Dei per 
Jesum Christum Dominum nostrum renovatur homo interior de 
die in diem, ut ad sempiternam, non poenam, sed vitani re- 
surgat homo exterior in novissimo die. 

4o> 37. 39- 

Chap. V.] Dc Pevfectioue Jiistitiae Hominis. 1 23 


E,ATiociNATio 11. * Iterum,' ait, ' quaerendum est, qiiot 
modis constet omne peccatum : duobus, ni fallor ; si aut ilia 
fiant quae prohibentur, aut ilia non fiant quae jubentur. Tarn 
certe omnia ilia quae prohibita sunt vitari possunt, quam quae 
praecepta sunt perfici. Nam frustra aut prohiberetur aut \ 
juberetur, quod vel caveri vel impleri non posset. Et quomodo ^'^"'^ , c- 

negabimus posse esse hominem sine peccato, cum confiteri ■ "*' 
necesse sit, eum tam omnia ilia quae vetantur posse cavere, 
quam quae imperatur efficere?' Respondetur multa esse in \^^ 

Scripturis Sanctis divina praecepta, quae omnia commemorare '^ . r 

nimis operosum est : sed Dominus, qui verbum consummans et Rom. ix. 28. 
brevians fecit super terram, in duobus praeceptis dixit Legem Matt. 
Prophetasque pendere ; ut intelligeremus, quidquid aliud divin- 
itus praeceptum est, in his duobus habere finem, et ad haec duo 
esse referendum : Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde 
tuo, et ex tola anima tua, et ex tota mente tua ; et Diliges proxi- 
muTTi tuum tanquam et ijysv/m. In his, inquit, duobus praecejytis 
tota Lex 2)endet et Frophetae. Quidquid ergo Dei lege prohi- 
bemur, et quidquid jubemur facere, ad hoc prohibemur et 
jubemur, ut duo ista compleamus. Et forte generalis prohibitio 
est, JVon Goncujnsces ; et generalis jussio, Diliges. Unde bre- 
viter et apostolus Paulus quodam loco utrumque complexus 
est. Prohibitio enim est, Nolite conformari huic saeculo : jussio Rom. 
autem, Sed reformamini in novitate mentis vestrae. Illud 
pertinet ad non concupiscere ; hoc, ad diligere: illud ad con- 
tinentiam ; hoc ad justitiam : illud ad declinandum a malo ; 
hoc ad faciendum bonum. Non concupiscendo enim vetustate 
exspoliamur, et novitate induimur diligendo. Sed nee quisquam Wisd. 
potest continens esse, nisi Deus det ; et charitas Dei diffunditur 
in cordibus nostris, non per nos ipsos, sed per Spiritum Sanctum Rom. v. 5. 
qui datus est nobis. Hoc autem fit de die in diem in iis qui 
volendo et credendo et invocando proficiunt, et praeterita obli- Philip, iii. 13. 
viscentes in ea quae ante sunt extenduntur. Ad hoc enim lex 
■ ista praecipit, ut cum in his implendis homo defecerit, non se 


1 24 De Perfectione Justitiae Hominis, [Chap. vi. 

extollat superbia tumidus, sed ad gratiam confugiat fatigatus ; 
Gal. iii. 24. ac sic eum lex terrendo, ad Christum diligendum paedagogi 
perducat officio. 


Ratiocinatio 12. 'Iterum, quaerendum est/ inquit, 
' quomodo non potest homo sine peccato esse ;^ voluntate, an 
natura. Si natura, peccatum non est : si voluntate, perfacile 
potest voluntas voluntate mutari,' Respondemus, admonentes 
esse cogitandum quanta sit ista praesumptio, qua dicitur non 
solum posse (quod quidem adjuvante gratia Dei negandum non 
est), sed etiam ' perfacile posse voluntatem voluntate mutari : ' 
Gal. V. 17. cum dicat Apostolus, Caro concwpiscit adversus sjnritum, et 
sjnritus adversus carnem: Tiaec enim invicem adversantur, ut 
non ea quae vultis facialis. Non enim ait, * Haec invicem ad- 
versantur, ut quae potestis facere, nolitis : ' sed, ut non ea quae 
vultis /a^iatis. Cur ergo concupiscentia carnis (quae utique 
culpabilis atque vitiosa est, nihilque est aliud quam desiderium 
Rom. V1.12. peccati, quod idem Apostolus praecipit, ne regnet in nostro 
mortali corpore ; ubi satis ostendit esse tamen in nostro mortali 
corpore, quod permittendum non sit ut regnet : cur ergo ista 
concupiscentia) non mutata est ea voluntate, quam voluntatem 
satis evidenter expressit Apostolus dicens, ut non ea quae vultis 
facialis, si facile potest voluntas voluntate mutari 1 Nee sane 
isto modo naturam, sive animae, sive corporis, quam Deus creavit, 
et quae tota bona est, accusamus : sed earn dicimus, propria 
voluntate vitiatam, sine Dei gratia non posse sanari. 

Ratiocinatio 13. 'Iterum,' ait, 'quaerendum est, si non 
potest homo sine peccato esse, cujus culpa est ; ipsiusne hominis, 
an cujuslibet alterius : si ipsius hominis, quomodo culpa hominis 
est, si hoc non est quod esse non potest 1 ' Respondemus, ideo 
esse culpam hominis, quod non est sine peccato, quia sola hominis 
voluntate factum est ut ad istam necessitatem veniret, quam sola 
hominis voluntas superare non possit. 

Ratiocinatio 14. 'Iterum,' ait, * quaerendum est, si natura 
hominis bona est, quod nullus negare nisi Marcion aut Mani- 
chaeus audebit, quomodo igitur bona est, si malo ei carere non 

Chap. VII.] De Perfectiofie Justitiae Hominis. 125 

est possibile % Omne enim peccatum malum esse quis dubitet % ' 

Respondemus, et naturam hominis bonam esse, et eam malo 

carere posse. Nam ideo clamamus, Libera nos a malo : quod 

non perficitur, quamdiu corpus quod corrumpitur aggravat Wisd. ix. 15. 

animam. Sed hoc agitur gratia per fidem, ut aliquando dicatur, 

Uhi est, mors, contentio tua? uhi est, mors, aculeus tuus ? Aculeus i Cor. xv. 

55> 56- 

autem mortis feccatum; virtus rero ^;eccai^, lex. Quoniam lex 
prohibendo auget peccati cupiditatem, nisi diffundat Spiritus 
charitatem, quae plena et perfecta tunc erit, cum videbimus facie i Cor. xiii. 12. 
ad faciem. 

Ratiocinatio 15. *Et hoc,' inquit, Micendum est: Certe 
Justus est Deus; negari enim non potest. Imputat autem Deus 
homini omne peccatum. Et hoc quoque confitendum puto, quia 
neque peccatum est quidquid non imputabitur in peccatum. 
Et si est aliquod peccatum quod vitari non possit, quomodo 
Justus Deus dicitur, si imputare cuiquam creditur, quod vitari 
non possit?' Respondemus, jam olim contra superbos esse 
clamatum, Beatus cut non im2)utavit Dominus peccatum. Non Ps. xxxi. 
enim imputat his qui fideliter ei dicunt, Dimitte nobis debita 
nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Et juste 
non imputat, quia justum est quod ait, In qua mensura mensi Matt. vii. 2. 
fueritis, in eadem remetietur vobis. Peccatum est autem, cum 
vel non est charitas quae esse debet, vel minor est quam debet, 
sive hoc voluntate vitari possit, sive non possit : quia si potest, 
praesens voluntas hoc facit : si autem non potest, praeterita 
voluntas hoc fecit ; et tamen vitari potest, non quando voluntas 
superba laudatur, sed quando humilis adjuvatur. 


Ratiocinatio 16. Post haec ille qui ista conscripsit in- 
troducit personam suam quasi cum altero disputantem, et facit 
se interrogari, et quasi ab interrogante sibi dici : * Da mihi 
hominem sine peccato.' Et respondet : ' Do tibi qui esse possit. 
Et rursus ab interrogante dicitur ei : * Quis est 1 ' Et respondet 
' Ipse tu. Quod si dixeris,' inquit, ' Ego esse non possum : re- 
spondendum est, Cujus culpa est? Quod si dixeris, Mea 

126 De Perfectione Justitiae Homhiis. [Chap. viii. 

dicendum est, Et quomodo tuo est, si esse non potest' Iterum 
facit se interrogari et dici sibi: 'Tu ipse sine peccato es, qui 
dicis hominem sine peccato esse posse % ' Et respondet : * Quod 
non sum sine peccato, cujus culpa est 1 Quod si dixerit,' inquit, 
' " Tua est :" respondendum est, "Quomodo mea, si esse non pos- 
sum ? " ' Nos respondemus, nullum cum eis de his verbis esse 
debere conflictum ; quia non est ausus dicere hominem esse sine 
peccato, vel aliquem, vel se ipsum, sed tantummodo esse posse, 
respondit ; quod neque nos negamus. Quando autem possit, et 
per quern possit, hoc quaeritur. Si enim modo est, non omni 

Rom. vii. 24. auimac fideli positae in corpore mortis hujus orandum est, et 
dicendum, Dimitte nobis dehita nostra : cum jam in saucto 
Baptismo uni verso fuerint dimissa praeterita. Quisquis autem 
membris fidelibus Christi hoc non esse orandum persuadere 
conatur, nihil aliud quam se ipsum Christianum non esse pro- 
fitetur. Porro si per se ipsum potest homo esse sine peccato, 

Gal. ii. 21. ergo Christus gratis mortuus est. Non autem gratis Christus 
mortuus est : non igitur potest homo esse sine peccato, etiam si 
velit, nisi adjuvetur gratia Dei per Jesum Christum Dominum 
nostrum. Quod ut perficiatur, et nunc in proficientibus agitur, 
et omni modo implebitur, contentione mortis absumpta, et 
charitate, quae credendo et sperando nutritur, videndo et ob- 
tinendo perfecta. 

CHAPTER yill. 

1 7. Deinde instituit divinis testimoniis agere quod intendit : 
quod quale sit, diligentius advertamus. * Testimonia,' inquit, 
' quibus probatur praeceptum esse homini ut absque peccato sit.' 
Ad hoc respondemus : Non utrum praeceptum sit quaeritur, 
quod valde manifestum est; sed hoc ipsum quod praeceptum 
esse constat, utrum in corpore mortis hujus possit impleri, ubi 
caro concupiscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem, 
ut non ea quae volumus faciamus. De quo corpore mortis hujus, 
non omnis liberatur qui finit banc vitam, sed qui in hac vita 
2 Cor. vi. I. susceperit gratiam, et ne in vanum suscipiat bonis operibus 
egerit. Aliud est enim, exire de hoc corpore, quod omnes 

Chap. VIII.] De Perfectione Justitiae Hominis. 127 

homines dies vitae hujus ultimus cogit : aliud est autem, liberari 

de corpore mortis Imjus, quod sola Dei gratia per Jesum Chris- Rom. vii. 

turn Dominum nostrum Sanctis et fidelibus ejus impertit. Post 

hanc autem vitam merces perficiens redditur, sed eis tantum a 

quibus in hac vita ejusdem mercedis meritum comparatur. Non 

enini ad saturitatem justitiae, cum hinc exierit, quisque per- 

veniet, nisi ad eam cum hie est esuriendo et sitiendo cucurrerit. 

Beati quippe qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi Matt. v. 9. 


18. Quamdiu ergo peregrinantes a Domino per fidem ambu- zCor. v. 6, 7. 
lamus, non per speciem, unde dictum est, Justus ex fide vivit; Habak. ii. 4. 
haec est nostra in ipsa peregrinatione justitia, ut ad illam perfec- 
tionem plenitudinemque justitiae, ubi in specie decoris ejus jam 
plena et perfecta charitas erit ; nunc ipsius cursus rectitudine et 
perfectione tendamus, castigando corpus nostrum et servituti ^ Cor. ix. 27. 
subjiciendo, et eleemosynas in dandis beneficiis, et dimittendis 
quae in nos sunt commissa peccatis, hilariter et ex corde faciendo, 
et orationibus indesinenter instarfdo ; et haec faciendo in doctrina 
sana, qua aedificatur fides recta, spes firma, charitas pura. Haec 
est nunc nostra justitia, qua currimus esurientes et sitientes ad 
perfectionem plenitudinemque justitiae, ut ea postea saturemur. 
Unde Dominus in Evangelio cum dixisset, Nolite facere jus- Matt. vi. i. 
titiam vestram coram hominihus, ut videamini ah eis ; ne istum 
nostrum cursum fine humanae gloriae metiremur, non est in 
expositione justitiae ipsius exsecutus, nisi tria ista, jejunium, 
eleemosynas, orationes : jejunio scilicet universam corporis cas- 
tigationem significans ; eleemosynis, omnem benevolentiam et 
beneficentiam vel dandi, vel ignoscendi ; et oratione insinuans 
omnes regulas sancti desiderii : * ut quoniam in castigatione cor- [* Qu- et] 
poris frenatur concupiscentia, quae non frenari, sed omnino esse 
non debet, nee erit in ilia perfectione justitiae, ubi nullum erit 
omnino peccatum, et saepe in usu rerum etiam concessarum 
atque licitarum exserit immoderationem suam; in ipsa vera 
beneficentia qua Justus consulit proximo, quaedam fiunt quae 
obsint, cum prodesse putata sint; et aliquando per infirmitatem, 
vel cum minus sufficit necessitatibus aliorum, vel parum in eis 
proficit, quod beuignitatis ac laboris impenditur, subrepit tae- 

128 De Perfectione Justitiae Honiiiiis. [Chap. viii. 

2 Cor. ix. 7. dium, quo fuscetur hilaritas, in qua datorem dillgit Deus ; 
subrepit autem tanto magis, quanto minus quisque, et tanto 
minus, quanto magis profecerit : his atque hujusmodi considera- 
tis, merito in oratione dicimus, Dimitte nobis debita nostra, 
sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Si tarn en quod 
dicimus, faciamus, ut vel ipsi etiam diligantur inimici: vel si 
quisquam adhuc in Christo parvulus hoc nondum facit ; poeni- 
tenti tamen quod in eum quisque peccavit, et veniam petenti, ex 
intimo cordis ignoscat, si vult ut ejus orationem Pater coelestis 

19. In qua oratione, si contentiosi esse nolumus, satis nobis 

propositum speculum est, ubi inspiciatur vita justorum, qui ex 

fide vivunt, et perfecte currunt, quamvis sine peccato non sint. 

Unde dicunt, Dimitte nobis; quia nondum quo curritur per- 

Philip. iii. vencrunt. Hiiic dicit Apostolus : Non quia jam acceperim, aut 

^^~^^' jam perfectus sim.: fratreSj ego me non arbitror apprehendisse ; 

unum autem, quae retro oblitus, in ea quae ante sunt extehtus, 

secundum intentionem sequor ad palmam supernae vocationis 

Dei in Christo Jesu. Quotquot ergo perfecti, hoc sapiamus; id 

est, quotquot perfecte currimus, hoc sapiamus, quod nondum 

perfecti sumus, ut illic perficiamur, quo perfecte adhuc currimus : 

I Cor. xiii. ut cum veucrit quod perfectum est, quod ex parte est destruatur ; 

id est, non jam ex parte sit, sed ex toto ; quia fidei et spei jam 

res ipsa, non quae credatur et speretur, sed quae videatur tenea- 

turque succedet : charitas autem, quae in his tribus major est, 

non auferetur; sed augebitur et implebitur, coiitemplata quod 

credebat, et quod sperabat indepta. In qua plenitudine cha- 

Deut. vi. 5. ritatis praeceptum illud implebitur, Diliges Dominum Deum 

tuum eoc toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tiia. 

Nam cum est adhuc aliquid carnalis concupiscentiae, quod vel 

continendo frenetur, non omni modo ex tota anima diligitur 

Deus. Non enim caro sine anima concupiscit, quamvis caro 

concupiscere dicatur, quia carnaliter anima concupiscit. Tunc 

erit Justus sine ullo omnino peccato, quando nulla lex erit in 

Rom. vii. 23. mcmbris ejus repugnans legi mentis ejus, sed prorsus toto corde, 

Matt. xxii. tota anima, tota mente diliget Deum, quod est primum sum- 

^^' ^ " mumque praeceptum. Cur ergo non praeciperetur homini ista 

Chap. IX.] De Pevfectioite Justitiae Hominis. 139 

perfectio, quamvis earn in hac vita nemo habeat % Non enim 

recte curritur, si quo currendum est nesciatur. Quomodo autem 

sciretur, si nullis praeceptis ostenderetur % Sic ergo curramus, i Cor. ix. 24. 

ut comprehendamus. Omnes enim qui recte currunt, compre- 

hendent : non sicut in agone theatrico, omnes quidem currunt, 

sed unus accipit palmam. Curramus credendo, sperando, desi- 

derando ; curramus corpus castigando, et eleemosynas in bonis 

dandis malisque ignoscendis, bilariter et ex corde faciendo, et 

currentium vires' ut adjuventur orando ; et sic audiamus prae- 

cepta perfectionis, ne currere negligamus ad plenitudinem 



20. His praemissis, ea testimonia quae posuit iste cui respon- 
demus, tanquam nos ea protulerimus, diligenter audiamus. ' lu 
Deuteronomio : Tu autem i^erfectus eris coram Domino Deo tuo. Deut. xviii. 
Item illic : Et non erit inconsummatus in filiis Israel. Item Lxx!'"'' ^ ' 
Salvator in Evangelio : Estate ferfecti, quia Pater vester qui in Matt. 
coelis est, ^erfectus est. Item Apostolus ad Corinthios secunda : 
De caetero, fratres, gaudete, i^erfecti estote. Item ad Colossenses : 2Cor.: 
Corripientes omnem hominem, et docentes in omni sapientia, ut Coios. i. 28. 
exhiheamus omnem hominem perfectum in Christo. Item ad 
Phiiippenses : Omnia facile sine murmuratione et haesitation^, ut Philip, ii. 
sitis irreprehensibiles et sim,plices, sicut JUii Dei immaculati. 
Item ad Ephesios : Benedictus Deus et Pater Domini nostri Jesu Ephes. i. 3, 4, 
Chrisii, qui henedixit nos in omni henedictione S2nrituali, in 
coelestihus in Christo, sicut elegit nos in i2)so ante mundi consti- 
tutionem, ut essernus sancti in immaculati in consjpectu ejus. 
Item ad Colossenses : Et vos cum essetis aliquando alienati et Coios. l. 
inimici sensu in operlbus malis, nunc autem reconciliati in 
corpore carnis ejus j^er mortem, ejus, exhibete vos sanctos et imma- 
culatos et irreprehensibiles. Item ad Ephesios : IJt exhiberet ipse Ephes. v. 27. 
sihi gloriosam Ecclesiam, non habentem maculam aut rugam, aut 
aliquid hujusmodi, ut sit sancta et immaculata. Item ad Corin- 
thios prima : Sobrii estote et justi, et nolite peccare. Item in i Cor. xv. 34. 
Epistola sancti Petri : Propter quod succincti lumbos mentis i Pet. i. 
vestrae, sobrii, perfecte sperate in eam quae offertur vobis gratiam, 



130 De Perfectione Justitiae Homhiis. [Chap. x. 

quasi filii obedientiae, non configurati prioribus ignorantiae ves- 

trae concupiscentiis ; sed secundum eumqui vocavit vos Sanctum, 

et ipsi sancti in omni conversatione siiis; quia scri2)tum est, 

Lev. xix. 2. Sancti eritis, quia ego sanctus sum. TJnde et beatus David 

Ps. xiv. (xv.) dicit : Domine, quis habitabit in tabernaculo tuo, aut quis re- 

quiescet in monte sancto tuo ? Qui ingreditur sine macula, et 

Ps. xvii. ojperatur justitiam. Et alibi : Et ero immaculatus cum eo. Et 

Ps. cxvh^i. 2l\h\ : Beati immaculati in via, qui ambulant in lege Domini. 

(cxix.) I. Item apud Salomonem : Diliqit Dominus sancta corda; accepti 

Prov. XI. 20, ^ ^ ^ ^ ... 

Lxx. sunt autem illi omnes immaculati.^ Horum testimoniorum aliqua 

currentes exhortantur, ut perfecte currant ; aliqua ipsum finem 
commemorant, quo currendo pertendant. Ingredi autem sine 
macula non absurde etiam ille dicitur, non qui jam perfectus est, 
sed qui ad ipsam perfectionem irrepreliensibiliter currit, carens 
criminibus damnabilibus, atque ipsa peccata venialia non negli- 
gens mundare eleemosynis. Ingressum quippe, hoc est, iter 
nostrum quo tendimus ad perfectionem, munda mundat oratio. 

Matt. vi. 12. Munda est autem oratio ubi veraciter dicitur, Dimitte nobis, 
sicut et nos dimittimus : ut dum non reprebenditur, quod non 
imputatur, sine reprehensione, hoc est, sine macula noster ad 
perfectionem cursus habeatur ; in qua perfectione, cum ad earn 
venerimus, jam non sit omnino quod ignoscendo mundetur. 


21. Deinde iste adhibet testimonia, quibus ostendat, non esse 

I John V. 3. gravia divina praecepta. Quis autem nesciat, cum praeceptum 

I Tim. i. 5. sit generale charitas (quia finis praecepti est charitas, et pleni- 

Rom. xiii. 10. ^^^^ j^g-g ^g^ charitas), non esse grave quod diligendo fit, non 

timendo ? Laborant autem in Dei praeceptis, qui ea timendo 

I John iv. 18. conantur implere : sed perfecta charitas foras mittit timorem, et 

facit praecepti sarcinam, non solum non prementem onere pon- 

derum, verum etiam sublevantem vice pennarum. Quae tameu 

charitas ut habeatur, etiam tanta quanta in corpore mortis hujus 

haberi potest, parum est nostrae voluntatis arbitrium, nisi adju- 

Rom. vii. vet gratia Dei per Jesum Christum Dominura nostrum. Dif- 

funditur quippe in cordibus nostris, quod taepe dicendum est, 

24. 25- 

Chap. X.] De Pevfectione Justitiae Hominis. 131 

non per nos ipsos, sed per Spiritum Sanctum qui datus est Rom. v. 5. 
nobis. !N"ec aliam ob causam Scriptura commemorat non esse 
gravia divina praecepta, nisi ut anima quae ilia gravia sentit, 
intelligat se noiidum accepisse vires, quibus talia sint praecepta 
Domini qualia commendantur, levia scilicet atque suavia, et oret 
gemitu voluntatis, ut impetret donum facilitatis. Qui enim 
dicit, Fiat cor meum immaculatum ; et, Itinera mea dirige Ps. cxviii. 
secMndum verbum tuum, et ne dominetur mihi omnis iniquitas; 133. 
et, Fiat voluntas tua, sicut in coelo et in terra; et, JVe nos infer as 
in tentationem; et caetera hujusmodi quae commemorare longum 
est, hoc utique orat, ut praecepta Dei faciat ; quae ut fierent, nee 
juberetur, si nihil ibi nostra voluntas ageret ; nee oraretur, si 
sola sufficeret. Commendantur ergo non esse gravia, ut cui 
gravia sunt, intelligat nondum se accepisse donum, quo gravia 
non sint; nee arbitretur ea se perficere, quando ita facit, ut 
gravia sint. Hilarem enim datorem diligit Deus. Nee tamen, 2 Cor. ix. 7. 
cum ea gravia sentit, desperando frangatur : sed ad quaerendum, 
petendum, pulsandumque cogatur. 

22. Audiamus ergo et in his testimoniis quae deinde posuit, 
Deum sua praecepta non gravia commendantem. * Quod Dei 
mandata,' inquit, ' non modo impossibilia non sint, verum ne 
gravia quidem. In Deuteronomio : Et cowcertetur Dominus Deut. xxx. 
Deus tuus epulari in te super bonis, sicut e2)ulatus est su2)er ^~^'^' 
patres tuos, si audieritis vocem Domini Dei vestri, custodire et 
facere omnia mandata ejus, et justitias, et judicia quae scripta 
sunt in libro legis hujus; si conversus fueris ad Dominum, Deum 
tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua. Quia mandatum 
hoc, quod ego rnando tibi Jiodie, non est grave, neque a te longe 
est. Non est in codo, ut dicas, Quis ascendet in coelum et 
accipiet illud nobis, et audientes faciemus ? Non est trans mare, 
ut dicas, Quis transfretabit mare et accipiet illud nobis, et au- 
dientes faciemus ? Juxta te est enim verbum in ore tuo, in corde, 
et in manibus tuis facere illud. Item Dominus in Evangelio : 
Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego vos Matt. xi. 
requiescere faciam. Tollite jugum meum sujyer vos, et discite 
a me quia mitis sum et liumilis corde; et invenietis requiem 
animabus vestris : jugum enim meum suave est, et onus meum 

K 2 

1 3^2 De Perfectione Jtistitiae Hominis. [Chap. xi. 

I John V. 3. h'oe est. Item in Epistola sancti Joannis : Haec est cJiaritas 
Dei, ut mandata ejus ohservemus, et mandata ejus gravia non 
sunt.' His auditis legitimis et evangelicis et apostolicis testi- 
moniis aedifieemur ad gratiam, quam non intelligunt, qui 

Rom. X. 3,10. ignorantes Dei justitiam in suam volentes constituere, justitiae 
Dei non sunt subjecti. Si enim non intelligunt ex Deuterono- 
mio, quemadmodum apostolus Paulus commemoraveritj ut corde 
credatur ad justitiam, ore autem confessio fiat ad salutem ; quia 

Matt. ix. 12. non est opus sanis medicus, sed male habentibus : isto certe 

» Joannis apostoli testimonio, quod ad istam sententiam ultimum 

posuit, ubi ait, Haec est cliaritas Del, ut mandata ejus servemus, 
et mandata ejus gravia non sunt, debent utique commoneri, 
charitati Dei non esse grave mandatum Dei ; quae nonnisi per 
Spiritum Sanctum diffunditur in cordibus nostris, non per arbi- 
trium humanae voluntatis; cui plus daudo quam oportet, 

I John iv. 18. ignorant justitiam Dei: quae taraen cbaritas tunc perfecta erit, 
cum poenalis timor omnis abscesserit. 


23. Post haec proposuit testimonia quae contra eos dici 
Solent : nee ea solvit, sed commemorando quasi contraria, quae- 
stiones arctius illigavit. Ait enim : ' Testimonia Scripturarum, 
quae e diverso ponenda sunt his qui arbitrii libertatem, vel non 
peccandi possibilitatem, imperite existimant se Scripturarum 
auctoritate posse destruere. Objicere enim solent,' inquit, * quod 

Job xiv. 4, sanctus Job dixerit, Quis mundus est a peccato ? Nee infans, 
cujus est unius diei vita super terram.' Deinde quasi respondet 

Job xii. 4, huic testimonio aliis testimoniis, quod ipse Job dixerit, Justus 
enim, vir et sine querela /actus sum in derisum. Non intelligens 
posse dici hominem justum, qui pevfectioni justitiae plurimum 
accessit, ita ut ei proximus fieret : quod multos etiam in hac vita 
potuisse, in qua ex fide vivitur, non negamus. 

24. Hoc et illo testimonio confirmatur, quod iste consequenter 
jobxiii. 18, adjunxit ab eodem Job dictum : Ecce ego proximus sumjtidicio 

meo, et scio quia Justus inveniar. Hoc enim est judicium, deque 
Ps. xxxvi. ahbi dicitur, Et educet quasi lumen justitiam tuam, et judicium 

(xxxvii.) 6. 

Chap. XI.] De Pevfectiom Justitiae Hominis. 133 

tuum velut meridiem. Denique non dixit, Ibi sum ; sed, proximus 

sum. Quod si judicium suum illud intelligi voluit, non quo ipse 

judicabit, sed quo in fine est judicandus ; justi in illo judicio 

invenientur omnes qui non fallaciter dicunt, Dimitte nobis 

debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Per 

banc enim dimissionem justi invenientur ; eo quod ea quae hie 

habebant peccata, eleemosynis deleverunt. Unde Dominus dicit, 

Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis. Denique Luke xi. 41. 

hoc dicetur justis in regnum promissum ituris, Usurivi enim, Matt. xxv. 

et dedistis miJii m,anducare : et caetera hujusmodi. Sed aliud 

est, esse sine peccato, quod de solo in hac vita Unigenito dictum 

est ; aliud, esse sine querela, quod de multis justis etiam in hac 

vita dici potuit : quoniam est quidam modus bonae vitae, de quo 

etiam in ista humana conversatione justa querela esse non possit. 

Quis enim juste queritur de liomine qui nemini male vult, et 

quibus potest fideliter consulit, nee contra cujusquam injurias 

tenet libidinem vindicandi, ut veraciter dicat, Sicut et nos 

dimittimus debitoribus nostris. Et tamen eo ipso quod verum 

dicit, Dimitte, sicut et nos dimittimus; sine peccato se non 

esse declarat. 

25. Inde est quod dicit, Nihil iniquum erat in manihus meis, Job xvi. is. 
sed munda oratio mea. Hinc enim erat munda oratio, quia 
veniam non injuste petebat, qui veraciter dabat. 

26. Et quod dicit de Domino, Multas enim contritiones meas Job fx. 17. 
fecit sine causa : non ait, Nullas fecit cum causa ; sed, multas 

sine causa. Non enim propter multa peccata ejus factae sunt 

ei multae contritiones, sed propter probationem patientiae. 

Nam propter peccata, sine quibus, ut alibi confitetur, non fuit, Job vi. 2, 3. 

pauciora se pati debuisse judicat. 

27. Item quod dicit, Vias enim ejus custodivi, et non declinavi Job xxiii. u 
a mandatis ejus, neque discedam: custodivit vias Dei, qui non 

sic exorbitat, ut eas relinquat, sed in eis currendo proficit ; etsi 
aliquando ut infirmus offeiidit aut titubat : proficit autem 
minuendo peccata, donee perveniat ubi sine peccato sit. Non 
enim. aliter potest eo modo proficere, nisi custodiendo vias ejus. 
Declinat autem a mandatis Domini atque discedit apostata; 
non ille qui, etiamsi habeat peccatum, confligendi tamen cum 

134 De Perfectione Justitiae Hominis. [Chap. xi. 

eo perse verantiam non relinquit, donee eo perveniat ubi nulla 
cum morte contentio remanebit. In isto ergo conflictu indui- 
mur ea justitia, qua hie ex fide vivitur, et ea quodam modo 
loricamur. Assumimus quoque judicium, quod etiam contra 
nos pro nobis facimus, quando peccata nostra accusando damna- 

Prov. xviii. mus : unde scriptum est, Justus i])se sui accusator est in 

jobxxix 14 p^i^^ordio sermonis. Hinc item dicit, Justitia vestitus erarrij 
et circumdedi mihi judicium sicut chlamydem. Nam et ista 
vestis belli magis solet esse quam pacis, ubi adhuc expugnatur 
concupiscentia, non ubi erit plena sine aliquo prorsus hoste 

1 Cor. XV. 26. justitia, noVissima inimica morte destructa. 

Jobxxvii. 6. 28. Quod autem iterum ait idem sanctus Job, Non enim 
reprehendit me cor meum in omni vita mea: tunc nos in ista 
vita, in qua ex fide viviraus, non reprehendit cor nostrum, si 
eadem fides qua corde creditur ad justitiam, non negligit repre- 

Rom. vii. 15. hendcre peccatum nostrum. Unde dicit Apostolus, JVon enim 
quod volofacio honum: sed quod odi malum, 7ioc ago. Bonum 

Habak. ii. 4. cst cuim uou concupisccre, et hoc bonum vult Justus, qui ex fide 

Ecclus. xviii. vivit : ct tamcu facit quod oditj quia concupiscit ; quamvis post 
concupiscentias suas non eat : quod si fecerit, tunc vere ipse 
fecit ut cedat, ut consentiat, ut desiderio peccati obediat. Tunc 
eum cor ejus reprehendit; quia ipsum reprehendit, non illud 
peccatum ejus, quod habitat in membris ejus. Cum vero non 

Rom. vi. sinit regnare peccatum in suo mortali corpore ad obediendum 

^' desideriis ejus, nee exhibet membra sua arma iniquitatis pec- 

cato ; inest quidem peccatum in membris ejus, sed non regnat, 

quia non obeditur desideriis ejus. Et ideo dum quod non vult 

Rom. vii. agit, id est, non vult concupiscere et concupiscit ; consentit legi, 
quia bona est. Hoc enim vult et ipse quod lex ; quia vult ipse 

Exod. XX. 17. non concupiscere, et lex dicit, JVon concujnsces. In hoc quo- 
niam vult quod et lex vult, procul dubio consentit legi : concu- 
piscit tamen, quia non est sine peccato ; sed jam non ipse 

Rom. vii. 17. opcratur illud, sed id quod in illo habitat peccatum. Ideo non 
eum reprehendit cor ejus in omni vita ejus; hoc est, in fide 
ejus, quia Justus ex fide vivit : et ideo fides ejus est vita ejus. 

Rom. vii. 18. Scit enim quia non habitat in carne ejus bonum, ubi habitat 
peccatum : sed non ei consentiendo vivit ex fide, qua invocat 

Chap. XII.] De Perfectione Justitiae Hominis. 135 

Deum ut adjuvetur pugnans contra peccatum ; quod ut omnino 
ibi non sit, adjacet ei velle, sed perficere bonum non adjacet. 
Non ' facere ' bonum non adjacet, sed ' perficere.' Nam in eo quod 
non consentit, bonum facit ; et in eo quod odit concupiscentiam 
suam, bonum facit ; et in eo quod eleemosynas facere non cessat, 
bonum facit ; et in eo quod illi qui in eum peccat ignoscit, 
bonum facit; et in eo quod petit sibi dimitti debita sua, et 
veraciter dicit quod dimittit etiam ipse debitoribus suis, et orat 
ut non inferatur in tentationem, sed liberetur a malo, bonum 
facit : ei tamen perficere bonum non adjacet, quod tunc erit, 
quando ilia concupiscentia quae habitat in membris ejus nulla 
erit. Non ergo eum reprehendit cor ejus, quando reprehendit 
peccatum quod habitat in membris ejus, et non habet quam 
reprehendat infidelitatem ejus. Ita nee in vita sua, id est, in 
fide sua, a corde suo reprehenditur, et sine peccato non esse 
convincitur. Quod et ipse Job de se confitetur, ubi dicit : 
Nihil te latuit i^eccatorum meorum. Signasti iniquitates meas job xiv. 
in sacculo, et annotasti si quid invitus transgressus sum. Testi- ^ ' ^^' 
monia ergo quae posuit de verbis sancti Job, nos sicut potuimus, 
quemadmodum sint accipienda monstravimus : nee tamen ille 
solvit, quod eumdem Job dixisse proposuit, Quis enim mundus 
est a peccato ? Nee infans cujus est diei unius vita sujyer 


29. 'Itekum proponere solent,' inquit, 'Omnis homo mendax! ps. cxv. 2 
Neque hoc contra se ipsum a se ipso propositum solvit ; sed ^^^^** "^' 
commemorando alia velut contraria testimonia, apud eos qui 
non intelligunt sanctam Scripturam, divina eloquia in lite 
dimisit. Ait enim : ' Quibus respondendum est, quod in Nume- 
rorum libro scriptum est ; Homo verax. Et de sancto Job Cp. Num. 
legitur ita : Erat vir habitans in regions Ausitidae, nomine Job, lxx.^^' 
verax, sine crimine, Justus, Dei cultor, abstinens se ab omni re Jot» i. i. 
mala.^ Miror quod ausus est ponere hoc testimonium, ubi 
dictum est, Abstinens se ah omni re mala, cum hoc ab omni 
peccato vellet intelligi; cum superius dixerit, peccatum actum 
esse, non rem. Keminiscatur ergo quia etiam si actus sit, res 

1^6 De Perfectione Justitiae Hominis. [Chap. xii. 

potest dici. Abstinet se autem ab omni re mala, qui peccato, 
sine quo non est, vel nunquam omnino cousentit, vel si ali- 
quando premitur, non opprimitur ; sicut luctator fortior, etsi 
aliquando tenetur, non ideo perdit quo superior invenitur. 
Legitur sane homo sine crimine, legitur sine querela : at non 
legitur sine peccato, nisi Filius hominis, unus idemque Dei 
Filius unicus. 

Job xvii. 8. 30. ' Item,' in quit, ' apud ipsum Job : Et miraculum tenuit 

f:ccius. XV. 8. veracis hominis. Item apud Salomonem de Sapientia : Viri 
mendaces non erunt illius memores ; viri autem veraces inve- 

Rev. xiv. 5. nieutur in ilia. Item in Apocalypsi : Et in ore ipsorum non 
est inventum mendacium ; sine macula sunt.' Ad haec et nos 
respondemus, admonentes quomodo dicendus sit homo verax 
per Dei gratiam atque veritatem, qui per se ipsilm sine dubio 
mendax est. Unde dictum est, Omnis homo mendax. Hoc et 
testimonium sonat de Sapientia, quod ipse posuit: Viri autem 
veraces invenientur in ilia : qui procul dubio non in ilia, sed in 

Ephes. V. 8. se ipsis invcnientur esse mendaces. Sicuti est, Fuistis ali- 
quando tenebrae, nunc autem lux in Domino. Cum diceret, 
tenebrae, non addidit in Domino : cum autem dixit, lux, addidit 

I Cor. i. 31. utique, in Domino : quia in se ipsis lux esse non possent ; ut 
qui gloriatur, in Domino glorietur. Illi vero in Apocalypsi 
propterea tales dicti sunt, quod non sit inventum in ore eorum 

I John i. 8. mendacium ; quia non dixerunt se non habere peccatum ; quod 
si dicerent, se ipsos deciperent, et Veritas in eis non esset: 
porro si Veritas in eis non esset, inveniretur in ore eorum 
mendacium. Quod si propter invidiam, cum essent sine pec- 
cato, dicerent se non esse sine peccato ; hoc ipsum esset men- 
dacium, falsumque esset quod dictum est, N'on est inventum in 
ore ipsorum mendacium,. Ideo ergo sine macula sunt, quia 
sicut ipsi dimiserunt debitoribus suis, sic illis Deo dimittente 
mundati sunt. Ecce nos, ut valuimus, exposuimus quomodo 
accipienda essent testimonia, quae pro sua causa commemoravit. 
Ipse autem quomodo sit accipiendum quod scriptum est, Om/nis 
homo Tnendax, omnino non solvit ; nee solvere poterit, nisi 
correcto errore, quo credit hominem sine adjutorio gratiae Dei, 
per solam propriam voluntatem posse esse veracem. 

Chap. XIII.] De Pevfectione Justitiae Hominis. 137 


31. Sic aliam quae sequitur quaestionem proposuit, nee 
solvit : imo vero auxit, et difficiliorem reddidit, proponendo 
adversum se prolatum testimonium, Non est qui facial honum, Ps. xiii. 
ruyrt est usque ad unum ; et quasi contraria testimonia referendo, 
quibus ostenderet esse homines qui faciunt bonum. Quod qui- 
dem ostendit : sed aliud est, non facere bonum ; aliud, non esse 
sine peccato, etiamsi homo faciat multa bona. Quapropter ea 
testimonia quae posuit non sunt contra illud quod dicitur, non 
esse in hac vita hominem sine peccato. Ipse autem non ostendit 
quemadmodum dictum sit, Non est qui faciat honum, non est 
usque ad unum. * Ait enim,' inquit, ' sanctus David, Spera in Ps. xxxvi. 
Domino, et fac honitatem' Hoc praeceptum est, non factum : 
quod praeceptum non utique faciebant de quibus dictum est, 
Non est qui faciat bonuTn, non est usque ad umum. Ait etiam 
dixisse sanctum Tobiam, Noli timere, fili; i)auperem vitam Tob. iv. 21. 
gerimus, sed multa bona habebimus, si timuerimus Deum, et 
recesserimus ah omni jpeccato, et fecerimus bona. Verissime 
tunc erunt homini multa bona, cum recesserit ab omni peccato. 
Tunc enim ei nulla erunt mala, ut non opus habeat dicere. 
Libera nos a Tnalo. Quamvis et nunc omnis qui proficit. recta Matt. vi. 13. 
intentione proficiens, recedit ab omni peccato, et tanto inde fit 
longinquior, quanto plenitudini justitiae perfectionique propin- 
quior ; quia et ipsa concupiscentia, quod est peccatum habitans 
in carne nostra, etsi manet adhuc in membris mortalibus, minui 
tamen non desinit in proficientibus. Aliud est ergo, recedere 
ab omni peccato, quod nunc in opere est ; aliud, recessisse ab 
omni peccato, quod in ilia perfectione tunc erit. Sed tamen et 
qui jam recessit, et qui adhuc recedit, non est negandus facere 
bonum. Quomodo ergo dictum est, Non est qui faciat bonum^ 
non est usque ad unum; quod ille proposuit, et non solutum 
reliquit ; nisi quia populum quemdam psalmus ille culpat, in 
quo nee unus erat qui faceret bonum, dum volunt remanere 
filii hominum, et non esse filii Dei, cujus gratia homo fit bonus, 
ut faciat bonum ? De illo enim bono dictum hie debemus 

138 De Perfectioiie Justitiae Hominis. [Chap. xiv. 

Ps. xiii. accipere, quod ibi ait, Deus de coelo respexit super Jilios Tiomi- 
num, Ut videat si est intelligens aut requirens Deum. ' Hoc 
ergo bonum, quod est requirere Deum, non erat qui faceret, 
non erat usque ad unum, sed in eo genere hominum, quod 
praedestinatum est ad interitum. Super bos enim respexit Dei 
praescientia, protulitque sententiam. 


Mark X. 18; 32. 'Item dicunt,' inquit, ' illud quod Salvator ait, Quid me 

ig. ' dicis honuTYi ? Nemo bonus, nisi solus Dens.' Hanc item pro- 

positionem omnino non solvit : sed opposuit velut ex adverse 

alia testimonia, quibus probaret esse et hominem bonum. Dixit 

Matt. xii. 35. enim ' esse respondendum quod idem Dominus alibi ait, Bonus 

homo de bono thesauro cordis sui ^wofert bona : et iterum. 

Matt. V. 45. Qui solem suum oriri facit super bonos et malos. Et alibi 

Eccius. scriptum est/ inquit, ' Bona bonis creata sunt ab initio : et 

XXxix. 30. /^ • 7 • 7 7* >/->(•• 

Prov. ii. 21. iterum, Qui sunt bom, erunt habitatores terrae. Cui sic re- 
spondendum est, ut et illud inteliigatur quomodo dictum sit, 
Nemo bonus, nisi unus Deus. Sive quia omnia quae creata 
sunt, quamvis ea Deus fecerit bona valde, Creatori tamen com- 
parata, nee bona sunt, cui comparata nee sunt: altissime 
Exod. iii. 14. quippe et proprio modo quodam de se ipso dixit, Ego sum qui 
sum. Sic dictum est. Nemo bonus, nisi unus Deus; quem- 
john i. 8. admodum de Joanne dictum est, Non erat ille lumen ; cum 
John V. 35. Dominus eum esse dicat lucernam, sicut discipulos, quibus 
Matt. V. dixit, Yos estis lumen mundi ; nemo accendit lucernam et ponit 
^^' ^^' earn sub madia : sed in comparatione luminis illius, quod est 

John i. 9. verum lumen, illuminans omnem hominem venientem in hunc 
mundum, non erat ille lumen. Sive quia ipsi etiam filii Dei, 
comparati sibi ipsis quales in ilia perfectione aeterna futuri 
sunt, ita boni sunt, ut adhuc et mali sint. Quod de illis dicere 
non auderem (quis enim audeat dicere malos esse, quorum Pater 
Matt. vii. II. est Deus 1), nisi ipse Dominus diceret, Si ergo vos cum sitis mali, 
nostis bona data dare filiis vestris ; quanto magis Pater vester, 
qui in coelis est, dabit bona 2;el{«r^^^6^6s se ? Cum ait utique, 

Chap. XV.] De Perfectioiie Jtistitiae Hominis. 139 

Pater vester ; filios Dei jam esse monstravifc, quos tamen adhuc 
malos esse non tacuit. Ille tamen non solvit, quomodo et isti 
boni sint, et nemo sit bonus, nisi unus Deus : unde est ille 
admonitus, qui interrogaverat quid boni faceret, ut ilium quae- 
reret cujus gratia bonus esset, cui bonum esse, hoc est ipsum 
esse ; quia incommutabiliter bonus, et non potest omnino malus 


33. 'Item dicunt,' inquit, ' Quis gloriahitur castum se habere Prov. xx.g,! 
cor ? ' Et ad hoc respondit multis testimoniis, volens ostendere 

posse esse in homine castum cor: nee tamen dicit quomodo 
accipiendum sit, quod proposuit contra se dici, Quis gloriabitur 
castum se habere cor, ne Scriptura divina in hoc testimonio, et 
in his per quae respondit, sibi ipsa adversaria videatur. Nos 
autem huic respondentes dicimus, ideo secutum esse, Quis gloria- 
bitur castum, se habere cor ? quoniam praecessit, Cum rex Justus 
sederit in throno. Quantalibet enim justitia sit praeditus 
homo, cogitare debet, ne aliquid in illo, quod ipse non videt, 
inveniatur esse culpandum, cum Rex Justus sederit in throno, 
cujus cognitionem fugere delicta non possunt, nee ilia de quibus 
dictum est, Delicta quis intelligit ? Cum ergo Eex Justus sederit Ps. xviii. 
in throno, quis gloriahitur castum se habere cor ? aut quis glo- 
riabitur mundum se esse a 2)eccato ? Nisi forte isti, qui volunt 
in sua justitia, non in ipsius Judicis misericordia gloriari. 

34. Tamen etiam ilia vera sunt, quae respondendo subjecit, 

quod ' Salvator ait in Evangelio, Beati mundicordes, quoniam Matt. v. 8. 
i2)si Deum videbunt. Et quod David dicit : Quis ascendet in Ps. xxiii. 
montem Domini 1 aut quis stabit in loco sancto ejus ? Innocens 
manibus et mundo corde. Et alibi : Bene/ac, Domine, bonis et Ps. cxxiv. 

(cx.x.'v ^ A 

rectis corde. Item apud Salomonem : Bona est substantia, cui -^^^^^^^ ^— 
non est 2)eccatum in conscientia. Item illic : Averte te a delicto, ^°- 
et dirige manus, et ab omni delicto munda cor tuum. Item in.xxxviii. 10. 
Epistola Joannis : ^i cor nostrum non rejwehendat, fiduciam i John ii, 
habemus ad Deum, et quaecum^que 2)etierimus, accijnemus ab eo.' 
Hoc enim agitur voluntate, eredendo, sperando, diligendo, corpus 

140 De Perfectione Justitiae Hominis. [Chap, xv 

castigando, eleemosynas facienclo, injurlas ignoscendo, instanter 

orando, et proficiendi vires precando, veraciterque dicendo, 

Matt. vi. Dimitte nobis, sicut et nos dimittimus ; et, Ne infer as nos 
12, 13. . . ,. 

in tentationem, sed libera nos a malo. Hoc prorsus agitur, ut 

cor mundetur, et peccatum omne tollatur; et quod Rex Justus y 

cum in throno sederit, occultum invenerit minusque mundatum, 

ejus misericordia remittatur; ut Deo videndo totum sanum 

James ii. 13. muudumque reddatur. Judicium enim sine misericordia, sed 
illi qui non fecit misericordiam. Superexaltat autem miseri- 
cordia judicio. Quod si non esset, quae spes esset \ Quando- 
quidem cum Bex Justus sederit in throno, quis gloriabitur castum 
se habere cor ? aut quis gloriabitur mundum se esse a peccato 1 

Matt. xiii. 43. Tunc crgo per ejus misericordiam justi plene perfecteque mun- 
dati, fulgebunt in regno Patris sui sicut sol. 

35. Tunc plene atque perfecte erit Ecclesia non habens macu- 

Ephes. V. 27. lam aut rugam aut aliquid hujusmodi, quia tunc etiam erit vere 
gloriosa. Cum enim non tantum ait, ut exhiberet sibi Ecclesiam 
non habentem maculam aut rugam, sed addidit, glcriosain; 
satis significavit, quando erit sine macula et ruga aut aliquo 
hujusmodi : tunc utique, quando gloriosa. Non enim modo in 
tantis malis, in tantis scandalis, in tanta permixtione hominum 
pessimorum, in tantis opprobriis impiorum dicendum est eam 
esse gloriosam, quia reges ei serviunt, ubi est periculosior ma- 
jorque tentatio : sed tunc potius gloriosa erit, quando fiet quod 

Colos. iii. 4. idem ait apostolus, Cum Christus a2)paruerit vita vestra, tunc et 
vos apparebitis cum ipso in gloria. Cum enim Dominus ipse 

Philip, ii. 7. secundum formam servi, per quam se Mediator conjunxit Eccle- 
siae, non fuerit glorificatus nisi resurrectionis gloria (unde 

johnvii. 39. dictum est, Spiritus non erat datus, quia Jesus nondum fuerat 
glorificatus; quomodo dicenda est ante resurrectionem suam 

Ephes. V. 26. Ecclesia ejus esse gloriosa 1 Mundat ergo eam nunc lavacro 
aquae in verbo, abluens peccata praeterita, et pellens ab ea 
dominationem malorum angelorum : deinde perficiens ejus sani- 
tates, facit eam occurrere in illam gloriosam, sine macula et 

Rom. viii. 30. ruga. Quos enim praedestinavit, illos et vocavit ; et quos 
vocavit, ipsos et justificavit ; quos autem justificavit, illos et 
glorificavit. In hoc mysterio dictum arbitror, Ecce ejido due- 

Chap. XVI.] De Perfectione Justitiae Hominis. . 141 

monia, et sanitates j^erficio hodie et eras, et tertia die consummor, Luke xiii. 32. 
id est, perficior. Dixit enim hoc ex persona corporis sui, quod 
est Ecclesia; dies ponens, pro distinctis ordinatisque temporibus, 
quod et in sua resurrectione significavit in triduo. 

36. Puto autem interesse inter rectum corde, et mundum 
corde. Nam et rectus corde in ea quae ante sunt extenditur, ea Philip, iii. 
quae retro sunt obliviscens, ut recto cursu, id est recta fide atque 
iutentione perveniat, ubi habitet mundus corde. Sicut ilia sin- 
gula reddenda sunt singulis, ubi dictum est, Quis ascendet in 
montem Domini ? aut qui stahit in loco sancto ejus ? Innocens 
manibus et mundus corde. Innocens manibus ascendet, et 
mundus corde stabit : illud in opere est, illud in fine. Et illic Ecclus. xiii. 
magis intelligendum quod dictum est, Bona est substantia,' cui ^°' 
non est jpeccatum in conscientia. Tunc enim erit vere bona 
substantia, id est, verae divitiae, cum transierit tota paupertas, 
id est, cum consumpta fuerit omnis infirmitas. Nunc vero 
avertat se homo a delicto, cum proficiendo inde discedit, et 
renovatur de die in diem; et dirigat manus in opera miseri- 
cordiae, et ab omni delicto mundet cor suum; misereatur, ut 
quod restat, per veniam dimittatur. Hoc enim salubriter et 
sine vana inanique jactantia bene intelligitur, in eo quod dixit 
sanctus Joannes, Si cor nostrum nos non re2)rehendat,jiduciam i John ii 
habemus ad Deum, et quaecimique 2>etierimus, accijyiemus ab eo. 
Hoc enim videtur isto loco admonuisse, ne cor nostrum nos in 
ipsa oratione et petitione reprehendat : hoc est, ne forte cum 
coeperimus dicere, Dimitte nobis, sicut et nos dimittimus ; 
compungamur non facere quod dicimus, aut. etiam non audeamus 
dicere quod non facimus, et fiduciam petendi amittamus. 


37. Item sibi opposuit testimonium Scripturarum, quod eis 
dici solet. Quia non est homo Justus in terra qui facial bonum, Ecdes. v 
et non j^eccet. Et quasi respondit aliis testimoniis, quia 'Do- 
minus de sancto Job ait : Numquid considerasti servum meum Job i. 8. 
Job? Non enim est ei similis quisquam in terris, homo sine 



14^ De Perfectione Jiistitiae Hominis. [Chap. xvii. 

querela, verus Dei cultor, abstinens se ah omni malo.^ Unde jam 
superius disseruimus. Nee tamen ipse ostendit nobis quomodo 
et Job, si haec verba ita intelligenda sunt, sine ullo peccato 
fuerit in terra, et verura sit quod scriptum esse dixit, Non est 
Jiomo Justus in terra qui facial bonum, et non 2)Cocet. 


Ps. cxiiJ. 38. ' Item dicunt,' inquit, * Quia non justificahitur in can- 

sjyectu tuo omnis viveris.' Et huie testimonio quasi respondit 
ad nihil aliud, nisi ut Scripturae sanctae inter se litigare vide- 
antur ; quarum concordiam nos debemus ostendere. Ait enim : 
' Quibus respondendum est, quod de sancto Zacharia et Elisabeth 

Luke i. 6. evangelista testatur, dicens : Erant autem Zacharias et Elisabeth 
uxor ejus justi amho in cons2)ectu Domini, et incedentes in omni- 
bus mandatis et justijicationibus Domini sine querela! Qui 
justi ambo utique legerant inter ipsa mandata, quemadmodum 
sua peccata mundarent. Nam Zacharias, quod de omni sacerdote 

Heb. V. 3. ex hominibus accepto in Epistola ad Hebraeos dicitur, etiam pro 
suis peccatis utique hostias ofFerebat. Quomodo autem intelli- 
gendum sit quod dicitur, siide querela, jam supra satis, quantum 

Ephes. i. 4. opinor, ostendimus. ' Et beatus,' inquit, ' Apostolus ait, Ut 
simus sancti et immaculati in conspectu ejus.' Hoc agitur, ut 
hoc simus; si immaculati intelligendi sunt, qui omnino sine 
peccato sunt. Si autem immaculati sunt, qui sunt sine crimine ; 
etiam in hac vita fuisse atque esse negare non possumus : quia 
non ideo sine ullo peccato est aliquis, quoniam non habet macu- 
1am criminis. Unde et Apostolus cum ministros eligeret 
ordinandos, non ait, Si quis sine peccato ; quod invenire non 

Tit. i. 6. posset : sed ait. Si quis sine crimine; quod utique posset. Nee 
tamen iste ostendit, quemadmodum secundum suam causam 
debeamus accipere quod scriptum est : Quoniam non justifica- 
bitur in conspectu tuo omnis vivens. Aperta quippe sententia 
est de superiore versu illustrius declarata, JVon intres, inquit, in 
judicium cum servo tuo, quoniam non justijicabitur in conspectu 
tuo omnis vivens. Judicium timet, quia misericordiam desiderat, 

Chap. XVIII.] De Perfectioue Jttstitiae Hominis. 143 

quae superexaltat judicio. Hoc est enim, Ne intres in judicium James ii. 13. 

cum servo tuo, noli me judicare secundum te, qui es sine pec- 

cato ; quia non justijicahitur in conspectu tuo omnis vivens; 

quod de hac vita dictum sine difficili quaestione intelligitur ; et 

quod ait, non justificabitur , ad illam perfectionem justitiae retulit, 

quae in hac vita non est. 


39. ' Item dicunt/ inquit, ' Si dixerimus quia 2)eccatum non 1 John i. 8. 
habemus, ipsi nos seducim^us, et Veritas in nobis non est.^ Et 
liuic evidentissimo testimonio quasi contrariis testimoniis re- 
si)ondere conatus est, quod ' idem sanctus Joannes in eadem 
Epistola dicat, Hoc autem dico, fratres, ut non 2)eccetis. Omnis 1 John iii. 9. 
qui natus est ex Deo, peccatum nonfacit, quia semen i2)sius in eo 
manet, et non 2)otest peccare. Item illic : Qui natus est ex Deo, i John v. 18. 
non 2>eccat, quia generatio Dei conservat eum, et malignus non 
tangit ewm. Item illic,' inquit, 'ubi de Salvatore ait : Quoniam i John iii. 
ille a2)paruit, ut 2)^ccita tolleret. Omnis qui in eo manet, non 
2)eccat. Omnis qui 2^^(^cat, non vidit eum, nee cognovit eum. 
Item illic : Charissimi, nunc Jilii Dei sumus, et nondum ap- 
paruit quid erimus. Scimus quoniam cum ap2)aruerit, similes 
ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est: et omnis qui habet 
spem lianc in eum, sanctijicat se, sicut et i2)se sanctus est' Et 
tamen cum haec omnia testimonia vera sint, verum est et illud 
quod proposuit, et non solvit. Quod si dixerimus quia 2)eccatum 
non habemus, nos ipsos seducimus, et Veritas in nobis non est. 
Ac per hoc, secundum id quod ex Deo nati sumus, in eo qui 
apparuit ut peccata tolleret, id est, in Christo manemus, et non 
peccamus ; hoc est autem, quod homo interior renovatur de die 2 Cor. iv. 16. 
in diem : secundum autem quod de homine illo nati sumus, per 
quern peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors, et Rom. v. 12. 
ita in omnes homines pertransiit, sine peccato non sumus ; quia 
sine illius infirraitate nondum sumus, donee ilia renovatione, 
quae fit de die in diem, quoniam secundum ipsam ex Deo nati 2 Cor. iv. 16. 
sumus, infirmitas tota sanetur, in qua ex primo homine nati Ps.cii.(ciii.)3. 
sumus, et in qua sine peccato non sumus; cujus reliquiis in 

144 De Perfectione Justitiae Hominis. [Chap. xix. 

liomine interiore manentibus, quamvis de die in diem minuantur 
in proficientibus, si dixerimus quia peccatum non habemus, nos 
ipsos seducimus, et Veritas in nobis non est. Quomodo enim 
verum est, Omnis qui peceat, non vidit eum, nee cognovit eum: 
cum secundum vision em et cognitionem quae erit in specie, 
nemo eum in hac vita videat atque cognoscat ; secundum autem 
visionem atque cognitionem quae est in fide, multi sint qui 
peccent, certe ipsi apostatae, qui tamen in eum aliquando credi- 
derunt, ut de nullo eorum dici possit, secundum visionem et 
cognitionem quae adhuc in fide est, nmi vidit eum, neque 
cognovit eum ? Sed intelligendum arbitror, quia reno vatic 
perficienda videt et cognoscit : infirmitas vero absumenda non 
videt, nee cognoscit eum ; in cujus quantiscumque reliquiis in- 
terius constitutis, si dixerimus quia j)eccatum non habemus, non 
ijjsos seducimus, et Veritas in nobis non est. " Cum ergo per 
gratiam renovationis Jilii Dei simus, tamen propter reliquias 
infirmitatis nondum apparuit quid erimus: sctTnus quoniam cu/m 
apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est. 
Tunc peccatum nullum erit, quia infirmitas nee interior nee 
exterior ulla remanebit. Et omnis qui habet hanc s^yem in eum, 
sanctificat se, sicut et ijjse sanctus est. Sanctificat se, non per 
se ipsum, sed credendo in ilium et invocando ilium qui sancti- 
ficat sanctos sues; cujus sanctificationis perfectio, quae nunc 
proficit et crescit de die in diem, omnes infirmitatis reliquias 
ablatura est. 


Rom. ix. i6. 40. * Item dicunt,' inquit, * Non volentis neqvs currentis, sed 
miserentis est Dei.' Quibus 'respondendum esse' dicit, *quod 

I Cor. vii. 36. idem apostolus alibi de quodam ait : Quod vuXb faciat. Item,' 

Phiiem. 13, inquit, ' ad Philemonem de Onesimo : Quem ego volueram ajiud 
me detinere, ut 2)ro te mihi ministraret ; sed sine consilio tuo 
nihil voluifacere, ut non quasi ex necessitate honum tuum esset, 

Deut. XXX. sed voluntarium. Item in Deuteronomio : Vitam et mortem 
dedit ante faciem tuam, bo7ium et malum ; elige vitam, ut vivas. 
Item apud Salomonem : Deus ab initio constituit hominein, et 

lUS. XV. 


Chap. xix] De Perfectione Justitiae Hominis. 145 

reliquit eum in manu consilii sui : adjecit ei mandata et EccU 
praecepta ; si voles ^^raecepta, servahunt te, et in j^osterum fidem 
jdacitam facere. Ap2)0suit tibi aquam et ignem, ad quod vis 
porrige manum tuam. Ante hominem bonum et inalum, vita 
et mors, 2)aupertas et Jionestas a Domino Deo sunt. Item 
apud Isaiam : Et si volueritis et audieritis me, quae bona sunt isa. i. 19, 20. 
terrae manducabitis ; si autem nolueritis nee obaudieritis me, 
gladius vos comedet. Os enim Domini locutum est haec! Hie 
vero, quantumlibet isti se obtegant, aperiuntur. Declarant 
enim se contra Dei gratiam vel misericordiam disputare, quam 
volumus impetrare cum dicimus, Fiat voluntas tua sicut in Matt. vi. 
coelo et in terra; vel, Ne nos in/eras in tentaiionem, sed 
libera nos a malo, Utquid enim ista orando tanto gemitu 
2)etimus, si volentis hominis et currentis, non miserentis est Rom. ix. 16. 
Dei'? Non quia hoc sine voluntate nostra agitur, sed quia 
voluntas non implet quod agit, nisi divinitus adjuvetur. Haec 
est fidei sanitas, quae nos facit quaerere ut inveniamus, petere Luke xi. 9. 
ut accipiamus, pulsare ut aperiatur nobis. Contra istam qui 
disputat, contra se ipsum claudit ostium misericordiae Dei. 
Nolo plura dicere de re tanta, quia melius eam committo 
fidelium gemitibus, quam sermonibus meis. 

41. Videte tamen, obsecro, quale sit, ideo volenti et currenti 
misericordiam Dei non esse necessariam, quae ilium etiam 
praevenit, ut curreret, quia de quodam ait Apostolus, Quod i Cor. vii. 36. 
vult faciat : ibi, ut arbitror, ubi sequitur et dicit, Non peccat, 
si nubat. Quasi pro magno habendum sit, velle nubere, ubi 
de adjutorio divinae misericordiae operosius disputatur. Aut 
vero etiam ibi prodest aliquid velle, nisi Deus providentia, 
qua gubernat omnia, marem feminamque conjungat. Aut quo- 
niara ad Philembnem scripsit Apostolus, Ut non quasi ex Phiiem. 14. 
nscessitate honv/m ejus esset, sed voluntarium : quasi aliter 
sit voluntarium bonum, nisi cum Deus operatur in nobis et Philip, ii. 13. 
velle et operari, pro bona voluntate. Aut quia in Deutero- 
nomio scriptum est, Vitam et mortem dedit ante faciem hominis, 
bonwm et malum ; et admonuit ut eligeret vitam : quasi et 
ipsa admonitio non de misericordia veniat ; vel aliquid prod- 
esset eligere vitam, nisi Deus eligendi charitatem inspiraret, 


146 De Perfectione Justitiae Hominis. [Chap. xix. 

Ps. xxix, et electam habere praestaret : de quo dictum est, Quoniam 
ira xn mdignatione ejus, et vita %n voluntate ejus. Aut quia 
dictum est, Si voles fraece2)ta, servahunt te : quasi non debeat 
Deo agere gratias, quia praecepta voluit, qui desertus omni 
lumine veritatis haec velle non posset. Positis ante hominem 
igne et aqua, quo vult quidem porrigit manum, sed altior 
est qui vocat altius quam omnis humana cogitatio : iquando- 
quidem initium corrigendi cor fides est, sicut scriptum est, 

[*pertran- Venies, et * 2)ertransies ah initio Jidei ; et quisque ita eligit 

Cant iv 8 bouum, sicut unicuiquc Deus partitus est mensuram fidei ; 

^^■^* et, Nemo potest ad me venire, ait Princeps fidei, nisi Pater 

Rom. xii. 3. /-\ -1 -1 o 1 f 

John vi. 44, 5"^* misit me, traxerit eum. Quod de fide dictum esse qua in 
^^~^^- eum creditur, satis evidenter postea explanat, ubi dicit: Verba 

quae ego locutus sum vobis, sjdritus et vita sunt ; sed quidam 
sunt ex vobis qui non credunt. Sciebat enim ah initio Jesus, 
qui essent credentes, et quis eum traditurus esset ; et dicebat, 
Propterea dixi vobis, quia nemo j^otest ad me venire, nisi fuerit 
ei datum a Patre meo. 

42. Magnum autem aliquid pro sua causa se invenisse arbi- 
tratus est apud Isaiam prophetam, quia Deus dixit. Si volueritis 
et audieritis me, quae bona sunt terrae manducabitis ; si autem, 
nolueritis et non audieritis me, gladius vos comedet. Os enim 
Dojnini locutum est haec. Quasi non lex tota hujusmodi con- 
ditionibus plena sit : aut ob aliud superbis praecepta ista data 
Gal. iii. 19. siut, uisi quia lex praevaricationis gratia posita est, donee 
Rom. V. 20, veniret semen cui promissum est. Unde subintravit ut abun- 
daret delictum ; et ubi abundavit delictum, superabundavit 
gratia : id est, ut acciperet homo praecepta, superbe de suis 
viribus fidens, in quibus deficiens et factus etiam praevaricator, 
liberatorem salvatoremque requireret ; atque ita eum timor 
legis humilem factum, tanquam paedagogus, ad fidem gratiam- 
Ps. XV. que perduceret. Ita multiplicatis infirmitatibus postea acce- 

leraverunt, quibus sanandis opportune Christus advenit. In 
cujus gratiam etiam justi antiqui crediderunt, eadem ipsa gratia 
ejus adjuti, ut gaudentes eum praenoscerent, et quidam etiam 
praenuntiarent esse venturum: vel in illo populo Israel, sicut 
Moyses, et Jesus Nave, et Samuel, et David, et caeteri tales; 


Chap. XX.] De Perfectioiie Justitiae Hominis. 147 

vel extra ipsum populum, sicut Job ; vel ante ipsum populum, 
sicut Abraham, sicut Noe, et quicumque alii sunt, quos vel 
commemorat vel tacet Scriptura divina. Unus enim Deus, i Tim. ii. 5. 
et unus Mediator Dei et hominum, homo Christus Jesus, sine 
cujus gratia nemo a condemnatione liberatur, sive quam traxit 
ex illo in quo omnes peccaverunt, sive quam postea suis ini- 
quitatibus addidit. 


43. Quale est autem, quod iste posuit in extreme : ' Si quis 
dixerit, Potest fieri ut homo vel verbo non peccet? respon- 
dendum est,' inquit, 'Si vult Deus, potest: vult enim Deus; 
ergo potest.' Item ait : ^ Si quis dixerit, Fieri potest ut homo 
non in cogitatione delinquat % respondendum est. Si vult Deus, 
potest : vult enim Deus ; ergo potest.' Yidete quemadmodum 
noluerit dicere, Si Deus adjuvet, potest ; cui dicitur, Adjutor Ps. xxvi. 

7 7- . 1 T 1 (xxvii.)9. 

Tuieus esto, ne aerelmquas me: non utique ad corporalia bona 

capessenda et mala cavenda, sed ad gerendam perficiendamque 

justitiam ; propter quod dicimus, Ne nos in/eras in tenia- Matt. vi. 13. 

tionem, sed libera nos a malo. Nee adjuvatur, nisi qui et 

ipse aliquid agit : adjuvatur autem, si invocat, si credit, si 

secundum propositum vocatus est : quoniam quos ante prae- Rom. viii. 
• . . . ....... . 29, 30. 

scivit, et praedestinavit conformes imaginis Filii sui, ut sit 

ipse primogenitus in multis fratribus : quos autem praedes- 
tinavit, illos et vocavit ; quos autem vocavit, illos et justifi- 
cavit ; quos autem justificavit, illos et glorificavit. Currimus 
ergo, cum proficimus, dum sanitas nostra in proficientibus 
currit (sicut etiam cicatrix ' currere ' dicitur, quando bene vul- 
nus diligenterque curatur) : ut ex omni parte perfect! sine 
ulla simus omnino infirmitate peccati ; quod non solum vult 
Deus, verum etiam ut impleatur facit atque adjuvat. Et hoc 
uobiscum agit gratia Dei per Jesum Christum Dominum nos- 
trum, non solum praeceptis, sacramentis, exemplis; sed etiam 
Spiritu Sancto, per quem latenter diffunditur charitas in cor- Rom. v. 5. 
dibus nostris, quae interpellat gemitibus inenarrabilibus, donee Rom. viii. 26 
in nobis perficiatur sanitas, et Deus sicuti est videndus aeterna 
veritate monstretur. 

L 2 

148 De Perfeciione Justitiac Hoininis. [Chap. xxi. 


44. QuiSQuis ergo fiiisse vel esse in hac vita aliquem ho- 
minem, vel aliquos homines putat, excepto uno Mediatore Dei 
et hominuin, quibus necessaria non fuerit remissio peccatorum, 

Rom. V. 12. contrarius est divinae Scripturae, ubi Apostolus ait : Per unum 
hominem 2)eGcatU7n intravit in mundum, et per jjeccatum mors, 
et ita in omnes homines 2>ertransiit, in quo om'oes 2)eccaverunt. 
Et necesse est ut impia contentione asserat, esse posse homines, 
qui sine Mediatore Christo liberante atque salvante sint liberi 

Matt. ix. salvique a peccato ; cum ille dixerit, Non est opus sanis me- 
dicus, sed male habentibus. Non veni vocare justos, sed 2)^0- 
catores. Quisquis autem dioit, post aceeptam remissionem 
peccatorum ita que^iquam hominem juste vixisse in hac carne, 
vel vivere, ut nullum habeat oranino peccatum, contradicit 

I John i. 8. Apostolo Joauui qui ait : *S'i dixerimus quia 2>^ccatum non 
habemus, nos i2)S0s seducimus, et Veritas in nobis non est. 
Non enim ait, habuimus; sed, habemus. Quod si quisquam 
asserit de illo peccato esse dictum, quod habitat in carne 
mortali nostra secundum vitium quod peccantis primi hominis 
voluntate contractum est, cujus peccati desideriis ne obediamus 

Rom. vi. 12. Paulus Apostolus praccipit ; non autem peccare, qui eidem 
peccato, quamvis in carne habitanti, ad nullum opus malum 
omnino consensit, vel facti, vel dicti, vel cogitati, quamvis 
ipsa concupiscentia moveatur, quae alio modo * peccati ' nomen 
accepit, quod ei consentire peccare sit, nobisque moveatur in- 
vitis ; subtiliter quidem ista discernit, sed videat quid agatur 
de Dominica oratione, ubi dicimus : Dimitte nobis debita 
nostra : quod, nisi fallor, non opus esset dicere, si nunquam, 
vel in lapsu linguae, vel in oblectanda cogitatione, ejusdem 
peccati desideriis aliquantulum consentiremus ; sed tantum- 

Matt. vi. modo dicendum esset, Ne nos inferas in tentationem, sed 

t2, 13. 

James iii. 2. Ubenra nos a malo. Nee Jacobus Apostolus diceret, In multis 
offendimus omnes. Non enim offendit, nisi cui mala con- 
cupiscentia contra justitiae rationem appetendo seu vitando, 
faciendum vel dicendum vel cogitandum aliquid, quod non de- 

Chap. XXI.] De Perfectioue Justitiae Hominis. 149 

buit, sive fallens, sive praevalens persuadet. Postremo, si 
excepto illo Capite nostro, sui corporis Salvatore, asseruntur 
vel fuisse vel esse in hac vita aliqui homines justi sine aliquo 
peccato, sive nunquam consentiendo desideriis ejus, sive quia 
pro nullo peccato habendum est, quod tantum est, ut hoc 
pietati non imputet Deus (quamvis aliter sit beatus sine pec- 
cato, aliter autem beatus cui non imputat Dominus peccatum), Ps. xxxi. 
non nimis existimo reluctandum. Scio enim quibusdam esse 
visum, quorum de hac re sententiam non audeo reprehendere, 
quanquam nee defendere valeam. Sed plane quisquis negat 
nos orare debere ne intremus in tentationem (negat autem Lukexxii.40. 
hoc qui contendit ad non peccandum gratiae Dei adjutorium 
non esse homini necessarium, sed sola lege accepta humanam 
sufficere voluntatem) ; ab auribus omnium removendum, et ore 
omnium anathemandum esse non dubito. 



1. PoSTEAQUAM in manus nostras, sancte papa Aureli, eccle- 
siastica gesta venerunt, ubi Pelagius ab episcopis quatuordecim 
provinciae Palaestinae Catholicus est pronuntiatus, cunctatio 
mea terminum accepit, qua disserere aliquid plenius atque 
fidentius de ipsa ejus defensione dubitabam. Hanc enim jam 
in quadam chartula, quam mihi ipse miserat, legeram. Sed 
quia ejus cum ilia nullas a se datas litteras sumpseram, verebar 
ne aliquid aliter in meis verbis inveniretur, quam legeretur 
episcopalibus . gestis : atque ita forsitan negante Pelagio quod 
ipse mihi illam chartulam miserit, quoniam facile convinci uno 
teste non posset, ego potius ab iis qui ei neganti faverent, aut 
suppositae falsitatis, aut, ut mitius dicam, temerariae credulitatis 
arguerer. Nunc ergo cum ea pertracto quae gesta testantur, 
jam quantum mihi videtur, utrum pro se ille sic egerit, dubi- 
tatione sublata, profecto et de ipsius defensione, et de hoc opere 
nostro Sanctitas tua, atque omnis qui legerit, facilius et certius 


2. Primum itaque Domino Deo, rectori custodique meo, 
ineffabiles ago gratias, quod me de Sanctis fratribus et coepi- 
scopis nostris, qui in ea causa judices consederunt, opinio non 
fefellit. Responsiones enim ejus non immerito approbaverunt, 
non curantes quomodo ea quae objiciebantur in opusculis suis 

Chap. I.] De Gestis Pelagii. 1 5 1 

posuerit, sed quid de his in praeseiiti examinatione responderit. 
Alia est enim causa iidei non sanae, alia locutionis incautae. 
Denique in his quae de libello, quern dederunt sancti fratres et 
coepiscopi nostri Gralli, Heros et Lazarus, qui propter gravem 
(sicut postea probabilius comperimus) unius eorum aegritu- , 
dinem praesentes esse minime potuerunt, recitata sunt objecta 
Pelagio, illud est primum, quod in libro suo quodam seribit, 
^ Non posse esse sine peccato, nisi qui legis scientiam habuerit.' 
Quo recitato Synodus dixit: ' Tu hoc edidisti, PelagiT At 
ille respondit: ' Ego quidem dixi, sed non sicut illi intelligunt : 
non dixi, non posse peccare qui scientiam legis habuerit ; sed, : - 
adjuvari per legis scientiam ad non peccandum, sicut scriptum 
est, Legem in adjutorium dedit illis. Hoc audito, Synodus isa. viii. 20, 
dixit : ' Non sunt aliena ab Ecclesia, quae dicta sunt a Pelagio.' 
Plane aliena non sunt, quae respondit : illud vero quod de libro 
ejus prolatum est, aliud sonat. Sed hoc episcopi, Graeci homi- 
nes, et ea verba per interpretem audientes, discutere non cura- 
runt ; hoc tantum intuentes, quid ille qui interrogabatur, 
sensisse se diceret, non quibus verbis eadem sententia in ejus 
libro scripta diceretur. 

3. Aliud est autem, ' hominem per scientiam legis ad non 
peccandum adjuvari ; ' et aliud est, ' non posse esse sine peccato, 
nisi qui scientiam legis habuerit.' Cum enim videamus, exempli 
gratia, et sine tribulis areas triturari, quamvis adjuvent si ad- 
sint ; et sine paedagogis posse pueros pergere in scholam, 
quamvis ad hoc non sint inutilia paedagogorum adjumenta ; 
et multos sine medicis ab aegritudine convalescere, quamvis 
manifesta sint adjutoria medicorum; et aliis cibis sine pane 
homines vivere, quamvis panis adjutorium valere plurimum 
non negetur; et alia multa, quae nobis tacentibus cogitanti 
facile occurrunt : profecto admonemur adjutoriorum genera 
esse duo. Alia quippe sunt, sine quibus illud ad quod adjuvant, 
eflBci non potest ; sicut sine navi navigat nemo, nemo sine voce 
loquitur, nemo sine pedibus graditur, nemo sine luce intuetur, 
et multa hujusmodi : unde est etiam illud, quod nemo sine Dei 
gratia recte vivit. Alia vero sunt adjutoria, quibus sic adju- 
vamur, ut etiam si desint, possit alio modo fieri propter quod 


1^2 De Gcstis Pelagii. [Chap. ii. 

ea requirimus ; sicut ilia sunt quae commemoravi ; tribula ad 
fruges terendas, paedagogus ad puerum ducendum, inedica- 
mentum humana arte confectum ad recipiendam salutem, et 
caetera talia. Quaerendum est igitur, ex quo duorum istorum 
generum sit legis scientia, id est, quomodo adjuvet ad noii 
peccandum. Si eo modo, ut sine ilia hoc non possit impleri ; 
non solum Pelagius verum respondit in judicio, sed etiani 
verum scripsit in libro : si vero eo modo, ut adjuvet quidem 
si adfuerit, possit tamen illud ad quod juvat alio modo fieri, 
etiamsi ista defuerit; verum quidem respondit in judicio, quod 
merito episoopis placuit, ' adjuvari hominem ad non peccandum 
legis scientia;' sed non verum scripsit in libro, * non esse homi- 
nem sine peccato, nisi qui scientiam legis habuerit/ quod 
indiscussum judices reliquerunt, Latini sermonis ignari, et ejus 
qui causam dicebat, confessione contenti; praesertim ubi ex 
adverso nullus astabat, qui verba libri ejus exponendo aperire 
interpretem cogeret, atque unde fratres non frustra moverentur, 
ostendere. Paucissimi quippe sunt legis periti : multitudinem 
autem membrorum Christi usquequaque difFusam, et legis tarn 
profundae ac multiplicis imperitam, simplicis fidei pietas et 
spes firmissima in Deo et charitas sincera commendat, quae 
his donis praedita, gratia Dei se confidit a peccatis posse mun-i- 
dari per Jesum Christum Dominum nostrum. 


4. Ad hoc si forte Pelagius responderet, banc ipsam se 
dixisse * scientiam legis, sine qua non potest homo liber esse a 
peccatis,* quae per doctrinam fidei neophytis atque in Christo 
parvulis traditur, qua etiam baptizandi catechizantur, ut Sym- 
bolum noverint ; non quidem ista intelligi solet, quando habere 
quisquam 'scientiam legis' dicitur, sed ilia secundum quam 
' legis periti' appellantur : verumtamen, si haec verba, quae pauca 
numero, sed magna sunt pondere, et more omnium Ecclesiarum 
fideliter baptizantlis intimantur, 'scientiam legis' nuncuparet, 

Chap. III.] De Gestis Pelagii. 153 

asserens de liac se dixisse, 'non esse sine peccato, nisi qui sci- 
entiam legis habuerit/ quae necesse est tradatur credentibus, 
antequam ad ipsam rejnissionem veniant peccatorum ; etiam sic 
circumdaret eum, non disputaiitium, sed vagientium baptiza- 
torum multitudo innumerabilis parvulorum, qui non verbis, 
sed ipsa innocentiae veritate clamarent, ' Quid est, quid est quod 
scripsisti, " non posse esse sine peccato, nisi qui scientiam legis 
habuerit % " Ecce nos grex magnus agnorum sine peccato sumus, 
et legis tamen scientiam non habemus/ Nempe isti eum saltem, 
lingua tacente, tacere compellerent, aut forte etiam confiteri, 
vel nunc se ab ilia perversitate *correptum, vel certe hoc se [*correc- 
quidem et ante sensisse, quod nunc in ecclesiastico dixit ex- "'"' 
amine ; sed ejus sententiae non se circumspecta verba posuisse, 
et ideo fidem suam esse approbandam, librum emendandum. 
Est enim, ut scriptum est, qui lahitur in lingua, et non in EccIus. 
corde. Quod si diceret, vel si dicat, quis eisdem verbis incau- 
tius negligentiusque conscriptis non facillime ignoscat, cum 
sententiam, quam verba ilia continent, non defendat, sed earn 
dicat suam, quam Veritas probat? Hoc etiam pios judices 
cogitasse credendum est : si tamen hoc quod in libro ejus Latino 
est diligenter interpretatum, satis intelligere potuerunt, sicut 
ejus responsionem Graeco eloquio prolatam, et ob hoc facile in- 
tellectam, alienam non esse ab Ecclesia judicaverunt, Sed jam 
caetera videamus. 


5, Adjecit enim episcopalis Synodus, et ait ; ' Legatur et 
aliud capitulum.' Et lectum est in eodem libro suo posuisse 
Pelagium, ' Omnes voluntate propria regi.' Quo lecto Pelagius 
respondit : ' Et hoc dixi propter liberuni arbitrium, cui Deus 
adjutor est eligeuti bona : homo vero peccans, ipse in culpa 
est, quasi liberi arbitrii/ Quo audito episcopi dixerunt : ' Neque 
hoc alienum est ab ecclesiastica doctrina.' Quis enim condem- 
naret liberum arbitrium, vel negaret, cum quo Dei adjutorium 
praedicatur *? Quapropter et sententia respondentis merito 


De Gestis Pelagii. 

[Chap. III. 

Ps. xxvii. 

(xxviii.) 9, 

Ps. Ivlii 

(lix.) II. 

episcopis placuit : et tameu illud quod in libro ejus positum 
est, 'Omnes voluntate propria regi,' fratres qui noverant quid 
adversus Dei gratiam isti soleant disputare, procul dubio debuit 
pertnovere. Sic enim dictum est, ' Omnes voluntate propria 
regi/ tanquam Deus neminem regat, et frustra scriptum sit, 
Salvum fac im'pulum tuum, et henedic haereditatem tuam ; et 
rege eos, et extolle illos usque in saeculum : ne remaneant utique, 

Mark vi. 34. si voluntate propria sine Deo reguntur, velut oves non habentes 
pastorem ; quod absit a nobis. Nam procul dubio plus est agi, 
quam regi : qui enim regitur^ aliquid agit ; et a Deo regitur, ut 
recte agat ; qui autem agitur, agere aliquid ipse vix intelligitur : 
et tamen tantum praestat voluntatibus nostris gratia Salvatoris^ 

Rom. viii. 14. ut non dubitot Apostolus dicere, Quotquot sjnritu Dei aguntur, 
hi filii sunt Dei. Nee aliquid in nobis libera voluntas melius 
agere potest, quam ut illi se agendam commendet, qui male 
agere non potest ; et hoc cum fecerit, ab illo se ut faceret ad- 
jutam esse non dubitet, cui dicitur in Psalmo, Deus meus, mise- 
ricordia ejus 2)fci€veniet me. 

6. Denique in illo libro, ubi ilia capitula Pelagius seripsit, 
huic positioni, qua dixit, ' Omnes voluntate propria regi, et suo 
desiderio unumquemque dimitti,' subjecit aliquid de testimonio 
Scripturarum, quo satis appareat non se sibi hominem regendum 
debere committere. Ait enim de hoc ipso Sapientia Salomonis : 
Sum quidem et ego mortalis homo, similis omnium, ex genere 
ierreno illius qui prior Jinctus est ; et caetera usque ad eum 
capituli finem, ubi legitur, Unus ergo omnibus introitus ad 
vitam, et similis exitus : propter hoc optavi, et datus est mihi 
sensus, et invocavi, et venit in me spiritus sapientiae. Nonne 
luce clarius apparet, quemadmodum iste considerata miseria 
fragilitatis humanae, non est ausus se regendum sibi commit- 
tere ; sed optavit, et datus est ei sensus, de quo dicit Apostolus, 

I Cor. ii. 16. ]^os auteTTi sensum Domini habemus ; et invocavit, et venit in 
! eum spiritus sapientiae^ Hoc enim Spiritu, non viribus pro- 
^ priae voluntatis, reguntur et aguntur qui filii sunt Dei. 

7. Nam et illud quod posuit de Psalmo in eodem Capitulo- 

rum libro, ut quasi probaret, ' Omnes voluntate propria regi,' 

Ps. cviii. Dilexit maledictum, et veniet ei ; et noluit benedictionem, et 
(cu.) 18. ' ^ 

Wisd. vii 

Chap. 111.] De Gestis Pelagii. 155 

elongahitur ah eo ■: quis nesciat hoc vitium esse, non naturae, 

sicut earn condidit Deus, sed voluntatis humanae, quae recessit 

a Deo 1 Verumtamen si non dilexisset maledictionem, et volu- 

isset benedictionem, et in hoc ipso voluntatem suam divina 

gratia negaret adjutam; ingratus atque impius sibi regendus 

dimitteretur, ut sine rectore Deo praecipitatus, non se a se ipso 

regi potuisse poenis experiretur. Sic etiam in illo testimonio, 

quod in eodem libro eidem titulo subdidit, A2)2)osuit tibi aquam EccIus. xv. 

et ignem ; ad quod vis porrige manum tuam : ante hominem ^'^' ^ 

honum et malum, vita et mors ; quod flacuerit ei, dahitur illi : 

manifestum est, quod si ad ignem manum mittit, et malum 

ac mors ei placet, id voluntas hominis operatur ; si autem 

bonum et vitam diligit, non solum voluntas id agit, sed divi- 

nitus adjuvatur. Sufficit enim sibi oculus ad non videndum, 

hoc est, ad tenebras : ad videndum vero lumine suo non sibi 

sufficit, nisi illi extrinsecus adjutorium clari luminis praebeatur. 

Absit autem ut ii qui secundum propositum vocati sunt, quos Rom. viii. 

praescivit, et praedestinavit conformes imaginis Filii sui, suo, 

ut pereant, desiderio dimittantur. Hoc enim patiuntur vasa Rom. ix. 

irae, quae perfecta sunt ad perditionem : in quorum etiam ipsa ^^' ^^' 

perditione notas facit Deus divitias gloriae suae in vasa miseri- 

cordiae suae. Propter hoc enim, cum dixisset, Deus meus, Ps. iviii. (lix.) 

misericordia ejus praeveniet me; continuo subjecit, Deus meus 

demonstravit mihi in inimicis meis. Illis ergo fit quod scriptum 

est, Tradidit illos Deus in desideria cordis eorum. Non autem Rom. i. 24. 

fit praedestinatis, quos regit Spiritus Dei ; quoniam non inanis 

est vox eorum : JVe tradas me, Domine, a desiderio meo pecca- Ps. cxxxix. 

tori. Quandoquidem et contra ipsa desideria sic oratum est, ut ^"^ ' ^' 

diceretur, Aufer a me concujnscentias ventris, et desiderium Eccius. 

concubitus ne apprehendat me. Praestat hoc Deus illis quos 

subditos regit; non autem illis qui se idoneos ad se ipsos re- ,. >- 

gendos putant, et praefidenti cervice propriae voluntatis ilium 

dedignantur habere rectorem. 

8. Quae cum ita si nt, filii Dei qui hoc noverunt, et se Dei 
Spiritu regi et agi gratulantur, quomodo moveri potuerunt, cum 
audirent vel legerent a Pelagio scriptum, ' Omnes voluntate 
propria regi, et suo desiderio unumquemque dimitti?' Et 

1^6 De Gestis Pelagii. [Chap. iii. 

tamen quia interrogatus ab episcopis, quid mali sonarent ilia 
verba persensit, responditque : ' hoc se dixisse propter liberum 
arbitrium ;' continuo subjiciens, * cui Deus adjutor est eligenti 
bona ; homo vero peccans, ipse in culpa est, quasi liberi arbi- 
trii :' banc quoque sententiam pii judices approbantes, quam 
incaute vel quo sensu ilia in libro ejus verba sint posita, con- 
siderare vel quaerere noluerunt; sufficere existimantes ita eum 
confessum esse liberum arbitrium, ut eligenti bona Deus esset 
adjutor, peccans vero esset in culpa, ad hoc sibi sufficiente 
propria voluntate. Ac per hoc Deus regit, quibus adjutor est 
eligentibus bona. Et ideo bene regunt quidquid regunt, quo- 
niam ipsi reguntur a bono. 

9. Item recitatum est quod in libro suo Pelagius posuit, * In 
die judicii iniquis et peccatoribus non esse parcendum, sed 
aeternis eos ignibus exurendos.' Quod ideo fratres moverat, ut 
objiciendum putaretur, quod ita dictum est, tanquam omnes 
peccatores aeterno essent supplicio puniendi, non eis exceptis 
qui fundamentum habent Christum, quamvis superaedificent 

I Cor. iii. ligua, fcnum, stipulam, de quibus dicit Apostolus : Si cujus 
ojms exustum fuerit, detrimentum 2)atietur ; ipse autem salvus 
erit, sic tamen quasi 2)er ignem. Sed cum respondisset Pelagius, 
*hoc secundum Evangelium se dixisse, ubi dicitur de pecca- 

Matt. XXV. toribus, Illi ihunt in supplicium aeternum ; justi autem in 
vitam aeternam : ' nullo modo potuit Christianis judicibus evan- 
gelica et Dominica displicere sententia, nescientibus quid in 
verbis de libro Pelagii prolatis moverit fratres, qui disputa- 
tiones ejus vel discipulorum ejus audire consueverunt ; quando 
his absentibus qui libellum contra Pelagium sancto episcopo 
Eulogio dederunt, nullus urgebat, ut peccatores per ignem 
salvandos a peccatoribus aeterno supplicio puniendis aliqua 
exceptione distingueret, et eo modo intelligentibus judicibus cur 
fuerit illud objectum, si nollet distinguere, merito culparetur. 

10. Quod autem addidit Pelagius, 'Et si quis aliter credit, 
Origenista est :' hoc acceperunt judices, quod revera in Origene 

X dignissime detestatur Ecclesia, id est, quod etiam illi quos 

/ '^ Dominus dicit aeterno supplicio puniendos, et ipse diabolus 

atque angeli ejus, post tempus licet prolixum purgati libera- 

Chap. III.] De Gestis Pelagii. i57 

buntur a poenis, et Sanctis cum Deo reguantibus societate 
beatitudinis adhaerebunt. Hoc ergo Synodus dixit, 'alienum 
non esse ab Ecclesia/ non secundum Pelagium, sed potius se- 
cundum Evangelium, quod tales iniqui et peccatores aeternis 
ignibus exurentur, quales tali supplicio dignos judicat Evan- 
gelium ; et quod detestabiliter cum Origene sentiat, quisquis 
dixerit aliquando eorum finiri posse supplicium, quod Dominus 
dixit aeternum. De illis vero peccatoribus, quos dicit Apos- 
tolus, exusto eorum opere, tanquam per ignem salvos futures, 
quoniam nihil Pelagio de iis evidenter objectura est, nihil ju- 
dicaverunt. Quapropter, qui dicit iniquos et peccatores, quos 
aeterno supplicio Veritas damnat, aliquando inde posse liberari, 
non inconvenienter eum Pelagius Origenistam vocat : sed rur- 
sus, qui nullum peccatorem in Dei judicio misericordia dignum 
existimat, quod vult ei nomen imponat, dum tamen et hunc 
errorem ecclesiastica veritate non recipi intelligat. Judicium James ii. 13. 
enim sine misericordia fiet illi, qui non fecit misericordiam. 

11. Quomodo autem fiet hoc judicium, difficile in Scripturis 
Sanctis comprehendi potest : modis enim multis significatur, 
quod uno modo futurum est. Namque aliquando dicit Do- 
minus adversus eos quos in suum regnum non recipit, ostium Luke xiii. 
se clausurum, clamantibusque illis et dicentibus, Aperi nobis; 
in nomine tuo manducavimus et bihimus, et caetera quae illos 
dicere scriptum est, se responsurum, Nescio vos, qui ojperamini 
iniquitatem, Aliquando jussurum se commemorat, ut hi qui 
noluerunt eum regnare, sibi adducantur, et interficiantur coram Luke xix. 27. 
illo. Aliquando venturum se dicit cum Angelis suis in ma- 
jestate sua, ut congregentur ante eum omnes gentes, et dividat 
eas, et alios ponat ad dexteram, quorum bona opera com- 
memorans, reportet in vitam aeternam ; alios ad sinistram, 
quibus bonorum sterilitatem imputans, *eos aeterno igne con- [*eosportet?i 
demnet. Aliquando servum nequam et pigrum, qui pecuniam ^f^Jg. ^'''^' 
ejus neglexit impendere, vel etiam hominem inventum in con- ^^^^ ^i^- 
vivio non habentem vestem nuptial em, jubet ligatis manibus Matt. xxii. 
et pedibus mitti in tenebras exteriores. Aliquando susceptis Matt. xxv. 
quinque prudentibus, ostium contra stultas alias quinque vir- ^°''^" 
gines claudit. Haec, et si quid est aliud quod in praesentia 

15^ De Gestis Pelagii. [Chap, i v. 

non occurrit, de judicio dicuntur future, utique non in uno 
vel quinque, sed in multis exercendo. Nam si unus esset 
qui de convivio, quod non habebat vestem nuptialem, in tene- 
bras jussus est mitti ; non continuo sequeretur ut diceret, 

Matt, xxii. Multi enim sunt vocati, jpauci vero electi : cum potius uno 
projecto atque damnato, multi in domo remansisse videantur. 
Sed de his omnibus nunc quantum satis est disputare per- 
longum est. Hoc tamen breviter possum dxcere, sine prae- 
judicio (quod in pecuniariis rationibus dici solet), melioris 
discussionis, unum aliquem judicii modura, qui est inscrutabilis 
nobis, servata duntaxat in praemiis et poenis diversitate me- 
ritorum, multis per Scripturas sanctas significari modis. Quod 
autem huic causae, de qua nunc agitur, satis est : si dixisset 
Pelagius, *omnes' omnino peccatores aeterno igne et aetemo 
supplicio puniendos ; quisquis id judicium approbasset, in se 

fxx ^^' ^' ^P^^^ primitus sententiam protulisset. Quis enim gloria- 
bitur se mundum esse a peccatis ? Quia vero nee *omnes' dixit, 
nee 'quosdam,' sed indefinite posuit, et hoc secundum Evan- 
gelium se dixisse respondit ; vera quidem sententia episcopali 
est confirmata judicio : sed adhuc quid sentiat Pelagius non 
apparet, et post hoc etiam episcopale judicium non impudenter 


12. Objectum est et illud Pelagio, tanquam in suo libro 
scripserit, * Malum nee in cogitationem venire.' Respondit 
autem, * Hoc non ita posuimus ; sed diximus, debere studere 
Christianum, ne male cogitet : ' quod, sicut decuit, episcopi 
approbarunt. Quis enim dubitat, malum cogitari non oportere 1 
Et revera in libro suo quod ait, ' malum nee cogitari,' si ita 
legitur, *nec cogitandum quidem/ hoc intelligi solet, malum 
nee cogitari debere quidem. Hoc autem qui negat, quid 
aliud dicit, quam debere cogitari malum ? Quod si verum 
1 Cor. xiii. 5. essct, uon diccrctur in laude charitatis, Non cogitat malum. 
* Non venire ' tamen * in cogitationem ' justorum atque sanc- 
torum, ideo non tam probe asseritur, quia 'cogitatio' vocari 

Chap. V.] De Gestis Pelagii. 159 

solet etiam cum aliquid in mentem venit, etsi consensio non 
sequatur. Cogitatio vero quae culpam contraliit, et merito 
prohibetur, consensione non caret. Potuit ergo fieri ut men- 
closum codicem legerent, qui hoc ita objiciendum arbitrati sunt, 
tanquam Pelagius dixerit, * Malum nee in cogitationem venire/ 
id est, justis et Sanctis in mentem non venire quod malum 
est. Quae sententia profecto absurdissima est ; cum enim mala 
repreliendimus, nisi cogitata verbis enuntiare non possumus : 
sed ilia, ut diximus, culpabilis appellatur ' cogitatio mali,' quae 
consensionem traliit. 


13. Cum ergo et banc Pelagii responsionem judices appro- 
bassent, recitatum est aliud, quod in suo libello scripsit, ' 
num coelorum etiam in Veteri Testamento promissum.' Ad 
quod Pelagius : ' Hoc et per Scripturas probari possibile est : 
haeretici autem in injuriam Veteris Testamenti hoc negant. 
Ego vero Scripturarum auctoritatem secutus dixi, quoniam in 
propheta Daniele scriptum est, Et acciinent sancti regnum Al- Dan. 
tissimi.' Qua ejus accepta responsione, Synodus dixit, * Neque 
hoc alienum est a fide ecclesiastica.' 

14. Numquidnam ergo fratres nostros, ut etiam hoc inter 
caetera objicerent, sine causa verba ista moverunt ? Non uti- 
que : sed ' Veteris Testamenti ' nomen modis duobus dici solet, 
uno modo secundum divinarum Scripturarum auctoritatem, alio 
secundum loquendi vulgatissimam consuetudinem. Paulus nam- 
que apostolus dicit ad Galatas : Dicite mihi, inquit, sub lege Gai. 
volentes esse, legem non audistis ? Scri2)tum est enim quod 
Abraham, duosfilios habuit, unum de ancilla, alterum de libera : 
quae sunt in allegoria. Haec enim sunt duo Testamsnta ; 
unum quidem in servitutem generans, quod est Agar. Sina 
mons est in Arabia, quae conjuncta est ei quae nunc est Jeru- 
salem ; servit enim cum filiis suis : quae autem sursum est 
Jerusalem, libera est, quae est mater nostra. Cum ergo Vetus 
Testamentum ad servitutem pertineat, unde etiam dictum est: 

Ejice ancillam et Jllium ejus, non enim haeres erit filius an- Gen. xxi. 10. 




De Gestis Pelagii. 

[Chap. V. 

Jer. xxxi. 

3i> 32- ■ 

cillae cum filio meo Isaac ; regnum autem coelorum ad liber- 
tatem : quomodo etiam regnum coelorum ad Vetus pertinet 
Testamentum % Sed quoniam, ut dixi, etiam sic solemus lo- 
qui, ut Scripturas omnes Legis et prophetarum, quae ante 
incarnationem Domini ministratae, auctoritate canonica con- 
tinentur, nomine ' Testamenti Veteris ' nuncupemus ; quis eccle- 
siasticis litteris vel mediocriter eruditus ignorat, ita Scripturis 
illis promitti potuisse regnum coelorum, sicut etiam illud 
Testamentum Novum, ad quod pertinet regnum coelorum % 
Certe enim in illis Litteris apertissime scriptum est : Ecce 
dies veniunt, dicit Dominus, et consummabo domui Israel et 
domui Jacob Testamentum Novum, non secundum^ Testam,entum 
quod disjyosui 2)atribus eorum, in die qua apprehendi manum 
eorum, ut educerem eos de terra Aegypti. Hoc enim factum 
est in monte Sina. Tunc autem Daniel propheta nondum 

L*diceret?] erat qui *dixerat, Accijnent sancti regnum Altissimi. His enim 
verbis praemium non Veteris, sed Novi Testamenti prophe- 
tabat : sicut ipsum Christum venturum' iidem Prophetae prae- 
nuntiarunt, cujus sanguine dedicatum est Testamentum Novum : 
cujus Testamenti ministri Apostoli facti sunt, dicente beatissimo 

2 Cor. iii. 6. Paulo, Qui et idoneos nos fecit ministros Novi Testamenti, non 
littera, sed spiriiu. Littei^a enim, occidit, sjnritus autem vivi- 
ficat. In illo vero Testamento quod proprie vetus dicitur, et 
datum est in monte Sina, non invenitur promitti apertissime, 
nisi terrena felicitas. Unde ilia terra, quo est populus intro- 
ductus, et per eremum ductus, ' terra promissionis ' vocatur ; 
in qua pax et regnum, et ab inimicis victoriarum reportatio, 
et abundantia filiorum ac fructuum terrenorum, et si qua 
hujusmodi, haec sunt promissa Veteris Testamenti : quibus 
etsi figurantur ad Novum Testamentum pertinentia spiritualia, 
tamen qui propter ilia terrena suscipit legem Dei, ipse est 
haeres Veteris Testamenti. Ea quippe secundum Vetus Tes- 
tamentum promittuntur atque tribuuntur, quae secundum ho- 
minem veterem concupiscuntur. Quae autem illic ad Novum 
Testamentum pertinentia figurantur, novos homines quaerunt. 
Neque nesciebat enim quid loqueretur tantus Apostolus, qui 
duo Testamenta in ancilla et libera, allegorica significatione 

Chap, v.] De Gestis Pelagii. i5i 

distincta esse dicebat, Veteri filios carnis, Novo filios promis- 
sionis attribuens : Non qui filii carnis, inquit, hi filii Dei ; Rom. ix. 8. 
sed filii promissionis dejmtantur in semen. Filii ergo carnis 
pertinent ad terrenam Jerusalem, quae servit cum filiis suis : Gal. iv. 25, 
filii autem promissionis ad earn quae sursum est, liberam ma- 
trem nostram in coelis aeternam. Unde perspicitur qui ad 
regnum terienum, et qui pertineant ad regnum coelorum. Istara 
distinctionem qui etiam illo tempore per Dei gratiam intelli- 
gentes, filii promissionis efiecti sunt, Novi Testamenti haeredes 
in occulto Dei consilio deputati sunt, etiamsi Vetus Testa- 
mentum per temporum distributionem divinitus datum populo 
veteri congruenter ministraverunt. 

15. Quomodo ergo non merito commoverentur filii pro- 
missionis, filii liberae Jerusalem in coelis aeternae, cum ista 
discretio apostolica atque catholica Pelagii verbis videretur 
auferri, et Agar quodam modo Sarae crederetur aequari ? Ille 
igitur haeretica impietate scripturae Veteris Testamenti facit in- 
juriam, qui cam ex Deo bono, summo et vero, fronte sacrilegae 
impietatis negat : sicut Marcion, sicut Manichaeus, et si quae 
alia pestis hoc sentit. Quapropter, ut de hac re quod sentio 
qua possum brevitate complectar : sicut Veteri Testamento 
si esse ex Deo bono et summo negetur, ita et Novo fit 
injuria si Veteri aequetur. Sed cum Pelagius respondisset, 
cur etiam dixerit in Vetere Testamento promitti regnum coe- 
lorum, Danielis prophetae commemorans testimonium, qui sanc- 
tos accejpturos regnum, AUissimi apertissime propbetavit, non 
esse hoc alienuni a fide Catholica merito judicatum est; non 
secundum illam distinctionem, qua in monte Sina promissa 
terrena ad 'Vetus Testamentum' proprie pertinere monstrantur; 
nee tamen improbe, secundum banc loquendi consuetudinem, 
qua universae Scripturae canonicae ante incarnationem Domini 
ministratae 'Veteris Testamenti' appellatione censentur. Non 
enim aliud est regnum Altissimi, quam Dei regnum ; aut 
quisquam contendere audebit, aliud esse Dei regnum, aliud 
regnum coelorum. 

i6z De Gestis Pelagii, [Chap. vi. 


16. Post haec objectum est, quod Pelaglus in eodem libro 
Bcripserit suo, * Posse hominem, si velit, esse sine peccato : ' et 
quod scribens ad viduam adulatorie dixerit, * Inveniat apud te 
pietas, quae nusquam invenit, locum : inveniat ubique peregrina 
in te sedem justitia : Veritas quam jam nemo cognoscit, domes- 
tica tibi et arnica fiat : et lex Dei, quae ab omnibus prope 
hominibus contemnitur, a te sola honoretur.' Et iterum ad 
ipsam : ' te felicem et beatam, si justitia, quae in coelo tantum 
esse credenda est, apud te solam inveniatur in terris ! ' Et in 
alio ad ipsam libro, post orationem Domini et Salvatoris nostri, 
docens quemadmouum debeant sancti orare, ait : ' Ille ad Deum 
digne elevat manus, ille orationem bona conscientia effundit, qui 
potest dicere, Tu nosti, Domine, quam sanctae et innocentes, et 
[*Conj. 'ma- mundac sunt ab omni *molestia et iniquitate et rapina, quas ad 
te extendo manus ; quemadmodum justa et munda labia, et ab 
omni mendacio libera, quibus offero tibi deprecationem, ut mihi 
i i miserearis.' Ad hoc autem Pelagius respondens ait : * Posse 
"^ i i quidem hominem sine peccato esse, et Dei mandata custodire, si 
' velit, diximus ; hanc enim possibilitatem Deus illi dedit. Non 
autem diximus quod inveniatur aliquis, ab infantia usque ad 
senectam, qui nunquam peccaverit : sed quoniam a peccatis con- 
versus, proprio labore et Dei gratia possit esse sine peccato ; nee 
per hoc tamen in posterum inconversibilis. Heliqua vero quae 
subjecerunt, neque in libris nostris sunt, neque talia unquam 
diximus.' His auditis Synodus dixit : ' Quoniam negas te talia 
scripsisse, anathematizas illos qui sic tenent % ' Pelagius re- 
spondit : ' Anathematizo quasi stultos, non quasi haereticos ; 
siquidem non est dogma.' Deinde judicaverunt episcopi dicentes : 
* Nunc quoniam propria voce anathematizavit Pelagius incertum 
stultiloquium, recte respondens, hominem cum adjutorio Dei et 
gratia posse esse sine peccato, respondeat et ad alia capitula.' 

17. Numquid hie poterant judices, vel debebant, incognita et 
incerta damnare, quando nemo contra aderat, qui ea quae ad 
viduam reprehensibilia scripta dicebantur, Pelagium scripsisse 

Chap. VI.] De Gestis Pelagii. 163 

convinceret ? Ubi profecto parum esset codicem ferre, et de 
scriptis ejus haec legere, nisi et testes adhiberentur, si ilia scripta 
sua esse, etiam cum recitarentur, negaret. Verumtamen in his 
quoque fecerunt judices quod facere potuerunt, interrogantes 
Pelagium, utrum anathematizaret illos qui talia sentiunt, qualia 
se negavit scripsisse, sive dixisse : quos ubi se ' tanquam, stultos 
anathematizare' respondit, quid amplius de hac re judices, adver- 
sariis absentibus, quaerere debuerunt % 

18. An et illud fortasse tractandum est, utrum recte dictum 
sit *non tanquam haereticos, sed tanquam stultos anathemati- 
zaiidos qui ita sentirent, quoniam dogma non esset?' Sed ab 
liac quaestione non levi, ubi quaeritur, quatenus sit definiendus 
haereticus, recte se in praesentia judices abstinuerunt. Non 
enim, si quisquam, verbi gratia, dixerit aquilarum pullos paterno 
ungue suspenses et radiis solis oblatos, si oculis palpitaverint, 
tanquam adulterines in terram, luce quodam modo convincente, 
dimitti, si forte hoc falsum est, haereticus judicandus est. Et 
hoc, quia in hominum doctorum litteris invenitur, famaque vul- 
gatum est, nee stulte dici putandum est, etiam si verum non est; 
nee fidem nostram, propter quam fideles vocamur, aut creditum 
laedit, aut * creditum juvat. Porro, si ex hoc sensu quis contend- [*non credi- 
erit, animas rationabiles inesse volucribus, ex eo quod in eas 
revolvantur humanae; tum vero tanquam haeretica pestis, ab 
auribus animoque pellenda est ; agendumque et demonstrandum, 
etiam si hoc de aquilis verum est, sicut multa mira ante oculos 
nostros de apibus vera sunt, longe tamen ab hujusmodi irratio- 
nabilium animantium quamvis mirabili sensu distare rationem, 
quae non hominibus et pecoribus, sed hominibus Angelisque 
communis est. Multa vero etiam stulta dicuntur ab imperitis 
et vanis, nee tamen haereticis ; qualia sunt eorum qui de alienis 
artibus, quas non didicerunt, temere judicant, aut immoderato et 
caeco affectu vel laudant quos diligunt, vel vituperant quos 
oderunt; et quidquid aliud in consuetudine sermonis humani, 
non statute dogmate, sed passim, ut ad tempus occurrerit, per 
stultitiae levitatem, vel ore profertur, vel stilo etiam litterisque 
committitur. Multos denique de his paululum admonitos, talia 
dixisse mox poenitet ; ita ea non placito quodam fixa retinebant, 

M 2 

164 De Gestis Pelagii. [Chap. vi. 

sed quasi undecumque rapta, et non considerata, profuderant. 
Eccius. xix. Vix est autem carere istis malis : et quis est qui non labitur 

\6 ; James 

iii. 2. lingua, et offendit in verbo % Sed interest quantum, interest 

unde, interest postremo utrum admonitus corrigat, an pertinaciter 
defendendo etiam dogma faciat, quod levitate, non dogmate 
dixerat. Cum igitur omnis haereticus consequenter et stultus 
sit, non autem omnis stultus continuo sit appellandus haereticus ; 
recte judices ' incertum stultiloquium ' propria voce Pelagium ana- 
thematizasse dixerunt: quia et si haeresis esset, procul dubio 
stultiloquium esset. Proinde quidquid illud sit, generalis vitii 
nomine appellaverunt. Utrum autem ex aliquo dogmate ista sint 
dicta, an vero non fixa placitaque sententia, sed facile emendabili 
vanitate, quoniam ille qui audiebatur, quoquo modo dicta essent, 
sua esse negaverat, discutiendum in praesentia non putarunt. 

1 9. Nos sane cum banc Pelagii defensionem in ilia, quam prius 
accepimus, chartula legeremus, aderant quidam sancti fratres, qui 
se Pelagii libros exhoi-tatorios vel consolatorios ad quamdam 

[*om, 'se?'] viduam conscriptos, cujus nomen non est expressum, *se habere 
dixerunt; et admonuerunt requirendum, utrum illic ista quae 
sua negavit, essent forte conscripta ; quoniam hoc et ipsi se igno- 
rare asserebant. Turn vero cum iidem libri ab exordio legerentur, 
quaesita et inventa sunt. Affirmabant autem illi qui protulerant 
codicem, ante quatuor ferme annos se istos tanquam Pelagii 
libros habere coepisse, nee unquam utrum ejus essent, ab aliquo 
se audisse dubitari. Considerantes itaque optime nobis servorum 
Dei cognitam fidem de hac re non posse mentiri, restare videba- 
tur, ut Pelagium potius in episcopali judicio crederemus fuisse 
mentitum, nisi fieri potuisse cogitaremus, etiam ante annos tam 
multos aliquid sub ejus nomine, non tamen ab illo fuisse con- 
scriptum : neque enim isti eosdem libros ab ipso se accepisse, vel 
quod ipsius essent, ab eodem audisse dicebant. Nam et mihi 
quidam fratres nostri nonnulla opuscula sub meo nomine in His- 
paniam venisse dixerunt, quae quidem ab iis qui alia nostra 
legissent, non agnoscerentur ; ab aliis tamen nostra esse cre- 

20. Illud sane quod Pelagius suum esse confessus est, adhuc 
latebrosum est : sed puto quod in istorum gestorum conse- 

Chap, vit.] De GcsHs PelagU, 165 

quentibus partibus elucebit. Ait enim : ' Posse quidem hominem 

esse sine peccato, et Dei mandata custodire, si velit, diximus : 

banc enim possibilitatem Deus illi dedit. Non autem diximus 

quod inveniatur aliquis, ab infantia usque ad senectam qui nun- 

quam peccaverit : sed quoniam a peccatis conversus, proprio 

labore et Dei gratia possit esse sine peccato ; nee per hoc tamen 

in posterum inconversibilis.' In his verbis, quam dicat 'Dei 

gratiam/ prorsus latet : et judices quidem Catholici nullam aliam 

inteUigere potuerunt, nisi quam nobis plurimum apostolica doc- 

trina commendat. Haec est enim, qua nos liberari posse Rom. vii. 

. . 24, 25. 

speramus de corpore mortis hujus per Jesum Christum Dominum 

nostrum ; 


Et pro qua impetranda oramus, ne intremus in tentationem. Matt. vi. 13. 
Haec gratia non est natura : sed qua subvenitur fragili vitiatae- 
que naturae. Haec gratia non est legis scientia : sed ea est, de 
qua dicit Apostolus, Non irritam faciam gratiam Dei: nam, si Gai. ii. 21. 
2)er legem justitia, ergo Christus gratis mortuus est : et ideo non 
est littera occidens, sed spiritus vivificans. Scientia quippe 2 Cor. iii. 6. 
legis sine gratia spiritus operatur in homine omnem concu- 
piscentiam. Peccatum, enim, inquit, non cognovi, nisi per Rom. vii. 
legem: nam concupiscentiam nssciebam, nisi lex diceret, Non 
concujnsces. Occasione autem accepta, jr;ecca^t*wi 2;er Tnandatum 
02)eratum est in me omnem concujnscentiam. Nee ista dicendo 
legem vituperat, imo etiam laudat, cum dicit : Lex quidem Rom. vii. 
sancta, et mandatum sanctum, et justum, et honum, Quod ergo 
bonum est, inquit, mihi factum est mors? Ahsit : sed peccatum, 
ut apparea.t peccatum, per honum mihi operatum est mortem. Et 
iterum legem laudat, dicendo : Scimus enim quod lex sjnritualis 
est; ego autem carnalis sum, venumdatus sub jyeccato. Quod 
enim operor ignoro. Non enim quod volo, hoc ago : sed quod odi, 
illud facia. Si autem quod nolo, hoc facio; consentio legi, 
quoniam bona est. Ecce jam legem novit, laudat, eique con- 
sentit, hoc est, eam bonam esse consentit : quoniam quod ilia 
jubet, hoc et ipse vult ; et quod ilia vetat et damnat, hoc et ipse 

1 6^ De Gestis Pelagii. [Chap. viii. 

odit: et tarn en quod odit, hoc facit. Inest ergo legis sanctae 
scientia, nee tamen sanatur vitiosa eoncupiscentia : inest voluntas 
bona, et valet operatio mala. Hinc est quod duabus legibus inter 
Rom. viii 23. SO coUuctantibus, dum legi mentis lex repugnat in membris, et 
captivat su]b lege peccati, a confitente exclamatur, et dicitur : 
Infelix ego homOy quis me liberahit de corjyore mortis hujus? 
Gratia Dei i)er Jesum Christum Dominum nostrum. 


21. NoN ergo natura, quae sub peccato venumdata et vitio 
sauciata Redemptorem Salvatoremque desiderat, nee legis scientia 
per quam fit concupiscentiae cognitio, non evictio, liberata corpore 
mortis hujus : sed gratia Domini per Jesum Christum Dominum 


IsTA est non natura moriens, nee littera occidens, sed spiritus 

vivificans. Jam enim habebat iste naturam cum voluntatis 

arbitrio; nam dicebat, Velle adjacet mihi: sed non habebat 

I naturam cum sanitate, sine vitio ; nam dicebat, Scio quod non 

habitat in me, hoc est, in carne mea, honum. Jam habebat cog- 

nitionem legis sanctae ; nam dicebat, Peccatum non cognovi, nisi 

2)er legem : sed non habebat vires agendae perficiendaeque justi- 

Konr. vu. tiae ; nam dicebat, Non quod volo, hoc ago; sed quod odi, hoc 

facio; et, Perjicere honum non invenio. Ideo nee voluntatis 

arbitrium, nee legis praeceptum, unde liberaretur de corpore 

mortis hujus; quia utrumque jam habebat, aliud in natura, 

aliud in doctrina : sed gratiae Dei poscebat auxiliura, per Jesum 

Christum Dominum nostrum. 


22. Hanc itaque gratiam, quam in Catholica Ecclesia notis- 
simam noverant, episcopi crediderunt Pelagium confiteri, cum 
audirent eum dicere, * hominem a peccatis conversum, proprio 

Chap. X.] De Gestis Pelagii. 167 

labore et Dei gratia posse esse sine peccato.' Ego autem pro- 
pter ilium librum, quern mihi refellendum servi Dei dederunt, 
qui diseipuli ejus fuerunt, et cum eumdem Pelagium valde dili- 
gerent, ejus esse dixerunt, ubi hac quaestione sibi proposita, 
quia hoc in eo jam plurimos offenderat, quod ad^ersus Dei 
gratiam loqueretur, apertissime expressit, * banc se dicere Dei Cp. De Nat. 

^ ,. ^ , '.,.;.^ ^ \' . . etGrat.s.50. 

gratiam, quod possibilitatem non peccandi natura nostra, cum , 

conderetur, accepit, quoniam condita est cum libero arbitrio:' ' 

propter hunc ergo librum ego, plurimi autem fratres propter 

ejus disputationes, quas dicunt sibi esse notissimas, adhuc sumus 

de istorum verborum ejus ambiguitate solliciti, ne forte quid in 

ea lateat, atque se hoc dixisse sine praejudicio sui dogmatis 

exponat postea discipulis suis, ita disserens: *Dixi quidem, 

proprio labore et Dei gratia posse hominem esse sine peccato ; 

sed quam dicam gratiam optime nostis, et legendo recolere l|-~^ 

potestisj quod ea sit, in qua creati sumus a Deo cum libero vT^ 

arbitrio/ Atque ita dum eum credunt episcopi eam dixisse 

gratiam, non qua homines creati sumus, sed qua in novam 

creaturam adoptati (banc enim apertissime gratiam divina 

Scriptura commendat), ignorantes haereticum, tanquam Catho- 

licum absolverunt. Suspectum enim me facit etiam illud, quod 

cum in eodem libro, cui respondi, apertissime dixerit, ' Abel De Nat. et 

. , T . -^T Grat. s. 44. 

justum nunquam omnmo peccasse ; modo ait, ' Non autem 
diximus quod inveniatur aliquis, ab infantia usque ad senectam, 
qui nunquam peccaverit; sed quoniam a peccatis conversus, 
proprio labore et Dei gratia possit esse sine peccato/ Abel 
quippe justum, non a peccatis conversum in caetera vita dixit 
factum esse sine peccato, sed * quod peccatum nullum unquam 
fecerit/ Uude si ille ipsius liber est, profecto ex ipsa respon- 
sione emendandus est. Nolo enim eum dicere modo fuisse 
mentitum, ne forte quod in libro illo scripserit, se dicat obli- 
turn : proinde caetera videamus. Ea quippe consequuntur 
in ecclesiasticis gestis, quibus, adjuvante Domino, possumus 
ostendere, etiam Pelagio, sicut nonnullis videtur, in ilia ex- 
aminatione purgato, et certe apud judices duntaxat homines 
absoluto, banc talem haeresim, quam et ulterius progredi et in 
pejus proficere nolimus, sine dubio esse damnatam. 

1 68 De Gestis Pelagii. [Chap. xi. 


23. Haec enim sequuntur objecta Pelagio, quae in doctrina 
Coelestii discipuli ejus referuntur inventa. 'Adam mortalem 
factum, qui sive peccaret, sive non peccaret, moriturus esset. 
Quoniam peccatum Adae ipsum solum laeserit, et non genus 
humanum. Quoniam Lex sic mittit ad regnum, quemadmodum 
Evangelium. Quoniam ante adventum Christi fuerunt homines 
sine peccato. Quoniam infantes nuper nati in illo statu sunt, 
in quo Adam fuit ante praevaricationem. Quoniam neque per 
mortem vel praevaricationem Adae omne genus hominum mori- 
atur, neque per resurrectionem Christi omne genus hominum 
resurgat.' Haec ita objecta sunt, ut etiam apud Carthaginem a 
Sanctitate tua et ab aliis tecum episcopis dicerentur audita 
atque damnata. TJbi quidem, ut recolis, ipse non fui, sed 
postea cum venissem Carthaginem, eadem gesta recensui, ex 
quibus aliqua memini : sed nescio utrum eis haec omnia tene- 
antur. Quid autem interest, utrum aliqua inibi non sint forte 
commemorata, et ideo nee damnata, cum constet esse damnanda"? 
Deinde objecta sunt et alia quaedam capitula, commemoratione 
mei nominis interposita, quae mihi de Sicilia missa fuerant, cum 
ibi fratres catholici hujusmodi quaestionibus turbarentur, quibus 
per librum ad Hilarium scriptum, qui ea mihi in epistola sua 
consulens miserat, satis sufficienter, ut mihi videtur, respondi. 
Ista sunt autem : ' Posse hominem sine peccato, si velit, esse. 
Infantes, etsi non baptizentur, habere vitam aeternam. Divites 
baptizatos, nisi omnibus abrenuntient, si quid boni visi fuerint 
facere, non reputari illis, neque regnum Dei posse eos habere.' 

24. Ad haec sibi objecta, sicut gesta testantur, Pelagius ita 
respondit : ' De posse quidem hominem sine peccato esse, dictum 
est,' inquit, ' superius : de eo autem quod fuerint ante adventum 
Domini homines sine peccato, dicimus et nos quoniam ante ad- 
ventum Christi vixerunt quidam sancte et juste, secundum 
Scripturarum sanctarum traditionem. Reliqua vero et secun- 
dum ipsorum testimonium a me dicta non sunt, pro quibus ego 
satisfacere non debeo : sed tamen ad satisfactionem sanctae 

Chap. XI.] De Gestis Pelagii, 169 

Synodi, anathematizo illos qui sic tenent, aut aliquando tenu- 
enint/ Post banc ejus responsionem Synodus dixit : ' Ad haec 
praedicta capitula sufficienter et recte satisfecit praesens Pela- 
gius, anathematizans ea quae non erant ejus/ Yidemus igitur 
et tenemus, non solum a Pelagio, verum etiam a Sanctis episcopis 
qui illi judicio praesidebant, mala perniciosissima bujusmodi 
haeresis esse damnata : ' Adam mortalem factum/ quod ut 
plenius exponeretur quomodo dictum sit, additum est, ' qui sive 
peccaret, sive non peccaret, moriturus esset. Quod peccatum 
ejus ipsum solum laeserit, et non genus bumanum. Quod Lex 
sic mittat ad regnum, quemadmodum et Evangelium. Quod 
infantes nuper nati in illo statu sint, in quo Adam fuit ante 
praevaricationem. Quod neque per mortem vel praevaricationem 
Adae omne genus bominum moriatur, neque per resurrectionem 
Cbristi omne genus bominum resurgat. Quod infantes, etsi non 
baptizentur, babeant vitam aeternam. Quod divites baptizati 
nisi omnibus abrenuntient, si quid boni visi fuerint facere, non 
illis reputetur, neque regnum Dei possint babere.' Haec certe 
omnia judicio illo ecclesiastico anatbematizante Pelagio, et 
episcopis interloquentibus, constat esse damnata. 

25. His autem quaestionibus, et istarum sententiarum con- 
tentiosissimis assertionibus jam usquequaque ferventibus, mul- 
torum fratrum perturbatur infirmitas. Unde coacti sumus 
sollicitudine charitatis, quam erga Ecclesiam Cbristi per gratiam 
Cbristi nos babere convenit, etiam ad beatae memoriae Marcel- 
linum, qui eos quotidie disputatores molestissimos patiebatur, et 
me per litteras consulebat, de quibusdam istarum quaestionibus 
scribere, et maxime de Baptismo parvulorum: de quo etiam 
postea, te jubente, in basilica Majorum, gestans quoque in 
manibus epistolam gloriosissimi martyris Cypriani, et de hac 
re verba ejus recitans atque pertractans, ut error iste nefarius 
de quorumdam cordibus auferretur, quibus persuasa fuerant 
quae in bis gestis videmus damnata, adjutus orationibus tuis, 
quantum potui, laboravi. Haec sunt, quae nonnullis fratribus 
quidam talia sentientes ita persuadere conabantur, ut de orien- 
talibus comminarentur Ecclesiis, quod nisi baec tenerent, earum 
possent judicio condemnari. Ecce quatuordecim antistites 

170 De Gestis Pelagiu [Chap. xiL 

orientalis Ecclesiae, in ea terra cui Dominus praesentiam suae 
cariiis exhibuit, Pelagium non absolverent, nisi ea tanquam 
fidei Catholicae adversa damnaret. Unde, si propterea est iste 
absolutus, quod anathematizaverit talia; procul dubio ilia 
damnata sunt: quod multo cumulatius atque clarius in conse- 
quentibus apparebit. 

26. Unde nunc duo ilia videamus, quae noluit anathematizare 
Pelagius, qui etiam sua esse cognovit ; sed ut illud, quod in eis 
offendebat, auferret, quomodo ea sentiret exposuit. * Posse 

» quidem,' inquit, ' hominem sine peccato esse, dictum est supe- 

rius/ Dictum sane, et nos meminimus : sed ideo mitigatum, 
et a judicibus approbatum, quod addita est Dei gratia, quae in 
illis capitulis tacebatur. De hoc auteni altero quemadmodum 
responderit, diligentius intuendum est. * De illo autem,' inquit, 
* quod fuerint ante adventum Domini homines sine peccato, 
dicimus et nos quoniam ante adventum Christi vixerunt quidam 
sancte et juste, secundum sanctarum Scripturarum traditionem.' 
Non est ausus dicere, ' Dicimus et nos quoniam ante adventum 
Christi fuerunt homines sine peccato;' cum hoc illi de Coelestii 
dictis fuisset objectum ; sensit enim quam esset periculosum et 
molestum : sed ait, ' Dicimus et nos quoniam ante adventum 
Christi vixerunt quidam sancte et juste.' Quis hoc negaverit % 
Sed aliud est hoc, et aliud fuisse sine peccato : quia et illi sancte 

I John i. 8. justeque vivebant, qui yeraciter tamen dicebant, Si dixerimus 
quia peccatuTYi non habemus, ipsi nos seducimus^ et Veritas in 
nobis non est, Et hodie multi juste sancteque vivunt, nee 

Matt. vi. 12. tamen in oration e mentiuntur, cum dicunt, Dimitte nobis debita 
nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Hoc ergo 
judicibus placuit, quemadmodum se dicere asseveravit Pelagius ; 
non quemadmodum objiciebatur dixisse Coelestius. Nunc ea 
quae restant pertractemus, ut possumus. 


SeeEphes. 27. Objectum est Pelagio, quod diceret, * Ecclesiam hie esse 

^" ^'^' sine macula et ruga.' Unde etiam Donatistae diuturnum no- 

biscum habuerunt in nostra Collatione confiictum ; sed illos de 

Chap. XII.] De Gestis PelagU. 171 

permixtione malorum hominum tanquam paleae cum frumentis, 
propter areae similitudinem potius urgebamus : qua similitu- 
dine etiam istis respondere possumus, nisi Ecclesiam in solis 
bonis vellent fortasse intelligi, quos nullum omnino asserunt 
habere peccatum, ut possit Ecclesia hie esse sine macula et 
ruga. Quod si ita est, eadem repeto quae paulo ante memo- 
ravi : Quomodo sunt membra Ecclesiae, de quibus verax clamat 
humilitas, /S'i dixerimus quia peccatum non Tiabemus, ijysi nos 
seducimus, et Veritas in nobis non est; vel quomodo id quod 
eam Dominus docuit, orabit Ecclesia, Dimitte nobis debita 
nostra : si in hoc saeculo est Ecclesia sine macula et ruga 1 
Postremo ipsi de se ipsis interrogandi sunt, utrum necne fate- 
antur aliqua se habere peccata. Quod si negabunt, dicendum 
est eis, quod se ipsos decipiant, et Veritas in eis non sit. Si 
autem peccatum se habere fatebuntur, quid aliud quam de ruga 
sua vel macula fatebuntur? Non sunt ergo isti Ecclesiae 
membra; quia ilia est sine macula et ruga, hi autem cum 
macula et ruga. 

28. Sed ad hoc objectum vigilanti circumspectione respohdit, 
quam sine dubio Catholici judices approbaverunt. ' Dictum 
est,' inquit, ' a nobis, sed ita, quoniam lavacro ab omni macula Ephes. v. 26. 
et ruga purgatur Ecclesia, quam velit ita Dominus permanere.* 
Ad quod Synodus dixit : ' Hoc et nobis placet.' Quis enim 
nostrum negat, omnium in Baptismo peccata dimitti, et omnes 
fideles sine macula et ruga de lavacro regenerationis ascendere ? Tit. iii. 5- 
Aut cui Christiano Catholico non placet, quod et Domino placet, 
idque futurum est, ut Ecclesia permaneat sine macula et ruga ? 
Quandoquidem id nunc agitur Dei misericordia et veritate, ut 
ad illam perfectionem, ubi sine macula et ruga in aeternum 
mansura est, sancta Ecclesia perducatur. Sed inter lavacrum, 
ubi omnes praeteritae maculae rugaeque tolluntur, et regnum, 
ubi sine macula et ruga perpetuo manebit Ecclesia, tempus hoc 
medium est orationis, ubi necesse est dicat, Dimitte nobis 
debita nostra. Propter hoc objectum est eos dicere, 'hie esse 
Ecclesiam sine macula et ruga,' * utrum per banc sententiam [*ut non?] 
auderent prohibere orationem, qua diebus et noctibus veniam 
peccatorum jam baptizata sibi poscit Ecclesia. De quo medio 

I'j'Z De Gestis Pelagii, [Chap. xiii. 

tempore inter remissionem peccatorum quae fit in lavacro, et 
permansionem sine peccatis quae futura est in regno, cum Pela- 
gio nihil est actum, nihil ab episcopis pronuntiatum : sed tantum 
hoc quod breviter significandum putavit, non se ita dixisse, ut 
videbatur objectum. Cum enim hoc ait, ' Dictum est a nobis, 
sed ita;' quid voluit videri, nisi non ita, quemadmodum dixisse 
ab his qui objecerant credebatur? Quid tamen secuti sint 
judices, ut dicerent sibi hoc placere, id est, Baptismum quo 
abluitur a peccatis, et regnum ubi permanebit sine peccatis 
sancta, quae nunc mundatur, Ecclesia, satis, quantum existimo, 


[*quae?] 29. Deinde objccta sunt de libro Coelestii, * quid in uno- 

quoque capitulo contineat, magis secundum sensum, quam se- 
cundum verba; quae quidem ille latius exsequitur; sed tunc 
subjicere omnia, qui libellum adversus Pelagium dederunt, se 
non potuisse dixerunt. Ergo in primo capitulo libri Coelestii 
hoc scriptum esse posuerunt : * Quoniam plus facimus, quani 
in Lege et Evangelio jussum est.' Ad quod Pelagius re- 
spondit : ' Hoc quasi nostrum posuerunt : dictum est vero 
a nobis secundum Apostolum de virginitate, de qua Paulus 

I Cor. vii. 25. dicit, FraeM,ptum Domini non haheo.'' Synodus dixit : * Hoc 
et Ecclesia recipit.' Legi ego, quo sensu id Coelestius in 
libro suo posuerit : si tamen eum suum esse non negat. Dixit 
enim hoc, quo videlicet persuaderet, tantam nos habere per 
naturam liberi arbitrii non peccandi possibilitatem, ut plus 
etiam quam praeceptum est faciamus ; quoniam perpetua ser- 
vatur a plerisque virginitas, quae praecepta non est, cum ad 
non peccandum praecepta implere sufficiat. Quod autem a 
Pelagio responsum est, ut approbarent judices, non sic ac- 
ceperunt, tanquam omnia Legis et Evangelii praecepta cus- 
todiant, qui virginitatem, quae praecepta non est, insuper 
servant; sed ad hoc tantum, quod plus est virginitas quae 
non est praecepta, quam conjugalis pudicitia quae praecepta 
est, et custodire istam, quam illam, utique plus est ; cum 

Chap. XIV.] De Gestis Pelagii. 173 

tameri neutrum eorum habeatur sine gratia Dei : quando- 

quidem Apostolus de hac re loquens ait, Yolo autem omnes 1 Cor. vli. 7. 

homines esse sicut me i2)sum : sed unusquisque projyrium do- 

nuTTi Jiabet a Deo : alius sic, alius auteTU sic. Et ipsi Domino 

cum dixissent discipuli, Si haec hominis est causa cum uxore, Matt. xix. 

non expedit nubere, vel, quod Latine melius dicitur, non expedit 

ducere : Non, inquit, omn£s capiunt verhum hoc, sed quihus 

datum est. Hoc ergo episcopi Ecclesiam recipere pronun- 

tiarunt, quod plus sit virginitas perseverans, quae praecepta 

non est, quam nuptiarum castitas, quae praecepta est. Quo 

autem sensu illud Pelagius, sive Coelestius dixerit, judices 



30. HiNC jam objiciuntur Pelagio alia Coelestii capitula 
capitalia, et sine dubitatioue damnanda, quae nisi anathema- 
tizasset, cum his sine dubio damnaretur. In tertio capitulo 
scrip&isse Coelestium, ' Gratiam Dei et adjutorium non ad 
singulos actus dari, sed in libero arbitrio esse, vel in lege 
ac doctrina.' Et iterum, 'Dei gratiam secundum merita nos- 
tra dari, quia si peccatoribus illam det, videtur esse iniquus :' 
et his verbis intulisse, ' Propterea et ipsa gratia in mea vo- 
luntate posita est, sive diguus fuerim, sive indignus. Si enim 
per gratiam omnia facimus ; quando vincimur a peccato, non 
nos vincimur, sed Dei gratia, quae voluit nos adjuvare omni 
modo, et non potuit.' Et iterum ait : ' Si gratia Dei est, 
quando vincimus peccata ; ergo ipse est in culpa, quando a 
peccato vincimur, quia omnino custodire nos aut non potuit, 
aut noluit.' Ad ista Pelagius respondit : ' Haec utrum Coe- 
lestii sint, ipsi viderint qui dicunt ea Coelestii esse ; ego vero 
nunquam sic tenui, sed anathematizo qui sic tenet.' Synodus 
dixit : ' Eecipit te sancta Synodus, ita verba reproba con- 
demnantem.' De his certe omnibus, et Pelagii eadem ana- 
thematizantis manifesta responsio est, et episcoporum ista 
damnantium absolutissima judicatio. Utrum ea Pelagius, an 
Coelestius, an uterque, an neuter illorum, an alii sive cum 
ipsis, sive sub nomine illorum senserint, sive adhuc sentiant, 

174 -^^ Gestis Pelagii. [Chap. xiv. 

sit dubium vel occultum: satis tamen hoc judicio declaratum 
est, esse damnata, et Pelagium simul fuisse damnandum, nisi 
haec etiam ipse damnaret. Nunc certe post hoc judicium, 
quando contra hujusmodi sententias disputamus, adversus dam- 
natam haeresim disputamus. 
s. 20, 22, 31. Dicam etiam aliquid laetius. Superius metuebam, cum 

diceret Pelagius, 'adjuvante gratia Dei posse esse hominem 
sine peccato,' ne forte eamdem gratiam ' possibilitatem ' diceret 
' esse naturae a Deo conditae cum libero arbitrio/ sicut in libro 
illo est, quem tanquam ejus accepi, cui respondi, et eo modo 
nescientes judices falleret : nunc vero cum anathematizat eos 
qui 'gratiam Dei et adjutorium non ad singulos actus dicunt 
dari, sed in libero arbitrio esse, vel in lege atque doctrina ; ' 
satis evidenter apparet, earn ilium dicere gratiam, quae in 
Christi Ecclesia praedicatur, quae subministratione Sancti Spi- 
ritus datur, ut ad nostros actus singulos adjuvemur; unde et 
oramus semper adjutorium opportunum, ne inferamur in ten- 
S. 2. tationem. Nee illud jam metuo, ne forte ubi dixit, * Non 

posse esse sine peccato, nisi qui scientiam legis habuerit,' at- 
que id ita exposuit, 'ut ad non peccandum in legis scientiam 
poneret adjutorium,' eamdem legis scientiam Dei gratiam velit 
intelligi. Ecce anathematizat qui hoc sentiunt : ecce nee na- 
turam liberi arbitrii, nee legem atque doctrinam vult intelligi 
gratiam, qua per actus singulos adjuvamur. Quid ergo restat, 
Philip, i. 19. nisi ut earn intelligat quam dicit Apostolus subministratione 
Matt. X. Spiritus Sancti dari % de qua dicit Dominus, Nolite cogitare 
^^' ^°" quomodo aut quid loquamini ; ddbitur enim vobis in ilia hora 

quid loquamini : Tion enim vos estis qui loquimini, sed S2>i- 
ritus Patris vestri qui loquitur in vobis. Nee illud metuen- 
s. 5. dum est, ne forte ubi ait, ' Omnes voluntate propria regi;' 

idque exposuit, ' ideo se dixisse, propter liberum arbitrium, cui 
Deus adjutor est eligenti bona,' etiam hie per naturam liberi 
arbitrii et per doctrinam legis adjutorem dixerit. Cum enim 
recte anathematizaverit eos 'qui dicunt gratiam Dei et adju- 
torium non ad singulos actus dari, sed in libero arbitrio esse, 
vel in lege ac doctrina :' profecto Dei gratia vel adjutorium 
ad singulos actus datur, excepto libero arbitrio, vel lege atque 

Chap. XIV.] Dc Gcstis PelagU, I "J^ 

doctrina : ac per hoc per singulos actus a Deo regimur, quando 

recte agimus ; nee frustra orantes dicimus, Itinera mea dirige Ps. cxviii. 

secundum verhum tuum, ne dominetur mihi omnis iniquitas. 

32. Sed quod ista sequitur, me rursum sollicitat. Cum 
enim de quinto capitulo libri Coelestii huic fuisset objectum, 
quod * affirment unumquemque hominem omnes virtutes posse 
habere et gratias, et auferant diversitatem gratiarum, quam i Cor. xii. 4. 
Apostolus docet :' Pelagius respondit, ' Dictum est a nobis, 
sed maligne et imperite reprehenderunt. Non enim auferimus 
gratiarum diversitatem : sed dicimus donare Deum ei, qui fuerit 
dignus accipere, omnes gratias, sicut Paulo apostolo donavit.* 
Ad hoc Synodus dixit : ' Consequenter et ecclesiastico sensu 
et ipse sensisti de dono gratiarum, quae in sancto Apostolo 
continentur.' Hie dicet aliquis : ' Quid ergo sollicitat 1 An 
tu negabis omnes virtutes et gratias fuisse in Apostolo % ' Ego 
verOjSi illae accipiantur omnes, quas uno quodam ipse Apos- 
tolus commemoravit loco, quas et episcopos intellexisse arbitror, 
ut hoc approbarent, et pronuntiarent 'sensu ecclesiastico dic- 
tum,' non eas dubito habuisse apostolum Paulum. Ait enim : 
Et quosdam quidem posuit Deus in Ecclesia, jyrimo ajwstolos, i Cor. xii. 28. 
secundo pro2)hetas, tertio doctores, deinde virtutes, deinde dona- 
tion's sanitatum, adjutoria, gubemationes, genera Unguarum. 
Quid ergo % dicemus quod haec omnia non habuerit apostolus 
Paulus ? Quis hoe audeat dicere 1 Nam eo ipso quod apos- 
tolus erat, habebat utique apostolatum. Sed habebat et pro- 
phetiam. An non prophetia ejus est 1 Spiritus enim manifeste i Tim. iv. 1. 
dicit, quia in novissimis temj)orihus recedent quidam a Jide, 
intendentes spiritihus seductoribus, doctrinis daemoniorum. Ipse 
erat et doctor Gentium in fide et veritate: et operabatur vir- iTim. ii. 7. 
tutes et sanitates ; nam mordentem viperam manu excussit Actsxxviii. 5. 
illaesa, et paralyticus ad verbum ejus restituta continuo salute Acts xiv. 9. 
surrexit. Adjutoria quae dicat, obseurum est; quoniam vis 
hujus verbi late patet : quis tamen huic et istam gratiam 
defuisse dicat, per cujus laborem salutem hominum sic constat 
adjutam ? Quid vero ejus gubernatione praeclarius, quando 
et per eum Dominus tunc tot Ecclesias gubernavit, et per ejus 
Epistolas nunc gubernat 1 Jam genera Unguarum quae illi 

iy6 De Gestis Pelagii. [Chap. xiv. 

iCor.xiv. i8. deesse potuerunt, cum ipse dicat, Gratias Deo, quod omnium 
vestrwm, lingua loquor ? Quia ergo istorum omnium nihil 
apostolo Paulo defuisse credendum est, propterea responsionem 
Pelagii, ' omnes gratias ei donatas esse' dicentis, judices appro- 
baverunt. Sed sunt et aliae gratiae, quae hie commemoratae 
non sunt. Neque enim, quamvis esset apostolus Paulus multum 
excellens membrum corporis Christi, nullas plures et ampliores 
gratias accepit ipsum totius corporis Caput, sive in carne, sive 
in anima hominis, quam creaturam , suam Verbum Dei in uni- 
tatem personae suae, ut nostrum Caput esset, et corpus ejus 
essemus, assumpsit. Et revera si esse posseut in singulis 
omnia, frustra de membris corporis nostri ad banc rem data 
similitudo videretur. Sunt enim quaedam communia omnibus 
membris, sicut sanitas, sicut vita : sunt autem alia etiam sin- 
gulis propria, unde nee auris sentit colores, nee oculus voces; 

I Cor. xii. 17. propter quod dicitur, Si totum corjms oculus, ubi auditus ? Si 
totum auditus, ubi odoratus ? Quod quidem non ita dicitur, 
tanquam impossibile Deo sit, et auribus praestare sensum vi- 
dendi, et oculis audiendi. Quid tamen faciat in Christi corpore 

[* gratia- quod cst Ecclcsia, et quam diversitatem * Ecclesiarum velut per 

^^^' membra diversa ut essent dona etiam singulis propria, signifi- 

caverit Apostolus, certum est. Quapropter, et qua causa hi qui 
illud objecerunt auferri noluerint distantiam gratiarum, et qua 
causa episcopi propter Paulum apostolum, in quo dona omnia, 
quae loco uno commemoravit, agnoscimus, id quod respondit 
Pelagius potuerint approbare, jam clarum est. 

33. Quid est ergo, unde me de hoc capitulo sollicitum factum 
esse praedixi 1 Hoc videlicet, quod ait Pelagius, ' Donare Deum 
ei, qui fuerit dignus accipere, omnes gratias, sicut Paulo apos- 
tolo donavit.' Nihil essem de hac ejus responsione sollicitus, 
nisi quod attinet ad banc causam, cujus maxime cura gerenda 
est, ne scilicet gratia Dei, nobis tacentibus et tantum malum 
dissimulantibus, oppugnetur. Cum ergo non ait, ' Donare Deum 
cui voluerit ; ' sed ait, ' Donare Deum ei, qui fuerit dignus 
accipere, omnes gratias;' non potui, cum legerem, non esse 
suspiciosus. Ipsum quippe gratiae nomen et ejus nominis 
intellectus aufertur, si non gratis datur, sed eam qui dignus 

Chap. XIV.] ' De Gestis Pelagii. 177 

est accipit. An forte quis dicet, Apostolo me facere injuriam, 

quia sum gratia dignum fuisse non dico"? Imo tunc facio et 

illi injuriam, et mihi poenam, si quod ipse dicit, non credo. 

An ille gratiam non ita definivit, ut earn sic, quod daretur 

gratis, appellatam ostenderet % Nempe ipse dixit : Si autem Rom. xi. 6. 

(jratia, jam non ex operibus; alioquin gratia jam non est gratia. 

Unde item dixit : Ei autem, qui ojyeratur, merces non im2)utatur Rom. iv. 4. 

secundum gratiam, sed secundum debitum. Quisquis ergo dig- 

nus est, debitum est ei ; si autem debitum est, gratia non est : 

gratia quippe donatur, debitum redditur. Grratia ergo donatur 1 , 

indignis, ut reddatur debitum dignis : ipse autem facit ut ha- 

beant quaecumque redditurus est dignis, qui ea quae non habe- 

bant donavit indignis. 

34. Hoc forte dicet : ' Ego non ex operibus, sed ex fide dixi 
Apostolum dignum fuisse, cui tantae illae gratiae donarentur ; 
non enim opera, quae bona ante non habuit, sed tamen fides 
ejus hoc meruit.' Quid enim : putamus quod fides non ope- 
retur ? Imo ipsa veraciter operatur, quae per dilectionem Gal. v. 6. 
operatur. Quantum libet autem opera infidelium praedicentur, 
ejusdem apostoli sententiam veram novimus et invictam, Omne Rom. xiv. 23. 
quod non est ex fide, jpeccatum est, Ideo vero saepe dicit, non 
ex operibus, sed ex fide, nobis justitiam deputari, cum potius 
fides per dilectionem operetur, ne quisquam existimet ad ipsam 
fidem meritis operum perveniri, cum ipsa sit initium, unde 
bona opera incipiunt ; quoniam, ut dictum est, quod ex ipsa 
non est, peccatum est. Hinc et Ecclesiae dicitur in Cantico 
canticorum, Venies, et * transies ab initio fidei. Quapropter cant. iv. 8, 
(juamvis bene operandi gratiam fides impetret; ipsam certe .^^^.^^^^jj^j^, 
fidem ut haberemus, nulla fide meruimus, sed in ea nobis 
danda, in qua Dominum sequeremur, misericordia ejus praevenit Ps. iviii. 
nos. An ipsam nobis nos dedimus, et ipsi nos ipsos fi deles 
fecimus ? Prorsus etiam hie clamabo, /jf;se fecit nos, et non Ps. xcix. 
ipsi nos. Nihil vero aliud apostolica doctrina commendat, ^' 
ubi ait : Bico autem ^;er gratiam Dei, quae data est mihi, Rom. xif. 3. 
omnibus qui sunt in vobis, non plus sapere, quam oportet sa- 
pere, sed sa2)ere ad temjyerantiam, sicut unicuique Deus par- 
titus est mensuram fidei. Hinc est quippe et illud : Quid 


178 De Gestis Pelagii. [Chap. xiv. 

I Cor. iv. 7. enim hahes quod non accepisti ? Quando et hoc accepiiLus, 
unde incipit quidquid in nostris actlbus habemus boni. 

2Tim.iv.7,8. 35. ' Quid est ergo quod idem dicit apostolus, Bonum certamen 
certavi, cursum consummavi, fidem servavi; de caetero su2)erest 
mihi corona justitiae, quam reddet mihi Dominus in illo die 
Justus judex; si haec non redduntur dignis, sed donantur in- 
dignisl' Hoc qui dicit, parum considerat coronam reddi non 
potuisse digno, nisi gratia data esset indigno. Ait enim, Bonum 

1 Cor. XV. 57. certamen certdtvi : sed idem ipse ait, Gratias Deo, qui dedit nobis 
victoriam per Dominum nostrum Jesum Christum. Ait, Cursum 

' Rom. ix. 16. consummavi : sed ipse idem ait, Non volentis, neque currentisy 
sed miserentis est Dei. Ait, Fidem servavi: sed ipse idem ait, 

2 Tim. i. 12. Scio enim cui credidi, et certus sum quia 2>otens est depositum 
meum servare in ilium diem, id est, commendatum meum : nam 
codices nonnulli non habent, dejyositum; sed quod est planius, 
commendatum. Quid autem commendamus Deo, nisi quae 
oramus ut servet, in quibus et ipsa est fides nostra 1 Nam quid 
aliud apostolo Petro Dominus commendavit orando, unde illi ait, 

Lukexxii,32. Fgo rogavi 2>ro te, Petre, ne dejiciat fides tua; nisi ut ejus Deus 
servaret fidem, ne tentationi cedendo deficeret % Quocirca, o beate 
Paule, magne gratiae praedicator, dicam, nee timeam (quis enim 
mihi minus succensebit ista dicenti, quam tu, qui ea dicenda dixisti 
et docenda docuisti ?), dicam, inquam, nee timeam : redditur 
quidem meritis tuis corona sua, sed Dei dona sunt merita tua. 
>(<^ 36. Redditur ergo debitum praemium Apostolo digno: sed 

ipsum apostolatum indebitum gratia donavit indigno. An hoc 
me dixisse poenitebit % Absit : ejus enim testimonio ab hac 
invidia defensabor, nee me quisquam vocabit audacem, nisi qui 
fuerit ausus ipsum vocare mendacem. Ipse clamat, ipse testatur, 

I Cor. {. ki. ipse ut in se Dei dona commendet, nee in se ipso, sed in Domino 

\ \ glorietur, non solum nulla se habuisse dicit merita bona, 

ut apostolus fieret; sed etiam mala merita sua dicit, ut 

I Cor. XV. 9. Dei gratiam manifestet et praedicet. Non sum, inquit, idoneus 
vocari ap>ostolus : quod quid est aliud, quam, Non sum dignus ? 
nam hoc plerique Latini codices habent. Hoc est nempe quod 
quaerimus : nempe isto munere apostolatus illae omnes gratiae 
continentur. Non enim decebat aut oportebat apostolum non 


Chap. XIV.] De Gestis Pelagii. 179 

habere prophetiam, aut non esse doctorem, aut non clarescere 
virtutibus donationibusque sanitatum, aut adjutoria non praebere, 
aut Ecclesias non gubernare, aut linguarum generibus non ex- 
cellere. Omnia haec unum nomen apostolatus amplectitur. Ipsum 
igitur consul amus ; ipsum potius audiamus : dicamus ei, Sancte 
Paule apostole, Pelagius monachus dignura te dicit fuisse, qui 
acciperes omnes gratias apostolatus tui ; tu ipse quid dicis % 
Non sum, inquit, dignus vocari apostolus. Itane, ut deferam 
honorem Paulo, Pelagio magis de Paulo credere audebo, quam ^ 

Paulo 1 Non faciam : me namque potius onerabo, quam ilium 
honorabo, si fecero. Audiamus etiam, cur non sit dignus vocari 
apostolus : Quia 2>^secutus sum, inquit, Ecclesiam Dei. Si 
sensum sequeremur, quis non istum a Cliristo damnandum 
censeret potius quam vocandum ? Quis ita diligat praedicato- 
rem, ut non detestetur persecutorem ? Optime ergo ipse atque 
veraciter, Non sum, inquit, dignus vocari ajyostolus, quia fer- 
secutus sum Ecclesiam Dei. Faciens igitur tantum mali, unde 
meruisti tantum boni % Audiant respondentem omnes gentes : 
Sed gratia Dei sum id quod sum. Numquid aliter est gratia i Cor. xv. 10. 
commendata, nisi quia est indigno data 1 Et gratia ejus, inquit, 
in me vacua non fuit. Hoc et aliis praecipit, ut etiam arbitrium 
voluntatis ostendat, ubi ait, Praecipientes autem et rogamus, ne 2 Cor. vi. i. 
in vacuum gratiam Dei suscijnatis. Unde autem probat quod 
gratia ejus in eo vacua non fuit, nisi ex eo quod sequitur, Sed 
2)lus omnibus illis laboravi ? Proinde non laboravit ut gratiam 
acciperet, sed accepit ut laboraret : atque ita, unde ad accipienda 
debita praemia fieret dignus, gratiam gratis accepit indignus. ^.^ 

Nee ipsum sane laborem sibi ausus est arrogare. Cum enim 
dixisset, Plus omnibus illis laboravi ; continuo subjecit, Non i Cor. xy. 
ego, sed gratia Dei mecum. O magnum gratiae praeceptorem, 
confessorem, praedicatorem ! Quid est hoc, Plus laboravi, non 
ego 1 Ubi sese extulit aliquantum voluntas, ibi continuo vigilavit 
pietas, et tremuit humilitas, quia se agnovit infirmitas. 

37. Merito, quod gesta indicant, etiam hoc usus est testimonio 
sanctus Joannes Jerosolymitanae antistes Ecclesiae, sicut inter- 
rogatus quae apud ilium ante judicium gesta fuerint, coepiscopis 
nostris, qui simul in illo judicio praesidebant, ipse narravit. Ait 

N 2 

1 8o De Gestis Pelagii. [Chap. xv. 

enim, ' Tunc quibusdam susuri antibus, et dicentibus, quod sine 

Dei gratia diceret Pelagius posse hominem perfici, id est, 

* , ^ quod superius dixerat, esse posse hominem sine peccato : 

^j-V^- ' culpans/ inquit, 'super hoc etiam intuli, quia et apostolus 

Paulus multum laborans, sed non secundum suam virtutem, sed 

secundum gratiam Dei, dixit : Am^plius omnibus illis labor avi; 

Rom. ix. 16. non ego autem, sed gratia Dei mecum; et iterum, Non est volen- 

Ps. cxxvi. tis, neque currentis, sed miserentis Dei; et illud, Nisi Dominus 

(cxxvii.) I. ^ . , . 77 . j.j^ 

aedificavent domum, in vanum laboraverunt qui aedijicant earn; 

et alia multa similia diximus,' inquit, ' de Scripturis Sanctis. Illis 
autem non suscipientibus quae dicebantur a nobis de Sanctis 
Scripturis, sed adhuc susurrantibus, dixit Pelagius : " Et ego sic 
credo : anathema sit qui dicit absque adjutorio Dei posse homi- 
nem ad profectum omnium venire virtutum," ' 


, 38. Haec narravit episcopus Joannes, audiente Pelagic, qui 
utique posset honorifice dicere : ' Fallitur Sanctitas tua, non bene 
meministi, non dixi ad ista testimonia quae de Scripturis com- 
memorasti, " Ego sic credo : " quoniam non ea sic intelligo, quod 
gratia Dei sic laboret cum homine, ut quod non peccat, non 
volentis, neque currentis, sed miserentis sit Dei.' 


39. Sunt enim quaedam expositiones Epistolae Pauli quae 
scribitur ad Eomanos, quae ipsius Pelagii esse dicuntur, ubi hoc 
quod scriptum est, Non volentis, neque currentis, sed miserentis 
est Dei : * non ex persona Pauli,' asserit, ' dictum ; sed eum voce 
interrogantis et redarguentis usum fuisse, cum hoc diceret, tan- 
quam hoc dici utique non deberet.' Non ergo, cum episcopus 
Joannes plane istam sententiam esse Apostoli agnovit, eamque 
ideo commemoravit, ne Pelagius sine Dei gratia non peccare 
quemquam putaret, et dixit respondisse Pelagium, * Et ego sic 
credo ; ' neque cum hoc praesens audiret, respondit, ' Non sic 

Chap. xviL] De Gestis Pelagii. i8i 

credo.' Oportet ut illam expositionem perversam, ubi hoc non 
sensisse Apostolum, sed potius redarguisse intelligi voluit, aut 
suam neget, aut corrigere atque emendare non dubitet. Nam 
quidquid dixit episcopus Joannes de absentibus fratribus nostris, 
sive coepiscopis Herote ac Lazaro, sive de presbytero Orosio, 
sive de aliis quorum ibi non sunt nomina expressa, credo quod 
intelligat ad eorum praejudicium non valere. Si enim prae- 
sentes essent, possent eum fortasse, absit ut dicam, convincere 
de mendacio, sed forte commemorare, quid forte fuisset oblitus, 
aut in quo eum fefellerit Latinus interpres, etsi non studio 
mentiendi, certe alienae linguae minus intellectae nonnulla diffi- 
cultate: praesertim quia non *in gestis agebatur, quae, improbi [*omit 'in?'] 
ne mentiantur, boni autem ne aliquid obliviscantur, utiliter in- 
stituta sunt. Si quis autem memoratis fratribus nostris ex hoc 
aliquid quaestionis intulerit, eosque ad judicium episcopale 
vocaverit, *sibi, ut poterunt, aderunt : nobis hie laborare quid [* ibi?] 
opus est, quando ne ipsi quidem judices, post coepiscopi nostri 
narrationem, aliquid inde pronuntiare voluerunt % 


40. Cum ergo Pelagius praesens ad ilia testimonia Scriptura- 
rum dixisse se ita credere tacitus agnoverit, quomodo illud 
Apostoli testimonium paulo superius recolens, et inveniens eum 
dixisse, Non sum dignus vocari apostolus, quia persecutus sum 
Ecclesiam Dei, sed gratia Dei sum id quod sum; non vidit, non 
se dicere debuisse, cum ageretur de abundantia gratiarum, quas 
idem accepit apostolus, ' dignum fuisse qui acciperet,' cum ipse 
se non solum dixerit, sed et aliam causam reddens probarit, 
indignum, et eo ipso gratiam vere gratiam commendaverit ? 
Sed si forte illud jamdudum a sancto Joanne narratum cogitare 
vel meminisse non potuit, recentissimam suam responsionem 
respiceret, et quae paulo ante de Coelestio sibi objecta anathe- 
matizaverit adverteret. Nempe etiam inter ilia est, quod 
objectum est dixisse Coelestium, ' Dei gratiam secundum merita 
nostra dari.' Si ergo veraciter hoc Pelagius anathematizavit, 

i8ij De Gestis Pelagii. [Chap. xvii. 

quid est quod dicit, gratias omnes Apostolo secundum meritum 
datas % An aliud est dignum esse accipere ; aliud, secundum 
meritum accipere % et potest aliqua subtilitate disputationis 
ostendere, dignum esse aliquem, sed non mereri % Verumtamen 
Coelestius, vel quis alius, cujus omnes superiores anathematizavit 
sententias, nee de hoc verbo eum nebulas obtendere atque in eis 

S. 30^ latere permittit. Urget enim et dicit : ' Et ipsa gratia in mea 

voluntate posita est, sive dignus fuerim, sive indignus.' Si ergo 
recte hoc a Pelagio veraciterque damnatum est, ubi dicitur, 
' Dei gratiam secundum merita et dignis dari : ' quo corde cogi- 
tavit, quove ore protulit quod ait, 'Dicimus donare Deum ei, 
qui fuerit dignus accipere, omnes gratias ' % Quis non ista si 
diligenter adverterit, fiat de illius responsione vel defensione 
soUicitus % 

41. Cur ergo, ait aliquis, hoc judices approbavenmt 1 Fateor, 
ideo jam ipse ambigo : sed nimirum, aut breve dictum eorum 
audientiam et intentionem facile subterfugit, aut aliquo modo id 
recte posse accipi existimantes, cujus de liac re confessiones liqui- 
das sibi habere videbantur, pene de uno verbo nihil ei contro- 
versiae movendum putarunt. Quod et nobis forsitan contigisset, 
si cum eis in illo judicio sedissemus. Si enim pro eo quod 
positum est 'dignus,' positum esset ' praedestinatus,' vel aliquid 
hujusmodi, nihil certe scrupuli tangeret atque angeret animum : 
et tamen si dicatur, eum qui per electionem gratiae justificatur, 
nullis quidem praecedentibus meritis bonis, sed destinatione 
dignum vocari, sicut electus vocatur, utrum vel certe, vel minima 
offensione intelligentiae dici possit, difficile judicatur. Nam 
quantum ad me attinet, ab hoc verbo facile transirem, nisi me 
liber ille, cui respondi, ubi omnino nullam dicit Dei gratiam, 

[*gratis ere- nisi uaturam nostram cum libero arbitrio * gratiam creaturam, de 
ipsius Pelagii sensu sollicitum redderet, ne forte hoc verbum non 
de negligentia locutionis, sed de diligentia dogmatis curarit 
inserere. Jam ea quae restant novissima, ita judices commo- 
verunt, ut ante responsionem Pelagii damnanda censerent. 


atam ?] 

Chap. XIX.] De Gestis Pelagii, 183 


42. Nam in sexto capitulo Coelestii libri positum objectum 
est, ' Filios Dei non posse vocari, nisi omni modo absque pec- <^ ^ 
cato fuerint effecti/ Unde secundum ipsum dictum est, neque ' 

apostolum Paulum esse filium Dei, qui dixit, Non quod jam Philip, ii 
acceperim, aut quod jam i^erfectus sim. In septimo capitulo, 
'Oblivionem et ignorantiam non subjacere peccato, quoniam 
non secundum voluntatem eveniunt, sed secundum necessitatem/ 
Cum David dicat, Delicta juventutis meae ne memineris et Ps. xxiv. 

(xxv.) 7. 

ignorantiae meae : et cum in lege sacrificia pro ignorantia sicut Levit. 

IV. 2. 

pro peccato offerantur. In decimo capitulo, ' Non esse liberum //riiS jP>« 

arbitrium, si Dei indigeat auxilio, quoniam in propria voluntate ^Ji |^>' 

habet unusquisque aut facere aliquid, aut non facere.' In duo- / ^ 

decimo capitulo, ' Victoriam nostram non ex Dei esse adjutorio, \ ^1^^, 

sed ex libero arbitrio : ' quod inferre dictus est his verbis, ' 

' Nostra est victoria, quoniam propria voluntate arma suscepi- 

mus ; sicut e contrario nostrum est quando vinciraur, quoniam 

armari propria voluntate contempsimus.' Et de apostolo Petro 

posuit testimonium, ' divinae nos esse consortes naturae.' Et 2 Pet. i. 4. 

syllogismum facere dicitur : ' Quoniam si anima non potest esse 

sine peccato, ergo et Deus subjacet peccato, cujus pars, hoc est 

anima, peccato obnoxia est.' In tertio decimo capitulo dicit, 

' Quoniam poenitentibus venia non datur secundum gratiam et 

misericordiam Dei, sed secundum merita et laborem eorum, qui 

per poenitenfciam digni fuerint misericordia.' 


43. His recitatis Synodus dixit : * Quid ad haec quae lecta 
sunt capitula dicit praesens Pelagius monachus 1 Hoc enim 
reprobat sancta Synodus, et sancta Dei Catholica Ecclesia.' 
Pelagius respondit : ' Iterum dico quia haec et secundum ipso- 
rum testimonium non sunt mea; pro quibus, ut dixi, satisfac- 
tionem non debeo : quae vero mea esse confessus sum, haec 
recta esse aiiirmo : quae autem dixi non esse mea, secundum 

184 De Gestis Pelagiu [Chap. xx. 

judicium sanctae Ecclesiae reprobo, anathema dicens omni con- 
travenienti et contradicenti sanctae Catholicae Ecclesiae doctrinis. 
Ego enim in unius substantiae Trinitatem credo, et omnia 
secundum doctrinam sanctae Catholicae Ecclesiae : si quis vero 
aliena ab hac sapit, anathema sit.' 


44. Synodus dixit : * Nunc quoniam satisfactum est nobis 
prosecutionibus praesentis Pelagii monachi, qui quidem piis 
doctrinis consentit, contraria vero Ecclesiae fidei reprobat et 
anathematizat, communionis ecclesiasticae eum esse et Catho- 
licae confitemur.' 


45. Si ista sint gesta, quibus amici Pelagii gaudent eum esse 
purgatum : nos, quoniam erga se nostram quoque amicitiam, 
prolatis etiam familiaribus epistolis nostris, atque in hoc judicio 
recitatis, quas insertas continent gesta, satis probare curavit, 
salutem quidem ejus in Christo cuj)imus et optamus; de ista 
vero ejus purgatione, quae magis creditur, quam liquido de- 
monstratur, gaudere temere non debemus. Neque hoc dicens, 
judicum arguo vel negligentiam, vel conniventiam, vel, quod ab 
eis longe abhorrere certissimum est, impiorum dogmatum con- 
scientiam: sed eorum judicio pro merito approbato atque 
laudato, Pelagius tamen apud eos quibus amplius certiusque 
notus est non mihi videtur esse purgatus. lUi enim tanquam 
de ignoto judicantes, his praesertim absentibus qui contra eum 
libellum dederant, hominem quidem diligentius examinare 
minime potuerunt ; haeresim tamen ipsam, si eorum sequantur 
judicium qui pro ejus perversitate certabant, penitus pereme- 
runt. Illi autem qui bene sciunt quae Pelagius docere con- 
suevit, sive qui ejus disputationibus restiterunt, sive qui ex ipso 
errore se liberatos esse gratulantur, quomodo possunt eum non 
habere suspectum, quando ejus non simplicem confessionem 
praeterita errata damnantem, sed talem confessionem legunt, 
quasi nunquam aliter senserit, quam isto judicio in ejus est 
responsionibus approbatum % 

Chap. XXIII.] Be Gestis Pelagii. 185 


46. Nam, ut de me ipso potissimum dicam, prius absentis et 
Komae constituti Pelagii nomen cum magna ejus laude cognovi: 
postea coepit ad nos fama perferre, quod adversus Dei gratiam 
disputaret ; quod licet dolerem, et ab eis mihi diceretur quibus 
crederem, ab ipso tamen tale aliquid, vel in ejus aliquo libro 
nosse cupiebam, ut si inciperem redarguere, negare non posset. 
Postea vero quam in Africam venit, me absente, nostro, id est, 
Hipponensi littore exceptus est, ubi omnino, sicut comperi a 
nostris, nihil ab illo hujusmodi auditum est; quia et citius 
quam putabatur, inde profectus est. Postmodum ejus faciem 
Carthagine, quantum recolo, semel vel iterum vidi, quando cura 
Collationis, quam cum haereticis Donatistis habituri eramus, 
occupatissimus fui : ille vero etiam ad transmarina properavit. 
Interea per ora eorum qui ejus discipuli ferebantur, dogmata 
ista fervebant ; ita ut Coelestius ad ecclesiasticum judicium 
perveniret, et reportaret dignam sua perversitate sententiam. 
Salubrius sane adversus eos agi putabamus, si hominum nomi- 
nibus tacitis, ipsi refutarentur et redarguerentur errores, atque 
ita metu potius ecclesiastici judicii corrigerentur homines, quam 
ipso judicio punirentur. Nee libris igitur adversus mala ilia 
disserere, nee popularibus tractatibus cessabamus. 


47. Cum vero mihi etiam liber ille datus esset a servis Dei, 
bonis et honestis viris Timasio et Jacobo, ubi apertissime 

Pelagius objectam sibi a se ipso tan quam ab adversario, unde \ 

jam grandi invidia laborabat, de Dei gratia quaestionem non t^**;^^^ 

aliter sibi solvere visus est, nisi ut naturam cum libero arbitrio ' ^y^ 

conditam Dei diceret gratiam ; aliquando, idque tenuiter, nee .^^ ^ 

aperte, ei conjungens vel legis adjutorium, vel remissionem ..JU*^*^ 

etiam peccatorum : tum vero sine ulla dubitatione mihi claruit, i,^|v*1;,^*' 

quam esset Christianae saluti venenum illius perversitatis inimi- fX^^'^' 
cum. Nee sic tamen operi meo, quo eumdem librum refelli, ^^q^^V 

1 86 De Gestis Pelagii. [Chap. xxiv. 

Pelagii nomen inserui; facilius me existimans profuturum, si 
servata amicitia, adhuc ejus verecundiae parcerem, cujus litteris 
jam parcere non deberem. Hinc est, quod nunc moleste fero in 
hoc judicio dixisse ilium quodam loco, ' Anathematizo illos qui 
sic tenent, aut aliquando tenuerunt.' Suffecerat dicere, 'qui 
sic tenent;' ut eum crederemus esse correctum: cum vero 
. addidit, ' aut aliquando tenuerunt ; ' primum, quam injuste 
damnare immeritos ausus est, qui illo, quern sive aliis, sive ipso 
doctore didicerant, errore caruerunt ! Deinde, quis eorum qui 
eum ista non solum ' aliquando tenuisse,' verum etiam docuisse 
noverunt, non merito suspicetur simulate anathematizasse qui 
haec tenent, cum eodem modo anathematizare non dubitavit qui 
haec ' aliquando tenuerunt,' in quibus eum ipsum recordabuntur 
magistrum? Ecce, ut alios taceam, Timasium et Jacobum, 
quibus oculis, qua fronte conspiciet, suos et dilectores, et ali- 
quando discipulos, ad quos librum scripsi, ubi libro ejus re- 
spondi % qui certe quemadmodum mihi rescripserint, tacendum 
et praetereundum non putavi ; sed exemplum litterarum subter 


Aug. Epist. 48, ' Domino vere beatissimo et merito venerabili patri 
episcopo Augustino Timasius et Jacobus in Domino salutem. 
Ita nos refecit et recreavit gratia Dei ministrata per verbum 

Ps. cyi. tuum, ut prorsus germane dicamus, Midi verbum suum, et 
sanavit eos, domine beatissime, et merito venerabilis pater. 
Sane ea diligentia ventilasse Sanctitatem tuam textum ejusdem 
libelli reperiraus, ut ad singulos apices responsa reddita stupe- 
amus, sive in his quae refutare, detestari, ac fugere deceat 
Christianum ; sive in illis, in quibus non satis invenitur errasse, 
quamvis, nescio qua calliditate, in ipsis quoque gratiam Dei 
credidit supprimendam. Sed unum est quod nos in tanto bene- 
ficio afficit, quia tarde hoc tam praeclarum gratiae Dei munus 
efFulsit ; siquidem contigit absentes fieri quosdam, quorum 
caecitati ista tam perspicuae veritatis illustratio deberetur ; ad 
quos, etsi tardius, non diffidimus propitio Deo eamdem gratiam 

(cvii.) 20. 

CHAP. XXV.] De Gestis Pelagh. 187 

pervenire, qui vult omnes homines salvos fieri, et ad agnitionem i Tim. ii. 4. 
veritatis venire. Nos vero, etsi olim spiritu *charitatis, qui in [*ciaritatis?] 
te est, docti, subjectionem ejus abjeeerimus erroris, in hoc etiam 
nunc gratias agimus, quod haec quae ante credidimus, nunc 
aliis aperire didicimus, viam facilitatis uberiore Sanctitatis tuae 
sermone pandente/ Et alia manu : ' Incolumem Beatitudi- 
nem tuam, nostrique memorem, misericordia Dei nostri glori- 
ficet in aeternum/ 


49. Si ergo et iste confiteretur ita in hoc errore se fuisse 
aliquando, ut hominem praeoccupatum, sed nunc anathematizare 
qui haec tenent ; quisquis ei non gratularetur, tenente jam illo 
viam veritatis, ipse amitteret viscera charitatis. Nunc vero 
parum est quod se non confessus est ab ea peste liberatum, sed 
anathematizavit insuper liberates, qui eum sic diligunt, ut 
etiam ipsum cupiant liberari : in quibus et isti sunt, qui bene- 
volentiam suam erga ilium significaverunt, his ad me datis 
litteris suis ; nam et ipsum praecipue cogitabant, cum dicerent, 
hoc ' se affici, quod tarde ' ilium librum scripserim % ' Siquidem 
contigit,' inquiunt, * absentes fieri quosdam, quorum caecitati 
ista tarn perspicuae veritatis illustratio deberetur ; ad quos etsi 
tardius,' inquiunt, ' non diffidimus propitio Deo eamdem gra- 
tiam pervenire/ Nomen quippe vel nomina ipsi quoque adhuc 
tacenda putaverunt, ut vivente amicitia, error potius moreretur 

50. At nunc si Pelagius Deura cogitat, si non est ingratus 
ejus misericordiae, qui eum ad episcoporum judicium propterea 
perduxit, ut haec anathemata defendere postea non auderet, 
jamque detestanda et abjicienda cognosceret, gratius accipiet 
litteras nostras, quando expresso nomine ulcus sanandum potius 
aperimus, quam illas, ubi cum dolorem facere timeremus, tumo- 
rera, quod nos poenitet, augebamus. Si autem mihi fiierit 
iratus, quam iuique irascatur attendat, et ut vincat iram, 
tandem aliquando I)ei postulet gratiam, quam in hoc judicio 
confessus est singulis nostris actibus necessarium ; ut veram s. 30. 

1 88 De Gestis Pelagii, [Chap. xxvi. 

consequatur, illo adjuvante, victoriam. Quid enim ei prosunt 
tantae ejus laudes in epistolis episcoporum, quas pro se com- 
memorandas, vel etiam legendas atque allegandas putavit ; 
quasi eum haec perversa sentire, omnes qui vehementes et 
quodam modo ardentes ad bonam vitam exhortationes ejus 
audiebant, facile scire potuerint? 


51. Et ego quidem in epistola mea, quam protulit, non solum 
ab ejus laudibus temperavi ; sed etiam quantum potui, sine ejus 
commotione quaestionis, de Dei gratia recte sapere admonui. 
Dixi eum quippe in salutatione, ' dorainum : ' quod epistolari 
more etiam non Christianis quibusdam scribere solemus j neque 
id mendaciter, quoniam omnibus ad salutem, quae in Christo 
est, consequendam, debemus quodam modo liberam servitutem. 
Dixi ' dilectissimum :' quod et nunc dico, et si iratus fuerit, adhuc 
dicam ; quoniam nisi erga eum dilectionem tenuero, illo ira- 
scente, ipse mihi magis nocebo. Dixi * desideratissimum ; ' quo- 
niam valde cupiebam cum praesente aliquid colloqui : jam enim 
audieram contra gratiam, qua justificamur, quando hinc aliqua 
commemoratio fieret, aperta eum contentione couari. Denique 
litterarum ipsarum brevis textus hoc indicat : nam cum egissem 
gratias, quod me scriptis suis ' exliilarasset, certum faciendo de 
sua salute ac suorum,' quos utique si correctos volumus, etiam 
corporali salute salvos velle debemus; mox ei 'bona' optavi *a 
Domino retribui,' non ad salutem corporis pertinentia, sed ea 
potius, quae putabat esse, vel forte adhuc putat, in solo arbitrio 
voluntatis et propria potestate posita, simul optans et propter hoc 
* vitam aeternam.' Deinde quia litteris suis, quibus respondebam, 
talia quaedam in me bona multum benigneque laudaverat ; etiam 
ibi petivi ab eo, ut 'pro me oraret, quo potius a Domino talis 
fierem, qualem me esse jam' crederet: ut eum sic admonerem, 
contra quod ille sapiebat, ipsam quoque justitiam, quam in me 
Rom. ix. i6. laudandam putaverat, non esse volentis, neque currentis, sed 
miserentis Dei. Hoc est totum, quod brevis ilia epistola mea 
continet, eaque intentione dictata est ; nam ita se habet : 

Chap. XXIX.] De Gestis Pelagii. 189 


52. 'Domino dilectissimo, et desideratissimo fratri Pelagio Epist. 
Augustinus in Domino salutem. Gratias ago plurimum, quod 

me litteris tuis exhilarare dignatus es, et certum facere de salute 
vestra. Retribuat tibi Dominus bona, quibus semper sis bonus, 
et cum illo aeterno vivas in aeternum, domine dilectissime, et 
(lesideratissime frater. Ego autem, etsi in me non agnosco 
praeconia de me tua, quae tuae Benignitatis epistola continet; 
benevolo tamen animo erga exiguitatem meam ingratus esse 
non possum : simul admonens, ut potius ores pro me, quo talis 
a Domino fiam, qualem me jam esse arbitraris.' Et alia 
manu : ' Memor nostri, incolumis Domino placeas, domine dilec- 
tissime, et desideratissime frater.' 


53. In ipsa quoque subscriptione quod posui, ut 'Domino 
placeat,' magis hoc esse significavi in ejus gratia, quam in sola 
hominis voluntate, quando id nee hortatus sum, nee praecepi, nee 
docui, sed optavi. Quemadmodum vero si hortarer, aut prae- 
ciperem, vel docerem, pertinere hoc et ad liberum arbitrium 
demonstrarem, nee tamen Dei gratiae derogarem ; ita quia optavi, 
Dei quidem commendavi gratiam, non tamen arbitrium volun- 
tatis exstinxi. Utquid ergo in hoc judicio protulit banc episto- 
1am % secundum quam si ab initio sapuisset, nullo modo fortassis, 
licet a bonis fratribus, sed tamen perversitate disputationum ejus 
offensis, ad episcopale judicium vocaretur. Porro autem, sicut 
ego rationem de hac mea epistola reddidi ; ita de suis, si esset 
necesse, redderent quorum allegavit, dicentes vel quid putaverint, 
vel quid ignoraverint, vel qua ratione scripserint. Proinde 
Pelagius de quorumlibet sanctorum amicitia se jactaverit, quo- 
rumlibet de suis laudibus litteras legerit, quaelibet purgationis 
suae gesta protulerit, nisi ea quae contra Dei gratiam, qua 
vocaraur et justificamur, posuisse in libris suis idoneorum 
testium fide probatur, confessus anathematizaverit, ac deinde 

1 90 De Gestis Pelagii. [Chap. xxx. 

contra liaec ipsa scripserit et disputaverit, nequaquam his qiiibus 
plenius notus est videbitur esse correctus. 


54. Jam enim, quae post hoc judicium consecuta siiit, quae 
banc suspicionem magis augeant, non tacebo. Pervenit in 
manus nostras nonnulla epistola, quae ipsius Pelagii diceretur, 
scribentis ad amicum suum quemdam presbyterum, qui eum 
litteris, sicut eadem epistola continetur, benigne admonuerat, ne 
per ejus occasionem se aliquis a corpore Ecclesiae separaret. Ibi 
inter caetera, quae inserere longum est, nee opus est, ait Pelagius : 

* Quatuordecim episcoporum sententia definitio nostra comprobata 
est, qua diximus, posse hominem sine peccato esse, et Dei man- 
data facile custodire, si velit. Quae sententia,' inquit, ' contra- 
dictionis os confusione perfudit, et omnem in malum conspirantem 
societatem ab invicem separavit.' Sive ergo istam epistolam 
Pelagius vere scripserit, sive sub ejus nomine a quoeumque con- 
ficta sit, quis non videat, quemadmodum hie error et de judicio 
ubi convictus atque damnatus est, tanquam de victoria, glorietur % 
Sic enim posuit haec verba, quemadmodum leguntur in libro 
ejus, qui Capitulorum vocatur, non quemadmodum objecta sunt 
in judicio, vel ejus etiam responsione repetita. Nam et illi qui 
objecerunt, nescio qua incuria, minus posuerunt verbum, de quo 

s. 16. non parva est controversia. Posuerunt enim eum dixisse, * Posse 

hominem, si velit, esse sine peccato, et Dei mandata custodire, si 
velit : ' de facilitate nihil est dictum. Deinde ipse respondens ait, 

* Posse quidem hominem esse sine peccato, et Dei mandata cus- 
todire, si velit, diximus : ' neque ipse dixit, ' facile custodire ; ' 
sed tantummodo, ' custodire.' Ita alio loco inter ilia de quibus 

s. 23. me Hilarius consuluit, atque rescripsi, sic objectum est : * Posse 

hominem esse sine peccato, si velit.' Ad quod ipse ita respondit : 

* Posse quidem hominem sine peccato esse, dictum est superius/ 
Neque hie ergo, vel ab eis qui objecerunt, vel ab ipso qui respon- 
dit, additum est, * facile.' Superius etiam in narratione sancti 

s. 37. Joannis episcopi ita commemoratum est : * Illis,' inquit, * in- 

Chap. XXX.] De Gestis Pelagii. 191 

stantibus et dicentibus, " Quia haereticus est ; dicit enim quoniam 
potest homo, si voluerit, esse sine peccato :" et de hoc interrogan- 
tibus nobis euna, respondit, "Non dixi quoniam recepit natura 
hominis ut impeccabilis sit ; sed dixi quoniam qui voluerit pro 
propria salute laborare et agonizare, ut non peccet et ambulet in 
praeceptis Dei, habere eum banc possibilitatem a Deo." Tunc 
quibusdam susurrantibus et dicentibus, quod sine Dei gratia 
diceret Pelagius posse homineni perfici : culpans/ inquit, ' super 
hoc etiam intuli, quia et apostolus Paulus multum laborans, sed 
non secundum suam virtutem, sed secundum gratiam Dei, dixit, 
A mjdius omnibus illis laboravi, non ego autem, sed gratia Dei i Cor. xv. i 
mecum : ' et caetera quae jam commemoravi. 

55. Quid sibi ergo vult, quod in hac epistola ita gloriari ausi 
sunt, ut non solum possibilitatem non peccandi, sed etiam faci- 
litatem, sicut in libro Capitulorum ejusdem Pelagii positum 
est, judicantibus ^quatuordecim episcopis' se persuasisse jactarent, 
cum toties eadem objecta gestis atque repetita nusquam hoc 
habere inveniantur ? Quomodo enim etiam ipsi defensioni et 
responsioni Pelagii non est hoc verbum contrarium, cum et 
episcopus Joannes sic eum apud se respondisse dixerit, ut ' eum 
vellet intelligi posse non peccare, qui voluerit pro salute sua 
laborare et agonizare ; * et ipse jam gestis agens seque defendens, [See s. 39.] 
* proprio labore et Dei gratia,' dixerit, ' hominem posse esse 
sine peccato *?' Quomodo ergo facile fit, si laboratur ut fiat? 
Puto enim omnem sensum hominum nobiscum agnoscere quod 
ubi labor est, facilitas non est. Et tamen epistola carnalis 
ventositatis et elationis volat, et gestorum tarditate procurata, 
celeritate praecedens, in manus hominum praevolat, ut * quatuor- 
decim episcopis' orientalibus placuisse dicatur, non solum 'posse 
esse hominem sine peccato, et Dei mandata custodire,' sed et 
' facile custodire ; ' nee nominato Deo juvante, sed tantum, ' si 
velit : ' ut videlicet tacita, pro qua vehementissime pugnabatur, 
divina gratia, restet, ut sola in epistola legatur infelix, et se 
ipsam decipiens velut victrix, humana superbia. Quasi non hoc 
se dixerit culpasse Joannes episcopus, et velut giganteos montes 
adversus supereminentiam gratiae coelestis structos tribus divi- 
norum testimoniorum tanquam fulminum ictibus dejecisse : aut 


Be Gestis Pelagii. 

[Chap. XXXI. 

vero cum illo etiam caeteri episcopi judices, vel mente, vel ipsis 

auribus ferrent Pelagium dicentem, 'posse quidem hominem 

sine peccato esse, et Dei mandata custodire, si velit, diximus ; ' 

nisi continue sequeretur, ' Hanc enim possibilitatem Deus illi 

dedit ' (quod nesciebant illi, eum dicere de natura, non de ilia, 

quam in apostolica praedicatione noverant, gratia) ; ac deinde 

S. i6. conjungeret, ' Non autem diximus, quod inveniatur aliquis, ab 

infantia usque ad senectam, qui nunquam peccaverit ; sed quo- 

niam a peccatis conversus proprio labore et Dei gratia possit 

esse sine peccato/ Quod etiam sua sententia declararunt, 

dicentes, ' eum recte respondisse, hominem cum adjutorio Dei et 

gratia posse esse sine peccato : * quid aliud metuentes, nisi ne 

hoc negando, non possibilitati hominis, sed ipsi Dei gratiae facere 

viderentur injuriam ? Nee tamen definitum est, quando fiat 

homo sine peccato, quod fieri posse, adjuvante Dei gratia, judi- 

j catum est : non est, inquam, definitum, utrum in hac carne 

Gal. V. 171J concupiscente ad versus spiritum, fuerit, vel sit, vel futurus sit 

aliquis, jam ratione utens et voluntatis arbitrio, sive in ista 

frequentia hominum, sive in solitudine monacliorum, cui non sit 

jam necessarium, non propter alios, sed etiam propter se ipsum 

Matt. vi. '12; dicere in oratione, Dimitte nobis debita nostra: an vero tunc 

I John iii. 2. perficiatur hoc donum, quando similes ei erimus, quando vide- 

bimus eum, sicuti est; quando dicetur, non a pugnantibus, 

Rom. vii. 23. Vtdeo aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis 

iCor. XV. 55. meae; sed a triumphantibus, Ubi est, mors, victoria tua? ubi 

est, mors, aculeus tuus ? Quod non inter Catholicos et haere- 

ticos, sed inter ipsos Catholicos fortasse pacifice requirendum 



5Q. QuoMODO igitur credi potest, Pelagium (si tamen haec 
epistola ejus est) et Dei gratiam, quae neque natura est cum 
libero arbitrio, neque legis scientia, neque tan turn remissio pec- 
catorum, sed ea quae in singulis nostris est actibus necessaria, 
veraciter fuisse confessum, et veraciter anathematizasse quisquis 
contra ista sentiret ; quando in epistola sua et facilitatem posuit 

Chap, xxxiii.] De Gestis Pelagii. 193 

non peccandi, de qua nulla in hoc judicio quaestio fuit, quasi 
judicibus etiam de hoc verbo placuerit, et gratiam Dei non posuit, 
quam confitendo et addendo, poenam ecclesiasticae damnationis 
evasit % 


57. Est et aliud quod silere non debeo. In chartula defen- 
sionis suae, quam mihi per quemdam Cbarum nostrum Hip- 
ponensem civem, orientalem autem diaconum, misit, fecit aliquid, 
quod aliter se habeat quam gestis episcopalibus continetur. Quod 
autem habent gesta longe melius est ac firmius, et omnino enoda- 
tius pro Catholica veritate contra illius haeresis pestem. Nam, 
cum eamdem chartulam legerem, priusquam ad nos gesta venis- 
sent, nesciebam ea ipsa verba posuisse, quibus^ cum sibi adesset, 
usus est in judicio : pauca enim, et non multum aliter se habent, 
de quibus non nimis euro. 


MoLESTE autem ferebam, quod aliquarum sententiarum Coe- 
lestii, quas cum gestis anathematizasse perspicuuln est, servasse 
sibi defensionem potest videri. Nam earum quasdam suas 
negavit esse, dicens tantummodo, ' pro eis non se debere satis- 
factionem : ' anathematizare autem in eadem chartula noluit, quae 
istae sunt : ' Adam mortalem esse factum, qui sive peccaret, sive Cp. s. 23, 24. 
non peccaret, esset moriturus. Quod peccatum Adae solum ipsum 
nocuerit, et non genus humanum. Quod lex sic mittat ad reg- 
num coelorum, quemadmodum et Evangelium. Quod infantes 
nuper nati in illo statu sint, in quo fuit Adam ante praevari- 
cationem. Quod neque per mortem vel praevaricationem Adae 
omne genus humanum moriatur, neque per resurrectionem 
Christi omne genus humanum resurgat. Infantes, etiamsi non 
baptizentur, habere vitam aeternam, Divites baptizatos, nisi 
omnibus abrenuntiaverint, si quid boni videntur facere, non illis 
reputari, neque habituros illos regnum coelorum.' Ad ista 
quippe in chartula ilia ita respondit : ' Haec omnia secundum 


194 De Gestis Pelagii. [Chap, xxxiii. 

ipsorum testimonium a me dicta non sunt, nee pro eis debeo 
satisfactionem.' In gestis autem ad eadem ipsa ita locutus est : 
'Secundum ipsorum testimonium a me dicta non sunt, pro 
quibus ego satisfacere non debeo ; sed tamen ad satisfactionem 
sanctae Synodi anathematizo eos qui sic tenent, aut aliquando 
tenuerunt.' Cur ergo non ita et in ilia chartula scriptum est ? 
Non multum, ut opinor, atramenti, nee litterarum, nee morae, nee 
ipsius chartulae, si ita fieret, impenderetur. Sed quis non credat 
id fuisse procuratum, ut tanquara pro gestorum illorum bre- 
viatione, ista charta usquequaque discurreret % ubi putaretur, non 
esse ablatam quamlibet earum sententiarum defendendi licen- 
tiam, quod ei tantummodb objectae, nee ejus probatae fuissent, 
non tamen anathematizatae atque damnatae. 

58. Postea etiam de libro Coelestii capitula sibi objecta in 
eadem chartula multa congessit ; neque his intervallis quae 
continent gesta, duas responsiones, quibus eadem capitula ana- 
thematizavit, sed unam simul omnibus subdidit. Quod studio 
brevitatis factum putarem, nisi plurimum ad id quod nos movet 
Cp. s. 43. interesse perspicerem. Ita enim clausit : * Iterum dico, quo- 
niam ista et secundum eorum testimonium non sunt mea, pro 
quibus, ut dixi, satisfactionem non debeo ; quae autem mea 
esse confessus sum, haec recte me dicere affirmo : quae autem 
dixi mea non esse, secundum judicium sanctae Ecclesiae re- 
probo, anathema dicens omni contravenienti sanctae et Catho- 
licae Ecclesiae doctrinis ; similiter et his qui falsa fingentes, 
nobis calumniam commoverunt.' Hunc ultimum versum non 
habent gesta, sed nihil ad rem de qua solliciti esse debemus. 
Sint enim prorsus anathema et hi qui falsa fingentes, eis ca- 
lumniam commoverunt. Sed cum primum legi, ' Quae- autem 
dixi mea non esse, secundum judicium sanctae Ecclesiae re- 
probo :' factum illud esse judicium Ecclesiae nesciens, quoniam 
hie tacitum est, et gesta non legeram, nihil aliud existimavi, 
quam eum fuisse pollicitum hoc se de his sensurum esse ca- 
pitulis, quod Ecclesia jam non judicasset, sed quandoque judi- 
caret, et ea se reprobaturum, quae ilia jam non reprobasset, 
sed quandoque reprobaret ; ut ad hoc pertineret etiam quod 
adjunxit, ' anathema dicens omni contravenienti vel contradi- 

Chap. XXXIV.] De Gestis Pelagik 195 

centi sanctae Catholicae Ecclesiae dootrinis.' Yerum autem, 
ut gesta testantur, jam de his ecclesiasticum judicium ab epis- 
copis quatuordecim factum erat, secundum quod judicium se 
dixit ista omnia reprobare, et anathema dicere his qui talia 
sentiendo contra judicium veniunt, quod jam factum fuisse 
gesta indicant. Jam enim dixerant judices, 'Quid ad haec, 
quae lecta sunt capitula, dicit praesens Pelagius monachus % 
Haec enim reprobat sancta Synodus, et sancta Dei Catholica 
Ecclesia.' Sed hoc qui nesciunt, et istam chartam legunt, 
putant aliquid illorum licit© posse defendi, tanquam non fuerit 
judicatum Catholicae contrarium esse doctrinae, paratumque se 
Pelagius diserit, id de his rebus sapere, quod Ecclesia non 
judicavit, sed judicaverit. Non itaque sic scripsit in ea, de 
qua nunc agimus chartula, ut agnosceretur quod habet ges- 
torum. fides, omnia scilicet ilia dogmata, quibus eadem haeresis 
proserpebat, et contentiosa convalescebat audacia, ecclesiastico 
judicio praesidentibus quatuordecim episcopis esse damnata. 
Quam rem, si ut est, innotescere timuit, se potius corrigat, 
quam nostrae licet serae vigilantiae qualicumque succenseat. 
Si autem hoc eum timuisse falsum est, et sicut homines sus- 
picamur, ignoscat, dum tamen ea quae gestis, quibus auditus 
est, auathematizata et reprobata sunt, de caetero oppugnet; 
ne parcendo illis, non solum haec antea . credidisse, sed credere 


59. Proinde istum librum, in tarn gravi et grandi causa non 
frustfa fortasse prolixum, ob hoc ad tuam Venerationem scri- 
bere volui, ut si tuis sensibus non displicuerit, auctoritate potius 
tua, quae longe major est quam nostrae exiguitatis industria, 
quibus necessarium existimaverit, innotescat, ad eorum vanitates 
contentionesque opprimendas, qui putant absoluto Pelagio, ju- 
dicibus episcopis orientalibus ilia dogmata placuisse, quae ad- 
versum Christianam fidem, et Dei gratiam qua vocamur et 
justificamur, perniciosissime pullulentia Christiana semper Ve- 
ritas damnat, et istorum etiam quatuordecim episcoporum 

o 2 

19^ De Gestis Pelagii. [Chap. xxxv. 

auctoritate damnavit, quae simul et Pelagium, nisi ab illo 
essent anathematizata, damnasset. Nunc jam, quoniam red- 
didimus homini curam fraternae cliaritatis, et de illo ac pro 
illo nostrara sollicitudinem fideliter prorapsimus, videamus 
quomodo breviter possit adverti, etiam illo, quod clarum, apud 
homines absoluto, haeresim tamen ipsam divino judicio semper 
damnabilem, etiam judicio quatuordecim episcoporum orienta- 
lium esse damnatam. 


60. Haec est illius judieii postrema sententia. Sy nodus 
s. 44. dixit : ' Nunc quoniam satisfactum €st nobis prosecutionibus 

praesentis Pelagii monachi, qui quidem piis doctrinis consentit, 
contraria vero Ecclesiae fidei reprobat et anathematizat, com- 
munionis ecclesiasticae eum esse et Catholicae confitemur/ Duo 
quaedam satis perspicua de Pelagio monacho sancti episcopi 
judices suae sententiae brevitate complexi sunt : unum quidem, 
* piis eum consentire doctrinis ;' alterum autem, * Ecclesiae fidei 
reprobare et anathematizare contraria.' Pelagius propter haec 
duo * communionis ecclesiasticae et Catholicae ' pronuntiatus est. 
Quibus ergo verbis ejus interim, quantum homines in praesentia 
de manifestis judicare potuerunt, utrumque claruerit, omnia 
breviter recapitulando videamus. In his enim sibi objectis, 
quae sua non esse respondit, dictus est reprobare et anathema- 
tizare contraria. Breviter ergo totam istam causam ita, si 
possumus, colligamuB. 

61. Quoniam necesse erat impleri quod praedixit apostolus 
I Cor. xi. ig. Paulus, Opovtet et haereses esse, ut 2)robati manifesti Jiant in 

vobis : post veteres haereses, invecta etiam modo haeresis est, 
non ab episcopis, seu presbyteris, vel quibuscumque clericis, 
sed a quibusdam veluti monachis; quae contra Dei gratiam, 
quae nobis est per Jesum Christum Dominum nostrum, tanquam 
defendendo liberum arbitrium, disputaret, et conaretur chris- 
I Cor. XV. tianae fidei firmamentum evertere, de quo scriptum est, Per 
' ' unum hominem mors, et per unum hominem resurrectio mortuo- 

rum : sicut enim in Adam omnes moriuntur^ sic et in Christo 

Chap. XXXV.] De Gestis Pelagii. 197 

omnes vivificabuntur : et in actibus nostris Dei adjutorium 
denegaret, dicendo, 'ut non peccemus, impleamusque justitiam, 
posse sufficere naturam humanam, quae condita est cum libero 
arbitrio ; earn que esse Dei gratiam, quia sic conditi sumus, ut 
hoc voluntate possimus, et quod adjutorium legis mandatorum- 
que suorum dedit, et quod ad se conversis peccata praeterita 
ignoscit;' in his solis esse Dei gratiam deputandam, non in 
adjutorio nostrorum actuum singulorum. 'Posse enim homi- 
nem esse sine peccato, et mandata Dei facile custodire, si 

62. Ista haeresis cum plurimos decepisset, et fratres, quos 
non deceperat, conturbaret, Coelestius quidam talia sentiens, 
ad judicium Carthaginiensis Ecclesiae perductus, episcoporum 
sententia condemnatus est. Deinde post aliquot annos Pelagio, 
qui magister ejus perhiberetur, cum ista haeresis fuisset objecta, 
ad episcopale judicium etiam ipse pervenit; recitatisque om- 
nibus quae in libello contra eum dato Heros et Lazarus episcopi 
Galli posuerant, illis quidem absentibus, et de aegritudine 
uuius eorum excusantibus, Pelagium ad omnia respondentem, 
quatuordecim episcopi provinciae Palaestinae secundum respon- 
siones ejus alienum a perversitate hujus haeresis pronuntiarunt ; 
eam tamen haeresim sine ulla dubitatione damnantes. Appro- 
baverunt enim secundum quod ille ad ea quae objecta sunt 
respondebat, * adjuvari hominem per legis scientiam ad non s. 2. 
peccandum, sicut scriptum est, Legem in adjutorium dedit illis' J x'J"' ^°' 
Non tamen ex hoc eamdem legis scientiam illam Dei gratiam 
esse approbaverunt, de qua scriptum est, Quis me liherdbit de ^o"^- ^i'- 
corpore mortis hujus ? Gratia Dei per Jesum Christum Bo- 
mjnum nostrum. Nee ideo dixisse Pelagium, * Omnes voluntate s. 5. 
sua regi,' ut non eos regeret Deus : respondit enim, * Hoc se 
dixisse propter liberum arbitrium, cui Deus adjutor est eligenti 
bona ; hominem vero peccantem ipsum esse in culpa, quasi 
liberi arbitrii/ Approbarunt etiam, ' iniquis et peccatoribus s. 9. 
in die judicii non esse parcendum, sed aeternis eos ignibus 
puniendos/ Quoniam ' hoc se ' ille ' secundum Evangelium 
dixisse,' respondit, ' ubi scriptum est, Isti ihunt in sup2)licium Matt. xxv. 
aeternum; justi autem, in vitam aeternamJ Non autem dix- ^ ' 

198 Be Gestis PelagiL [Ghap. xxxv. 

erat, omnes pfeccatores ad aeternum pertinere supplicium, ut 
merito contra Apostolum dixisse videretur, qui quosdam salvos 
I Cor. iii. 15. ait futuros, sic tamen quasi per ignem. ' Regnum coelorum ' 
ideo approbaverunt ' etiam in Vetera Testamento esse pro- 
missum ' quoniam testimonium dedit de propheta Daniele, ubi 
Dan. vii. i8. dictum est, Et accijnent sancti regrmm Altisdmi ; hoc loco 
Vetus Testamentum intelligentes ab illo appellatum, non illud 
solum quod factum est in monte Sina, sed Scripturas omnes 

S. 16. canonicas ante adventum Domini ministratas. ' Posse ' autem 

* hominem esse sine peccato, si velit,' non sic approbatum est, 
* quomodo ab illo in libro sue positum Tidebatur, tanquam hoc 

in sola potestate esset hominis per liberum arbitrium ; hoc 
quippe arguebatur sensisse dicendo, * si velit :' sed quomodo 
nunc ipse respondit; imo quomodo id brevius et apertius ju- 
dices episcopi sua interlocutione commemoraverunt, hominem 
cum adjutorio Dei et gratia posse esse sine peccato. Nee ta- 
men definitum est, quando istam perfectionem sancti assecuturi 
sunt, utrum in corpore mortis hujus, an quando absorbebitur 
mors in victoriam. 

63. Ex iis etiam, quae Coelestium dixisse vel scripsisse, tan- 
quam dogmata discipuli ejus, sunt objecta Pelagio, sua quaedam 
et ipse cognovit, sed aliter se, quam objiciebantur, sensisse re- 

s. 26. spondit. Hinc est illud, ' Quod ante adventum Christi vixerunt 

quidam sancte ac juste : ' Coelestius autem dixisse perhibebatur, 

s. 27. * quod sine peccato fuerint.' Item objectum est, dixisse Coeles- 

tium, 'Ecclesiam esse sine macula et ruga.' Pelagius autem 
dixit, 'dictum a se quidem, sed ita, quoniam lavacro ab omni 
macula et ruga purgatur Ecclesia, quam velit Dominus ita per- 

s. 29. manere.' Item illud dictum a Coelestio, ' Quoniam plus facia- 

mus, quam in Lege et Evangelio jussum est.* Pelagius autem 

I Cor. vii. 25. ' de virginitate se dixisse ' respondit, * de qua Paulus dicit, PrcLe- 

s. 32. ceptum Domini non habeo.' Item objectum est, affirmare Coeles- 

tium, ' Unumquemque hominem posse habere omnes virtutes et 
gratias,' ac sic auferri diversitatem gratiarum, quam Apostolus 
docet. Pelagius autem respondit, ' Non se auferre gratiarum 
diversitatem ; sed dicere, donare Deum ei, qui fuerit dignus ac- 
cipere, omnes gratias, sicut Paulo apostolo donavit,' 

Chap. XXXV.] De Gcstis PelagH. 199 

64. Has ex nomine Coelestii quatuor sententias non sic ap- 
probaverunt episcopi judices, sicut eas Coelestius sensisse dice- 
batur ; sed sicut de his respondit Pelagius. Viderunt enim, 
quod aliud sit sine peccato esse, aliud sancte et juste vivere, 
sicut etiam ante adventum Christi quosdam vixisse Scriptura 
testatur. Et quamvis non sit hie Ecclesia sine macula et ruga ; 
tamen eam et lavacro regenerationis ab omni macula rugaque 
purgari, et eam ita velle Dominum permanere : nam et ita per- 
manebit, quia sine macula et ruga utique in aeterna felicitate 
regnabit. Et quod perpetua virginitas, quae praecepta non est, 
sine dubio plus sit quam conjugalis pudicitia, quae praecepta 
est ; quamvis in multis virginitas perseveret, qui tamen non 
sunt sine peccato. Et quod eas omnes gratias, quas loco uno 
commemorat, habuit apostolus Paulus : quas tamen eum dignum 
fuisse accipere, aut non secundum merita, sed potius secundum 
praedestinationem aliquo modo intelligere potuerunt ; ipse enim 

dicit, Non sum ddgnus, vel, non sum idoneus vocari a2)Ostolus : i Cor. xv. 9. 
aut eorum intentionem subterfugit verbum, quod Pelagius quem- 
admodum posuerit, ipse viderit. Haec sunt in quibus epis- 
copi Pelagium pronuntiaverunt piis consentire doctrinis. 

65. Nunc similiter recapitulando ilia paulo attentius vide- 
amus, quae ilium contraria reprobare et anathematizare dixerunt. 

*In hoc enim potius tota haeresis ista consistit. Exceptis ergo [*inhis?] 
illis, quae in adulatione nescio cujus viduae in libris suis posu- ^- ^^• 
isse dictus est, quae ille ' neque in libris suis esse, neque talia 
unquam se dixisse ' respondit ; ' et eos qui talia saperent, non 
tanquam haereticos, sed tanquam stultos anathematizavit:' haec 
sunt quibus haeresis illius dumeta quotidie pullulare, imo jam 
silvescere dolebamus. ' Adam mortalem factum, qui sive pec- s. 24. 
caret, sive non peccaret, moriturus esset. Quod peccatum Adae 
ipsum solum laeserit, et non genus humanum. Quod Lex sic 
mittat ad regnum, quemadmodum et Evangelium. Quod in- 
fantes nuper nati in illo statu sint, in quo Adam fuit ante prae- 
varicationem. Quod neque per mortem vel praevaricationem 
Adae omne genus hominum moriatur, neque per resurrectionem 
Christi omne genus hominum resurgat. Quod infantes, etsi non 
baptizentur, habeant vitam aeternam. Quod divites baptizati, 

^oo De Gestis Pelagii. [Chap. xxxv. 

nisi omnibus abrenuntient, si quid boni visi fuerint facere, non 

s. 30. eis reputetur, neque regnum Dei possint habere. Quod gratia 

Dei et adjutorium non ad singulos actus detur, sed in libero 
arbitrio sit, et in lege atque doctrina. Quod Dei gratia se- 
cundum merita nostra detur; et propterea ipsa gratia in ho- 

[fuerit?] minis sit posita voluntate, sive dignus fiat, sive indignus. Quod 
filii Dei non possint vocari, nisi omnino absque peccato fuerint 
efiecti. Quod oblivio et ignorantia non subjaceant peccato ; 
quoniam non eveniant secundum voluntatem, sed secundum 
necessitatem. Quod non sit liberum arbitrium, si indigeat 

» auxilio Dei ; quoniam propriam voluntatem habeat unusquisque 

aut facere aliquid, aut non facere. Quod victoria nostra ex 
Dei non sit adjutorio, sed ex libero arbitrio. Quod ex illo, 

2 Pet. i. 4. quod ait Petrus, divinae nos esse consortes naturae, consequens 
sit ut ita possit esse anima sine peccato, quemadmodum Deus.' 
Hoc enim in undecimo capitulo libri, non quidem habentis 
auctoris sui titulum, sed qui perhibetur esse Coelestii, his verbis 
positum ipse legi : ' Quomodo quispiam,' inquit, * illius rei con- 
sortium suscepit, a cujus statu et virtute esse extraneuF de- 
finitur?' Ideo fratres qui haec objecerunt, sic eum intellex- 
erunt, tanquam ejusdem naturae animam et Deum, et partem 
Dei dixerit animam : sic enim acceperunt, quod ejusdem status 
atque virtutis eam esse cum Deo senserit. In extremo autem 
objectorum positum est : ' Quod poenitentibus venia non detur 
secundum gratiam et misericordiam Dei, sed secundum meritum 
et laborem eorum, qui per poenitentiam digni fuerint miseri- 
cordia.' Haec omnia, et si quae argumentationes ad ea con- 
firmanda interpositae sunt, sua negantem, et anathematizantem 
Pelagium judices approbaverunt : et ideo pronuntiaverunt, eum 
contraria ecclesiasticae fidei reprobando et anathematizando 
damnasse. Ac per hoc quomodolibet ea Coelestius posuerit 
aut non posuerit, vel Pelagius senserit aut non senserit, tanta 
mala tarn novae hujus haeresis illo ecclesiastic© judicio damnata 
gaudeamus, et Deo gratias agamus, laudesque dicamus. 

66. De his autem quae post hoc judicium ibi a nescio quo 
cuneo perditorum, qui valde in perversum perhibentur Pelagio 
suffragari, incredibili audacia perpetrata dicuntur, ut Dei servi 

Chap. XXXV.] De Gestis Pelagii. 201 

et ancillae, ad curam sancti Hieronymi presbyteri pertinentes, 
sceleratissima caede afficerentur, diaconus occideretur, aedificia 
monasteriorum incenderentur, vix ipsum ab hoc impetu atque 
incur su impiorum in Dei misericordia turris munitior tueretur ; 
tacendum nobis potius video, et exspectandum quid illic fratres 
nostri episcopi de his tantis malis agendum existiment, a quibus 
eos dissimulare posse quis credat 1 Impia quippe dogmata 
hujuscemodi hominum, a quibuslibet Catholicis, etiam qui ab 
illis terris longe absunt, redarguenda sunt, ne ubicumque 
nocere possint, quo pervenire potuerint : impia vero facta, 
quorum coercitio ad episcopalem pertinet disciplinam, ubi com- 
mittuntur, ibi potissimum a praesentibus, vel ia proximo con- 
stitutis, diligentia pastorali et pia severitate plectenda sunt. 
Nos itaque tam longe positij optare debemus his causis talem 
illic finem dari, de quo uon sit necesse ubilibet ulterius judi- 
care, sed quae nobis potius praedicare conveniat : ut animi 
omnium, qui illorum scelerum fama usquequaque volitante gra- 
viter vulnerati sunt, Dei misericordia consequente sanentur. 
Undo jam hujus libri terminus iste sit, qui, ut spero, si sensibus 
tuis placere meruerit, adjuvante Domino, utilis erit legentibus, 
tuo quam meo nomine commendatior, et tua diligentia plurimis 

' Retractamons,' 11. 47. 

De Qestis Pelagii, liher unus. 

Per idem tempus in Oriente, hoc est in Syria Palaestina, Pelagius a 
quibusdam Catholicis fratribus ad episcopalia gesta perductus, eisque ab- 
sentibus qui de illo libellum dederant, quoniam ad diem synodi non potu- 
erunt occurrere, ab episcopis quatuordecim auditus eat; ubi eum dogmata 
ipsa damnantem, quae inimica gratiae Christi adversus eum de libello 
legebantur, Catholicum pronuntiaruut. Sed cum in manus nostras eadem 
gesta venissent, scripsi de his librum, ne illo velut absoluto, eadem quoque 
dogmata putarentur judices approbasse, quae ille nisi- damnasset nullo 
modo ab eis nisi damuatus exisset. Hie liber sic incipit : ' Posteaquam 
in manus nostras.' 




1. Quantum de vestra corporal! et maxime spiritual! salute 
gaudeamus, sincerissimi fratres, dilecti a Deo, Albina, Piniane, 
et Melania, quia effari non possumus, vobis cogitandum cre- 
d«ndumque committimus, ut ea de quibus nos consuluistis 
potius jam loquamur. Festinante etenim perlatore inter oc- 
cupationes nostras, multo apud Carthaginem quam ubicumque 
alibi densiores, quantum Deus donare dignatus est, ut potuimus, 
ista dictavimus. 


2. ScRiPSiSTis mihi, cum Pelagio vos egisse, ut quaecumque 
adversus eum dicerentur, scripto damnaret : eumque dixisse 
audientibus vobis, * Anathematizo qui vel sentit vel dicit, 

Tim. i. 15. gratiam Dei qua Christus venit in hunc mundum peccatores 
salvos facere, non solum per singulas boras, aut per singula 
momenta, sed etiam per singulos actus nostros non esse ne- 
cessariam ; et qui banc conantur auferre, poenas sortiantur 
aeternas/ Quisquis haec audit, et sensum ejus ignorat, quem 
in libris suis satis evidenter expressit, non illis quos dicit 
inemendatos sibi fuisse subreptos, aut omnino suos negat, sed 

Chap. III.] De Gratia Christi. 203 

in illis quos litteris suis quas Romam misit commemorat, om- 
hino eum putat hoc sentire quod Veritas habet. Quisquis 
autem quid in eis apertius dicat advertit, debet habere etiam 
isti verba suspecta. Quia etsi gratiam Dei, qua Christus venit 
in mundum peccatores salvos facere, in sola remissione pecca- 
torum constituat, potest huic sensui verba ista coaptare dicens, 
ideo earn per singulas horas, per singula monaenta, et per actus 
singulos necessariam, ut semper in memoria retinentes et re- 
miniscentes dimissa nobis esse peccata, non peccemus ulterius, 
adjuti non aliqua subministratione virtutis, sed viribus propriae 
voluntatis, quid sibi remissione peccatorum praestitum fuerit per 
actus singulos recordantis. Item quoniam solent dicere, nobis 
in eo Christum ad non peccandum praebuisse adjutorium, quia 
juste ipse vivendo justeque docendo reliquit exemplum ; pos- 
sunt etiam ad hoc ista v«rba coaptare, ut dicant, per singula 
momenta, per singulos actus necessariam nobis esse hujusmodi 
gratiam, id est, ut in omni conversatione nostra intueamur 
Dominicae conversationis exemplum. Pervidet autem fides 
vestra, a confessione gratiae, de qua quaestio est, quam sit 
distinguenda ista confessio ; et tamen obtegi potest istorum, 
ambiguitate verborum. 


3. Sed quid mirum? Quandoquidem ipse Pelagius cum 
episcopalibus gestis sine ulla recusatione damnaverit eos, ' qui De Gest. Pel. 
dicunt gratiam Dei et adjutorium non ad singulos actus dari, ^' ^°' 
sed in libero arbitrio esse, vel in lege atque doctrina ; ' ubi 
putabamus ejus de hac re omnes tergiversationes esse con- 
sumptas; damnaverit etiam eos, qui docent gratiam Dei se- 
cundum merita nostra dari : tamen in libris quos edidit ' Pro 
Libero Arbitrio,' quorum mentionem facit in epistola quam 
Romam misit, nihil aliud sentire monstratur, quam id quod 
damnasse videbatur. Nam gratiam Dei et adjutorium, quo 
adjuvamur ad non peccandum, aut in natura et libero ponit 
arbitrio, aut in lege atque doctrina : ut videlicet, cum adjuvat 

304 De Gratia Christu [Chap. iv. 

Deus hominem, ut declinet a malo et faciat bonum, revelando 
et ostendendo quid fieri debeat, adjuvare credatur ; non etiam 
cooperando et dilectionem inspirando, ut id quod faciendum 
esse cognoverit faciat. 

4. Nam cum tria constituat atque distinguat, quibus divina 
mandata dicit impleri, * possibilitatem, voluntatem, actionem;' 
' possibilitatem * scilicet, qua potest homo esse Justus; 'volun- 
tatem/ qua vult esse Justus ; ' actionem/ qua Justus est : horum 
trium primum, id est, possibilitatem, datam confitetur a Crea- 
tore naturae, nee esse in nostra potestate, sed eam nos habere, 
etiamsi nolimus ; duo vero reliqua, id est, voluntatem et actio- 
nem nostra esse asserit, atque ita nobis tribuit, ut nonnisi a 
nobis esse contendat. Denique gratia Dei, non ista duo, quae 
nostra omnino vult esse, id est, voluntatem et actionem, sed 
illam quae in potestate nostra non est, et nobis ex Deo est, id 
est, possibilitatem, perhibet adjuvari : tanquam ilia quae nostra 
sunt, hoc est, voluntas et actio, tajn sint valentia ad declinan- 
dum a malo et faciendum bonum, ut divino adjutorio non indi- 
geant ; illud vero quod nobis ex Deo est, hoc sit invalidum, id 
est, possibilitas, ut semper gratiae adjuvetur auxilio. 


5. Sed ne quis forsitan dicat, nos vel non recte intelligere 
quae loquitur, vel malevolo animo in alium sensum quae non 
ita dicta sunt vertere, ipsa jam verba ejus accipite. *Nos,* 
inquit, * sic tria ista distinguimus, et certum velut in ordinem 
digesta partimur. Primo loco "posse" statuimus, secundo " velle," 
tertio " esse." Posse in natura, velle in arbitrio, esse in effectu 
locamus. Primum illud, id est, posse, ad Deum proprie per- 
tinet, qui illud creaturae suae contulit: duo vero reliqua, hoc 
est, velle et esse, ad hominem referenda sunt, quia de arbitrii 
fonte descendunt. Ergo in voluntate et opere bono laus homi- 
nis est; imo et hominis, et Dei, qui ipsius voluntatis et operis 
possibilitatem dedit, quique ipsam possibilitatem gratiae suae 
adjuvat semper auxilio. Quod vero potest homo velle bonum 

Chap. V.] De Gratia Christu 205 

atque perficere, solius Dei est. Potest itaque illud unum esse, 
etiamsi duo ista non fuerint : ista vero sine illo esse non pos- 
sunt. Itaque liberum mihi est nee voluntatem bonam habere, 
nee actionem : nuUo autem modo possum non habere possibili- 
tatem boni; inest mihi etiamsi noluero, nee otium sui ali- 
quando in hoc natura recipit. Quern nobis sensum exempla 
aliqua facient clariorem. Quod possumus videre oculis, nostrum 
non est : quod vero bene aut male videmus, hoc nostrum est. 
Et ut generaliter universa complectar, quod possumus omne 
bonum facere, dicere, cogitare, illius est qui hoc posse donavit, 
qui hoc posse adjuvat : quod vero bene vei agimus, vel loqui- 
mur, vel cogitamus, nostrum est; quia haec omnia vertere in 
malum etiam possumus. Unde, quod propter calumniam 
vestram saepe repetendum est, cum dicimus hominem posse 
esse sine peccato, et confessione possibilitatis acceptae laudamus 
Deum, qui nobis hoc " posse " largitus est, nee est ibi ulla lau- 
dandi hominis occasio, ubi solius Dei causa tractatur ; non enim 
de "velle," nee de "esse," sed tantummodo de eo quod potest 
esse, disseritur.' 


6. EccE est totum dogma Pelagii in libro ejus tertio Pro 
Libero Arbitrio, his omnino verbis diligenter expressum, quo 
tria ista, unum quod est 'posse,' alterum quod est 'velle,' tertium 
quod est 'esse,' id est, possibilitatem, voluntatem, actionem, tanta 
curavit subtilitate distinguere, ut quandocumque legimus, vel 
audimus, divinae gratiae adjutorium confiteri, ut a malo decli- 
nemus bonumque faciamus, sive in lege atque doctrina, sive 
ubilibet constituat, sciamus quid loquitur ; nee erremus, aliter 
eum intelligendo quam sentit. Scire quippe debemus, quod 
nee voluntatem nostram, nee actionem divino adjuvari credit 
auxilio, sed solam possibilitatem voluntatis atque operis, quam 
solam in his tribus nos habere affirmat ex Deo, tanquam hoc 
sit infirmum, quod Deus ipse posuit in natura; caetera vero 
duo quae nostra esse voluit, ita sint firma, et fortia, et sibi 
sufficientia, ut nuUo indigeant ejus auxilio ; et ideo non adjuvet 


2o6 De Gratia Christie [Chap. vi. 

ut velimus, non adjuvet ut agamus, sed tantummodo adjuvet ut 
Philip, ii. velle et agere valeamus. Contra autem Apostolus, Cwnx timorey 
inquit, et tremore vestram ijysorum 02)eramini salutem. Et ut 
scirent, quia non tan turn in eo quod operari possint (hoc enim 
in natura et in doctrina jam acceperant), sed etiam in eo quod 
operantur, divinitus adjuvantur, non ait, Deus est enim qui 
oiieratur in vohis 2>osse, tanquam ipsi jam et velle et operari 
per se ipsos habeant, nee in his duobus adjutorio ejus indigeant; 
sed ait, Deus enim est qui 02)eratu/r in vohis et velle et jyerjicere ; 
vel sicut in aliis et maxime Graecis codicibus legitur, et velle et 
Gjyerari. Videte si non Apostolus gratiae Dei futuros adver- 
sarios Sancto Spiritu tanto ante praevidit, et haec duo, id est, 
et velle et operari, quae iste ita nostra esse voluit, tanquam ipsa 
divinae gratiae non adjuventur auxilio, Deum in nobis dixit 


7. Neque hinc Pelagius ihcautos fallat et simplices, vel 
etiam se ipsum, quoniam cum dixisset, 'Ergo in voluntate et 
opere bono laus hominis est;' velut correxit atque addidit, 
* imo et hominis et Dei.' Non enim hoc propterea dixit, quia 
secundum sanam doctrinam intelligi voluit, quod et velle et 
operari Deus operetur in nobis : sed cur hoc dixerit, satis evi- 
denter ostendit, continuo subjungendo, *qui ipsius voluntatis 
et operis possibilitatem dedit.' Hanc autem possibilitatem in 
natura eum ponere, de verbis ejus superioribus clarum est. 
Sed ne nihil de gratia dixisse videretur, adjunxit, 'quique 
ipsam possibilitatem gratiae suae adjuvat semper auxilio : ' non 
ait, 'ipsam voluntatem,' vel, 'ipsam operationem;' quod si diceret, 
non abhorrere a doctrina apostolica videretur : sed ait, ' ipsam 
possibilitatem,' illud videlicet ex tribus quod in natura locavit, 
'gratiae suae adjuvat semper auxilio;' ut scilicet in voluntate 
et actione non ideo ' laus sit et Dei et hominis,' quia sic vult 
homo, ut tamen Deus voluntati ejus ardorem dilectionis in- 
spiret; et sic operatur homo, ut tamen Deus cooperetur, sine 
cujus adjutorio quid est homo*? sed ideo ad hanc laudem ad- 

Chap, vii.] Dc Gratia Christi. %o'] 

junxit ' et Deum,' quia nisi natura esset in qua nos condidit, qua 
velle et agere possemus^ nee vellemus, nee ageremus. 

8. Hanc autem naturalem possibilitatem quod adjuvari Dei 
gratia confitetur, non esfc hie apertum vel quam dicat gratiam, 
vel quatenus ea naturam sentiat adjuvari ; sed sicut aliis locis, 
in quibus evidentius loquitur, intelligi potest, non vult aliud 
accipi quam legem atque doctrinam, qua naturalis possibilitas 
adjuvetur. # 


Nam quodam loco ait : ' Hie nos imperitissimi hominum 
putant injuriam divinae gratiae facere, quia dicimus earn sine 
voluntate nostra nequaquam in nobis perficere sanctitatem : 
quasi Deus gratiae suae aliquid imperaverit, et non illis quibus 
imperavit etiam gratiae suae auxilium subministret, ut quod 
per liberum homines facere jubentur arbitrium, facilius possent 
implere per gratiam.' Et tanquam explicaturus quam dicat 
gratiam, secutus adjunxit, dicens : ' Quam nos non, ut tu putas, 
in lege tantummodo, sed et in Dei esse adjutorio confitemur.' 
Quis non hie desideret ut ostendat quam vel it intelligi gratiam ? 
Propter hoc enim maxime de illo exspectare debemus, ut dicat 
hoc quod dicit, non in lege tantummodo se gratiam confiteri. 
Sed nobis hac exspectatione suspensis, quid addiderit intuemini : 
'Adjuvat enim nos Deus,' inquit, 'per doctrinam et revela- 
tionem suam, dum cordis nostri oculos aperit; dum nobis, ne 
praesentibus occupemur, futura demonstrat; dum diaboli pandit 
insidias \ dum nos multiformi et ineffabili dono gratiae coelestis 
illuminat.' Deinde sententiam suam quadam velut absolutione 
concludens : ' Qui haec dicit,' inquit, * gratiam tibi videtur 
negare % An et liberum hominis arbitrium, et Dei gratiam 
confitetur r In his omnibus non recessit a commendatione 
legis atque doctrinae, hanc esse adjuvantem gratiam diligenter 
inculcans, et hoc exsequens quod proposuerat, cum diceret, ' sed 
in Dei esse adjutorio confitemur.' Denique Dei adjutorium 
multipliciter insinuandum putavit, commemorando doctrinam et 
revelationem, et oculorum cordis adapertionem, et demonstra- 

2o8 De Gratia Christu [Chap. viii. 

tionem futurorum, et apertionem diabolicarum insidiarum, et 
multiformi atque ineffabili dono gratiae coelestis illuminatio- 
nem ; ad hoc utique, ut divina praecepta et promisga dicamus. 
Hoc est ergo gratiam Dei ponere in lege atque doctrina. 


9. HiNC itaque apparet, banc eum gratiam cohfiteri, qua 

demonstrat et revelat Deus quid agere debeamus; non qua 

donat atque adjuvat ut agamus : cum ad hoc potius valeat legis 

agnitio, si gratiae desit opitulatio, ut fiat mandati praevaricatio. 

Rom. iv. 15. Vhi enim non est lex, ait Apostolus, nee praevaricatio : et, 

Rom. vii. 7, Concujnscentiam, nesciebam, rvisi lex diceret, Nmi con^ujpisces. 

Ac per hoc, usque adeo aliud est lex, aliud est gratia, ut lex 

non solum nihil prosit, verum etiam plurimum obsit, nisi ad- 

juvet gratia ; et haec ostendatur legis utilitas, quoniam quos 

facit praevaricationis reos, cogit confugere ad gratiam liber- 

andos, et ut concupiscentias malas superent adjuvandos. Jubet 

enim magis quam juvat; docet morbum esse, non sanat; imo 

ab ea potius quod non sanatur augetur, ut attentius et sollici- 

sCor. iii. 6, tins gratiae medicina quaeratur, quia littera occidit, Spiritus 

Gal; iii- 2i,^autem vivificat. Si enim data esset lex quae posset vivificare, 

^' ^^' omnino ex lege esset justitia. In quantum tamen etiam lex 

adjuvet, adjungit et dicit : Sed conclusit Scriptura omnia suh 

peccato, ut prortiissio ex Jide Jesu Christi daretur credentibus. 

Itaque lex, inquit, paedagogus nx)ster fuit in Christo Jesu. 

Hoc ipsum ergo superbis est utile, sub peccato arctius mani- 

festiusque concludi, ne ad faciendam justitiam de liberi arbitrii 

Rom. iii. quasi propriis viribus praesumatur ; sed omne os obstruatur, et 

reus fiat omnis mundus Deo, quia non justificabitur ex lege 

omnis caro coram illo; per legem enim cognitio j^^cati: nunc 

autem sine lege justitia Dei manifestata est, testificata pter 

Legem, et Prophetas. Quomodo ergo sine lege manifestata, si 

per legem testificata ? Non itaque sine lege manifestata, sed sine 

lege justitia, quia justitia Dei est, id est, quae nobis non ex lege 

sit, sed ex Deo ; non quae illo imperante cognoscendo timeatur, 

Chap. X.] Dc Gratia Christi. 209 

sed quae illo donante diligendo teneatur, ut et qui gloriatur in i Cor. i. 31, 
Domino glorietur. 


10. Quid ergo est, quod iste legem atque doctrinam deputat 
gratiam, qua juvamur ad operandam justitiam, quae ut multum 
adjuvet, ad hoc adjuvat ut gratia requiratur? Nemo enim 
potest legem implere per legem. Plenitudo enim legis charitas. Rom.xi 
Charitas autem Dei non per legem diffusa est in cordibus 
nostris, sed per Spiritum Sanctum qui datus est nobis. Proinde Rom. v. 
per legem gratia demonstratur, ut lex per gratiam compleatur. 
Quid enim juvat Pelagium, quia diversis verbis eamdem rem 
dicit, ut non intelligatur in lege atque doctrina gratiam consti- 
tuere, qua possibilitatem naturae asserit adjuvari? Quantum 
autem existimo, ideo veretur intelligi, quia damnavit eos qui 
dicunt gratiam Dei et adjutorium non ad singulos actus dari, 
sed in libero arbitrio esse, vel in lege atque doctrina ; et tamen 
latere se putat, cum aliis atque aliis locutionibus versat signifi- 
cationem legis atque doctrinae. 


11. Et alio quippe loco, cum diu asseruisset, non adjutorio 
Dei, sed ex nobis ipsis in nobis effici voluntatem bonam, op- 
posuit sibi ex Apostoli epistola quaestionem, atque ait: 'Et 
quomodo,' inquit, * stabit illud Apostoli : Beus est enim qui Phil. a. 13. 
operatur in vohis et velle et perjiceTe ? ' Deinde ut banc oppo- 
sitionem veluti solveret quam videbat dogmati suo vehementer 
esse contrariam, secutus adjunxit : * Operatur in nobis velle 
quod bonum est, velle quod sanctum est, dum nos terrenis cupi- 
ditatibus deditos, et mutorum more animalium tantummodo 
praesentia diligentes, futurae gloriae magnitudine et praemiorum 
poUicitatione succendit ; dum revelatione sapientiae in deside- 
rium Dei stupentem suscitat voluntatem; dum nobis (quod tu 


210 De Gratia Christi. [Chap. xi. 

alibi negare non metuis) suadet omne quod bonum est/ Quid 
■ ' \ manifestius, nihil aliud eum dicere gratiam, qua Deus in nobis 
operatur velle quod bonum est, quam legem atque doctrinam ? 
In lege namque et doctrina sanctarum Scrip turarum futurae 
^ gloriae atque praemiorum promittitur magnitudo. Ad doc- 
trinam pertinet etiam quod sapientia revelatur, ad doctrinam 
pertinet cum suadetur omne quod bonum est. Et si inter 
docere et suadere, vel potius exhortari, distare aliquid videtur ; 
etiam hoc tamen doctrinae generalitate concluditur, quae qui- 
busque sermonibus vel litteris continetur : nam et sanctae 
Scripturae et docent et exhortantur, et potest esse in docendo 
et exhortando etiam hominis operatic. Sed nos earn gratiam 
volumus iste aliquando fateatur, qua futurae gloriae magnitudo 
non solum promittitur, verum etiam creditur et speratur; nee 
solum revelatur sapientia, verum et amatur ; nee solum sua- 

2Thess.iii.2. detur omuc quod bonum est, verum et persuadetur. Non enim 
omnium est fides, qui audiunt per Scripturas Dominum regnum 
coelorum pollicentem; aut omnibus persuadetur quibuscumque 

Matt. xi. 28. suadetur ut veniant ad eum qui dicit, Venite ad me, omnes qui 
laboratis. Quorum autem sit fides, et quibus persuadetur ut 

John vi. ad eum veniant, satis ipse demonstravit, ubi ait, Nemo venit ad 
me, nisi Pater qui misit me traxerit eum : et paulo post, cum 
de non credentibus loqueretur, Dioci, inquit, vobis, quia nemo 
potest venire ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo. Hanc 
debet Pelagius gratiam confiteri, si vult non solum vocari, 
verum etiam esse Christianas. 

44, 65. 



12. Quid autem dicam de revelatione sapientiae ? Neque 
enim facile quisquam speraverit in hac vita posse pervenire ad 
magnitudinem revelationum apostoli Pauli : et utique in eis 
quid aliud credendum est ei revelari solere, nisi quod ad sapi- 
2 Cor. xii. entiam pertinerit 1 Et tamen dicit : In magnitudins revela- 
tionum mearum ne extoUar, datus est mihi stimulus camis 
meae, angelus Satanae qui me colaphizet. Propter quod ter 

Chap. xii.J De Gratia Christie 211 

Dominum rogavi, ut auferret eum a me : et dixit mihi, Sufficit 
tibi gratia mea ; nam virtus in infirmitate perjicitur. Procul 
dubio si jam summa, et cui nihil esset addendum, charitas in 
Apostolo tunc fuisset, quae omnino non posset inflari; num- 
quid necessarius esset angelus Satanae, quo colaphizante re- 
primeretur elatio, quae in magnitudine revelationum posset 
existere ? Quid est autem aliud elatio, quam inflatio '? Et 
utique de charitate verissime dictum est, Charitas non aemu- 1 Cor. xHi. 4. 
latur, non inflatur. Haec itaque charitas adhuc etiam in tanto 
Apostolo de die in diem profecto augebatur, quamdiu homo ejus 
interior de die in. diem renovabatur, perficienda sine dubio ubi 2 Cor. iv. 16. 
jam non posset inflari. Tunc autem mens ejus adhuc erat ubi 
inflaretur magnitudine revelationis, donee impleretur solido 
aedificio charitatis ; nondum enim perveniendo apprehenderat, Cp. Phil. iii. 
quo proficiendo currebat. ^^' . 


13. Ideoque nolenti perpeti molestiam, qua ejus cohiberetur 
elatio, antequam esset in eo charitatis ultima et summa per- 
fectio, rectissime dicitur, Sufficit tibi gratia mea ; nam virtus in 
infirmitate perficitur : in infirmitate scilicet, non ut ille putat, 
' carnis tantum,' sed et carnis et animi ; quia et animus erat in 
comparatione summae illius perfectionis infirmus, cui, ne extol- 
leretur, proinde stimulus carnis, angelus Satanae intelligebatur 
datus : quamvis esset in carnalium vel animalium, nondum 
percipientium quae sunt . Spiritus Dei, comparatione firmissi- i Cor. 
mus. Quocirca si virtus in infirmitate periicituri quisquis se 
non fatetur infirmum, non perficitur. Haec autem gratia qua 
virtus in. infirmitate perficitur praedestinatos et secundum pro- Rom. 
positum vocatos ad summam perfectibnem glorificationemque ^ ~^°' 
perducit. Qua gratia agitur, non solum ut facienda noverimus, 
verum etiam ut cognita faciamus; nee solum ut diligenda creda- 
mus, verum etiam ut credita diligamus. 

p 2 

213 X>e Gratia Christi. [Chap. xiii. 


14. Haec gratia si doctrina dicenda est, certe sic dicatur, ut 
altius et interius earn Deus cum ineffabili suavitate credatur 

I Cor. iii. 7. infundere, non solum per eos qui plantant et rigant extrinsecus, 

[♦subminis- scd ctiam per se ipsum qui incrementum suum *mimstrat oc- 
cultus, ita ut non ostendat tantummodo veritatem, verum etiam 
impertiat charitatem. Sic enim docet Deus eos qui secundum 
propositum vocati sunt, simul donans et quid agant scire, et 
quod sciunt agere. Unde ad Thessalonicenses sic Apostolus 

I Thess. iv. loquitur : De charitate autem fraternitatis non opus habetis 
vobis scrihi : nam ijjsi vos a Deo didicistis ut diligatis invicem. 
Atque ut probaret eos a Deo didicisse, subjunxit: Etenim 
facitis illud in omnes fratres, in universa Macedonia. Tanquam 
hoc sit certissimum indicium quod a Deo didiceris, si id quod 
didiceris feceris. Isto modo sunt omnes secundum propositum 

isa. liv. 13 ; vocati, sicut scHptum est in Prophetis, docibiles Dd. Qui autem 

John VI. 45. , -^ . ^ ^ 

novit quidem quod fieri debeat, et non facit, nondum a Deo 
didicit secundum gratiam, sed secundum legem ; non secundum 
spiritum, sed secundum litteram. Quamvis multi, quod im- 
perat lex, facere videantur timore poenae, non amore justitiae : 
Philip, iii. 9. quam dicit Apostolus justitiam suam quae ex lege est ; tan- 
quam sit imperata, non data. Si autem data est, non dicitur 
justitia nostra, sed Dei : quia sic fit nostra, ut sit nobis ex Deo. 
Dicit enim : Ut inveniar in illo non habens meam justitiam, 

/quae ex lege est, sed earn quae ex fide est Jesu, justitiam ex Deo. 
Tantum igitur inter legem distat et gratiam, ut cum lex esse 
non dubitetur ex Deo, justitia tamen quae ex lege est non sit 
ex Deo; sed justitia quae per gratiam consummatur, ex Deo. 
Quia ex lege justitia dicitur, quae fit propter legis maledictum : 
justitia ex Deo dicitur, quae datur per gratiae beneficium ; ut 
non sit terribile, sed suave mandatum, sicut oratur in Psalmo, 

Ps. cxviii. Suavis es, Domine, et in tua suavitate doce me justitiam tuam, : 
(cxix.)68. . ' . . . . '^ 

id est, ut non formidine poenae serviliter cogar esse sub lege, 

\sed libera charitate delecter esse cum lege. Praeceptum quippe 

liber facit, qui libens facit. Et hoc modo quisquis discit, agit 

omnino quidquid agendum didicerit. 

Chap. XV.]. Dc Gratia Chris ii. 313 


15. De isto docendi modo etiam Dominus ait, Omnis qui John \\. 45. 
audivit a Patre meo et didicit, venit ad me. Qui go non 
venerit, non de illo recte dicitur, * Audivit quidem et didicit sibi 
esse veniendum, sed facere non vult quod didicit.' Prorsus non 
recte dicitur de isto docendi modo, quo per gratiam docet Deus. 
Si enim, sicut Veritas loquitur, Omnis qui didicit, venit ; quis- 
quis non venit, profecto. nee didicit. Quis autem non videat, et 
venire quemquam, et non venire, arbitrio voluntatis % Sed hoc 
arbitrium potest esse solum, si non venit : non autem potest 
nisi adjutum esse, si venit ; et sic adjutum, ut non solum quid 
faciendum sit sciat, sed quod scierit etiam faciat. Ac per hoc, 
quando Deus docet, non per legis litteram, sed per Spiritus 
gratiam; ita docet, ut quod quisque didicerit, non tantum 
cognoscendo videat, sed etiam volendo appetat, agendoque per- 
ficiat. Et isto divino docendi modo etiam ipsa voluntas et ipsa 
operatio, non sola volendi et operandi naturalis possibilitas, 
adjuvatur. Si enim solum posse nostrum hac gratia juvaretur, 
ita diceret Dominus: ^ Omnis qui audivit a Patre et didicit j 
potest venire ad me! Non autem ita dixit : sed, Omnis qui 
audivit, inquit, a Patre et didicit, venit ad me. Venire poss6 
in natura ponit Pelagius, vel etiam, ut modo dicere coepit, in 
gratia, qualemlibet earn sentiat, * qua ipsa,' ut dicit, ' possi- 
bilitas adjuvatur:' venire autem jam in voluntate et opere est. 
Non est autem consequens ut qui potest venire, etiam veniat, 
nisi id voluerit atque fecerit. Sed omnis qui didicit a Patre, 
non solum potest venire, sed venit; ubi jam et possibilitatis 
profectus, et voluntatis affectus, et actionis eiFectus est. 


16, Quid sibi ergo volunt exempla, nisi quia revera nobis 
ejus sensum fecerunt, sicut pollicitus est, clariorem ; non ut ea 
sentire debeamus, sed ut id quod ipse sensit manifestius aper- 

a 14 De Qratia Christi. [Chap. xvi. 

tiusque noscamus 1 ' Quod possumus/ inquit, * videre oculis, 

nostrum non est: quod vero bene aut male videmus, hoc no- 

Ps. cxviii. strum est.' Respondeat illi Psalmus, ubi Deo dicitur, Averte 

(cxix.)37. *, 

oculos meos, ne videant vanitatem. Quod et si de oculis mentis 
dictum est, inde utique procedit in hos oculos camis, vel bene 
videre, vel male ; non quemadmodum dicuntur bene videre 
sanis oculis intuentes, et male, lippientes ; sed bene videre ad 
Bubveniendum, male videre ad concupiscendum. Quamvis 
enim per hos exteriores oculos videatur et pauper cui subve- 
nitur, et mulier quae concupiscitur ; tamen ex interioribus ad 
male vel bene videndum misericordia vel libido procedit. Cur 
ergo dicitur Deo, Averte oculos meos, ne videant vanitatem ? 
Cur petitur quod ad nostram pertinet potestatem, si Deus non 
adjuvat voluntatem? 


17. ' QuODloqui possumus,' inquit, * Dei est : quod vero bene 
vel male loquimur, nostrum est.' Non hoc docet ille, qui 

Matt. X. 2o, loquitur bene. iV^ow enim vos estis, inquit, qui loqui7nini; sed 
Spiritus Fatris vestri qui loquitur in vobis. ' Et ut generaliter,' 
inquit, 'universa complectar; quod possumus omne bonum 
facere, dicere, cogitare, illius est qui hoc posse donavit, qui hoc 
posse adjuvat.' Ecce etiam hie superiorem repetit sensum, quod 
illorum trium, id est, possibilitatis, voluntatis, actionis, nonnisi 
possibilitas adjuvatur. Denique adjungens, ut impleat quod 
intendit : ' Quod vero bene,' inquit, * vel agimus, vel loquimur, 
vel cogitamus, nostrum est.' Oblitus est quod superius quasi 

s. 5. correxerat, ubi cum dixisset, ' Ergo in voluntate et opere bono 

laus hominis est ; ' adjunxit atque ait, ' imo et hominis, et Dei, 
qui ipsius voluntatis et operis possibilitatem dedit.' Cur etiam 
in his exemplis hoc non recordatus est, ut saltem in eorum fine 
diceret, * Quod possumus omne bonum facere, dicere, cogitare, 
illius est qui hoc posse donavit, qui hoc posse adjuvat; quod 
vero bene vel agimus, vel loquimur, vel cogitamus, et nostrum 
est, et illius 1 ' Non hoc dixit ; sed, nisi fallor, videor mihi 
videre quid timuit. 

Chap. XVIII.] De Gratia Christi. 215 


18. Cum enim vellet ostendere quare nostrum sit: 'Quia 
haec/ inquit, ' omnia vertere etiam in malum possumus.' Illud 
ergo timuit, ut non diceret, 'et nostrum est et Dei/ ne sibi 
responderetur, ' Si quod bene agimus, loquimur, cogitamus, ideo 
est et nostrum et Dei, quia ille nobis hoc posse donavit; ergo et 
quod malum agimus, loquimur, cogitamus, et nostrum est et 
Dei, quia illud posse ad utrumc[ue donavit; atque ita, quod absit, 
quemadmodum cum Deo laudamur in operibus bonis, sic cum 
illo culpamur in malis.' Possibilitas quippe ilia, quam dedit, tam 
nos facit bona posse quam mala. 


19. De qua possibilitate Pelagius in libro primo pro Libero 
Arbitrio ita loquitur : ' Habemus autem,' inquit, ' possibilitatem 
utriusque partis a Deo insitam, velut quamdam, ut ita dicam, 
radicem fructiferam atque fecundam, quae ex voluntate hominis 
diversa gignat et pariat, et quae possit ad proprii cultoris arbi- 
trium, vel nitere flore virtutum, vel sentibus horrere vitiorum.' 
Ubi non intuens quid loquatur, unam eamdemque radicem con- 
stituit bonorum et malorum, contra evangelicam veritatem doc- 
trinamque apostolicam. Nam et Dominus nee arhorem honam Matt. vii. 18. 
dicit jposse facer e fructus malos, nee malam honos : et apostolus 
Paulus cum dicit radicem rnalorum omnium esse cuj^iditatem, i Tim. vi. 10. 
admonet utique intelligi radicem bonorum omnium charitatem. 
Unde si duae arbores, bona et mala, duo sunt homines, bonus et 
maluSj quid est bonus homo, nisi voluntatis bonae, hoc est, arbor 
radicis bonae? et quid est homo malus, nisi voluntatis malae, 
hoc est, arbor radicis malae ? Fructus autem harum radicum 
atque arborum, facta sunt, dicta sunt, cogitata sunt, quae bona de 
bona voluntate procedunt, et mala de mala. 

!Zi6 De Gratia Christi. [Chap. xix. 


20. Facit autem homo arborem bonam, quando Dei accipit 
gratiam. Non enim se ex malo bonum per se ipsum facit : sed 
ex illo et per ilium et in illo qui semper est bonus : nee tantum 
ut arbor sit bona, sed etiam ut faciat fructus bonos, eadem gratia 
necessarium est ut adjuvetur, sine qua boni aliquid facere non 
potest. Ipse quippe in bonis arboribus cooperatur fructum, qui 

I Cor. iii. 7. et forinsecus rigat atque excolit per quemlibet ministrum, et per 
» se dat intrinsecus incrementum. Malam vero arborem homo 

facit, quando se ipsum malum facit, quando a bono incom- 
mutabili deficit : ab eo quippe defectus est origo voluntatis 
malae. Qui defectus non aHam naturam malam initiat, sed earn 
quae bona condita est vitiat. Sanato autem vitio nullum malum 
remanet ; quia vitium naturae quidem inerat, sed vitium natura 
non erat. 


21. Illa ergo possibilitas non, ut iste opinatur,una eademque 
radix est bonorum et malorum. Aliud est enim charitas radix 
bonorum, aliud cupiditas radix malorum ; tantumque inter se 
differunt, quantum virtus et vitium. Sed plane ilia possibilitas 
utriusque radicis est capax ; quia non solum potest homo habere 
charitatem, qua sit arbor bona, sed potest etiam cupiditatem, qua 
sit arbor mala. Sed cupiditas hominis quae vitium est, hominem 
habet auctorem, vel hominis deceptorem, non hominis Creatorem. 

I John ii. 16. Ipsa est enim concupiscentia carnis, et concupiscentia oculorum, 
et ambitio saeculi, quae non est ex Patre, sed ex mundo est. 
Quis autem nesciat, mundi nomine solere appellare Scripturam, 
a quibus habitatur hie mundus % 


22. Chaeitas autem quae virtus est, ex Deo nobis est, non 
johnlv.7,8. ex uobis, Scriptura teste, quae dicit, Charitas ex Deo est; et 

Chap. XXII.] De Gratia Christu 317 

omnis qui diligit, ex Deo natus est, et cognovit Deum, quia Deus 
charitas est. Secundum istam charitatem, melius intelligitur 
dictum, Qui natus est ex Deo, non jpeccat ; et, quia non potest ijohniii. 9. 
peccare. Quia charitas secundum quam natus ex Deo est, non i Cor. xiii. 
agit perperam, nee cogitat malum. Cum ergo peccat homo, 
non secundum charitatem, sed secundum cupiditatem peccat, 
secundum quam non est natus ex Deo : quoniam ilia possibilitas, 
ut dictum est, utriusque radicis est capax. Cum ergo dicat 
Scriptura, Charitas ex Deo est; vel, quod est amplius, Deus 
charitas est; cum apertissime clamet Joannes apostolus, Uccei John aii. 
qualem charitatem dedit nobis Pater, ut filii Dei vtocemur et 
simus : iste audiens, Deus charitas est, quare adhuc usque con- 
tendit, quod ex illis tribus tantummodo possibilitatem habeamus 
ex Deo, bonam vero voluntatem bonamque actionem habeamus 
ex nobis '? Quasi vero aliud sit bona voluntas quam charitas, 
quam Scriptura nobis esse clamat ex Deo, et a Patre datam ut 
filii ejus essemus. 


23. Sed forte, ut daretur nobis, praecedentia merita nostra 
fecerunt; sicut iste de gratia Dei sentit in eo libro, quem ad 
sacram virginem scripsit, cujus etiam commemorationem fecit in 
litteris quas Romam misit. Ibi enim interposito Jacobi apo- 
stoli testimonio, quo ait, Suhditi estate Deo; resistite autem james iv. 7. 
diabolo, et fugiet a vobis; subjungit et dicit, * Ostendit quo- Demet?^ 
modo resistere debeamus diabolo, si utique subditi simus Deo, ^- ^^• 
ejusque faciendo voluntatem, divinam mereamur gratiam, et 
facilius nequam spiritui, Sancti Spiritus auxilio resistamus.* 
Ecce quam veraci corde damnavit in, ecclesiastico judicio Palae- 
stino eos, qui dicunt gratiam Dei secundum merita nostra dari ! 
An adhuc eum id sentire et apertissime praedicare dubitamus % 
Quomodo ergo verax fuit in episcopali examine ilia confessio ? 
An forte jam istum scripserat librum, ubi apertissime dicit 
gratiam secundum merita nostra dari, quod in orientali synodo 
sine ulla recusatione damnavit *? Confiteretur ergo sic se ali- 
quando tenuisse, sed jam non tenere, ut de correctione ejus 

2i8 De Gratia Christi, [Chap, xxiii. 

apertissime gauderemus. Nunc vero cum illi inter caetera et 
DeGestPel. hoc fuisset objcctum, respondit : *Haec utrum Coelestii sint, 
ipsi viderint qui dicunt ea Coelestii esse : ego vero nunquam sic 
tenui, sed anathematizo qui sic tenent.' Quomodo nunquam sic 
tenuit, si hunc ante condiderat librum % Aut quomodo ana- 
thematizat eos qui sic tenent, si hunc librum postea condidit ? 

24. Sed ne forte respondeat, ita se hie dixisse, ' Dei faciendo 
voluntatem, divinam mereamur gratiam,' sicut fidelibus et pie 
viventibus additur gratia, qua resistant fortiter tentatori, cum 
tamen gratiam etiam primitus accepissent, ut Dei facerent volun- 
tatem ; ne forte «rgo ita respondeat, alia de hac re verba ejus 
accipite. ' Qui currit,' inquit, ' ad Dominum, et ab eo se regi 
cupit, id est, voluntatem suam ex ejus voluntate suspendit ; qui ei 
I Cor. vi. 17. ^dhaerendo jugiter, unus, secundum Apostolum, cum eo fit 
spiritus, non hoc nisi de arbitrii efficit libertate.' Videte quan- 
tam rem dixerit non effici nisi arbitrii libertate ; ac per hoc sine 
adjutorio Dei nos Deo existimat adhaerere ; hoc est enim, 
* nonnisi de arbitrii libertate ; ' ut cum adhaeserimus eo non 
adjuvante, tunc jam quoniam adhaesimus, etiam adjuvari mere- 


SEQuiTtrE enim et dicit, * Qua qui bene utitur,' id est, arbitrii 
libertate qui bene utitur, ' ita se,' inquit, ' totum tradit Deo, 
omnemque suam mortificat voluntatem, ut cum Apostolo possit 
Gal. ii. 8o. dicere. Vivo autem jam non ego, vivit autem in me Christus : 
Prov. xxi. I. ponitque cor suum in manu Dei, ut illud quo voluerit, ipse 
declinet.' Magnum profecto adjutorium divinae gratiae, ut cor 
nostrum quo voluerit Deus, ipse declinet. Sed hoc tam magnum 
adjutorium, sicut iste desipit, tunc meremur, cum sine ulio adju- 
torio nonnisi de arbitrii libertate ad Dominum currimus, ab eo 
nos regi cupimus, voluntatem nostram ex ejus voluntate sus- 
.pendimus, eique adhaerendo jugiter, unus cum illo efficimur 
spiritus. Haec scilicet tam ingentia bona, nonnisi de arbitrii, 
secundum istum, efficimus libertate, ut his praecedentibus meritis 
sic ejus gratiam consequamur, ut cor nostrum quo voluerit ipse 

Chap. XXIV.] De Gratia Christi, 219 

declinet. Quomodo est ergo gratia, si ncm gratis datur % quo- 
modo est gratia, si ex debito redditur % Quomodo verum dicit 
Apostolus, Ncm ex vobis, sed Dei donum est ; non ex ojyeribus, Tie Ephes. a. 
forte quis extollatur : et iterum, Si autem gratia, inquit,yam non Rom. xi. 6. 
ex 02)erihus; alioquin gratia ja/m ncm est gratia 1 Quomodo, 
inquam, hoc verum est, si opera tanta praecedunt, quae nobis 
adipiscendae gratiae meritum faciant, quo nobis non donetur 
gratuito, sed reddatur ex debito? Ergone ut perveniatur ad 
adjutorium Dei, ad Deum curritur sine adjutorio Bei ; et ut 
Deo adhaerentes adjuvemur a Deo, a Deo non adjuti adhaeremus 
Deo % Quid homini majus, quidve tale poterit gratia ipsa prae- 
stare, si jam sine ilia unus cum Domino spiritus effici potuit, 
nonnisi de arbitvii libertate ? 


25. Sbd vellem ut iste diceret, utrum rex ille Assyrius cujus Esther v. 
Esther sancta mulier exsecrabatur cubile, quando considebat in 
throno regni sui, et omni stola illustrationis suae indutus erat, 
totus auro variatus lapidibusque pretiosis, et erat formidolosus 
valde, et elevata facie sua inflammata in claritate intuitus est 
eam, tanquam taurus in impetu indignationis suae ; et timuit 
regina, et conversus est color ejus per dissolutionem, et inclinavit 
se super caput delicatae suae, quae praecedebat eam, vellem ergo 
diceret iste nobis, utrum rex ille ad Dominum jam cucurrerat, et 
ab eo se regi cupiverat, suamque voluntatem ex ejus voluntate 
suspenderat, et ei jugiter inhaerendo unus cum illo spiritus 
factus erat, nonnisi de arbitrii libertate ; utrum se totum Deo 
tradiderat, omnemque suam mortificaverat voluntatem, et cor 
suum in manu Dei posuerat. Puto non desipere, sed insanire 
hominem, quisquis de illo rege, qualis tunc erat, haec senserit : 
et tamen convertit Deus et transtulit indignationem ejus in 
lenitatem. Quis autem non videat, multo majus esse, indigna- 
tionem a contrario in lenitatem convertere atque transferre, 
quani cor neutra affectione praeoccupatum, sed inter utramque 
medium in aliquid decliuare % Legant ergo et intelligant, in- 

2:^0 De Gratia Christi. [Chap. xxv. 

tueantur atque fateantur, non lege atque doctrina insonante 
forinsecus, sed interna et occulta, mirabili ac ineffabili potestate 
operari Deum in cordibus hominum, non solum veras revela- 
tiones, sed bonas etiam voluntates. 


26. Desinat itaque jam Pelagius et se ipsum et alios fallere 
contra Dei gratiam disputando. Non propter illorum trium 
unum, id est, propter possibilitatem bonae voluntatis atque 
operis, sed etiam propter voluntatem et operationem bonam, erga 
nos gratia Dei praedicanda est. Nam illam possibilitatem ad 
utrumque valere definit : et tamen non ideo tribuenda sunt Deo 
etiam nostra peccata, sicut et propter eamdem possibilitatem 
vult tribuere bona opera nostra. Non ideo tautum adjutorium 
divinae gratiae commendetur, quia possibilitatem adjuvat na- 
turalem. Desinat dicere, 'Quod possumus omne bonum facere, 
dicere, cogitare, illius est qui hoc posse donavit, qui hoc posse 
adjuvat : quod vero bene vel agimus, vel loquimur, vel cogita- 
mus, nostrum est.' Desinat, inquam, ista dicere. Non solum 

Philip, ii. 13. enim Deus posse nostrum donavit atque adjuvat, sed etiam velle 
et operari operatur in nobis. Non quia nos non volumus, aut 
nos non agimus: sed quia sine ipsius adjutorio nee volumus 
aliquid boni, nee agimus. Quomodo enim dicitur, ' Quod pos- 
sumus bene agere, Dei est ; quod autem agimus, nostrum est ; ' 
cum dicat Apostolus, orare se ad Deum pro eis, ad quos scribe- 
bat, ne quid mali faciant, et ut quod bonum est faciant % Non 
enim ait, * Oramus ut possitis nihil mali facere ; ' sed, ne quid 

2 Cor. xiil 7. facialis mali: nee, *Ut possitis bonum facere;' sed, ut bonum 

Rom. wiil 14. faciatis. Quoniam de quibus scriptum est, Quotquot enim 
JS2)iritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei; profecto ut agant quod 
bonum est, ab illo aguntur qui bonus est. Quomodo dicit Pela- 
gius, 'Quod bene loqui possumus, Dei est: quod bene loquimur. 

Matt. X. 20. nostrum est ; ' cum dicat Dominus, Spiritus Patris vestri est qui 
loquitur in vobis ? Neque enim ait, ' Non vos estis qui dedistis 
Yobis bene posse loqui:' sed ait, Fan vos estis qui loquimini. 

Chap, xxvl] Dc Gratia Chris tu 221 

Nee ait, ' Spiritus Patris vestri est qui vobis dat, vel dedit posse 

bene loqui;' sed ait, qui loquilmr in vobis; non significans 

possibilitatis profectum, sed exprimens cooperationis effectum. 

Quomodo dicit liberi arbitrii elatus assertor, 'Quod possumus 

bene cogitare, Dei est ; quod autem bene cogitamus nostrum 

est % ' Cui respondet humilis gratiae praedicator : Non quia 2 Cor. Hi. 5. 

idonei sumus cogitare aliquid a nobis, quasi ex nobismetipsis ; 

sed sufficientia nostra ex Deo est. Non enim ait, ' Posse cogitare; ' 

sed, 'cogitare/ 


27. IsTAM Dei gratiam in divinis eloquiis manifestam etiam 
Pelagius manifesto fateatur, seque tamdiu contra sensisse non 
operiat impudentissimo pudore, sed dolore saluberrimo aperiat ; 
ut sancta Ecclesia non turbetur pervicaci ejus obstinatione, sed 
veraci correctione laetetur. Cognitionem et dilectionem, sicut 
sunt discernenda, discernat ; quia scientia inflat, charitas aedi- i Cor. viii. i. 
ficat. Et tunc scientia non inflat, quando charitas aedificat. Et 
cum sit utrumque donum Dei, sed unum minus, alterum majus, 
non sic justitiam nostram super laudem justificatoris nostri 
extoUat, ut horum duorum quod minus est, divino tribuat adju- 
torio, quod autem majus est, humano usurpet arbitrio. Et si 
consenserit, nos gratia Dei accipere charitatem ; non sic sentiat, 
tanquam uUa merita bona nostra praecesserint. Nam quae 
merita bona tunc habere poteramus, quando Deum non dilige- 
bamus ? Ut enim acciperemus dilectionem qua diligeremus, 
dilecti sumus, cum cam nondum haberemus. Hoc Joannes 
apostolus apertissime dicit : Non quod nos dilexerimus Beum^ i John iv. 
sed quia ipse dilexit nos. Et alibi : Nos diligamus, inquit, quia 
ipse prior dilexit nos. Optime omnino atque verissime. Non 
enim haberemus unde ilium diligeremus, nisi hoc ab illo, cum 
prior nos diligeret, sumeremus. Quid autem boni faceremus, 
nisi diligeremus ? Aut quomodo bonum non facimus, si diliga^ 
mus % Etsi enim Dei mandatum videtur aliquando non a dili- 
gentibus, sed a timentibus fieri; tamen ubi non est dilectio, 
nullum bonum opus imputatur, nee recte bonum opus vocatur : 

233 De Gratia Christi. [Chap, xxvii. 

Rom. xiv. 23. quia omne quod non ex fide est, peccatum est; et fides per 
Gal. V. 6. dilectionem operatur. A« per hoc gratiam Dei, qua charitas 
Rom. V. 5. Dei diffunditur in cordibus nostris per Spiritum Sanctum qui 
datus est nobis, sic confiteatur qui vult veraciter confiteri, ut 
omnino nihil boni sine ilia, quod ad pietatem pertinet veramque 
justitiam, fieri posse non dubitet. Non quomodo iste, qui cum 
dicit, ^ propterea dari gratiam, ut quod a Deo praecipitur, facilius 
impleatur,' quid de ilia sentiat satis ostendit, scilicet, quod etiam 
sine ilia, etsi minus facile, fieri tamen quod divinitus- praecipitur 


28. lir libro quippe ad virginem sacram, quod et supra com- 
S. 23. memoravi, cum dicit, ' Divinam mereamur gratiam, et facilius 

nequam spiritui, Saucti Spiritus auxilio, resistamus ; ' significat 
profecto quid sapiat. Utquid enim hoc verbum interposuit, id 
[*ct?] est, * facilius % ' An vero non erat integer sensus, ' *ut nequam 

spiritui, Sancti Spiritus auxilio, resistamus ? ' Sed quantum 
detrimentum hoc additamento fecerit, quis non intelligat ? Vo- 
lens utique credi, tantas esse naturae vires, quas extollendo prae- 
cipitat, ut etiam sine auxilio Spiritus Sancti, etsi minus facile, 
tamen aliquo modo nequam spiritui resistatur. 


29. Il?EM in primo libro pro Libero Arbitrio : ' Cum autem 
tarn forte,' inquit, * tam firmum ad non peccandum liberum in 
nobis habeamus arbitrium, quod generaliter naturae humanae 
Creator inseruit, rursus pro inaestimabili ejus benignitate, quo- 
tidiano ipsius munimur auxilio.' Quid opus est hoc auxilio, si 
tam forte, tam firmum est ad non peccandum liberum arbitrium 1 
Sed etiam hie vult intelligi, ad hoc esse auxilium, ut facilius fiat 
per gratiam, quod etsi minus facile, tamen putat fieri praeter 

Chap. XXX.] De Gratia Christi. 223 


30. Item in eodem libro alio loco : ' Ut quod per liberum/ 
inquit, * homines" facere jubentur arbitrium, facilius possint im- 
plere per gratiam.' ToUe 'facilius/ et non solum plenus, verum 
etiam sanus est sensus, si ita dicatur, 'Ut quod per liberum 
homines facere jubentur arbitrium, possint implere per gratiam/ 
Cum autem 'facilius' additur, *adimpletio boni operis etiam sine [fadimpie- 
Dei gratia posse fieri, tacita significatione suggeritur. Quem 
sensum redarguit qui dicit, Bine me nihil poUstis facere. John xv. 5. 


31. Emendet haec omnia, ne si in rerum magnarum pro- 
funditate humana erravit infirmitas, etiam diabolica huic accedat 
errori vel fallacia vel animositas, sive negando quod sensit, sive 
defendendo quod perperam sensit, cum id se non debuisse sentire 
commemorata perspicua veritate cognoverit. Istam quippe 
gratiam qua justificamur, id est, qua charitas Dei diffunditur in 
cordibus nostris per Spiritum Sanctum qui datus est nobis, in 
Pelagii et Coelestii scriptis, quaecumque legere potui, nusquam 
eos inveni, quemadmodum confitenda est, confiteri. Prorsus 
nusquam eos adverti, sicut agnoscendi sunt, agnoscere filios 
promissionis, de quibus dicit Apostolus, Non ii qui filii carnis, Rom. ix. 
hi filii Dei; sed filii promissionis deputantur in semen. Quod 
enim promittit Deus, non facimus nos per arbitrium seu natu- 

ram, sed facit ipse per gratiam. 

32. Nam ut de Coelestii opusculis interim taceam, vel libellis 
ejus, quos judiciis ecclesiasticis allegavit, quae vobis omnia, cum 
aliis quas necessarias existimavimus litteris, mittenda curavimus, 
quibus omnibus diligenter inspectis, possitis advertere, non eum 
ponere Dei gratiam, qua juvamur vel ad declinandum a malo, 
vel ad faciendum bonum, praeter naturale arbitrium voluntatis, 
nisi in lege atque doctrina ; ita ut ipsas quoque orationes ad hoc 
asserat necessarias, ut ostendatur homini quid concupiscat et 

224 De Gratia Christi. [Chap. xxxi. 

diligat : ut ergo haec interim omittam, nempe ipse Pelagius et 
litteras nuper et libellum Romam fidei suae misit, scribens ad 
beatae memoriae papam Innocentium, quem defunctum esse 
nesciebat. In his ergo litteris dicit, * Esse de quibus eum homi- 
nes infamare conantur : unum, quod neget parvulis Baptismi 
sacramentum, et absque redemptione Christi aliquibus coelorum 
regna promittat; aliud, quod ita dicat posse hominem vitare 
peccatum, ut Dei excludat auxilium, et in tantum libero confidat 
arbitrio, ut gratiae repudiet adjutorium.' Sed de Baptismo 
parvulorum, quamvis eis dandum esse concedat, quam perverse 
contra fidem Christianam et Catholicam sentiat veritatem, non 
hie locus est ut diligentius disseramus ; nunc enim de adjutorio 
gratiae quod instituimus peragendum est. TJnde ad id quod 
proposuit, quid etiam hinc respondeat videamus. Ut enim 
omittamus ejus invidiosas de suis inimicis querelas, ubi ad rem 
ventum est, ita locutus est : 


33. * EccE,' inquit, ' apud Beatitudinem tuain epistola ista me 
purget, in qua pure atque simpliciter ad peccandum et ad non 
peccandum integrum liberum arbitrium habere nos dicimus, 
quod in omnibus bonis operibus divino adjuvatur semper 
auxilio.' Cernitis itaque, pro intellectu quem vobis Dominus 
dedit, haec ejus verba solvendae non sufficere quaestioni. Quae- 
rimus enim adhuc, quo auxilio liberum adjuvari dicat arbitrium, 
ne forte, sicut solet, velit intelligi legem atque doctrinam. Si 
enim quaeras cur dixerit, '■ semper ; ' poterit respondere, * Quia 
Ps. i. 2. dictum est, Et in lege ejus meditabitur die ac node' Deinde cum 
de hominis conditione et ad peccandum atque non peccandum 
natural! ejus possibilitate quaedam interposuisset, adjunxit 
dicens : ' Quam liberi arbitrii potestatem dicimus in omnibus 
esse generaliter, in Christianis, Judaeis, atque Gentilibus. In 
omnibus est liberum arbitrium aequaliter per naturam, sed in 
solis Christianis juvatur a gratia.' Iterum quaerimus, qua 
gratia ? Et adhuc poterit respondere, ' Lege atque doctrina 

Chap XXXI.] De Gratia Christi. 225 

34. Deinde quamlibet sentiat gratiam, ipsis Christianis secun- Above, s. 23. 
dum merita dari dicit : cum eos qui hoc dicunt, jam in Palaestina, 
sicut supra commemoravi, sua ilia praeclara purgatione damna- 
verit. Nam verba ejus ista sunt : ' In illis,' inquit, ' nudum et 
inerme est conditionis bonum : ' in eis dicit, qui Christiani non 
sunt. Deinde caetera contexens : ' In his vero,' inquit, * qui ad 
Christum pertinent, Christi munitur auxilio.' Videtis adhuc 
incertum esse quo auxilio, secundum ea quae supra diximus. 
Sed adhuc sequitur de his qui Christiani non sunt, et dicit : ' Illi 
ideo judicandi atque damnandi sunt, quia cum habeant liberum 
arbitrium, per quod ad fidem venire possent, et Dei gratiam 
promereri, male utuntur libertate concessa. Hi vero remune- 
randi sunt, qui bene libero utentes arbitrio merentur Domini 
gratiam, et ejus mandata custodiunt.' Nempe manifestum est, 
euni dicer e gratiam secundum merita dari, quamlibet eam, vel 
qualemlibet significet, quam tamen aperte non exprimit. Nam 
cum eos remunerandos dicit, qui bene utuntur libero arbitrio, et 
ideo mereri Domini gratiam, debitum eis reddi fatetur. Ubi est 
ergo illud Apostoli, Justijlcati gratis i)er gratiam ipsius ? Ubi Rom. iii. 24. 
est et illud. Gratia salvi facti estis ? Et ne putarent per opera, Ephes. H. 8. 
addidit, j^erjldem. Rursus ne ipsam fidem sine Dei gratia sibi 
putarent esse tribuendam, Ut hoc, inquit, non ex vobis, sed Dei 
donum est. Nempe ergo illud unde incipit omne quod merito 
accipere dicimur, sine merito accipimus, id est, ipsam fidem. 
Aut si negatur dari ; quid est quod dictum est, Sicut unicuique Rom. xii. 3. 
Deus jyctrtitus est mensuram Jidei ? Si autem sic dicitur dari, ut 
reddatur meritis, non donetur ; quid est quod iterum dicit, 
Vobis donatum est pro Christo, non solum ut credatis in eum, Philip, i. 29. 
ferum etiam ut patiamini pro eo 1 Utrumque enim donatum 
esse testatus est, et quod credit in Christum, et quod patitur 
quisque pro Christo. Isti autem libero arbitrio sic applicant 
fidem, ut fidei videlicet reddi videatur, non gratuita, sed debita 
gratia; ac per hoc jam nee gratia, quia nisi gratuita, non est 

226 De Gratia ChristL [Chap, xxxii. 


35. Sed ab his litteris Pelagius ad fidei suae librum vult 
transire lectorem, cujus vobis commemorationem fecit ; in quo 
ea de quibus nou interrogabatur multa disseruit, Sed nos de 
quibus agimus cum illis ipsa videamus. Cum enim ab unitate 
Trinitatis usque ad resurrectionem carnis, quod ab illo nemo 
quaerebat, disputationem quantam voluit terminasset : * Et 
Baptisma/ inquit, *unum tenemus, quod iisdem Sacramenti 
verbis in infantibus, quibus etiam in majoribus, dicimus esse 
celebrandum/ Hoc certe vos et a praesente audisse dixistis : 
sed quid prodest, quod eisdem verbis in parvulis, quibus et in 
majoribus, celebrari dicit Baptismi sacramentum, cum res a 
nobis, non sola verba quaerantur? Plus est quod vobis ore 
proprio interrogantibus respondit, uti scribitis, ' infantes in 
remissionem peccatorum percipere Baptismum.' Non enim et 
hie dixit, *in verbis remissionis peccatorum;' sed eos baptizari 
in ipsam remissionem confessus est : et tamen si ab eo quaere- 
retis, quid peccati eis credatur remitti, non eos aliquid habere 


36. Quis crederet, sub hac quasi manifesta confessione sen- 
sum latere contrarium, nisi eum Coelestius aperuisset % Qui in 

De Pecc. libcllo suo, qucm Romae gestis ecclesiasticis allegavit, * parvulos 
' et baptizari in remissionem peccatorum' confessus est, et negavit 
*ullum ha\iere originale peccatum.' Sed nunc non de Baptis- 
mate parvulorum, sed de adjutorio gratiae potius, etiam in 
libello fidei suae, quem Romam misit, quid Pelagius senserit 
attendamtis. ' Liberum,' inquit, * sic confitemur arbitrium, ut 
dicamus nos indigere Dei semper auxilio.' Ecce iterum quae- 
rimus, quo auxilio nos indigere fateatur : et iterum invenimus 
ambiguum, quoniam potest respondere legem se dicere doctri- 
namve Christianam, qua naturalis ilia possibilitas adjuvetur. 
Nos autem illam gratiam in eorum confessione requirimus, de 

2 Tim. T. ^. qua dicit Apostolus, iV(w Qnim dedit nobis Deus spiritum timo- 


Chap. XXXVI.] De Gratia Chris ti, 227 

risj sed virtutis et charitatis et continentiae. ISTon est autem 
consequens ut qui habet donum scientiae, quo noverit quid 
agere debeat, habeat etiam charitatis, ut agat. 


37. Illos etiam, quos in eisdem litteris, quas misit ad sanctae 
memoriae papam Innocentium, libros suos vel scripta comme- 
morat, legi, praeter unam epistolam, quam se brevem misisse ad 
sanctum Constantium episcopum dicit : nee alicubi potui repe- 
rire, banc eum gratiam confiteri, qua non solum possibilitas 
naturalis voluntatis et actionis, quam dicit nos habere etiamsi 
nee volumus nee agimus bonum, sed ipsa etiam voluntas et actio 
subministratione Sancti Spiritus adjuvatur. 


38. * Legant/ inquit, * illam epistolam, quam ad sanctum 
virum Paulinum episcopum ante duodecim fere annos scripsimus, 
quae trecentis forte versibus nihil aliud quam Dei gratiam et 
auxilium confitetur, nosque nihil omnino boni facere posse sine 
Deo.' Hanc ergo epistolam legi, et inveni eum pene per totara 
non immorari, nisi in facultate et possibilitate naturae, et pene 
ibi tantum Dei gratiam constituere : Christianam vero gratiam 
tanta brevitate sola nominis commemoratione perstringit, ut 
nihil aliud videatur, quam eam tacere timuisse. Utrum tamen 
eam in remissione peccatorum velit intelligi, an etiam in doc- 
trina Christi, ubi est et conversationis ejus exemplum, quod 
aliquod suorum opusculorum locis facit, an credat aliquod adju- 
torium bene agendi adjunctum naturae atque doctrinae per 
inspirationem flagrantissimae et luminosissimae charitatis, non 
apparet omnino. 


39. 'Legant etiam,' inquit, 'ad sanctum Constantium epi- 
scopum, ubi breviter quidem, sed plane libero hominis arbitrio 
Dei gratiam auxiliumque conjunxi.' Hanc epistolam, ut supe- 


2^8 De Gratia Chris ti. [Chap, xxxvii. 

rius dixi, non legi : sed si non est dissimilis caeteris, quae mihi 
nota commemorat, non habet etiam ipsa quod quaerimus. 


See s. 23. 40. * Legant ctiam/ inquit, * quam ad sacram Christi vir- 

ginem Demetriadem in Oriente conscripsimus, et invenient nos 
ita hominis laudare naturam, ut Dei semper gratiae addamus 
auxilium.' Istam sane legi, mihique pene persuaserat, lianc 
ilium gratiam, de qua quaestio est, eonfiteri ; quam vis in multis 
ejus opusculi locis sibi ipse contradicere videretur : sed cum in 
manus meas et alia venissent, quae posterius latiusque con- 
scripsit ; vidi quemadmodum potuerit etiam illic gratiam 
nominare, sub ambigua general itate quid sentiret abscondens, 
gratiae tamen vocabulo frangens invidiam, ofFensionemque de- 
Ep. ad Dem. cliuans. Nam in ipsius principio, ubi ait, ' Proposito insudemus 
[*de medio- operi, uec * mediocritati diffidamus ingenii, quod credimus fide 
cntate?] matris et merito virginis adjuvari;' gratiam qua adjuvamur 
ad aliquid agendum, mihi visus fuerat eonfiteri, nee attenderam 
banc eum ponere potuisse in sola revelatione doctrinae. 
Ep. ad Dem. 41. Item in eodem opere alio loco : * Quod si etiam sine 
^' '^" Deo,' inquit, * homines ostendunt, quales a Deo facti sunt ; vide 

quid Christiani facere possint, quorum in melius per Christum 
instaurata natura est, et qui divinae quoque gratiae juvantur 
auxilio.' Naturam in melius instauratam, remission em vult 
intelligi peccatorum : quod alio loco in hoc ipso libro satis 
demonstravit, ubi ait, ' Etiam illi qui longo peccandi usu 
quodam modo obduruere, instaurari per poenitentiam possunt.' 
Auxilium vero divinae gratiae potest et hie ponere in revela- 
tione doctrinae. 


Ep. ad Dem. 42. Item alibi in eadem epistola : ' Nam si etiam ante legem/ 
inquit, 'ut diximus, ac multo ante Domini nostri et Salvatoris 
adventum, juste quidam et sancte vixisse referuntur; quanto 

Chap. XXXIX.] De Gratia Christi. 229 

magis post illustrationem adventus ejus nos id posse credendum 

est, qui instaurati per Christi gratiam et in meliorem hominera 

renati sumus ; qui sanguine ejus expiati atque mundati, ipsius- 

que exemplo ad perfectionem incitati justitiae, meliores illis 

esse debemus, qui ante legem fuere ?' Videte quemadmodum 

et hie aliis quidem verbis, sed tamen in remissione peccatorum 

et in exemplo Christi adjutorium gratiae constituerit. Deinde 

subjungit et dicit : * Meliores etiam quam fuerunt sub lege, 

dicente Apostolo, Peccatum vobis non dominahitur; non enim Rom. vi. 14. 

sub lege estis, sed sub gratia, Et quoniam hinc,' inquit, ' suffi- Ep. ad Dem. 

cienter, ut puto, diximus, nunc perfectam instituamus virginem, 

quae ex utroque semper accensa, et naturae siraul et gratiae 

bonum morum sanctitate testetur.' Et in his verbis debetis 

advertere, ideo ilium quod dicebat, sic voluisse concludere, ut \, , 

naturae bonum intelligamus, quod cum crearemur accepimus ; ^ 

gratiae autem, cum Christi intuemur exemplum : tanquam ideo 

peccatum non indultum fuerit eis qui sub lege fuerunt vel 

sunt, quia exemplum Christi sive non habuerunt, sive non 



43. Hoc autem istum sapere, et alia ejus verba ostendunt, 
non in hoc libro, sed in tertio pro Libero Arbitrio, ubi ad eum 
loquens contra quem disputat, quoniam ille posuerat verba » 

Apostoli dicentis, Non quod volo ago ; et, Video aliam legem in Rom. vii. 
membris meis repugnantem legi mentis meae, et caetera quae ibi 
dicuntur; iste respondit, atque ait: 'Hoc enim quod tu de 
Apostolo intelligere cupis, omnes ecclesiastici viri in peccatoris 
et sub lege adhuc positi asserunt eum dixisse persona, qui 
nimia vitiorum consnetudine velut quadam iieneretur necessitate '; 
peccandi, et quamvis bonum appeteret voluntate, us^ tamen ^, 

praecipitaretur in malum. In persona autem,' inquit, ' hominis 
unius, designat populum sub vetere adhuc lege peccantem ; 
quem ab hoc consuetudinis malo dicit liberandum esse per 
Christum, qui credentibus sibi primo omnia per Baptismum 
peccata dimittit, deinde imitatione sui ad perfectam incitat 


23^ De Gratia Christi. [Chap. xl. 

sanctitatem, et vitioriim consuetudinem virtutum vincit exemplo.' 
Ecce quomodo vult intelligi adjuvari eos qui sub lege peccant, 
ut per gratiam Christi justificati liberentur, tanquam els non 
sufficiat sola lex, propter nimiam peccandi consuetudinem, nisi 
Christi accedat, non inspiratio charitatis per Spiritum Sanctum, 
sed intuendum et imitandum in doctrina evangelica virtutis 
ejus exemplum. Et certe maxima hie erat causa exprimendi, 
quam diceret gratiam, ubi locum ipsura, de quo respondet, sic 
Rom. 71U conclusit Apostolus, ut diceret : Infelix ego homo^ quis me 
liherahit de corpore mortis hujus ? Gratia Dei per Jesum 
Christum Dominum nostrum. Hanc iste cum constituat, non 
in virtutis ejus auxilio, sed imitationis exemplo, quid amplius 
de illo sperare debemus, ubicumque gratiae nomen sub ambigua 
generalitate commemorat ? 


See s. 23, 28. 44. Item in eodem libro ad virginem sacram, unde jam etiam 
supra disseruimus, ubi ait : ' Subditi simus Deo, ejusque faci- 
endo voluntatem, divinam mereamur gratiam, et facilius nequam 
spiritui, Sancti Spiritus auxilio, resistamus.' In quibus ejus 
verbis certe manifestum est, ita eum velle nos adjuvari gratia 
Spiritus Sancti, non quia sine illo etiam per solara naturae 
possibilitatem non possumus resistere tentatori, sed ut facilius 
resistamus. Quod tamen qualecumque et quantulumcumque 
adjutorium eum credibile est in hoc constituere, quod nobis 
additur scientia revelante Spiritu per doctriuam, quam vel non 
possumus, vel difficile habere possumus per naturam. Ista sunt 
quae in libro, quem scripsit ad virginem Christi, advertere potui, 
ubi videtur gi-atiam confiteri ; quae profecto qualia sint, utique 


45. * Legant,' inquit, 'etiam recens meum opusculum, quod 
pro Libero nuper Arbitrio edere compulsi sumus ; et agnoscent 
quam inique nos negatione gratiae infamare gestierint, qui per 

Chap. XLii.] De Gratia Christi. 231 

totum pene ipsius textum operis perfecte atque integre et libe- 
runi arbitrium confitemur et gratiam/ Quatuor sunt libri 
operis hujus, et hos legi, et ex illis sumpsi quae tractanda et 
discutienda proposui, et ut potui pertractavi, antequam ad ejus 
has litteras, quae Romam missae sunt, veniremus. Sed in his 
etiam quatuor libris quaecumque pro gratia videtur dicere, qua 
juvamur ut declinemus a malo bonumque faciamus, ita dicit, ut 
nullo modo a verborum ambiguitate discedat, quam discipulis 
sic possit exponere, ut nullum auxilium gratiae credant, qua 
naturae possibilitas adjuvetur, nisi in lege atque doctrina; ita 
ut ipsas quoque orationes, ut in scriptis suis apertissime affirmat, 
ad nihil aliud adhibendas opinetur, nisi ut nobis doctrina etiam 
divina revelatione aperiatur, non ut adjuvetur mens hominis, ut 
id quod faciendum esse didicerit etiam dilectione et actione 
perficiat. Ab illo enim suo manifestissimo dogmate non recedit 
omnino, ubi tria ilia constituit, possibilitatem, voluntatem, S. 5- 
actionem : et solam possibilitatem dicit divino adjuvari semper 
auxilio ; voluntatem autem et actionem nullo Dei adjutorio 
existimat indigere. Tpsum vero auxilium, quo possibilitatem 
naturalem perhibet adjuvari, in lege constituit atque doctrina, 
quam nobis fatetur etiam Sancto Spiritu revelari, propter quod 
et orandum esse concedit. Sed hoc adjutorium legis atque 
doctrinae etiam propheticis fuisse temporibus ; adjutorium 
autem gratiae, quae proprie gratia nuncupatur, in Christi esse 
arbitratur exemplo ; quod nihilominus ad doctrinam pertinere 
perspicitis, quae nobis evangelica praedicatur; ut videlicet 
tanquam via demonstrata, qua ambulare debeamus, jam viribus 
liberi arbitrii, adjutorio nullo alterius indigentes, sufficiamus 
nobis, ne deficiamus in via ; quamvis et ipsam viam contendat 
etiam sola inveniri posse natura, sed facilius, si adjuvet gratia. 


46. Haec ergo pro meo captu intelligere potui in Pelagii 
scriptis, quando nominat gratiam. Videtis autem, quod qui ista 
sentiunt, ignorantes Dei justitiam, suam volunt constituere, et Rom. x. 3. 
longe ab ilia sunt, quae nobis ex Deo est, non ex nobis, quam in phiiip. iii. 9. 

^ 232 De Gratia Christi. [Chap, xliii. 

[♦Sanctis Scripturis *maxime Sanctis canonicis advertere atque agnoscere 
debuerunt. Sed quia eas secundum suum sensura legunt, pro- 
fecto in illis nee aperta contuentur. Utinam ergo saltern in 
Catholicorum virorum scriptis, a quibus eas recte intellectas esse 
non dubitant, quid sit de adjutorio divinae gratiae sentiendum, 
non negligenter attenderent, nee suae sententiae amore nimio 
praeterirent. Nam iste ipse Pelagius in illo ipso recenti opu- 
sculo suo, cujus se commemoratione defendit, id est, in tertio 
libro pro libero Arbitrio, sanctum Ambrosium quemadmodum 
laudet, accipite. 


47. 'Beatus,' inquit, 'Ambrosius episcopus, in cujus prae- 
cipue libris Romana elucet fides, qui scriptorum inter Latinos 
flos quidam speciosus enituit, cujus fidem et purissimum in 
Scripturis sensum ne inimicus quidem ausus est reprehendere.' 
Ecce qualibus et quantis praedicat laudibus, quamlibet sanctum 
et doctum virura, nequaquam tamen auctoritati Scripturae ca- 
nonicae comparandum. Quem propterea sic iste commendat, 
De Nat. et quia vidctur sibi in quodam loco librorum ejus eo teste uti, quo 
probet hominem posse esse sine peccato : unde nunc non agitur, 
sed agitur de auxilio gratiae, quo ad non peccandum adjuvamur 
justeque vivendum. 


St. Ambrose, 48. AuDiAT crgo illum vcnerabilem antistitem dicentem et 

Luke's Gosp. docentem in secundo libro Expositionis Evangelii secundum 

Cpl'c^ oias Lucam, cooperari Dominum etiam voluntatibus nostris. * Vides 

^>pist. IV. itaque,' inquit, * quia ubique Domini virtus studiis cooperatur 

humanis ; ut nemo possit aedificare sine Domino, nemo custodire 

sine Domino, nemo quidquam incipere sine Domino. Et ideo 

I Cor. X. 31. juxta Apostolum, Sive manducatis, sive bibitis, omnia in Dei 

gloriam facite' Yidetis quemadmodum sanctus Ambrosius 

etiam illud quod solent homines dicere, ' Nos incipimus, et Deus 

perficit,' his verbis abstulit, dicens, 'neminem quidquam vel 

Chap, xlv.] De Gratia Christu 233 

incipere sine Deo.' Item in sexto libro ejusdem operis, cum de 
duobus illis feneratoris unius debitoribus asreret : * Secundum Ambr. on 

St Luke 

homines,' inquit, ' plus fortasse offendit, qui plus debuerat : sed b. \\. s. 25. 
per misericordiam Domini causa mutatur, ut amplius diligat 
qui amplius debuit, si tamen gratiam consequatur.' Ecce aper- 
tissime praedicat Catholicus doctor etiam ipsam dilectionem, qua 
quisque amplius diligit, ad beneficium gratiae pertinere. 


49. Ipsam denique poenitentiam, quam procul dubio voluntas Ambr. on 

-rx . . . . T , . ^ . . St. Luke, 

agit, Domini misericordia et adjutorio fieri ut agatur, in nono b. x. (edit.) 
ejusdem operis libro beatus dicit Ambrosius, ita loquens : * Bonae 
lacrymae, quae culpam lavant. Denique quos Jesus respicit, 
plorant. Negavit primo Petrus, et non flevit, quia non respex- 
erat Dominus : negavit secundo, non flevit, quia adhuc non 
respexerat Dominus : negavit et tertio, respexit Jesus, et ille 
amarissime flevit.' Legant isti Evangelium, et videant Domi- 
num Jesum tunc intus fuisse, cum a sacerdotum principibus 
audiretur : apostolum vero Petrum foris et deorsum in atrio Matt. xxvi. 
cum servis ad focum nunc sedentem, nunc stantem, sicut vera- xiv. 66. 
cissima et concordissima Evangelistarum narratione monstratur. 
Unde non potest dici, quod corporalibus oculis eum Dominus 
visibiliter admonendo respexerit. Et ideo quod ibi scriptum est, 
Resjyexit eum Dominus; intus actum est, in mente actum est, Lukexxii.6i. 
in voluntate actum est. Misericordia Dominus latenter sub- 
venit, cor tetigit, memoriam revocavit, interiore gratia sua 
visitavit Petrum, interioris hominis usque ad exteriores lacrymas 
movit et produxit affectum. Ecce quemadmodum Deus adju- 
vando adest voluntatibus et actionibus nostris : ecce quemadmo- 
dum et velle et operari operatur in nobis. Phil. ii. 13. 

50. Item in eodem libro idem sanctus Ambrosius : ' Nam si Ambr. on St. 
Petrus,' inquit, • lapsus est, qui dixit, Etsi alii scandalizati s. 91.' 
fuerint, ego non scandalizabor ; quis alius jure de se praesumat 1 ^^"- '^^^i- 
Denique David quia dixerat. Ego dixi in mea abundantia, Non Ps. xxix. 
movehor in aeternum ; suam sibi jactantiam obfuisse profitetur, ^^^"^ ^' 

Ps. xxix. 
(xxx.)7, 8. 

Cp. Matt. 
xvi. i8. 


De Gratia Christi. 

[Chap. XLVI.* 

dicens, A vertisti faciem tuam, et f actus sum conturhatus.* Audiat 
iste tantum virum docentem, imitetur credentem, cujus doctri- 
nam fidemque laudavit. Audiat humiliter, imitetur fideliter : 
non de se pertinaciter praesumat, ne pereat. Quid in eo pelago 
vult mergi Pelagius, unde per petram liberatus est Petrus 1 


Ambr. on 51. AuDiAT eumdem antistitem Dei in sexto itidem libro 

b.vii. s. 27, ejusdem operis dicentem : * Cur autem non receperint eum, 
Luke ix. 53. Evangelista ipse memoravit, dicens : Quia fades ejus erat euntis 
in Jerusalem. Discipuli autem recipi intra Samariam gestie- 
bant. Sed Deus quos dignatur vocat, et quern vult religiosum 
facit.' seusum hominis Dei, ex ipso haustum fonte gratiae 
Dei 1 * Deus/ inquit, * quos dignatur vocat, et quem vult re- 
Exod. xxxiii, Hgiosum facit.' Videte si non illud est propheticum, Miserehor 
\V,x6?^'^^' cujus misertus ero, et misericordiam 2>'^<^^stabo cui misericors 
fuero : et illud apostolicum, Igitur non volentis, neque currentisy 
sed miserentis Dei. Quia ut dicit etiam nostrorum temporum 
homo ejus, ' Quem dignatur vocat, et quem vult religiosum facit.' 
Peiag. above, Numquid aliquis dicere audebit, nondum esse religiosum, * qui 
currit ad Dominum, et ab eo se regi cupit, et voluntatem suam 
ex ejus voluntate suspendit, et qui ei adhaerendo jugiter, unus, 
I Cor. vi, 17. secundum Apostolum, cum eo fit spiritus 1 ' At hoc totum tarn 
magnum religiosi hominis opus, Pelagius ' non ' dicit ' effici, nisi 
arbitrii libertate.' Contra autem beatus Ambrosius, ipsius tarn 
excellenter ore laudatus, ' Dominus Deus,' inquit, * quem digna- 
tur vocat, et quem vult religiosum facit.' Ergo ut currat ad 
Dominum, et ab eo se regi cupiat, suamque voluntatem ex ejus 
voluntate suspendat, eique adhaerendo jugiter unus, secundum 
Apostolum, cum eo fiat spiritus, Deus quem vult religiosum 
facit : et hoc totum homo nisi religiosus non facit. Quapropter 
nifci a Deo fiat, ut hoc faciat, quis hoc facit % 

Chap. XLViiL] De Gratia Chris ti. ^^$ 


52. Sed quia ista quaestio, ubi de arbitrio voluntatis et Dei 
gratia disputatur, ita est ad discernendum difficilis, ut quando 
defenditur liberum arbitrium, negari Dei gratia videatur ; 
quando autem asseritur Dei gratia, liberum arbitrium putetur 
auferri : potest Pelagius ita se latebris obscuritatis hujus invol- 
vere, ut etiam iis quae a sancto Ambrosio conscripta posuimus, 
consentire se dicat ; et ea se quoque sentire proclamet, semper- 
que sensisse ; atque ita singula conetur exponere, ut etiam ejus 
sententiae convenire credantur. Quapropter quantum attinet ad 
istam de divina gratia et adjutorio quaestionem, tria ilia quae 
apertissime distinxit attendite : posse, velle, esse ; id est, possi- 
bilitatem, voluntatem, actionem. Si ergo consenserit nobis, non 
solam possibilitatem in homine, etiamsi nee velit, nee agat bene, 
sed ipsam quoque voluntatem et actionem, id est, ut bene veli- 
mus et bene agamus, quae non sunt in homine, nisi quando bene 
vult in bene agit ; si, ut dixi, consenserit, etiam ipsam volunta- 
tem et actionem divinitus adjuvari, et sic adjuvari, ut sine illo 
adjutorio nihil bene velimus et agamus, eamque esse gratiam Dei 
per Jesum Christum Dominum nostrum, in qua nos sua non 
nostra justitia justos facit, ut ea sit vera nostra justitia quae 
nobis ab illo est ; nihil de adjutorio gratiae Dei, quantum arbi- 
tror, inter nos controversiae relinquetur. 


53. Illud autem propter quod sic laudavit sanctum Am- 
brosium, quia scilicet in scriptis ejus invenit ex laudibus See Ambr. on 

-m. 11 1 • • 1 '1 .St. Luke, 

Zachariae et Elisabeth, posse hommem m hac vita esse sine b. i. s. 17. 
peccato ; quanquam negandum non sit, si hoc velit Deus, apud 
quern sunt omnia possibilia, consideret tamen diligentius, quem- 
admodum dictum sit. Dictum enim est, quantum mihi videtur, 
secundum quamdam inter homines conversationem probabilem 
atque laudabilem, quam nuUus hominum juste posset in accusa- 

23^ De Gratia Christi. [Chap. xlix. 

tionis et criminationis *querelam' vocare. Quam propterea in 

Luke i. 6. Dei coDspectu Zacharias et ejus uxor habuisse referuntur, quia in 

ea homines nulla dissimulatione fallebant, sed ut apparebant 

hominibus, ita noti erant oculis Dei. Non autem dictum est 

hoc secundum illam perfectionem justitiae, in qua vere atque 

See De Perf. omuimodo immaculati perfectique vivemus. Nam et apostolus 

Phuiptiii. Paulus dixit, secundum justitiam quae ex lege est, se fuisse sine 

^' ^' querela ; in qua lege etiam Zacharias sine querela conversabatur : 

sed banc Apostolus justitiam in stercoribus et detrimentis depu- 

tavit, in comparatione justitiae quam speramus, et quam nunc 

"Matt. V. 6. esurire ac sitire debemus, ut ea quandoque saturemur in specie, 

Rom. i. 17. quae nunc est in fide, quamdiu Justus ex fide vivit. 


[A lost work 54. AuDiAT dcuique ipsum venerabilem antistitem, cum ex- 
poneret Isaiam prophetam, dicentem, 'neminem in hoc mundo 
esse posse sine peccato.' Ubi nemo potest dicere, 'in hoc mundo' 
eum dixisse velut in dilectione hujus mundi. De Apostolo 

Philip, iii. 20. etcuim loquebatur, qui dixit, Conversatio nostra in coelis est. 
Hunc ergo sensum memoratus episcopus explicans : ' Perfectos,' 
inquit, * secum multos ait Apostolus in hoc adhuc mundo sitos, 
qui si ad perfectionem veram respicias, perfecti esse non pote- 

iCor.xiii. 12. rant. Quia ipse dixit, Videmus nunc 2)er sjyeculuTn in aenig- 
mate, tunc autem facie ad faciem : nunc cognosco ex parte, tunc 
autem cognoscam sicut et cognitus sum. Ita et immaculati sunt 
in hoc mundo, et immaculati erunt iii n^gno Dei : cum utique, 
si minutius excutias, immaculatus esse nemo possit, quia nemo 
sine peccato.' lUud ergo sancti Ambrosii testimonium, quo pro 
sua sententia Pelagius utitur, aut secundum quemdam modum 
dictum est, probabilem quidem, sed non minutius excussum: 
aut certe si ille vir sanctus atque humilis Zachariam et Elisa- 
beth summae atque omnimodo perfectae justitiae, cui nihil addi 
jam posset, fuisse existimavit, profecto sententiam suam minutius 
excutiendo correxit. 

Chap. I.] De Peccato Origmali, 237 


55. Attendat sane iste in eodem ipso loco, unde hoc Am- 
brosianum testimonium, quod ei placebat, assumpsit, etiam illud 
eum dixisse, quod * ab initio esse immaculatum, humanae impos- 
sibile sit naturae : ' ubi omnino illam naturalem possibilitatem, 
quam Pelagius non vult fideliter respicere peccato esse vitiatam, 
et ideo jactanter extollit, enervem infirmamque testatur vene- 
randus Ambrosius : procul dubio contra istius voluntatem, sed 
non contra apostolicam veritatem, ubi legitur, Fuimus et nos Ephes. ii. 3. 
aiiquando naturafilii irae, sicut et caeteri. Ipsa est enim per pec- 
catum primi hominis, quod ex libero ejus venit arbitrio, vitiata 
et damnata natura ; cui sola per Mediatorem Dei et hominum et 
omnipotentem medicum divina subvenit gratia. De cujus adju- 
torio ad justificationem nostram, quo Deus diligentibus eum i John iv. 19; 
omnia cooperatur in bonum, quos prior dilexit, donans eis ut Rom. viii. 28. 
diligeretur ab eis, quia jamdiu est ut disserimus : deinceps inci- 
piamus, quantum Dominus adjuverit, etiam de peccato, quod per 
unum hominem cum morte intravit in mundum, atque ita in Rom. v. 12. 
omnes homines pertransiit, adversus istos qui in errorem huic 
contrarium veritati apertius eruperunt, quae satis esse videbuntur 



1. Jam nunc diligenter advertite, de Baptismate parvulorum 
quam caute debeatis audire homines ejusmodi, qui neque aperte 
illi aetati lavacrum regenerationis et peccatorum remissionis Tit. iii. 5. 
audent negare, ne hoc Christianae aures ferre non possint ; et 
tamen opinionem suam, qua putant peccato primo hominis 
carnalem generationem obnoxiam non teneri, tueri et defensare 
persistunt, quamvis eis Baptismum videantur in peccatorum 
remissionem concedere. Nempe ipsi a Pelagic vos praesente 

238 De Peccato Originali. . [Chap. ii. '\ 

DeGrat. scripsistis audissG, recitante vobis de libello suo, quera etiam 
Romam se misisse asserebat, quod 'iisdem Sacramenti verbis' 
dicant ' debere baptizari infantes, quibus et majores/ Quis post 
ilia verba putaret, eis de liac re ullam movendam esse quaestio- 
neml aut cum faceret, cui non calumniosissimus videretur, si non 
eorum manifesta verba legerentur, ubi negant parvulos trahere 
originale peccatum, omnesque sine uUo vitio nates esse con- 
tendunt ? 


2. Et Coelestius quidem in hoc exstitit errore liberior, usque 
See De Gest. adeo, ut neque in episcopali judicio apud Carthaginem damnare 
voluerit eos qui dicunt, *Quod peccatum Adae ipsum solum 
laeserit, et non genus humanum ; et quod infantes qui nascuntur 
in eo statu sint, in quo Adam fuit ante praevaricationem/ Et 
in urbe Roma in libello suo, quem beatissimo papae Zosimo 
dedit, id asseveravit expressius, ' quod parvulorum neminem 
obstringat originale peccatum/ De gestis enim ecclesiasticis 
Cartliaginensibus haec ejus verba descripsimus. 


3. * AuEELius episcopus dixit : " Sequentia recitentur." Et 
recitatum est, " Quod peccatum Adae ipsi soli obfuerit, et non 
generi humano." Et cum recitatum esset, Coelestius dixit : 
"Dixi de traduce peccati dubium me esse, ita tamen ut cui 
donavit Deus gratiam peritiae consentiam; quia diversa ab 
eis audivi, qui utique in Ecclesia Catholica constituti sunt pres- 
byteri." Paulinus diaconus dixit : " Die nobis nomina ipsorum." 
Coelestius dixit : " Sanctus presbyter Rufinus, Romae qui mansit 
cum sancto Pammachio : ego audivi ilium dicentem, quia tradux 
peccati non sit." Paulinus diaconus dixit : " Est aliquis alius % " 
Coelestius dixit : " Audivi et plures dicere." Paulinus diaconus 
dixit : " Die nomina ipsorum." Coelestius dixit : " Non tibi 
sufficit unus sacerdos ? " Et post aliqua alio loco : Aurelius 

Chap. IV.] Dc Pcccato Origifiali. 239 

episcopus dixit : " Reliqua libelli legantur." Et recitatum est, 
" Quod infantes qui nascuntur in eo statu sint, in quo fuit Adam 
ante transgressionem : ** usque in finem libelli minoris superius 


' AuRELius episcopus dixit : " Docuisti, Coelesti, aliquando, 
ut dixit diaconus Paulinus, quod infantes qui nascuntur in eo 
statu sint, in quo fuit Adam ante transgressionem ! " Coelestius 
dixit : " Exponat quid dixit. Ante transgressionem." Paulinus 
diaconus dixit : " Tu nega hoc te docuisse. Unum est e duobus, 
aut neget se docuisse, aut jam damnet istud." Coelestius dixit : 
"Jam dixi, expohat quomodo dixit. Ante transgressionem." 
Paulinus diaconus dixit : " Nega te ilia docuisse." Aurelius 
episcopus dixit : " Rogo, quid collegerim ego ex hujus objec- 
tione; dico, Adam constitutus in paradiso, quod ante dicatur 
inexterminabilis factus, postea per transgressionem praecepti 
factus sit corruptibilis : hoc dicis, frater Pauline % " Paulinus 
diaconus dixit : " Hoc, domine." Aurelius episcopus dixit : 
"Status certe infantum hodie baptizandorum, utrum talis sit, 
qualis fuit ante transgressionem Adae, an certe de eadem origine 
peccati, de qua nascitur, transgressionis culpam trahat ; hoc vult 
diaconus Paulinus audire." Paulinus diaconus dixit : " Utrum 
docuit hoc, an non, neget." Coelestius dixit: "Jam de tra- 
duce peccati dixi, quia intra Catholicam constitutos plures audivi 
destruere, necnon et alios astruere : licet quaestionis res sit ista, 
non haeresis. Infantes semper dixi egere Baptismo, ac debere 
baptizari : quid quaerit aliud 1 " ' 

4. Nempe cernitis sic Coelestium concessisse parvulis Baptis- 
mum, ut in eos transire primi hominis peccatum, quod lavacro 
regenerationis abluitur, noluerit confiteri, quamvis et negare non 
ausus sit : et propter banc dubitationem suam non damnaverit 
eos qui dicunt, ' Quod peccatum Adae ipsum solum laeserit, et 
non genus humanum ; et quod infantes qui nascuntur in eo statu 
sint, in quo Adam fuit ante praevaricationem.' 

2,^0 De Peccato Originali. [Ckap. v. 


5. In libello autem quern Romae edidit, qui gestis ibi eccle- 
siasticis allegatus est, ita de hac re loquitur, ut hoc se credere 

DeGrat. osteudat, uudc hie dubitare se dixerat. Nam verba ejus ista 
sunt : * Infantes autem,' inquit, * debere baptizari in remissionem 
peccatorum, secundum regulam universalis Ecclesiae, et secundum 

John Hi. 5. Evangelii sententiam, confitemur : quia Dominus statuit regnum 
coelorum nonnisi baptizatis posse conferri ; quod quia vires na- 

[*'Hberaii- turac uou habcut, conferri necesse est per gratiae *libertatem.' 

\iargitatem?'] Si nihil de hac re deinceps diceret, quis non eum crederet con- 
fiteri, etiam infantibus in Baptismo originalia peccata dimitti, 
dicendo eos in remissionem peccatorum baptizari oportere % Hinc 
ergo est et illud quod scripsistis, sic vobis respondisse Pelagium, 
* quod eisdem quibus et majores Sacramenti verbis baptizantur 
infantes ; ' vosque fuisse laetatos, id quod cupiebatis audisse, et 
tamen adhuc de verbis ejus nos maluisse consulere. 


6. Attendite itaque quid Coelestius apertissime dixerit, et 
ibi videbitis quid vobis Pelagius occultaverit. Coelestius quippe 
adjungit, et dicit : ' In remissionem autem peccatorum baptizau- 
dos infantes non idcirco diximus, ut peccatum ex traduce 
firmare videamur : quod longe a Catholico sensu alienum est, 
quia peccatum non cum homine nascitur, quod postmodum ex- 
ercetur ab homine : quia non naturae delictum, sed voluntatis 
esse monstratur. Et illud ergo confiteri congruum, ne diversa 
Baptismatis genera facere videamur; et hoc praemunire necessa- 
rium est, ne per mysterii occasionem, ad Creatoris injuriam, 
malum, antequam fiat ab homine, tradi dicatur homini per na- 
turam.' Hunc sensum suum vobis aperire Pelagius vel timuit, 
vel erubuit, quern discipulus ejus palam sine ullius obscuritatis 
ambagibus apud Sedem Apostolicam profiteri nee timuit, nee 

Chap. VIII.] De Peccato Originali. 241 

7. Sed multum misericors memoratae Sedis antistes, ubi eum 
vidit ferri tanta praesumptione praecipitem, tanquam furentem, 
donee si posset fieri resipisceret, maluit eum sensim suis interroga- 
tionibus et illius responsionibus colligare, quam districta feriendo 
sententia, in illud abruptum, quo jam propendere videbatur, im- 
pellere. Ideo autem non dixi, ' aperte ceciderat,' sed, ' propendere 
videbatur/ quia superius in eodem libello suo de hujusmodi quae- 
stionibus locuturus ante praedixerat : * Si forte ut hominibus s. 26. 
quispiam ignorantiae error obrepsit, vestra sententia corrigatur.' 


8. Hanc ejus praelocutionem venerabilis papa Zosimus tenens, 
egit cum homine, quem falsae doctrinae ventus inflaverat, ut ea 
<iuae illi a diacono Paulino fuerant objecta damnaret, atque ut 
Sedis Apostolicae litteris, quae a sanctae memoriae suo praeces- 
sore manaverant, praeberet assensum. At ille noluit quidem 
diaconi objecta damnare ; sed beati papae Innocentii litteris non 
est ausus obsistere; imo 'se omnia quae Sedes ilia damnaret, 
damnaturum esse promisit : ' atque ita velut phreneticus, ut 
requiesceret, tanquam leniter fotus, a vinculis tamen excom- 
municationis nondum est creditus esse solvendus. Sed inter- 
posito duorum mensium tempore, donee rescriberetur ex Africa, 
resipiscendi ei locus sub quadam medicinali sententiae lenitate 
concessus est. Quoniam revera, si deposita pervicaciae vanitate 
quod promiserat vellet attendere, et easdem litteras, quibus se 
consensurum esse responderat, diligenter legeret, sanaretur. Sed 
posteaquam ex Africano episcoporum concilio rescripta directa 
sunt, quid fuerit consecutum, ut justissime in eum sententia pro- 
ferretur, cuncta legite, quia cuncta transmisimus. 


9. Unde etiam Pelagius, si se ipsum et sua scripta sine dolo 
cogitat, non recte dicit, eadem sententia se non debuisse teneri. 
Fefellit enim judicium Palaestinum ; propterea ibi videtur esse 

24^ I^e Peccato OriginalL [Chap. ix. 

purgatus: B-omanam vero Ecclesiam, ubi eum esse notissimum 
scitis, fallere usquequaque non potuit; quamvis et hoc fuerit 
utcumque conatus ; sed, ut dixi, minime valuit. Recoluit enim 
beatissimus papa Zosimus, quid imitandus praecessor ejus de 
ipsis senserit gestis. Attendit etiam quid de illo sentiret prae- 
Rom. i. 8. dicanda in Domino B;Omanorum fides, quorum adversus ejus 
errorem pro veritate Catbolica studia consonantia concorditer 
flagrare cernebat; inter quos ille diu vixerat, et quos ejus 
dogmata latere non poterant; qui Coelestium ejus esse disci- 
pulum sic noverant, ut fidelissimum et firmissimum possent 
de hac re testimonium perhibere. Quid ergo de Palaestinae 
synodi gestis, quibus se Pelagius absolutum esse gloriatur, 
sanctus papa Innocentius judicarit, quamvis et in litteris ejus, 
quas nobis rescripsit, legere possitis, et commemoratum cum 
venerabili papae Zosimo synodus Africana respondit, quod ves- 
trae Charitati cum caeteris instructionibus misimus, tamen nee 
in hoc opere praetereundum videtur. 


Ep. 177. 10. Cum enim nos in epistola, quam ei quinque episcopi 

scripsimus, eorumdem gestorum Palaestinorum, quorum ad nos 
jam fama pervenerat, commemorationem fecissemus, dicentes, in 
Oriente, ubi degit, gesta ecclesiastica facta esse, quibus putatur 

Ep. 183, esse purgatus, atque ad hoc inter caetera ille rescriberet : * Cum 
sint,' inquit, ' aliqua in ipsis posita gestis, quae objecta partim 
ille vitando suppressit, partim multa in se verba retorquendo 
tota obscuritate confudit ; aliqua magis falsa, quam vera ratione, 
ut ad tempus poterat videri, purgavit, negando alia, alia falsa 
interpretatione vertendo. Sed utinam, quod optandum magis 
est, jam se ille ad veram Catholicae fidei viam ab illo suo errore 
convertat, et cupiat velitque purgari, considerans quotidianam 
Dei gratiam, adjutoriumque cognoscens, ut videatur vere, et 
approbetur ab omnibus, manifesta ratione correctus ; non gesto- 
rum judicio, sed ad Catholicam fidem corde converso. Unde 
non possumus illorum nee approbare nee culpare judicium, cum 

s. 3. 4- 

Chap. XL] Dc Pcccato OHginali, 243 

nesciamus utrum vera sint gesta ; aut si vera sint, constet magis 
subterfugisse, quam se tota veritate purgasse/ Videtis certe in 
his verbis, quemadmodum papa beatissimus Irmocentius non 
tanquam de incognito loqui videatur. Videtis qualem tulerit de 
illius purgatione sententiam. Videtis quid successor ejus sanctus 
papa Zosimus recolere debuerit, sicut recoluit, ut in eo sui prae- 
cessoris judicium remota cunctatione firmaret. 


11. Jam nunc diligenter attendite, unde monstretur quod 
Palaestinos Pelagius fefellerit judices, ut alia taceam, in hac ipsa 
quaestione de Baptismate parvulorum: ne forte cuipiam, in eo 
quod diximus, eum sensum, in quo liberior Coelestius fuit, vobis 
occultasse Pelagium, cum et ipse non aliter sentiat, calumniari 
potius vel suspicari, quam certum aliquid comprehendisse vide- 
amur. Nempe jam superius satis claruit, propterea Coelestium 
noluisse damnare quod dicitur, ' Adae peccatum ipsi soli obfuisse, 
non generi humano ; et infantes qui nascuntur in eo statu esse, 
in quo Adam fuit ante praevaricationem : ' quia videbat, si ista 
damnaret, confirmare se in infantibus peccati ex Adam transitum. 
Haec autem cum fuissent objecta Pelagio, quod ea cum Coelestio 
etiam ipse sentiret, sine uUa retractatione damnavit. Quod licet 
vos legisse sciam ; tamen quia non solis vobis hoc scribitur, ne 
pigeat lectorem ad ipsa gesta recurrere, vel si ea non habet, etiam 
cum labore perquirere, ipsa inde verba transcribimus, quae infra 
scripta sunt. 


12. ' Synodus dixit: Nunc *quoniam anathematizaverit Pela- [*cuTn?] 
gius incertum stultiloquium, recte respondens, hominem cum Cp. De Gest. 

J- ^ • T^ • . X- ^ ' -J ^ • Pels. 16, 23. 

adjutono Uei et gratia posse esse avafMaprrjTov, id est, sine pec- 
cato, respondeat et ad alia capitula. Aliud capitulum in doctrina 
Coelestii discipuli Pelagii, ex eis quae Carthagine a sancto Au- ^ 

relio Carthaginensi episcopo cum aliis episcopis audita sunt et 
commemorata : " Adam mortalem factum, qui sive peccaret, sive 

R 2 

344 De Peccato Originali. [Chap. xii. 

non peccaret, moriturus esset. Quoniam peccatum Adae ipsum 
solum laeserit, et non genus humanum. Quoniam lex sic mittat 
ad regnum, quemadmodum et Evangelium. Quoniam ante ad- 
ventum Christi fuerint homines sine peccato. Quoniam infantes 
nuper nati in eo statu sint, in quo Adam fuit ante praevari- 
cationem. Quoniam neque per mortem vel praevaricationem 
Adae omne genus hominum moriatur, neque per resurrectionem 
Christi omne genus hominum resurgat. Quoniam sanctus epi- 
scopus Augustinus adversus discipulos ejus in Sicilia respondit 

Ep. 157- Hilario ad subjecta capitula, scribens librum in quo ista conti- 
nentur : Posse hominem sine peccato esse, si velit : Infantes, 
etsi non baptizentur, habere vitam aetemam : Divites baptizatos, 
nisi omnibus abrenuntient, si quid boni visi fuerint facere, non 

De Gest. Pel. reputari illis, neque regnum Dei posse eos habere. Pelagius 
dixit : ' De posse quidem hominem sine peccato esse, dictum est 
superius. De eo autem quod fuerint homines ante adventum 
Domini sine peccato, dicimus et nos quoniam ante adventum 
Christi vixerunt quidam sancte ac juste, secundum Scripturarum 
sanctarum traditionem : reliqua vero, et secundum ipsorum tes- 
timonium, quia ista non sunt pro quibus ego satisfacere debeam, 
sed tamen ad satisfactionem sanctae Synodi, anathematizo eos qui 
sic tenent, aut aliquando tenuerunt.* 


13. EccE, ut alia omittam, videtis anathematizasse Pelagium 
eos qui tenent, * quod Adae peccatum ipsum solum laeserit, et 
non genus humanum; et quod infantes qui nascuntur, in eo 
statu sint, in quo Adam fuit ante praevaricationem.' Quid ergo 
hie aliud episcopi judices intelligere potuerunt, nisi eum confiteri, 
quod peccatum ex Adam in parvulos transeat ? Quod ne con- 
fiteretur Coelestius, haec damnare noluit, quae iste damnavit. 
Proinde si ostendero, etiam ipsum nihil aliud sentire de parvulis, 
nisi quod sine ulla cujusquam vitii contagione nascuntur ; quid 
inter istum et Coelestium in hac quaestione distabit, nisi quod 
ille apertior, iste occultior fuit ; ille pertinacior, iste mendacior ; 
vel certe ille liberior, hie astutior % Ille enim nee in Ecclesia 

Chap. XIII.] De Peccato OriginalL 245 

Cartliaginensi damnare voluit, quod in Eomana postea se tenere 
confessus est, et * corrigi paratum se esse professus est, si ei tan- s. 7. 
quam horaini error obrepsit.' Iste autem et illud dogma damnavit 
tanquam contrarium veritati, ne ipse a Catholicis judicibus dam- 
naretur ; et id sibi defendendum postea reservavit, aut menda- 
citer damnans, aut callide interpretans. 


14. Sed video de me jam justissime postulari, ut quod pro- 
misi, utrum et ipse hoc sentiat quod Coelestius, demonstrare non 
difFeram. In primo libro recentioris operis sui, quod scripsit 
pro Libero Arbitrio, cujus operis in litteris quas Romam misit, 
commemoration em fecit : ' Omne/ inquit, * bonum ac malum, 
quo vel laudabiles vel vituperabiles sumus, non nobiscum oritur, 
sed agitur a nobis : capaces enim utriusque rei, non pleni 
nascimur ; et ut sine virtute, ita et sine vitio procreamur : atque 
ante actionem propriae voluntatis, id solum in homine est, quod 
Deus condidit.' Nempe cernitis in his Pelagii verbis, quod 
dogma contineatur amborum, de parvulis sine ullius vitii ex 
Adam contagione nascentibus. Non itaque mirum est, quod eos 
qui dicunt, 'Adae peccatum ipsi soli obfuisse, et non generi 
humano ; et infantes qui nascuntur in eo statu esse, in quo fuit 
Adam ante praevaricationem,' Coelestius damnare noluit: sed 
multum mirum est, qua fronte Pelagius ista damnaverit. Si 
enim, sicut dicit, 'malum non nobiscum oritur, et sine vitio 
procreamur, atque ante actionem propriae voluntatis id solum 
in homine est, quod Deus condidit ; ' profecto peccatum Adae 
ipsi soli obfuit, quia nullum in prolem transitum fecit. Non 
enim peccatum non est malum, aut peccatum non est vitium, 
aut peccatum Deus condidit. Dicit autem iste, 'Malum non 
nobiscum oritur, et sine vitio procreamur, et hoc solum est in 
nascentibus, quod Deus condidit.' Ac per hoc cum ' peccatum 
Adae ipsi soli obfuisse, non generi humano,' secundum istam 
suam sententiam, verissimum putet, cur hoc damnavit Pelagius, 
nisi ut judices Catholici fallerentur ? Similiter etiam illud dici 
potest : ' Si malum non nobiscum oritur, et sine vitio procreamur, 

24^ De Peccato Originali. [Chap. xiv. 

idque solum est in homine nascente, quod Deus condidit ; ' procul 
dubio, ' qui nascuntur infantes in eo statu sunt, in quo Adam 
fuit ante praevaricationem,' cui nullum malum vitiumque inerat, 
atque id solum in illo erat, quod Deus condiderat. Et tamen 
anathematizavit Pelagius, ' qui tenent aut aliquando tenuerunt, 
in eo statu esse recentes ab ortu parvulos, in quo Adam fuit ante 
praevaricationem,' id est, sine uUo malo, sine uUo vitio, id solum 
habentes, quod Deus condidit. Utquid ergo et hoc damnavit 
Pelagius, nisi ut Catholica synodus falleretur, ne novus haereticus 
damnaretur % 


15. Quod autem scitis, et quod in eo etiam libro posui, quem 
* de gestis Palaestinis ' ad venerabilem senem nostrum Aurelium 
scripsi, ilia ego responsione Pelagii, totam istam quaestionem 

De Gest. Pel, cousumptam essc gaudebam, confessusque mihi apertissime vide- 
batur, esse in parvulis originale peccatum, anathema dicendo eis 
qui peccato Adae ipsum solum, non etiam genus humanum 
crederent laesum, et in eo statu opinarentur esse parvulos, in 
quo ille homo primus ante praevaricationem fuit. Sed postea 
cum legissem quatuor ejus libros, de quorum primo libro paulo 
ante commemorata verba descripsi, et invenissem hominem adhuc 
contra Catholicam fidem de parvulis sentientem; plus mirari 
coepi, tam impudens in ecclesiastico judicio et de tanta quae- 
stione mendacium. Si enim eosdem libros ante jam scripserat, 
quomodo se dixit eos anathematizare, qui sic aliquando tenue- 

[*moiitus?] runt? Si autem postea illud opus *polIicitus est, quomodo 
anathematizavit qui sic tenent? Nisi ridicule forte dicturus 
est, eos se damnasse qui sic aliquando tenuerunt, et qui sic 
tenent; de tempore autem futuro, id est, eis qui sic fuerant 
retenturi, nee sibi, nee aliis praejudicare potuisse; et ideo non 
fuisse mentitum, quia postea deprehensus est sic tenere. Sed 
non hoc dicit, non solum quia ridiculum est, sed quia verum 
esse non potest. In eisdem quippe libris, et contra peccati ex 
Adam in parvulos transitum loquitur, et de gestis Palaestinae 
synodi gloriatur, ubi eos qui sic tenent veraciter damnasse 
putatus est, et absolutionem suam fallendo furatus est. 

Chap. XVI.] Dc Peccato OviginalL 247 


16. Quid enim ad rem, de qua nunc agimus, pertinet, quod 
discipulis suis respondet, ' ideo se ilia objecta damnasse, quia et 
ipse dicit, non tantum primo homini, sed etiam humano generi 
primum illud obfuisse peccatum, non propagine, sed exemplo ;' 
id est, non quod ex illo traxerint aliquod vitium, qui ex illo 
propagati sunt, sed quod eum primum peccantem imitati sunt 
omnes, qui postea peccaverunt? aut quia dicit, 'ideo infantes 
non in eo statu esse, in quo fuit Adam ante praevaricationem, 
quia isti praeceptum capere nondum possunt, ille autem potuit; 
nondumque utuntur rationalis voluntatis arbitrio, quo ille nisi 
uteretur, non ei praeceptum daretur % ' Quid hoc ad rem per- 
tinet, quia verba sibi objecta sic exponendo, recte se putat 
damnasse quod dicitur, * peccatum Adae ipsi soli obfuisse, et 
non generi humano ; et infantes qui nascuntur, in eo statu esse, 
in quo Adam fuit ante peccatum :' et tamen his damnatis non 
mendaciter tenere, quod in ejus postea conscriptis opusculis 
invenitur, * sine ullo malo, sine uUo vitio parvulos nasci, et hoc 
solum in eis esse, quod Deus condidit,' non vulnus quod ini- 
micus inflixit? 


17. NuMQUiD haec dicendo, verba propter aliud objecta aliter 
exponendo, id agit, ut se judices non fefellisse demonstret^ 
Prorsus non id efficit : tanto enim fefellit occultius, quanto 
exponit ista versutius. Episcopi quippe Catholici quando audi- 
ebant hominem anathematizantem eos qui dicunt, 'Adae pec- 
catum ipsi soli obfuisse, non generi humano;' nihil aliud eum 
sapere existimabant, quam id quod Catholica Ecclesia praedicare 
consuevit : unde veraciter parvulos in peccatorum remissionem 
baptizat, non quae imitando fecerunt, propter primi peccatoris 
exemplum; sed quae nascendo traxerunt, propter originis 
vitium. Et quando audiebant anathematizantem eos qui dicunt, 
infantes qui nascuntur in eo statu esse, in quo Adam fuit ante 

248 De Peccato OriginalL [Chap. xvii. 

praevaricationem ; nihil eum aliud dicere credebant, nisi ' eos 
qui parvulos putant nullum ex Adam traxisse peccatum, et 
secundum hoc in eo statu esse, in quo fuit ille ante peccatum.' 
Etenim hoc illi objiceretur, non aliud, unde quaestio versabatur. 
Proinde cum hoc iste sic exponit, ut dicat, infantes ideo non in 
eo statu esse, in quo Adam fuit ante peccatum, quia nondum 
sunt in eadem firmitate mentis aut corporis, non quod in eos 
transient ulla culpa propaginis, respondeatur ei : * Quando tibi 
ilia damnanda objiciebantur, non ea Catholici episcopi sic intel- 
ligebant ; ideo cum ilia damnares, Catholicum te esse credebant. 
Propterea ergo, quod te illi sapere existimabant, absolvendum 
fuit: quod vero tu sapiebas, damnandum fuit. Non ergo tu 
absolutus es, qui damnanda tenuisti : sed illud absolutum est, 
quod tenere debuisti. Ut autem tu absolutus putareris, creditus 
es sentire laudanda, cum te judices non intelligerent occultare 
damnanda. Kecte Coelestii socius judicatus es, cujus manifestas 
te esse participem. Et si in judicio tuos cooperuisti libros, 
tamen post judicium eos edidisti.' 


18. Quae cum ita sint, profecto seutitis, in tam nefandi 
erroris auctores, episcopalia concilia, et Apostolicam Sedem, 
universamque Romanam Ecclesiam, Romanumque imperium, 
quod Deo propitio Christianum est, rectissime fuisse commotum, 

2 Tim. ii. donee resipiscant de diaboli laqueis. Quis enim scit, ne forte 
det illis Deus poenitentiam ad cognoscendam, et confitendam, et 
praedicandam etiam veritatem, damnandamque veraciter damna- 
bilem falsitatem % Quoquo modo autem se habere isti velint, 
multis tamen misericordia Domini esse consultum, qui eos 
propterea sectabantur, quia Catholicae communioni videbant 
esse sociatos, dubitare non possumus. 

19. Quomodo autem Pelagius obrepere tentaverit ad fallen- 
dum etiam Apostolicae Sedis episcopale judicium in hac ipsa 
quaestione de Baptismate parvulorum, diligenter attendite. In 
litteris enim quas Romam misit ad beatae memoriae papam 

26, 25. 

Chap. XVIII.] De Peccato Originalu 249 

Innocentium, quoniara in corpore eum non invenerunt, et 
sancto papae Zosimo datae sunt, atque ad nos inde directae, 
dicit ' se ab hominibus infamari, quod neget parvulis Baptism! 
sacramentum, et absque redemptione Christi aliquibus coelorum 
regna promittat.' Sed non sic illis haec objiciuntur, ut posuit. 
Nam neque parvulis negant Baptismi sacramentum, nee absque 
redemptione Christi aliquibus coelorum regna promittunt. 
Itaque unde se queritur infamari, eo modo proposuit, ut facile 
posset crimini objecto, salvo suo dogmate, respondere. 


Objicitur autem illis, quod non baptizatos parvulos nolunt 
damnationi primi hominis obnoxios confiteri, et in eos transi&se 
originale peccatum regeneratione purgandum ; quoniam propter 
accipiendum regnum coelorum tantummodo eos baptizandos 
esse contendunt : quasi praeter regnum coelorum habere nisi 
aeternam mortem possint, qui sine participatione Corporis et 
Sanguinis Domini aeternam vitam habere non possunt. Ecce 
quod eis objicitur de Baptismo parvulorum : non quod ipse ita 
proposuit, ut possit suae propositioni, quasi adversantis ob- 
jectioni, secundum sua dogmata respondere. 

20. Denique quombdo respondeat advertite, et videte latebras 
ambiguitatis falsitati praeparare refugia, offundendo caliginem 
veritati ; ita ut etiam nos cum primum ea legimus, recta vel 
correcta propemodum gauderemus. Sed latiores disputationes 
ejus in libris, ubi se quantumlibet operiat, plerumque aperire 
compellitur, fecerunt nobis et ista suspecta, ut attentius intu- 
entes inveniremus ambigua. Cum enim dixisset, 'nunquam se 
vel impium aliquem haereticum audisse, qui hoc' quod proposuit 
*de parvulis diceret;' deinde subjecit atque ait: * Quis enim 
ita evangelicae lectionis ignarus est, qui hoc non modo affirmare 
conetur, sed qui vel leviter dicere, aut etiam sentire possit? 
Deinde quis tam impius, qui parvulos exsortes regui coelorum 
esse velit, dum eos baptizari et in Christo renasci vetat V 

250 De Peccato Originali. [Chap. xix. 


21. Fbustra ista dicit : non inde se purgat. In regnum 
coelorum sine Baptismo parvulos intrare non posse, nee ipsi 
aliquando negaverunt. Sed non inde quaestio est : de purga- 
tione originalis peccati in parvulis quaestio est. Inde se purget, 
qui non vult fateri, lavacrum regenerationis in parvulis habere 
quod purget. Et ideo caetera quae dicturus est attendamus. 
Post interpositum enim ex Evangelio testimonium, quod nisi 

John iii. 5. renatus ex aqua et Spiritu, regnum coelorum nullus possit 
intrare, unde illis, ut diximus, nulla fit quaestio; secutus ad- 
junxit, dicens : ' Quis ille tam impius est, qui cujuslibet aetatis 
parvulo interdicat communem humani generis redemptionem ] ' 
Et hoc ambiguum est, qualem dicat ' redemptionem : ' utrum ex 
malo ad bonum, an ex bono ad melius. Nam et Coelestius 
apud Carthaginem in libello suo confessus est redemptionem 
parvulorum, et tamen noluit confiteri ex Adam in eos transisse 


22. Sed quid deinde iste subjungat, advertite : ' Et in per- 
petuam,' inquit, ' certamque vitam renasci vetet eum qui natus 
sit ad incertam % ' id est, ' Quis tam impius est, ut vetet renasci 
ad perpetuam certamque vitam eum qui natus sit ad incertam % * 
Haec verba quando primitus legimus, credidimus eum incertam 
vitam istam voluisse dicere temporalem : quamvis nobis vide- 
retur magis eam mortalera dicere debuisse, quam incertam, eo 
quod certa morte finiatur. Tamen quamdiu ducitur, quoniam 
momentis omnibus esse non dubitatur incerta ; nihil aliud eum 
putavimus, quam istam mortalem vitam maluisse dicere in- 
certam. Ac per hoc, quamvis aeternam mortem parvulorum 
sine Baptismatis sacramento ex hac vita migrantium aperte 
noluerit confiteri; tamen de illo sollicitudinem nostram quasi 
certa ratiocinatio solabatur. Dicebamus enim : Si perpetua 
vita, sicut confiteri videtur, nisi eorum qui baptizati sunt non 

Chap. XXL] De Peccato Originali. i^i 

potest esse ; profecto eos qui non baptizati moriuntur, mors 

perpetua consequetur. Quod nulla justitia potest accidere his, 

a quibus in bac vita nulla peccata commissa sunt, *nisi originale [*nisl obori- 



23. Sed postea non defuerunt fratres, qui nos admonerent, 
hoc ideo dicere Pelagium potuisse, quia de ista quaestione ita 
perhibetur solitus respondere quaerentibus, ut diceret, ' Sine 
Baptismo parvuli morientes, quo non eant, scio; quo eant, 
nescio :' id est, non ire in regnum coelorum scio ; quo vero 
eant, ideo se nescire dicebat, aut dicit, quia dicere non audebat 
in mortem illos ire perpetuam, quos et hie nihil mali commi- 
sisse sentiebat, et originale traxisse peccatum non consentiebat. 
Itaque et ista ejus verba, Romam pro magna ejus purgatione 
transmissa, tarn sunt ambigua, ut possint eorum dogmati prae- 
bere latibula, unde ad insidiandum prosiliat haereticus sensus, 
quando nullo existente qui valeat respondere, tanquam in soli- 
tudine aliquis invenitur infirmus. 

24. Jam vero in libro fidei suae, quern Romam cum ipsis 
litteris misit ad eumdem papam Innocentium, ad quem etiam 
epistolam scripserat, multo evidentius se ipsum tegendo nudavit, 
dicens : ' Baptisma unum tenemus, quod iisdem Sacramenti S. i. 
verbis in infantibus, quibus etiam in majoribus, dicimus esse De Grat. 
celebrandum.' Non saltem dixit, 'eodem Sacramento;' quod ^'^'^^' 
quidem si dixisset, adhuc esset ambiguum : sed, ' iisdem,' inquit, 
'Sacramenti verbis;' tanquam infantibus remissio peccatorum 
verborum sonitu diceretur, non rerum ageretur effectu. Yisus 

est tamen ad tempus aliquid dicere quod fidei Catholicae con- 
veniret : sed illam sedem usque in finem fallere non praevaluit, 
Post rescripta quippe Africani concilii, in quam provinciam 
quidem doctrina ilia pestifera serpendo pervenerat, sed earn non 
tam late occupaverat alteque pervaserat ; alia quoque ipsius in 
urbe Roma, ubi diutissime vixerat, atque in his fuerat prius 
sermonibus contentionibusque versatus, cura fidelium fratrura 
prolata patuerunt, quae litteris suis, quas conscripsit per orbem 

2^2 De Peccato Originali. [Chap. xxii. 

/ Catholicum perferendas, papa Zosimus exsecranda, sicut legere 

potestis, attexuit. Ubi Pelagius Epistolam Pauli apostoli ad 
Romanes velut exponens, argumentatur et dicit : ' Si Adae 
peccatum etiam non peccantibus nocuit, ergo et Christi justitia 
etiam non credentibus prodest/ Et caetera hujusmodi, quae 
De Pecc. omnia Domino adjuvante in libris, quos scripsimus de Baptismo 
s. 2 ff. parvulorum, refutata et dissoluta sunt. Et ea quidem in ipsis 

quasi expositionibus non ex sua persona est ausus objicere ; sed 
ibi hoc dicebat, ubi multis notissimus erat, et quid sentiret ac 
diceret, latere non poterat: quod in libris illis, de quorum 
primo quiddam supra commemoravi, non dissimulanter, sed 
apertissime quantis potest disputandi viribus agit, ut natura 
humana in parvulis nullo modo ex propagine vitiata credatur ; 
cui arrogando salutem, invidet Salvatorem. 


25. Haec cum ita sint, cumque jam constet dogma exstitisse 
pestiferum et haereticum errorem, quern Domino adjuvante 
apertius jam devitat Ecclesia, duobus istis, Pelagio scilicet et 
Coelestio, aut in locum poenitentiae redactis, aut si id recu- 
saverint omnino damnatis, qui hujus perversitatis auctores vel 
perhibentur, vel etiam probantur; vel certe si auctores non 
sunt, sed hoc ab aliis didicerunt, assertores tamen atque docto- 
res, per quos id latius reptaret et cresceret, et verbis et litteris 
suis, et competentibus indiciis, et fama ex his omnibus surgente 
et crebrescente jactantur : quid restat, nisi ut quisque CathoHcus 
pro viribus, quas sumit a Domino, redarguat istam pestem, 
eique vigilanter obsistat ; ut cum respondendi necessitate, sine 
studio contentionis, pro veritate certatur, instruantur indocti, 
atque ita in Ecclesiae convertatur utilitatem quod est inimicus 
Cor. xi. 19. in perniciem machinatus, juxta illud Apostoli, Oportet et haereses 
esse, ut probati manifesti fiant inter vos ? 

Chap. XXIII.] De Peccato Originali. i^Z 


26. QuAPROPTER post multa quae ad versus istum errorem 
inimicum gratiae Dei, quam per Jesum Christum Dominum 
nostrum pusillis magnisque largitur, scribendo disputare potui- 
mus; nunc illud oportet excutere, quod, volentes haereseos 
astute invidiam declinare, asserunt, ' istam praeter fidei periculum 
esse quaestionem : ' ut videlicet si in ea fuerint exorbitasse con- 
victi, non criminaliter, sed quasi civiliter errasse videantur. Sic 
enim Coelestius apud Carthaginem gestis ecclesiasticis est locu- 
tus : * Jam/ inquit, ' de traduce peccati dixi, quia intra Catholi- S. 3. 
cam constitutes plures audivi destruere, necnon et alios astruere ; 
licet quaestionis res sit ista, non haeresis. Infantes semper dixi 
egere Baptismo, ac debere baptizari : quid quaerit aliud % ' Ita 
hoc dixit, tanquam significare voluerit, tunc fuisse haeresim 
judicandam, si baptizari debere negaret infantes : nunc vero 
quoniam baptizandos fatetur, etiamsi causam Baptismatis eorum 
non earn dicat, quam Veritas habet, sed quae ad fidem non per- 
tinet, non se arbitratur * errare, et ideo non esse haereticum [*criminaii 
judicandum. Item in libello quem Romae dedit, cum fidem 
suam a Trinitate unius Deitatis usque ad resurreetionenl 
qualis futura est mortuorum, de quibus eum nullus interroga- 
verat, et unde illi nulla quaestio movebatur, quantum dicere 
libuit, explicasset ; ubi ad id quod agebatur ejus sermo pervenit : 
* Si quae vero,' inquit, ' praeter fidem quaestiones natae sunt, de 
quibus esset inter plerosque contentio; non ego quasi auctor 
alicujus dogmatis definita hoc auctoritate statui, sed ea quae de 
Prophetarum et Apostolorum fonte suscepi, vestri Apostolatus 
offerimus probanda esse judicio ; ut si forte ut hominibus quis- s. 6. 
piam ignorantiae error obrepsit, vestra sententia corrigatur.' 
Nempe perspicitis, id eum egisse hac praelocutione praemissa, 
ut si quid in illo apparuisset erroris, non in fide, sed in quae- 
stionibus quae sunt praeter fidem, videretur errasse, ubi etsi 
corrigendus est error, non tamen tanquam haeresis corrigatur, et 
qui correctus fuerit, ita dicatur errare, ut non tamen haereticus 

254 I^e Peccato Originali. [Chap. xxiv. 

27. Sed multum eum ista fallit opinio. Longe aliter se 
habent quaestiones istae, quas esse praeter fidem arbitratur, 
quam sunt illae in quibus salva fide, qua Christiani sumus, aut 
ignoratur quid verum sit, et sententia definitiva suspenditur, aut 
aliter quam est, humana et infirma suspicione conjicitur. Veluti 
cum quaeritur, qualis vel ubi sit paradisus ubi constituit Deus 
hominem quera formavit ex pulvere; cum tamen esse ilium 
paradisum fides Christiana non dubitet : vel cum quaeritur, ubi 
sit nunc Elias vel Enoch, an ibi, an alicubi alibi; quos tamen 
non dubitamus, in quibus nati sunt corporibus vivere : vel cum 
^ 2 Cor. xii. 2. quaeritur, utrum in corpore, an extra corpus in tertium coelum 
sit raptus Apostolus ; quanquam sit ista impudens inquisitio id 
scire volentium, quod se ille cui hoc praestitum est, salva utique 
fide, nescire testatur : vel quot sint coeli, in quorum tertium se 
raptum esse commemorat : vel utrum elementa mundi hujus 
conspicabilis quatuor an plura sint : quid faciat solem lunamve 
deficere his defectibus quos praedicere astrologi certa temporum 
dinumeratione consuerunt : cur antiqui homines tam diu vixe- 
rint, quam sancta Scriptura testatur; et utrum proportione 
longioris aetatis filios sera pubertate gignere coeperint : ubi 
potuerit Mathusalem vivere, qui in area non fuit, qui, sicut in 
Gen. V. 25, plcrisque codicibus et Graecis et Latinis numerantur anni, reperi- 
tur supervixisse diluvio ; vel utrum paucioribus, qui rarissimi 
inveniuntur, potius credendum sit, in quibus ita est numerus 
conscriptus annorum, ut ante diluvium defunctus fuisse mon- 
«., stretur. Quis enim non sentiat in his atque hujusmodi variis et 

\ innumerabilibus quaestionibus, sive ad obscurissima opera Dei, 

sive ad Scripturarum abditissimas latebras pertinentibus, quas 
' certo aliquo genere complecti ac definire difficile est, et multa 

ignorari salva Christiana fide, et alicubi errari sine aliquo 
haeretici dogmatis crimine % 


Rom. vii. 14. 28. Sed in causa duorum hominum, quorum per unum ve- 
numdati sumus sub peccato, per alterum redimimur a peccatis ; 

Chap. XXIV.] Dc Peccato Originali. %^^ 

per unum praecipitati sumus in mortem, per alterum liberamur 
ad vitam ; quorum ille nos in se perdidit, faciendo voluntatem 
suam, non ejus a quo factus est ; iste nos in se salvos fecit, non 
faciendo voluntatem suam, sed ejus a quo missus est : in horum John vi. 38. 
ergo duorum hominum causa proprie fides Christiana consistit. 
Unus est enim Deus, et unus Mediator Dei et hominum homo i Tim. ii. 5. 
Christus Jesus. Quoniam non est aliud nomen sub coelo datum Acts iv. 12. 
hominibus, in quo oporteat nos salvos fieri : et in illo definivit Acts xvii. 31 
Deus fidem omnibus, suscitans ilium a mortuis. Itaque sine 
ista fide, hoc est, sine fide unius Mediator is Dei et hominum 
hominis Christi Jesu; sine fide, inquam, resurrectionis ejus, 
quam Deus omnibus definivit, quae utique sine incarnatione 
ejus ac morte non potest veraciter credi ; sine fide ergo incar- 
nationis et mortis et resurrectionis Christi, nee antiquos justos, 
ut justi essent, a peccatis potuisse mundari, et Dei gratia justifi- 
cari, Veritas Christiana non dubitat: sive in eis justis quos 
sancta Scriptura commemorat, sive in eis justis quos quidem 
ilia non commemorat, sed tamen fuisse credendi sunt, vel ante 
diluvium, vel inde usque ad legem datam, vel ipsius legis tem- 
pore, non solum in filiis Israel, sicut fuerunt Prophetae, sed 
etiam extra eumdem populum, sicut fuit Job. Et ipsorum enim 
corda eadem mundabantur Mediatoris fide, et diffundebatur in eis Rom. v. 5. 
charitas per Spiritum Sanctum, qui ubi vult spirat, non merita John iii. 8. 
sequens, sed etiam ipsa merita faciens. Non enim Dei gratia 
gratia erit ullo modo, nisi gratuita fuerit omni modo. 

29. Quamvis ergo mors regnaverit ab Adam usque ad Moysen, Rom. v. 14. 
quia non earn potuit vincer6 nee lex data per Moysen ; non enim 
data est quae posset vivificare, sed quae mortuos, quibus vivifi- Gal. iii. 21. 
candis esset gratia necessaria, non solum peccati propagatione et 
dominatione prostratos, verum etiam ipsius legis addita prae- 
varicatione convictos, deberet ostendere ; non ut periret quisquis 
hoc in Dei misericordia etiam tunc intelligeret, sed ut per regnum 
mortis ad supplicium destinatus, etiam sibi ipsi per praevari- 
cationem legis manifestatus, Dei quaereret adjutorium, ut ubi 
abundavit peccatum, superabundaret gratia, quae sola liberat Rom. v. 20. 

a corpore mortis huius. Ro™- ^ii. 

* " 24, 25. 

25^ De Peccato OriginalL [Chap, xxv 


QuAMVis ergo nee lex per Moysen data potuerit a quoquam 

homine regnum mortis auferre; erant tamen et legis tempore 

homines Dei, non sub lege terrente, convincente, puniente, sed 

sub gratia delectante, sanante, liberante. Erant qui dicerent, 

Ps. I. (li.) 7. Ego in iniquitatihus conceptus sum, et in peccatis mater mea 

Ps. xxxvii. me in utero aluit; et, Non est pax in ossibus meis a facie pec- 

(xxxviii.)4. . . , 

catorwm Tueorum; et, Cor mundum crea in me, Deus, et spiritum 
Ps. 1. (li) 7» rectum innova in viscerihus meis; et, Sjnritu jrrincijyali confirma 

me; et, Spiritum Sanctum tuum ne auferas a me. Erant qui 
Ps. cxv. I dicerent, Gredidi, pro2)ter quod locutus sum, Eadem quippe et 

ipsi mundabantur fide, qua et nos. Unde et Apostolus dicit, 
2 Cor. iv. 13. Hahentes autem eumdem sjnritumjldei, secundum quod scriptum 

est, Oredidi, j^fopter quod locutus sum; et nos credimus, propter 
isa. vii. 14 ; quod et loQuimur. Ex ipsa fide dicebatur, Ecce virgo in utero 

Matt. i. 23. ^ . . ^ . ^,. ^ , . ^ 

accipiet, et pariet jUium ; et vocabunt nomen ejus Emmanuel, 
quod est interpretatum, Nobiscum Deus. Ex ipsa fide de ipso 

Ps. xviii. dicebatur, Et ijyse tanquam sj)onsus j^'^ocedens de thalamo suo: 
exsultavit ut gigas ad currendam viam; a summo coeli egressio 
ejus, et occur sus ejus usque ad summum coeli; et non est qui se 

Ps. xHv. abscondat a calore ejus. Ex fide ipsa ipsi dicebatur, Thronus 
tuus, Deus, in saeculum saeculi ; virga directionis, virga regni 
tui : dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem, propterea unxit te 
Deus, Deus tuus, oleo exsultationis prae pa/rticipibus tuis. Eodem 
spiritu fidei ab illis haec futura videbantur, quo a nobis facta 
creduntur. Neque enim qui nobis ista fideli dilectione pro- 
phetare potuerunt, eorum ipsi participes non fuerunt. Et unde 

Acts XV. est quod dicit apostolus Petrus, Quid terdatis Deum, imponere 
jugum supn'a collum discipulorum, quod neque patres nostri, 
neque nos potuimus portare; sed per gratiam Domini Jesu cre- 
dimus salvi fieri, quemadmodum et illi : nisi quia et illi per 
gratiam Domini Jesu Christi salvi facti sunt, non per legem 

Rom. iii. Moysi, per quam non sanatio, sed cognitio est facta peccati ? 
Nunc autem sine lege justitia Dei manifestata est, testificata 
per Legem et Propbetas. Si ergo nunc manifestata est, etiam 

Chap. XXVI.] De Peccato Originali. 257 

tunc erat, sed occulta. Cujus occultationem significabat templi 
velum, quod est ad ejus significandam revelationem Christo Matt, xxvii 
moriente conscissum. Et tunc ergo ista gratia unius Mediatoris 
Dei et hominum, hominis Christi Jesu, erat in populo Dei : sed 
tanquam in vellere pluvia, quam non debitam, sed voluntariam Ps. ixvii. 

,, , T . . , , (Ixviii.) 10. 

segregat Deus haereditati suae, merat latens ; nunc autem velut Judg. vi. 
siccato illo vellere, hoc est, Judaico populo reprobato, in omnibus 
gentibus tanquam in area cernitur patens. 


30. Non igitur, sicut Pelagius et ejus discipuli, tempora 
dividamus, dicentes primum vixisse justos homines ex natura, 
deinde sub lege, tertio sub gratia ; ex natura, scilicet ab Adam 
tarn longa aetate, qua lex nondum erat data. 'Tunc enim,' 
aiunt, ' duce ratione cognoscebatur Creator, et quemadmodum 

esset vivendum, scriptum gerebatur in cordibus, non lege litterae, , j ' f 
sed naturae. Verum vitiatis moribus,' inquiunt, * ubi coepit non ' r^ , 
sufficere natura jam decolor, lex ei addita est, qua, velut luna, 
fulgori pristino detrita rubigine redderetur. Sed posteaquani 
nimia,' sicut disputant, 'peccandi consuetudo praevaluit, cui 
sanandae lex parum valeret, Christus advenit, et tanquam morbo 
desjieratissimo, non per discipulos, sed per se ipsum medicus 
ipse subvenit.' 

31. Haec disputantes, a gratia Mediatoris justos excludere 

conantur antiquos, tanquam Dei et illorum hominum non fuerit 

Mediator homo Christus Jesus, quia, nondum ex utero Virginis 

carne suscepta, homo nondum fuit, quando illi justi fuerunt. 

Quod si ita esset, nequaquam Apostolus diceret : Per hominem i Cor. xv. 

7 . . ... 21, 22. 

mors, et ^;er riominem resurrecho mortuorum: sicut enim m 

Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes vivificahuntur, 

Quandoquidem illi antiqui justi, secundum istorum vaniloquia, i i^ U' 

sibi sufficiente natura, nee Mediatore homine Christo indiguerunt, '* \ ia^ 

per quem reconciliarentur Deo; nee in eo vivificabuntur, ad 
cujus corpus et membra, secundum id quod propter homines 
homo factus est, non pertinere monstrantur. Si autem, quem- 

25^ -^^ Peccato Originali. [Chap, xxvii. 

admodum per Apostolos suos Veritas loquitur, sicut in Adam 
omnes moriuntur, sic et in Christo omnes vivijicabuntur ; quia 
per ilium Tiominem mors, et per istum hominem resurrectio mor- 
tuorum : quis audeat dubitare Christianus, etiam illos justos, qui 

[*remotiori- * receutioribus generis humani temporibus Deo placuerunt, ideo 
in resurrectionem vitae aeternae, non mortis aeternae esse ven- 
tures, quia in Christo vivificabuntur ; ideo autem vivificari in 

I Cor. xi. 3. Christo, quoniam ad corpus pertinent Christi ; et ideo pertinere 
ad corpus Christi, quia et ipsis caput est Christus ; ideo et ipsis 
caput esse Christum, quia unus Mediator est Dei et hominum 
homo Christus Jesus ? Quod eis non fuisset, nisi in ejus resur- 
rectionem per ejus gratiam credidissent. Et hoc quomodo fieret, 
si eum in carne venturum esse nescissent, neque ex hac fide juste 
pieque vixissent 1 Nam si propterea illis non profuit incarnatio 
Christi, quia nondum facta erat; nee nobis prodest judicium 
Christi de vivis et mortuis, quia nondum factum est. Si autem 
nos per hujus nondum facti, sed futuri judicii fidem stabimus ad 
dexteram Christi ; profecto illi per incarnationis ejus tunc non- 
dum factae, sed futurae fidem membra sunt Christi. 


32. Neque enim putandum est, quod antiquis justis sola quae 
semper erat, divinitas Christi, non etiam quae nondum erat, ejus 
humanitas revelata profuerit. Illud enim quod ait Dominus 
John viii. 56. Jesus, Abraham concupivit diem meum Mere, et vidit, et gavisus 
est; si diem suura voluit suum tempus intelligi, testimonium 
profecto perhibuit Abrahae, quod fide fuerit incarnationis ejus 
imbutus. Secundum banc enim habet tempus ; divinitas vero 
ejus omne tempus excedit, quia per illam universa facta sunt 
tempora. Quod et si quisquam de die sempiterno accipiendum 
putaverit, qui nullo finitur crastino, nuUo praevenitur hesterno, 
hoc est, de ipsa aeternitate, in qua coaetemus est Patri : quomodo 
id vere concupisceret Abraham, nisi ejus nosset futuram mor- 
talitatem, cujus quaesivit aetemitatem 1 Aut si ad hoc aliquis 
horum verborum sensum coarctat, ut dicat, nihil intelligendum 

Chap. XXIX.] De Peccato Originali, 359 

in eo quod ait Dominus, ' Quaesivit diem meum,' nisi, * Quaesivit 

me, qui sum dies permanens, hoc est, lumen indeficiens :' velut 

cum dicimus vitam Filii, de qua loquitur Evangelium dicens. 

Sic dedit et Filio vitam habere in semetijpso; non aliud ipsum, John v. 26. 

aliud ejus vitam, sed eumdem ipsum Filium intelligimus vitam, 

qui dixit, Ugo sum via, Veritas et vita : et de quo dictum est, John xiv. 6. 

Ipse est verus Deus et vita aeterna: ut hanc ejus aequalem Patri i John v. 20. 

divinitatem videre cupierit Abraham, nequaquam incarnatione 

ejus praecognita, sicut eum nonnulli etiam philosophi quaesive- 

runt, qui nihil de ejus carne didicerunt ; numquid et illud, quod 

jubet Abraham, ponere manum servum suum sub femore suo, et Gen. xxiv. 

jurare per Deum coeli, aliter quisquam recte intellecturus est, ^' ^' 

nisi Abraham scisse, in qua venturus esset Deus coeli, carnem de 

illo femore propagari ? 


33. Cujus carnis et sanguinis, quando ipsum Abraham bene- 
dixit, Melchisedech etiam testimonium Christianis fidelibus notis- Gen. xiv. 
simum protulit, ut tanto post Christo diceretur in Psalmis, quod 
nondum factum, sed adhuc futurum, eadem tamen ipsa et patrum 

quae nostra est, fides una cantabat : Tu es sacerdos in aeternum, Ps.cix.(cx.)4. 
secundum ordinem Melchisedech. In Adam quippe invenientibus 
mortem, per hoc prodest Christus quod est Mediator ad vitam. 
Non autem per hoc Mediator est, quod aequalis est Patri : per 
hoc enim, quantum Pater, tantum et ipse distat a nobis : et 
quomodo erit medietas, ubi eadem ipsa distantia est 1 Ideo 
Apostolus non ait, Unus mediator Dei et hominum Christus i Tim. ii. 5. 
Jesus ; sed, homo Christus Jesus. Per hoc ergo Mediator, per 
quod homo : inferior Patre per quod nobis propinquior; superior 
nobis per quod Patri propinquior. Quod apertius ita dicitur : 
Inferior Patre, quia in forma servi; superior nobis, quia sine Philip, ii. 7. 
labe peccati. 


34. QuAPEOPTEK quisque humanam contendit in qualibet 
aetate naturam non indigere medico secundo Adam, quia non 

s 2 

a6o De Peccato Originali. [Chap. xxx. 

est vitiata in primo Adam, non in aliqua quaestione, in qua 
dubitari vel errari salva fide potest, sed in ipsa regula fidei qua 
Christiani sumus, gratiae Dei convincitur inimicus. Quale est 
autem, quod ab istis ilia quae ante fuit, velut adhuc minus malis 
moribus vitiata, hominum laudatur natura; neque respiciunt 
tantis tanquam intolerabilibus peccatis homines tunc fuisse sub- 
Gen, vii. 7. mersos, ut excepto uno liomine Dei et ejus conjuge, tribusque 
filiis et totidem nuribus, justo judicio Dei, sicut igne postea terra 
exigua Sodomorum, ita totus mundus diluvio deleretur? Ex 
Rom. V. 12. quo tempore igitur per unum hominem peccatum intravit in 
mundum, et per peccatum mors, et ita in omnes homines per- 
transiit, in quo omnes peccaverunt, profecto universa massa 
perditionis facta est possessio perditoris. Nemo itaque, nemo 
prorsus inde liberatus est, aut liberatur, aut liberabitur nisi 
gratia Redemptoris. 


35. Et ante Abraham quidem utrum aliquo corporali et 
visibili sacramento justi, vel eorum parvuli signarentur, Scrip- 
Rom, iv. II. tura non exprimit. Ipse tamen Abraham signum accepit cir- 
cumcisionis, signaculum justitiae fidei. Et sic accepit, ut deinceps 
etiam omnes parvulos domus suae circumcidere juberetur, recen- 
Gen.xvii. 12. tissimos a visceribus matrum, octavo die nativitatis eorum ; ut 
etiam hi, qui corde ad justitiam credere non dum possent, justi- 
tiae tamen fidei signaculum sumerent. Quod sub terrore tanto 
est imperatum, ut diceret Deus, animam illam de suo populo 
Gen. xvii. 14. perituram, cujus octavo die praeputii circumcisio facta non 
.fuisset. Hujus tarn horribilis poenae justitia si quaeratur, 
nonne istorum omnis de libero arbitrio et laudabili sanitate 
et puritate naturae, quantumlibet arguta sit argumentatio, re- 
percussa et confracta dissiliet % Quid enim mali, quaeso, parvulus 
propria voluntate commisit, ut alio negligente et eum non cir- 
cumcidente, ipse damnetur, damnatione tam severa, ut pereat 
anima ilia de populo suo % Neque enim temporalis mortis terror 
incussus est; cum de justis, quando moriebantur, tunc potius 
Gen. xxx. 17. diccrctur, Et appositus est ad populum suum; vel, appositus est 

Chap. XXXII.] De Peccato Originali. 261 

ad jpatres suos : quoniam deinceps homini nulla tentatio for- i Mac. ii. 69. 
midatur, quae ilium separet a populo suo, si populus ejus ipse est ^ ^ ^"^' ^ ' 
populus Dei. 


36. Quid sibi ergo vult, pro nuUo propriae voluntatis admisso, 
tanta damnatio ? Neque enim, sicut nonnuUi secundum Pla- 
tonicos opinantur, hoc uniuscujusque infantis animae redditur, 
quod ante istam vitam sua voluntate commisit, cum haberet 
ante hoc corpus vel bene vel male liberum vivendi arbitrium : 
cum Paulus apostolus apertissime dicat, nondum natos nihil Rom. ix.n 
egisse boni vel mali. Unde ergo recte infans ilia perditione 
punitur, nisi quia pertinet ad massam perditionis, et juste intel- 
ligitur ex Adam natus, antiqui debiti obligatione damnatus, nisi 
inde fuerit, non secundum debitum, sed secundum gratiam libe- 
ratus ? Quam gratiam, nisi gratiam Dei, per Jesum Christum 
Dominum nostrum"? Quem profecto inter caetera veterum 
sacramenta etiam ipsa praeputii circumcisio prophetavit. Dies 
enim octavus est in hebdomadarum recursibus dies Dominicus, 
quo resurrexit Dominus : et petra erat Christus, unde circum- i Cor. x. 4. 
cisionis cultellus petrinus ; et caro praeputii, corpus peccati. 


37. Mutatis proinde sacramentis, posteaquam venit qui eis 
significabatur esse venturus, non tamen mutato Mediatoris 
auxilio, qui etiam priusquam venisset in carne, antiqua sua 
membra liberabat suae incarnationis fide, et nos cum essemus 
mortui delictis et praeputio carnis nostrae, convivificati sumus Colos. ii. 
Christo, in quo circumcisi sumus circumcisione non manu facta, 
quam figurabat circumcisio manu facta, ut evacuaretur corpus Rom. vi. 6. 
peccati, cum quo sumus ex Adam nati. Damnatae originis 
propagatio nos damnat, nisi mundemur similitudine carnis pec- Rom. viii. 3. 
cati, in qua missus est sine peccato, qui tamen de peccato 
daranavit peccatum, factus pro nobis peccatum. Unde dicit 

262 De Peccato Oingmali. [Chap, xxxiii. 

2 Cor. V. Apostolus : Ohsecramus pro Christo, reconciliamini Deo : eum 
2o> 21, . 

qui non noverat peccatum, pro nobis peccatum fecit, ut nos simus 

justitia Dei in ijyso. Deus ergo, cui reconciliamur, fecit eum 

pro nobis peccatum, id est, sacrificium per quod dimitterentur 

nostra peccata: quoniam peccata vocantur sacrificia pro pec- 

catis. Et utique ipse pro peccatis nostris immolatus est, nullum 

habens vitium, solus in hominibus quale quaerebatur etiam tunc 

in pecoribus, quo significabatur unus sine vitio ad vitia sananda 

venturus. Quocumque igitur die suae nativitatis infans baptize- 

tur in Christo, tanquam octavo circumciditur die : quoniam in 

* illo circumciditur, qui tertio quidem ex quo crucifixus est, sed 

octavo in hebdomadibus resurrexit die. Circumciditur autem in 

Colos. ii. n. exspoliationem corporis carnis, id est, ut debitum quod contagio 
carnalis generationis attraxit, gratia spiritualis regenerationis 

Job xiv. 4, absolvat. Nullus enim est mundus a sorde, (qua, obsecro, sorde, 
nisi peccati 1) nee infans, cujus est unius diei vita super terram. 


38. Sic autem argumentantur, dicentes : 'Ergo malum sunt 
nuptiae, et non est opus Dei homo quem generant nuptiae 1 ' 
Quasi nuptiarum bonum sit morbus concupiscentiae, in quo 
I Thes. Iv. 5. uxores diUguut qui ignorant Deuni, quod Apostolus prohibet ; 
ac non potius pudicitia conjugalis, qua in bonos usus ordinate 
filios procreandi redigitur libido carnalis : aut vero possit esse 
homo nisi opus Dei, non solum qui de conjugio, verum etiam 
qui de fornicatione, vel de adulterio procreatur. Sed in hac 
quaestione, ubi quaeritur, non cui rei Creator, sed cui Salvator 
sit necessarius, non intuendum est quid boni sit in procreations 
naturae, sed quid in peccato mali, quo certum est vitiatam esse 
naturam. Simul autem utrumque propagatur, et natura, et 
naturae vitium ; quorum est unum bonum, alterum malum. 
Illud de Conditoris largitate sumitur, hoc de originis damna- 
tione attrahitur : illi est causa bona voluntas Dei summi, huic 
, mala voluntas hominis primi : illud indicat Deum creaturae 
institutorem, hoc indicat Deum iuobedientiae punitorem : deni- 

Chap. XXXIV.] De Peccato OriginaLi, 263 

que idem ipse Christus propter illud creandum factor est hominis, 
propter hoc sanandum factus est homo. 


39. BoNUM ergo sunt nuptiae in omnibus quae sunt propria 
nuptiarum. Haec autem sunt tria, generandi ordinatio, fides 
pudicitiae, connubii sacramentum. Propter ordinationem gene- 
randi scriptum est : Yolo juniores nuhere, filios jprocreare, 1 Tim. v. 14. 
matresfamilias esse. Propter fidem pudicitiae : Uxor nan habet 1 Cor. vii. 4. 
2)otestatem sui corporis, sed vir: similiter et vir non habet 
2)otestatem sui corporis, sed mulier. Propter connubii sacra- 
mentum : Quod Deus conjunxit, homo non se2)aret. De quibus Matt. xix. 6. 
in aliis opusculis nostris, quae vobis non sunt incognita, quantum 
Domino adjuvante potuimus, satis nos disseruisse meminimus. 
Propter haec omnia, honorabiles nuptiae in omnibus, et thorus Heb. xiH. 4. 
immaculatus. In quantum enim nuptiae honae sunt, in tantum 
faciunt plurimum boni etiam de libidinis malo ; quoniam libidine 
non bene utitur libido, sed ratio. Libido est autem in ilia, quam Rom. vii. 23. 
notat Apostolus, repugnante legi mentis, inobedientium lege 
membrorum: ratio vero bene utens libidine, ipsa est in lege 
nuptiarum. Nam si nullum de malo bonum fieri posset, nee 
Deus ex adulterino concubitu hominem conderet. Sicut ergo 
adulterii damnabile malum, quando et inde homo nascitur, non 
imputatur Deo, qui certe in opere hominum malo facit ipse 
opus bonum; ita quidquid est pudendum in membrorum ilia 
inobedientia, de qua erubuerunt qui post peccatum foliis ficul- Gen. iii. 7. 
neis eadem membra texerunt, non nuptiis imputatur, propter 
quas concubitus conjugalis non solum est licitus, verum etiam 
utilis et honestus ; sed imputatur peccato inobedientiae, cujus 
haec poena est consecuta, ut homo inobediens Deo sua quoque 
sibi inobedientia membra sentiret; de quibus erubescens, quod 
non ad arbitrium voluntatis ejus, sed ad libidinis incentivum 
velut arbitrio proprio moverentur, quae pudenda judicavit, ope- 
rienda curavit. Non enim confundi debuit homo de opere Dei, 
aut ullo modo fuerant creato erubescenda, quae instituenda visa 
sunt Creatori. Itaque nee Deo nee homini ilia simplex nuditas 

2^4 De Peccato Originali. [Chap. xxxv. 

displicebat, quando nihil erat pudendum, quia nihil praecesserat 


40. EssENT autera procul dubio nuptiae etiam non praece- 
dente peccato, quia neque ob aliam causam viro adjutorium, non 

Gen. i. 28. alius vir, sed femina facta est. Et ilia Dei verba, Crescite, et 
multijylicamini ; non est damnandorum praedictio peccatorum, 
sed fecundatarum benedictio nuptiarum. His enim Deus ineffa- 
bilibus suis verbis, id est, divinis rationibus in suae sapientiae, _ 
per quam facta sunt omnia, veritate viventibus, vim seminis 
indidit primis hominibus. Si autem peccato non fuisset de- 
honestata natura, absit ut opinemur tales futuras fuisse nuptias 
in paradiso, ut in eis ad prolem seminandam non nutu volun- 
tatis, sicut pes ad ambulandum, manus ad operandum, lingua 
ad loquendum ; sed aestu libidinis membra genitalia move- 
rentur. Nee sicut nunc fit, virginitatis integritas ad concipi- 
endos fetus vi turbidi vitiaretur ardoris, sed obsequeretur 
imperio tranquillissimae charitatis : et eo modo non esset dolor 
et cruor virginis concumbentis, quomodo non esset etiam matris 
gemitus parientis. Haec ideo non creduntur, quia in ista 
mortalitatis conditione inexperta sunt. In deterius quippe 
vitio mutata natura non invenit primae illius puritatis ex- 
emplum. Sed fidelibus loquimur, qui noverunt credere divinis 
eloquiis, etiam nullis adhibitis expertae veritatis exemplis. 

Gen. ii. 7, 22. Quomodo cuim nunc ostendam sine ullis parentibus de pulvere 
hominem factum, eique de suo latere conjugem? Et tamen 
quod oculus jam non invenit, fides credit. 


41. Sic ergo et primarum nuptiarum sine libidinis passione 
tranquillitas, et motus genitalium sicut aliorum membrorum, 
non ad efi'renati caloris incitamentura, sed ad voluntatis arbi- 
trium (quales nuptiae perseverassent, si peccati non intervenisset 
opprobrium), nunc ostendi non potest : sed ex iis quae divina 

Chap. XXXVII.] De Peccato Originalu 26^ 

auctoritate conscripta sunt, non immerito credi potest. Sic 
enim modo non invenio sine pruriente libidine concumbentem, 
sicut non invenio sine dolore et gemitu parturientem, sine 
futura morte nascentem : et tamen secundum Scripturarum 
sanctarum veritatem, gemitus parturientis et mors hominis non 
fuissent, si peccatum non praecessisset. Sic nee illud unde 
erubuerunt, qui membra ilia texerunt : quia et hoc in eisdem 
Sanctis Litteris praecedente peccato scriptum est consecutum. 
Membra quippe ilia nisi indecens motus oculis eorum, non 
utique clausis, sed in hoc non apertis, hoc est, non attentis, 
animadvertenda nuntiasset ; nihil in suo corpore, quod utique 
totum Deus laudabile fecerat, pudendum velandumque sensis- 
sent ; quia nisi praeisset facinus, quod inobedientia est ausa 
committere, non sequeretur dedecus, quod verecundia vellet 


42. Clarum est igitur, hoc non esse nuptiis imputandum, 
quod etsi non esset, nuptiae tamen assent; quarum bonum 
non aufertur isto malo, sed ab eis et hoc malum in usum 
vertitur bonum. Yerum quia jam ista conditione mortalium, 
nunc simul aguntur concubitus et libido ; eo fit ut cum libido 
reprehenditur, etiam nuptialis concubitus licitus et honestus 
reprehendi putetur ab eis, qui nolunt discernere ista vel nesci- 
unt. Nee attendunt illud esse nuptiarum bonum, unde glori- 
antur nuptiae, id est, proles, pudicitia, sacramentum; illud 
autem non esse nuptiarum, sed carnalis concupiscentiae malum, 
de quo erubescunt et nuptiae. Sed quia sine illo malo fieri non 
potest nuptiarum bonum, hoc est, propagatio filiorum ; ubi ad 
hujusmodi opus venitur, secreta quaeruntur, arbitri removentur, 
filiorum quoque ipsorum, si jam inde aliqui nati sunt, cum per 
aetatem sentire ista jam coeperint, praesentia devitatur : atque 
ita nuptiae sinuntur exercere quod licet, ut non negligant 
occultare quod dedecet. Hinc est quod infantes etiam qui 
peccare non possunt, non tamen sine peccati contagione nas- 
cuntur ; non ex hoc quod licet, sed ex eo quod dedecet. Nam 

^66 De Peccato Originalu [Chap, xxxviii. 

ex hoc quod licet, Datura nascitur ; ex illo quod dedecet, vitium. 
Naturae nascentis est auctor Deus, qui hominem condidit, et 
qui virum ac feminam nuptiali jure conjunxit : vitii vero auctor 
est diaboli decipientis calliditas, et hominis consentientis vo- 


43. Ubi nihil Deus fecit, nisi quod hominem voluntate pec- 
cantem justo judicio cum stirpe damnavit : et ideo ibi quidquid 
etiam nondum erat natum, merito est in praevaricatrice radice 
damnatum; in qua stirpe damnata tenet hominem generatio 
carnalis, unde sola liberat regeneratio spiritualis. Ideo regene- 
ratis parentibus, si tamen in eadem gratia perseveraverint, 
procul dubio ista propter remissionem peccatorum, quae in eis 
facta est, non nocebit, nisi cum ea male utuntur, non solum in 
omnibus illicitis corruptelis, verum etiam in ipsis conjugibus 
quando non propagandi voluntate operam creandis filiis im- 
pendunt, sed lasciviendi voluptate exsaturandae cupidini inser- 
viunt. Quod propter vitandas fomicationes maritis et uxoribus 
TCor.vii.s,6. ne fraudcut invicem, nisi ex consensu ad tempus, ut orationibus 
vacent, secundum veniam, non Secundum imperium, concedit 
Apostolus. Evidenter quippe dum tribuit veniam, denotat 
culpam. Nuptialis auteni concubitus, quem matrimoniales 
quoque indicant tabulae, causa procreandorum fieri filiorum, 
per se ipsum prorsus, non in comparatione fornicationis, est 
bonus : qui tametsi, propter corpus mortis, quod nondum est 
resurrectione renovatum, sine quodam bestiali motu, de quo 
natura erubescit humana, non potest fieri ; tamen ipse concu- 
bitus non est peccatum, ubi ratio libidine utitur ad bonum, 
non superatur ad malum. 


44. Obesset ista carnis concupiscentia, etiam tantummodo 

t*eisinest?] quod iucssct, uisi pcccatorum remissio sic prodesset, ut quae *in 

eis est et nato, et renato, nato quidem et inesse et obesse, 

Chap. XL.] Dc Peccato OHginalu 267 

renato autem inesse quidem, sed non obesse possit. In tantum 
enim obest natis, ut nisi renascantur, nihil possit prodesse si 
tiati sunt de renatis. Manet quippe in prole, ita ut ream faciat, 
originis vitlum, etiam si in parente reatus ejusdem vitii remis- 
sione ablutus est peccatorum, donee omne vitium cui consen- 
tiendo peccatur regeneratione novissima consumatur : id est, 
ipsius etiam renovatione carnis, quae in ejus resurrectione 
futura promittitur, ubi non solum nulla peccata faciamus, sed 
nee habeamus ulla desideria vitiosa, quibus consentiendo pec- 
cemus ; ad quam beatam perfectionem hujus, quod nunc datur, 
sancti lavacri gratia pervenitur. Qua enim regeneratione 
spiritus modo fit ut peccata omnia praeterita remittantur, ejus 
merito fiet etiam regeneratio carnis in aeternam vitam, qua in 
ipsa carne incorruptibiliter resurgente peccatorum omnium 
incitamenta sanentur. Sed ea salus adhuc in spe facta est, non 
tenetur in re ; neque possidetur per praesentiam, sed exspecta- 
tur per patientiam. 


Ac per hoc non solum peccata omnia, quorum nunc remissio 
fit in Baptismo, quae reos faciunt, dum desideriis vitiosis con- 
sentitur atque peccatur ; verum etiam ipsa desideria vitiosa, 
quibus si non consentitur, nullus peccati reatus contrahitur, 
quae non in ista, sed in alia vita nulla erunt, eodem lavacro 
Baptismatis universo purgantur. 

45. Reatus itaque vitii ejus de quo loquimur, in regene- 
ratorum prole carnali tamdiu manebit, donee et illic lavacro 
regenerationis abluatur. Regeneratus quippe non regenerat 
filios carnis, sed generat; ac per hoc in eos non quod regene- 
ratus, sed quod generatus efet, trajicit. Sic igitur, sive reus 
infidelis, sive absolutus fidelis, non generat absolutes uterque, 
sed reos : quomodo non solum oleastri, sed etiam oleae semina 
non oleas generant, sed oleastros. Sic itaque in damnatione 
hominem prima nativitas tenet, unde nisi secunda non liberat. 
Tenet ergo diabolus, liberat Christus : tenet deceptor Evae, 
liberat Filius Mariae : tenet qui per conjugem venit ad virum. 

268 De Peccato Originali. [Chap. xl. 

liberat qui de conjuge natus est, quae non pertulit virum : tenet 
qui causam libidinis intulit feminae, liberat qui sine libidine 
est conceptus in femina. Omnes ille prorsus per unura tenere 
potuit, nee ab ejus dominatione liberat nisi unus, quern tenere 
non potuit. Denique ipsa Ecclesiae Sacramenta, quae tarn 
priscae traditionis auctoritate concelebrat, ut ea isti, quamvis in 
parvulis existiment simulatorie potius quam veraciter fieri, non 
tamen audeant aperta improbatione respuere ; ipsa, inquam, 
sanctae Ecclesiae Sacramenta satis indicant, parvulos a partu 
etiam recentissimos per gratiam Christi de diaboli servitio libe- 
rari. Excepto enim quod in peccatorum remission em, non 
fallaci, sed fideli mysterio baptizantur, etiam prius exorcizatur 
in eis et exsufflatur potestas contraria ; cui etiam verbis eorum 
a quibus portantur, se renuntiare respondent. Quibus omnibus 
rerum occultarum sacratis et evidentibus signis, a captivatore 
pessimo ad optimum Redemptorem transire moustrantur ; qui 

Matt. xii. 29. pro uobis infirmitato suscepta, alligavit fortem, ut vasa ejus 

1 Cor. i. 25. eriperet : quia infirmum Dei non solum est hominibus, verum 
et angelis fortius. Liberans itaque Deus pusillos cum magnis, 
in utrisque ostendit quod locuta est per Apostolum Veritas. 
Non enim solos aetate majores, sed etiam pusillos eruit a potes- 

Coios. i. 13. tate tenebrarum, ut transferat in regnum Filii charitatis 

46. Nee quisquam miretur, et dicat, ' Cur hoc creat bonitas 

Dei, quod possideat malignitas diaboli?' Hoc enim suae crea- 

* turae seminibus ex ilia bonitate largitur, qua etiam facit solem 

Matt. V. 45. suum oriri super bonos et malos, et pluit super justos et in- 
justos. Hac quippe bonitate etiam ipsa semina benedixit, vel 
benedicendo constituit ; quam benedictionem naturae laudabili 
culpa damnabilis non ademit. Quae licet per Dei punientis 
justitiam valuerit, ut homines cum peccati originalis vitio nasce- 
rentur ; non tamen valuit, ut homines non nascerentur. Sicut in 
ipsis aetate majoribus quaelibet vitia peccatorum non ex homine 
hominem tollunt ; sed perraanet Dei opus bonum, in quantis- 

Ps.xivin. cumque malis operibus impiorum. Nam etsi homo in honore 
positus, et non intelligens, comparatur pecoribus, eisque similis 
fit ; non tamen usque adeo similis fit, ut pecus sit. Comparatur 

(xlix.) 13. 

Chap, xli.] De Peccato Originali. 269 

iiamque per vitium, non per naturam ; non pecoris vitio, sed 
naturae. Tantue namque excellentiae est in comparatione 
pecoris homo, ut vitium hominis natura sit pecoris : nee tamen 
ideo natura hominis in naturam vertitur pecoris. Ac per hoc 
Deus hominem damnat propter vitium, quo natura dehones- 
tatur; non propter naturam, quae vitio non aufertur. Bestias 
vero absit ut opinemur poenae damnationis obnoxias, quas 
justum est ut miseriae sint expertes, quae nee beatitudinis 
possunt esse participes. Quid ergo mirum est vel iniquum, ut 
immundo spiritui subdatur homo, non propter naturam, sed 
propter immunditiam suam, quam non ex opere divino, sed ex 
humana voluntate venientem in origin;s labe contraxit ; cum 
et ipse spiritus immundus bonum sit, quod spiritus; malum, 
quod immundus % Illud quippe est ex Dei opere, hoc ex 
propria voluntate. Natura itaque fortior, id est, angelica, in- 
feriorem naturam, id est, humanam, vitii societate subditam 
tenet. Ideo Mediator, angelis fortior, infirmus propter homines 
factus est; sic superbia captivatoris Redemptoris humilitate 
destruitur ; ut qui super filios hominis angelica fortitudine 
gloriatur, a Filio Deo suscepta humana infirmitate vincatur. 


47. Sed jam etiam istum conclusuri librum, oportere arbitra- 
mur, ut Ambrosium antistitem Dei, cujus inter Latinae linguae DeGrat.Chr. 
scriptores ecclesiasticos praecipue Pelagius integerrimam fidem 
praedicat, sicut de gratia fecimus, ita et de peccato originali, in 
quo delendo ipsa gratia evidentius commendatur, calumniosae 
istorum loquacitati respondere faciamus. In eo opere quod 
scripsit de Resurrectione sanctus Ambrosius : * Lapsus sum,' Ambr. de 
inquit, 'in Adam, de paradiso ejectus in Adam, mortuus in 
Adam; *quem non revocat nisi me in Adam invenerit, ut in illo [*'quomodo,' 
culpae obnoxium, morti debitum, ita in Christo justificatum.' 
Item scribens contra Novatianos ait : * Omnes homines sub pec- Ambr. de 
cato nascimur, quorum ipse ortus in vitio est, sicut habes lectum, 
dicente David, Ecc^ in iniquitatibus conceptus sum, et in delictis Ps. i. (H.) 7. 

270 De Peccato Originali. [Chap. xli. 

2ye2)&rit me mater mea. Ideo Pauli caro corpus mortis erat, sicut 

Rom. vii. 24. ipse ait : Quis me liheroMt de corpore mortis hujus ? Christi 

autem caro damnavit peccatum, quod uaseendo non sensit, quod 

moriendo crucifixit; ut in carne nostra esset justificatio per 

gratiam, ubi erat ante colluvio per culpara/ Item idem ipse cum 

[Aiostwork.] exponeret Isaiam prophetam loquens de Christo : 'Ideo,' inquit, 

*et quasi homo per universa tentatus est, et in similitudine 

Heb. iv. 15. hominum cuncta sustinuit : sed quasi de Spiritu natus abstinuit 

Ps.cxv.(cxvi. a peccato. Omnis enim homo mendax; et nemo sine peccato, 

nisi unus Deus. Servatum est igitur, ut ex viro et muliere, id 

est, per illam corporum commixtionem, nemo videatur expers 

esse delicti. Qui autem expers est delicti, expers est etiam 

hujusmodi conceptionis.' Item cum exponeret Evangelium 

Ambr. on St. sccundum Lucam : ' Non enim virilis coitus,' inquit, * vulvae 

Luke, b. n. s. . . . , , ... 

56- virginalis secreta reseravit, sed immaculatum semen inviolabili 

utero Spiritus Sanctus infudit. Solus enim per omnia ex natis 
de femina sanctus Dominus Jesus, qui terrenae contagia cor- 
ruptelae immaculati partus novitate non senserit, et coelesti 
maj estate depulerit.' 

48. His tamen verbis hominis Dei, quem tanto praeconio ipse 

Above, s. 14. laudavit Pelagius, contradicit, et dicit, * sicut sine virtute, ita nos 
sine vitio procreari.' Quid igitur restat, nisi aut istum Pelagius 
suum damnet errorem, aut eum sic Ambrosium laudasse poe- 
niteat 1 Sed quia ista secundum Catholicam fidem beatus Am- 
brosius, ut episcopus Catholicus, est locutus; sequitur ut ab 
hac via fidei devius merito Pelagius, cum Coelestio discipulo 
suo, Catholicae Ecclesiae sit auctoritate damnatus, nisi eum non 
Ambrosium laudasse, sed contra Ambrosium sensisse poeniteat. 
Scio vos ea quae ad aedificationem vel confirmationem fidei con- 
scribuntur insatiabiliter legere : verumtamen hie liber, quantum- 
libet sit ad hoc utilis, jam tandem aliquando finiendus est. 


De Peccato Originali, 271 

♦ Rbteactations/ ii. 50. 

Contra Pelagium et Coelestium, de Gratia Christi et de Peccato Originali, 
ad Albinam, Pinianum et Melaniam, lihri duo. 

POSTEAQUAM Pelagiana haeresis cum suis auctoribus ab episcopis Eccle- 
siae Romanae, prius Innocentio, deinde Zosimo, cooperantibus conciliorum 
Africanorum litteris, convicta atque damnata- est ; scrips! duos libros ad- 
versus eos, unum de Gratia Christi, alterum de Peccato Originali. Hoc 
opus sic incipit : * Quantum de vestra corporali et maxime spiritual! salute 




A respectful address to Boniface as holding the highest See. 

1. NovERAM te quidem fama celeberrima praedicante, et fre- 
quentissimis atque veracissimis nuntiis quanta esses Dei gratia 
plenus acceperam, beatissime atque venerande papa Bonifaci. 
Sed posteaquam te etiam praesentia corporali frater meus vidit 
Alypius, acceptusque a te benignissime ac sincerissirae, mutua 
miscuit dietante dilectione colloquia, tecumque convivens, et 
parvo licet tempore, magno tibi junctus affectu, se simul et me 
refudit animo tuo, teque mihi reportavit in suo, tanto major in 
me tuae Sanctitatis est facta notitia, quanto certior amicitia. 
Neque enim dedignaris, qui non alta sapis, quamvis altius prae- 
sideas, esse amicus humilium, et amorem rependere impensum. 
Quid est enim aliud amicitia, quae non aliunde quam ex amore 
nomen accepit, et nusquam nisi in Christo fidelis est, in quo solo 
esse etiam sempiterna ac felix potest ? Unde et accepta per eum 
fratrem, per quem te familiarius didici, majore fiducia, ausus sum 
aliquid ad tuam Beatitudinem scribere de his rebus, quae hoc 
tempore episcopalem curam, si qua in nobis est, ad vigilantiam 
pro grege Dominico stimulo recentiore soUicitant. 

Chap. I.] Contra duas Epis tolas Pelagianorum. i']2, 

2. Novi quippe haeretici, inimici gratiae Dei, quae datur 
pusillis et magnis per Jesum Christum Dominum nostrum, etsi 
jam cavendi evidentius apertiore improbatione monstrantur, 
non tamen quiescunt scriptis suis minus cautorum vel minus 
eruditorum corda tentare. Quibus utique esset respondendum, 
ne se vel suos in illo nefando errore firmarent; etiam si non 
metueremus, ne quemquam Catbolicorum verisimili sermone 
deciperent. Cum vero non desinant fremere ad Dominici gregis 
caulas, atque ad diripiendas tanto pretio redemptas oves, aditus 
undecumque rimari, communisque sit omnibus nobis qui fungi- 
mur episcopatus officio (quamvis ipse in ea praeemineas celsiore 
fastigio) specula pastoralis ; facio quod possum pro mei particula 
muneris, quantum mihi Dominus adjuvantibus orationibus tuis 
donare dignatur, ut pestilentibus et insidiantibus eorum scriptis 
medentia et munientia scripta praetendam; quibus rabies qua 
furiunt aut etiam ipsa sanetur, aut a laedendis aliis repellatur. 

3. Haec autem quae duabus Epistolis eorum respondeo : uni 
scilicet quam dicitur Romam misisse Julianus, credo ut per 
illam, quos posset, suos aut inveniret, aut faceret, alteri autem 
quam decem et octo velut episcopi participes ejus erroris, non ad 
quoslibet, sed ad loci ipsius episcopum sua calliditate tentandum, 
et ad suas partes, si posset fieri, traducendum, ausi sunt Thessa- 
lonicam scribere : haec ergo quae istis, ut dixi, duabus Epistolis 
illorum ista disputatione respondeo, ad tuam potissimum diri- 
gere Sanctitatem, non tarn discenda quam examinanda, et ubi 
forsitan aliquid displicuerit, emendanda constitui. Indicavit 
enim mihi frater mens, quod eas illi dare ipse dignatus es, quae 
in tuas manus, nisi vigilantissima diligentia fratrum nostrorum 
filiorum tuorum, venire non possent. Ago autem gratias sin- 
cerissimae in nos benevolentiae tuae, quod eas me latere noluisti 
litteras inimicorum gratiae Dei, in quibus reperisti nomen 
meum calumniose atque evidenter expressum. Sed spero de 
Domino Deo nostro, quod non sine mercede quae in coelis est, Matt. v. 12. 
illi me lacerant dente maledico, quibus me pro parvulis, ne 

fallaci laudatori Pelagio perditi relinquantur, sed veraci Salvatori 
Christo liberandi offerantur, oppono. 

274 Contra duas Epistolas Pelagianorum. [Book t. 


Against the assertion that Catholics say that free-mil teas lost 
by the sin of Adam. 

4. Jam itaque Juliani respondeamus Epistolae. 'Dlcunt,' 
inquit, * iUi Manichaei, quibus modo non communicamus, id est, 
toti isti cum quibus dissentimus, quia primi hominis peccato, id 
est, Adae, liberum arbitrium perierit, et nemo jam potestatem 
habeat bene vivendi, sed omnes in peccatum carnis suae necessi- 
tate cogantur/ *Manichaeos' appellat Catholicos, more illius 
Joviniani, qui ante paucos annos, haereticus novus, virginitatem 
sanctae Mariae destruebat, et virginitati sacrae nuptias fidelium 
coaequabat. Nee ob aliud hoc objiciebat Catbolicis, nisi quia eos 
videri volebat accusatores vel damnatores esse nuptiarum. 

5. Liberum autem arbitrium defendendo praecipitaut, ut de 
illo potius ad faciendam justitiam, quam de Domini adjutorio 

I Cor. i. 31. confidatur, atque ut in se quisque, non in Domino glorietur. 
Quis autem nostrum dicat, quod primi hominis peccato perierit 
liberuin arbitrium de humane genere 1 Libertas quidem periit 
per peccatum, sed ilia quae in paradiso fuit, habendi plenam 
cum immortalitate justitiam ; propter quod natura humana 

John viii. 36. divina indiget gratia, dicente Domino, JSi vos Filius liberaverit, 
tunc vere liheri eritis: utique liberi ad bene justeque vivendum. 
Nam liberum arbitrium usque adeo in peccatore non periit, 
ut per illud peccent, maxime omnes qui cum delectatione pec- 
cant et amore peccati ; hoc eis placet quod eos libet. Unde et 

Rom. vi. Apostolus, Cum cssctis, inquit, servi 2>&ccati, liberi fuistis jus- 
titiae. Ecce ostenduntur etiam peccato minime potuisse, nisi 
alia libertate, servire. Liberi ergo a justitia non sunt, nisi 
arbitrio voluntatis : liberi autem a peccato non fiunt, nisi gratia 
Salvatoris. Propter quod admirabilis Doctor etiam verba ipsa 
discrevit : Cum enim servi essetis, inquit, peccati, liberi fuistis 
justitiae. Quern ergo fructuin habuistis tunc in his, in quibus 
nunc erubescitis? Nam finis illorum mors est: nunc autem 
liber ati a peccato, servi autem facti Deo, habetis fructum vestrum 
in sanctificationem, finem vero vitam aeternam. ' Liberos ' dixit 


Chap. III.] Contra dims Epistolas Pelagianorum, 275 

justitiae, non liberates : a peccato autem non liberos, ne sibi hoc 

tribuerent ; sed vigilantissime maluit dicere ' liberates,' referens 

hoc ad illam Domini sententiam, Bi vos Filius liberaverit, tunc 

vere liberi eritis. Cum itaque non vivant bene filii hominum, 

nisi effecti filii Dei, quid est quod iste libero arbitrio vult bene 

vivendi tribuere potestatem ; cum haec potestas non detur nisi 

gratia Dei, per Jesum Christum Dominum nostrum, dicente Rom. vli. 25. 

Evangelio, Quotquot autem receiyerunt eum, dedit eis potestatem John i. 12. 

Jllios Dei fieri ? 


Grace is not given according to deserts. 

6. Sed ne forte dicant, ad hoc esse adjutos, ut haberent potes- 
tatem fieri filii Dei ; ut autem banc accipere mererentur, prius 
eum libero arbitrio, nulla adjuti gratia, receperunt : haec est 
quippe intentio qua gratiam destruere moliuntur, ut eam dari 
secundum merita nostra contendant : ne forte ergo banc evan- 
gelicam sententiam sic dividant, ut meritum ponant in eo quod 
dictum est, Quotquot autem receperunt eum; ac deinde non gratis 
datam, sed huic merito redditam gratiam in eo quod sequitur, 
Dedit eis potestatem filios Dei fieri : numquid si quaeratur ab eis, 
quid sit, receperunt eum, dicturi sunt aliud, nisi, ' Crediderunt in 
eum ]' Ut igitur et hoc sciant ad gratiam pertinere, legant quod 
ait Apostolus : In nullo expavescatis ab adversariis, quae quidem Phil. i. 28, 29. 
est illis causa perditionis, vestrae autem salutis: et hoc a Deo ; 
quia vobis donatum est pro Christo, non tantum ut credatis in 
eum, sed ut etiam patiamini pro eo. Nempe utrumque dixit 
esse donatum. Item quod ait. Pax fratribus, et charitas cum fide, 
a Deo Patre et Domino Jesu Christo. Legant etiam quod ipse 
Dominus ait. Nemo potest venire ad me, nisi Pater, qui misit me, John vi. 44, 
traxerit eum. Ubi ne quisquam putet aliud dictum esse, venire ^ 
ad me, quam, * Credere in me;' paulo post cum de suo Corpore 
et Sanguine loqueretur, et scandalizati essent plurimi in sermone 
ejus, ait : Verba quae ego locutus sum vobis, spiritus et vita 
sunt; sed sunt quidam ex vobis qui non credunt. Deinde sub- 
junxit Evangelista : Sciebat enim Jesus ab initio, qui essent ere- 

T 2 

2y6 Contra duas Epistolas Pelagianoriim. [Book i. 

denies, et quis traditurus esset eum; et dicehat, Projpterea dixi 
vobis, quia nemo 2>otest venire ad me, nisi fuerit ei datum a Fatre 
meo. Sententiam scilicet iteravit qua dixerat, Nemo potest 
venire ad me, nisi Pater, qui misit me, traxerit eum. Et hoc 
propter credentes et non credentes se dixisse manifestavit, 
exponens quod dixerat, Nisi Pater, qui misit me, traxerit cum : 
idipsum aliis verbis repetendo in eo quod ait, nisi fuerit ei 
datum a Patre meo. Ille quippe trahitur ad Christum, cui 
datur ut credat in Christum. Datur ergo potestas ut filii Dei 
fiant, qui credunt in eum, cum hoc ipsum datur ut credant in 
eum. Quae potestas nisi detur a Deo, nulla esse potest ex 
libero arbitrio : quia nee liberum in bono erit, quod liberator 
non liberaverit; sed in malo liberum habet arbitrium, cui 
delectationem malitiae vel occultus vel manifestus deceptor in- 
Bevit, vel sibi ipse persuasit. 

7. Non itaque, sicut dicunt nos quidam dicere, et iste audet 
insuper scribere, * omnes in peccatum,' velut inviti, ' carnis suae 
necessitate coguntur : ' sed si jam in ea aetate sunt, ut propriae 
mentis utantur arbitrio, et in peccato sua voluntate retinentur, 
et a peccato in peccatum sua voluntate praecipitantur. Neque 
enim agit in eis etiam qui suadet et decipit, nisi ut peccatum 
voluntate committant, vel ignorantia veritatis, vel delectatione 
iniquitatis, vel utroque malo et caecitatis et infirmitatis. Sed 
haec voluntas quae libera est in malis, quia delectatur malis, 
ideo libera in bonis non est, quia liberata non est. Kec potest 
homo boni aliquid velle, nisi adjuvetur ab eo qui malum non 
potest velle, hoc est, gratia Dei per Jesum Christum Dominum 

Rom. xiv. 23. nostrum. Omne enim quod non est ex fide, peccatum est. Ac 
per hoc bona voluntas quae se abstrahit a peccato, fidelis est ; 

Habak. ii. 4. quia justus ex fide vivit. Ad fidem autem pertinet credere in 
Christum. Et nemo potest credere in eum, hoc est, venire ad 
eum, nisi fuerit illi datum. Nemo igitur potest habere volun- 
tatem justam, nisi nullis praecedentibus meritis acceperit 
veram, hoc est, gratuitam desuper gratiam. 

Chap. V.] Cofitva duas Epistolas Pelagianorum. 277 


It is Pelagians who overthrow free-will. 

8. Hoc isti nolunt elati et superbi, nee purgando defensores, 
sed extollendo praecipitatores liberi arbitrii. Qui non ob aliud 
nobis haec dicentibus indignantur, nisi quia gloriari in Domino 
dedignantur. Timuit tamen Pelagius episcopale judicium Palae- 
stinum : et cum ei fuisset objectum, quod diceret gratiam Dei De Gest. Pel. 
secundum merita nostra dari ; negavit se dicere, et eos qui hoc 
dicerent, anathematizando damnavit. Nee aliud tamen defen- 
dere invenitur in libris, quos postmodum scripsit ; fraudem se De Grat. 
putans hominibus judicantibus fecisse mentiendo, aut nescio ^' ^' ^'^' 
quomodo suum sensum verbis ambiguis obtegendo. 


Another calumny of Julian, ' They deny marriage to he ordained by God.* 
A third; that 'Conjugal intercourse is condemned.'' 

9. Sed jam videamus quod sequitur. ' Dicunt etiam/ inquit, 
' istas quae modo aguntur nuptias a Deo institutas non fuisse : 
quod in libro Augustini legitur, contra quem ego modo quatuor [De Nuptii 
libellis respondi. Cujus Augustini dicta inimici nostri in veri- 
tatis odium susceperunt.' His ejus calumniosissimis verbis 
breviter video respondendum : quia repetit ea postea, ubi vult 
ipse insinuare quasi contra nostra isti quid dicant ; ibi cum illo, 
quantum res postulare videbitur, Domino adjuvante certandum 
est. Nunc ergo respondeo, a Deo nuptias institutas, et tunc, 
quando dictum est, Fropterea relinquet homo patrem suum et Gen. ii. 24. 
matrein suam, et adhaerehit uccori suae; et erunt duo in earns 
una : et nunc, propter quod scriptum est, A Domino jungitur Prov. xix. i 
inro mulier. Neque enim aliud fit etiam nunc quam illud, 
ut adhaereat homo uxori suae, et sint duo in carne una. De 
ipsis quippe nuptiis, quae nunc fiunt, consultus est Dominus 
a Judaeis, utrum liceret quacumque causa dimittere uxorem. 


278 Contra duas Epistolas Pelagianorum, [Book i. 

Matt. xix. Et isto commemorato testimonio legis adjunxit, Quod ergo Deus 
^ ' conjunxit, homo nan sejparet. Hoc testimonium legis adhibuit 

Eph. V. 25, etiam Apostolus Paulus, cum viros moneret ut ab eis diligerentur 
uxores. Absit ergo, ut in libro meo contra haec testimonia 
divina iste aliquid legerit. Sed vel non intelligendo, vel magis 
calumniando, in alium sensum conatur detorquere quod legit. 
Librum autem meum, contra quem se quatuor libellis respon- 
disse commemorat, post damnationem Pelagii Coelestiique con- 
scripsi. Quod ideo dicendum putavi, quoniam iste dicit, 'ab 
inimicis suis in odium veritatis dicta mea fuisse suscepta:' ne 
ideo quisquam existimet, propter hunc librum meum inimicos 
gratiae Christi novos haereticos fuisse damnatos. In eo autem 
libro defensio est potius, quam reprehensio nuptiarum. 

10. 'Dicunt etiam/ iuquit, * motum genitalium et commix- 
tionem conjugum, a diabolo fuisse repertam: et propterea eos 
qui nascuntur innocentes, reos esse ; et a diabolo fieri, non 
a Deo, quia de hac diabolica commixtione nascuntur. Hoc 
autem sine aliqua ambiguitate Manichaeum est.' Imo sicut 
dicimus a Deo nuptias institutas propter ordinatam genera- 
tionem filiorum; ita dicimus filiorum gignendorum semina- 
tionem sine motu genitalium et sine commixtione conjugum nee 
in paradiso, si filii gignerentur, esse potuisse. Sed utrum talis 
eorum motus atque commixtio fuisset, si nemo peccasset, qualis 
nunc est cum pudenda libidine, hinc est quaestio : de qua dili- 
gentius postea, si Deus voluerit, disputabimus. 


The Pelagians' object in extolling the innocence of conjugal intercourse. 

11. Quid tamen isti velint, quid intendant, quo rem perducere 
moliantur, adjuncta istius verba declarant, ubi ait nos dicere, 
* propterea eos qui innocentes nascuntur, reos esse ; et a diabolo 
fieri, non a Deo, quia de hac diabolica commixtione nascuntur.' 
Cum itaque nos nee diabolicam dicamus conjugum commix- 
tionem, maxime fidelium, quae fit causa generandorum qui 
postea regenerandi sunt, filiorum ; nee homines ullos a diabolo 

Chap. VII.] Contva duus Epistolas Pelagianorum. 279 

fieri, sed a Deo in quantum homines sunt : et tamen etiam 
de conjugibus fidelibus reos nasci, tanquam ex oliva oleastrum, De Nupt. 
propter originale peccatum ; et propter hoc esse sub diabolo, nisi 
renascantur in Christo ; quoniam diabolus culpae auctor est, non 
naturae: contra illi parvulos dicentes nullum trahere originale 
peccatum, et ideo non esse sub diabolo, quid efficere laborant, 
nisi ut ilia Dei gratia evacuetur in parvulis, qua emit nos, sicut 
dicit Apostolus, de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Col. i. 13. 
Filii charitatis suae ? Quandoquidem parvulos negant esse in 
potestate tenebrarum, etiam ante Domini liberatoris auxilium ; 
ita in eis laudantes opus Creatoris, ut misericordiam destruant 
Kedemptoris. Quam nos quoniam et in majoribus et in par- 
vulis confitemur, 'hoc' dicit 'sine aliqua ambiguitate esse 
Manichaeum : ' cum sit antiquissimum Catholicum, unde novum 
istorum dogma evertatur haereticum. 


A fourth calumny; that ' the Saints of the Old Testament are called 
not free from sin.' 

12. *DicuNT,' inquit, 'sanctos in vetere Testamento non ca- 
ruisse peccatis, id est, nee per emendationem a criminibus fuisse 
liberos, sed in reatu a morte fuisse deprehensos.' Imo dicimus 
vel ante Legem vel tempore veteris Testamenti a peccatis fuisse 
liberates, non virtute propria ; quia maledictus omnis qui spem jer. xvii. 5. 
suam ponit in homine; et in hoc sine dubio maledicto sunt, 
quos etiam Psalmus divinus notat. Qui covfidunt in virtute sua : Ps. xiviii. 
nee vetere Testamento, quod in servitutem generat, quamvis q^'\^'^^_ 
certae dispensationis gratia divinitus datum sit : nee ipsa lege Rom. vii. 12. 
sancta et justa et bona, ubi scriptum est, Non concupisces; Exod. xx. 17. 
quoniam non est data quae posset vivificare, sed praevaricationis Gal. Hi. 21, 
gratia posita est, donee veniret semen cui promissum est : sed ^^' 
liberates esse per sanguinem ipsius Redemptoris, qui est unus 
Mediator Dei et hominum homo Christus Jesus. Isti autem i Tim. ii. 5. 
inimici gratiae Dei, quae data est pusillis et magnis per Jesum 
Christum Dominum nostrum, ideo dicunt antiques homines Dei 

28o Contra duas Epistolas Pelagianorum. [Book i. 

perfectae fuisse justitiae, ne Christi incarnatione, passione, resur- 
rectione, cujus fide salvi facti sunt, credantur eguisse. 


A fifth calumny ; that • Paul and the other Apostles are said to have been 
stained hy lust.^ The Apostle spoke in his own person and that of others 
who are no longer under the Laic, hut under Grace. 

13. ' Apostolum etiam Paulum/ inquit, *vel omnes apostolos 

» dicunt semper immoderata libidine fuisse pollutos/ Quis hoc 

vel profanus audeat dicere ? Sed nimirum iste propterea sic 

Rom. vii. calumniatur, quia contendunt id quod dixit Apostolus, Scio quia 

non habitat in me, hoc est in came mea, honum; velle enim 

adjacet mihi, per/lcere autem honum non invenio; et caetera 

talia, non eum dixisse de se ipso, sed nescio cujus alterius, qui 

ilia pateretur, induxisse personam: propter quod locus ipse 

in ejus Epistola diligenter considerandus est et scrutandus, ne 

in ejus aliqua obscuritate delitescat error istorum. Quamvis 

ergo latius hinc Apostolus disputet, et magno diuturnoque con- 

flictu gratiam defendens adversus eos qui gloriabantur in lege ; 

[*inde?] tamen ad rem pertineutia pauca contingimus. *TJnde ait: ^ma 

Rom. iii. nou justificobitur ex lege omnis caro coram illo. Per legem enim 

cognitio peccati. Nunc autem sine lege justitia Dei manifestata 

est, testificata per Legem et Prophetas: justitia autem Dei per 

fidem Jesu Christi, in omnes qui credunt. Non est enim dis- 

tinctio. Omnes enim peccaverunt, et egent gloria Dei; justificati 

gratis ^;«r gratiam ipsius, per redemptionem quae est in Christo 

Jesu. Et iterum : Uhi est gloriatio ? Exclusa est. Per quam 

legem ? factor um ? Non, sed per legem Jidei. Arbitramur enim 

justijlcari hominem per fidem sine operibus legis. Et iterum : 

Rom, iv. Non enim 2>er legem promissio A brahae aut semini ejus, ut haeres 

esset mundi, sed ^;er justitiam Jidei. Si enim qui per legem, 

haeredes sunt; exinanita est fides, et evacuata est promissio. 

Lex enim iram operatur. Ubi enim non est lex, nee 2>raevaricatio. 

Rom. V. 20. Et alio loco : Lex autem subintravit, ut abundaret delictum : ubi 

autem abundavit delictum, superabundavit gratia. Item alio 

Cnxv.vm.'] Contra duas Epistolas Pelagianorum. 281 

loco : Peccatum enim vohis non dominabitur, non enim estis sub Rom. vi. 14. 

lege, sed sub gratia. Item que alio loco: An ignoratis, Jr aires, Rom. vii. 

{scientibus enim legem loquor,) quia lex dominatur homini in ' ' 

quantum temjMS vivit? Mulier enim sub viro, vivo marito 

juncta est legi: si autem mortuus fuerit vir ejus, evacuata est a 

lege viri. Et paulo post : Itaque, fratres mei, et vos mortui estis 

legi 2)er corjms Ohristi, ut sitis alterius, qui ex mortuis resurrexit, 

ut fructijicemus Deo. Cum enim essemus in came, j^cissiones 

j)eccatorum, quae per legem sunt, 02)erabantur in membris nostris, 

ut fructum ferrent morti: nunc vera evacuati sumus a lege 

mortis, in qua detinebamur, ita ut serviamus in novitate sjnritus, 

et non in vetustate litterae. His atque hujusmodi contestationi- 

bus Doctor ille Gentium satis evidenter ostendit, legem non 

potuisse auferre, sed potius auxisse peccatum, quod auferat 

gratia : quoniam lex jubere novit, cui succumbit infirmitas ; Cp. De sp. 

gratia juvare, qua infunditur charitas. Ne quis enim propter 

haec testimonia vituperet legem, et malam esse contendat, vidit 

Apostolus male intelligentibus quid posset occurrere, et eamdem 

sibi ipse proposuit quaestionem : Quid ergo dicemus, inquit 1 Rom. vii. 7. 

Lex peccatum est? Absit : sed peccatum non cognovi nisi per 

legem. Hoc jam superius dixerat, Per legem enim cogmtio 2)ec~ 

cati. Non ergo ablatio, sed cognitio. 

14. Hinc autem jam incipit, propter quod ista consideranda 
suscepimus, introducere personam suam, et tanquam de se ipso 
loqui : ubi nolunt Pelagian! ipsum Apostolum intelligi ; sed 
quod in se alium transfiguraverit, id est, hominem sub lege 
adhuc positum, nondum per gratiam liberatum. Ubi quidem 
jam debent concedere, quod in lege nemo justificatur, sicut alibi Gal. iii. n. 
idem apostolus dicit, sed ad cognitionem peccati, et ad ipsius 
legis praevaricationem valere legem, ut, cognito auctoque pec- 
cato, per fidem gratia requiratur. Non autem timent ista de 
Apostolo intelligi, quae posset et de praeteritis suis dicere, sed 
ea quae sequuntur timent. Hie enim : Concupiscentiam, inquit, Rom. vii. 
nssciebam, nisi lex diceret, Non concupisces. Occasions autem 
accepta, peccatum 2^er mandatum operatum est in me omnem 
concu2)iscentiam. Sine lege enim 2>eccatum mortuum est : ego 
autem vivebam aliquando sine lege : adveniente autem mandate 

282 Contra duas Epis tolas Pelagianorum. [Book i. 

2)eceatum revixit ; ego autem mortuus sum. Et inventum est 
mihi mandatumy quod erat in vitam, hoc esse in mortem. 
Peccatum enim, accepta occasions /;er mandatu7n, fefellit me, 
et jier illud occidit. Itaque lex quidem sancta, et mandatum 
saTictum et justum et honum. Quod ergo honum est, mihi 
factum, est mors ? Ahsit. Sed 'peccatum ut af^mreat peccatum, 
2'>er honum mihi operatum, est mortem, ut fiat sujrra modum 
peccator aut jyeccatum per mandatum. Haec omnia, sicut dixi, 
potest videri Apostolus de sua vita commemorasse praeterita : 
ut illud quod ait, Ego autem viveham aliquando sine lege, 
aetatem suam primam ab infantia ante rationales annos volu- 
erit intelligi : quod autem adjunxit, Adveniente autem mandate 
peccatum revixit, ego autem mortuus sum, jam se praecepti 
capacem, sed non efficaeem, et ideo praevaricatorem legis 


He sins in toill, who abstains from sin through fear only. 

Phil. lii. 6. 15. Nec movcat quod ad Philippenses scripsit, Secundum 

justitiam quae in lege est, qui fuerim sine querela. Potuit enim 
esse intus in affectionibus pravis praevaricator legis, et tamen 
conspicua opera legis implere, vel timore hominum, vel ipsius 
Dei ; sed poenae formidine, non dilectione et delectatione jus- 
titiae. Aliud est enim voluntate benefaciendi benefacere, aliud 
autem ad malefaciendum sic voluntate inclinari, ut etiam faceret 
si hoc posset impune permitti. Nam sic profecto in ipsa intus 
voluntate peccat, qui non voluntate, sed timore non peccat. 
In quibus interioribus suis talem se fuisse sciens Apostolus 
ante gratiam Dei, quae per Jesum Christum Dominum nostrum 
est, alibi hoc apertissime confitetur. Scribens quippe ad Ephe- 

Eph. ii. 1-5. sios : Et vos, inquit, cutti essetis mortui delictis et peccatis 
vestris, in quibus aliquando ambulastis secundum saeculum 
mundi hujus, secundum principem 2>otestatis aeris, spiritus ejus 
qui nunc ojyeratur in filiis dijffidentiae, in quibus et nos OTnnes 
aliquando conversati sumus in desideriis carnis nostrae, faci- 
entes voluntatem carnis et affectionum, et eramus naturaliter 

Chap. IX.] Contra duas Epistolas Pelagianorum. 283 

jilii irae, sicut et caeteri : Deus autem qui dives est in mise- 
ricordia, lyropter multam dilectionem qua dilexit nos, et cum 
essemus mortui peccatis, convivificavit nos Ghristo, cujus gratia 
sumus salvi facti. Eursus ad Titum : Fuimus enim et nos, Tit. iii. 3-7. 
inquit, stulti aliquando et increduli, errantes, servientes desi- 
deriis et volu^ytatibus variis, in malifia et invidia agentes, 
abominahiles, invicem odio habentes. Talis Saulus fuit, quando 
secundum justitiam quae in lege est, sine querela fuisse se dicit. 
Nam quia non post banc abominabilem vitam, ut esset sine 
querela, in lege profecerat, moresque mutaverat, evidenter in 
his quae sequuntur ostendit ; quandoquidem mutatum se non 
dicit ab his malis, nisi per gratiam Salvatoris. Adjungens 
enim hoc ipsum etiam hie, sicut ad Ephesios, ait : Cum autem 
benignitas et humanitas illuocit Salvatoris nostri Dei, non ex 
operibus justitiae, quae nos fecimus ; sed secundum suam mise- 
ricordiam salvos nos fecit per lavacrum regenerationis et reno- 
vationis Spiritus Sancti, quern ditissime effadit super nos, per 
Jesum Christum Salvatorem nostrum; ut justijicati gratia 
ipsius, haeredes efficiamur secundum spem vitae aeternae. 

16. Quod autem ait in hoc Epistolae loco ad Romanos, Fee- Rom. vii. 13. 
catum ut ap>pareat peccatum, per bonum mihi operatumi est 
mortem ; congruit superioribus ubi dixit : Sed peccatum non 
cognovi, nisi per legem ; nam concupiscentiam nesciebam, nisi 
lex diceret, Non concujnsces. Et superius, Per legem cognitio 
2)eccati : hoc enim et hie dixit, ut ap2)areat j)eccatum : ut illud 
quod dixerat, Sine lege enim peccatum mortuum est, non in- 
telligamus nisi * tanquam non sit, ' latet, non apparet, penitus [* tanquam 
ignoratur, tanquam in nescio quibus ignorantiae tenebris sit 
sepultum.' Et quod ait, Ego autem vivebam aliquando sine 
lege, quid ait, nisi, 'vivere mihi vi debar f Et quod adjunxit, 
Adveniente autem mandato peccatum reviocit, quid est aliud, 
quam, 'eminuit et apparuit?' Nee tamen ait, 'vixit,' sed, 
revixit, Vixerat enim aliquando in paradise, quando contra 
datum praeceptum satis apparebat admissum : cum autem a 
nascentibus trahitur, tanquam mortuum sit latet, donee re- 
pugnans justitiae malum ejus prohibitione sentiatur, cum aliud 
jubetur atque approbatur, aliud delectat atque dominatur : tunc 

284 Contra duas Epis tolas Pelagianorum. [Book i. 

peccatum quodam modo in notitia nati hominis reviviscit, quod 
in notitia primum facti hominis aliquando jam vixerat. 


The same argument continued, 

17. Sed quod sequitur, non ita expeditum est, quomodo de 
Rom. vH. 14. Paulo possit intelligi. Scimus enim, inquit, quia lex spiri- 
tualis est ; ego autem carnalis sum. Non ait, ' Fui : ' sed, sum* 
Numquid ergo Apostolus, cum haec scriberet, carnalis fuit? 
Rom. vii. 24, An secundum corpus hoc dicit 1 Adhuc enim erat in corpore 
I Cor. XV. 44 mortis hujus, nondum facto quod alibi dicit, Seminatur corpus 
animale, surget corjyus s^nrituale. Tunc enim ex toto se, id 
est, ex utraque parte qua constat, spiritualis homo erit, quando 
spirituale etiam corpus erit. Neque enim absurdum est, ut sit 
in ilia vita etiam caro spiritualis ; si potuit esse in hac vita, in 
his qui adhuc carnalia sapiunt, etiam spiritus ipse carnalis. Sic 
ergo ideo dixit, Ego autem carnalis sum; quia nondum spiri- 
tuale corpus habebat Apostolus. Sicut posset dicere, ' Ego autem 
mortalis sum : ' quod utique non nisi secundum corpus intel- 
ligeretur dixisse, quod nondum fuerat immortalitate vestitum. 
Item quod adjunxit, Venundatus sub peccato : ne quisquam 
eum nondum redemptum Christi sanguine existimet, etiam hoc 
Rom. viii. 23. sccuudum illud potcst intelligi, quod ait, M nos primitias 
habentes sjnritus, et i2)si in nobism^tipsis ingemiscimus, adoptio- 
nem, exspectantes^ redemptionem corj)oris nostri. Si enim se- 
cundum hoc se dicit venundatum sub peccato, quod adhuc non 
Rom. vii. 24. est rcdcmptum a corruptione corpus ejus ; vel venundatum 
wisd. ix. 15. aliquando in prima transgressione praecepti, ut haberet corpus 
corruptibile quod aggravat animam : quid prohibet hie Aposto- 
lum intelligi de se ipso dicere, quod ita dicit, ut etiam in ipso 
possit intelligi ; etiamsi in sua persona non se solum, sed omnes 
accipi velit, qui se noverunt spirituali delectatione cum carnis 
affectione sine consensione confligere ? 
Rom. vii. 18. An forte metuimus ea quae sequuntur. Quod enim 

operor, ignoro : non enim quod volo, hoc ago ; sed quod odi, 

Chap. X.] Contva duas Epistolas Pelagianorum, 285 

illud facio : ne forte ex his verbis quispiam consentire carnis 
eoncupiscentiae ad opera mala suspicetur Apostolum % Sed 
considerandum est quod adjungit : Si autem quod nolo, hoc 
facio, consentio legi quoniam bona est. Magis enim se dicit 
legi consentire, quam carnis eoncupiscentiae. Hanc enim * pec- 
cati' nomine appellat. Facere ergo se dixit et operari, non 
affectu consentiendi et implendi, sed ipso motu concupiscendi. 
Hinc ergo, inquit, consentio legi quoniam bona est : consentio, 
quia ' nolo quod non vult.' Deinde dicit, Nunc autem jam non 
ego 02)eror illud, sed id quod habitat in me ^^eccatum. Quid est, 
Nunc autem, nisi, 'Jam nunc sub gratia, quae liberavit delec- 
tationem voluntatis a consensione cupiditatis ? ' Non enim 
melius intelligitur, Non ego operor, nisi quia non consentit Rom. vi. 13. 
exhibere membra sua arma iniquitatis peccato. Nam si et 
concupiscit et consentit et agit; quomodo non ipse illud ope- 
ratur, etiamsi se operari doleat, et vinci graviter ingemiscat? 

19. Jam illud quod sequitur, nonne unde loquatur, apertis- 

sime ostendit % Scio enim quia non habitat in me, hoc est in Rom. vii. 
came mea, bonum. Si enim non exponeret adjungendo, hoc est 
in came mea, aliter fortasse acciperetur quod dixit, in me. Ac 
per hoc versat hoc idem repetens, et inculcans : Velle enim 
adjacet mihi ; perjicere autem bonum, non. Hoc est enim 
perficere bonum, ut nee concupiscat homo. Imperfectum est 
autem bonum, quando concupiscit, etiam si eoncupiscentiae 
non consentit ad malum. Non enim quod volo facio bonum, 
inquit; sed quod nolo malum, hoc ago. Si autem quod nolo 
ego, hoc facio ; jam non ego 02)eror illud, sed quod habitat in 
me peccatum. Id repetivit inculcans, et tanquam tardissimos 
de somno excitans : Invenio ergo legem, inquit, mihi volenti 
facere bonum, quoniam mihi malum adjacet. Ilia ergo bonum 
est volenti facere, adjacet autem malum ex concupiscentia, cui 
non consentit qui dicit, Jam non ego o2)eror illud. 

20. Apertius autem quod sequitur utrumque declarat : Con- Rom. vii. 
delector enim legi Dei secundum interiorem hominem; video 
autem aliam legem in msmbris meis, repugnantem legi mentis 
meae, et ca2)tivantem me in lege 2)eccati, quae est in membris meis. 

Sed quod dixit, captivantem me, potest movere, si nulla consensio 

!ZS6 Contra duas Epistolas Pelagianorum. [Book i. 

est. Unde propter tria ista, duo scilicet de quibus jam dis- 
putavimus, quod ait, Ego autem carnalis sum, et, venundatus 
sub i^eccato, et hoc tertium, cajytivantem me in lege 2>eccati, quae 
est in m£,mhris meis, potest videri Apostolus eum describere qui 
sub lege adhuc vivit, nondum sub gratia. Sed sicut ilia duo 
exposuimus, propter carnem adhuc corruptibilem dicta ; sic et 
hoc potest intelligi, ut captivantem me, dixerit, carne, non mente ; 
motione, non consensione : et ideo cajytivantem me, quia et in 
ipse carne non est aliena natura, sed nostra. Sicut ergo ex- 
posuit ipse quid dixerit, Scio enim quia non habitat in me, hoe 
est in carne mea, honum : sic jam ex illius expositione hunc 
locum debemus accipere, tanquam dixerit, captivantem me, hoc 
est, carnem meam, in lege peccati, quae est in membris meis. 
Rom.vii. 24- 21. Deinde subjungit propter quod dicta sunt omnia : Miser 

viii. 2. 

ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus 7 Gratia Dei 
per Jesum Christum Dominum nostrum. Atque inde concludit, 
Igitur ijyse ego mente servio legi Dei, carne autem legi peccati : 
carne scilicet legi peccati, concupiscendo ; mente autem legi 
Dei, eidem concupiscentiae non consentiendo. Nulla ergo con- 
demnatio est nunc his qui sunt in Christo Jesu. Non enim 
damnatur, nisi qui concupiscentiae carnis consentit ad malum. 
Lex enim spiritus vitae in Christo Jesu liberavit te a lege j^eccati 
et mortis : ne scilicet consensionem tuam coucupiscentia sibi 
vindicet carnis. Et ea quae sequuntur eumdem sensum magis 
magisque demonstrant : sed adhibendus est modus. 
Exp. Propos. 22. Visum autem aliquando etiam mihi fuerat, hominem sub 
44%5.°"Ad lege isto Apostoli sermone describi. Sed vim mihi fecerunt 
postea ista verba, quod ait, Nunc autem jam non ego operor 
illud. Ad hoc enim pertinet illud quod ait et postea. Nulla 
ergo condemnatio est nunc his qui sunt in Christo Jesu. Et 
quia non video quomodo diceret homo sub lege, Condelector legi 
Dei secundum interiorem hominem: cum ipsa delectatio boni, 
qua etiam non consentit ad malum, non timore poenae, sed 
amore justitiae (hoc est enim coudelectari), nonnisi gratiae 
deputanda sit. 


Chap. XI.] Coutva duas Epistolas Pelagianoriim. 287 


The same argument. 

23. Nam et ubi ait, Quis me liber obit de corjyore ynortis h'ujus; Rom. vil. 24. 
quis neget Apostolum, cum haec diceret, adhuc fuisse in corpore 
mortis hujus ? A quo utique impii non liberantur, quibus 
eadem corpora ad tormenta aeterria redduntur. Liberari ergo 
est a corpore mortis hujus, omni sanato languore concupiscentiae 
carnis, non ad poenam corpus recipere, sed ad gloriam. Huic 
loco et illud satis consonat : Etiam nos ijysi, primiiias habentes Rom. viii. 23. 
S2)iritus, et ijysi in nobismeti2)sis ingemiscimus, ado2)tionem 
exsjyectantes, redemjytionem corjwris nostri. Nimirum enim 
gemitu isto ingemiscimus, in quo dicimus, Miser ego homo, quis 
me liberabit de corpore mortis hujus ? Illud etiam ubi ait, Quod 
enim operor, ignoro ; quid est aliud, quam, ' Nolo, non approbo, 
non consentio, non facio %' Alioquin contrarium est his, quae 
superius dixit, Per legem cognitio /;ecca^i/ et, Peccatum non 
cognovi nisi per legem; et, Peccatum ut apjyareat peccatum, per 
bonum mihi operatum est mortem. Quomodo enim peccatum 
per legem cognovit, quod ignorat ? quomodo apparet peccatum, 
quod ignoratur 1 Sic ergo dictum est, Ignoro, Non facio, quia 
nulla consensione id ego ipse coramitto : quomodo dicturus est 
Dominus impiis, Non novi vos; quem procul dubio latere nihil Matt, vii, 23. 
potest : et sicut dictum est, Uum qui non noverat 2>eccatum ; 2 Cor. v. 21. 
quod est, 'Non fecerat:' neque enim non noverat quod arguebat. 
24. His atque hujusmodi in ista Scripturae apostolicae cir- 
cumstantia diligenter consideratis, recte intelligitur Apostolus, 
non quidem se solum in sua persona, verum alios etiam sub 
gratia constitutos significasse, sed secum nondum in ilia consti- 
tutes pace perfecta, in qua absorbebitur mors in victoriam. De i Cor. xv. 54. 
qua post dicit. Si autem Ghristus in vobis, corjnts quidem mar- Rom. viii. 10, 
tuum est projyter 2^^^^^^'^'^ j' S2)iritus autem vita est pro2)ter 
justitiam. Si ergo S2)iritus ejus qui suscitavit Jesum ex mor- 
tu'is, habitat in vobis; qui suscitavit Christum Jesum a mortuis, 
vivijicahit et mortalia cor2yora vestra per inhabitantem S2)iritum 
ejus in vobis. Vivificatis igitur mortalibus corporibus nostris^ 

288 Contra duas Epistolas Pelagianorum. [Book i. 

non solum ad peccandum consensio nulla erit, sed nee ipsa cui 

non consentiatur carnis concupiscentia remanebit. Quam spiri- 

tui resistentem non habere in carne mortali, ille tantummodo 

homo potuit, qui non per ipsam ad homines venit. Et ideo 

Wisd. ix. 15. Apostolos, quia homines erant, et corpus quod corrumpitur et 

aggravat animam, in hujus vitae mortalitate portabant, absit ut 

dicamus, sicut iste calumniatur, 'semper immoderata libidine 

/ . fuisse pollutos : ' sed dicimus a consensione pra varum libidinum 

i liberos, de concupiscentia tamen carnis, quam moderando frena- 

bant, tanta humilitate et pietate gemuisse, ut optarent earn non 

habere potius, quam domare. 


Sixth calumny ; that not even Christ is acknowledged to have been 
free from sins. 

See iii. s. 16. 25. Pkoinde istc quod addidit nos dicere, * Christum et a 
peccatis liberum non fuisse, sed carnis necessitate mentitum, et 
aliis maculatum fuisse delictis : ' viderit a quibus audierit, vel in 
quorum litteris legerit ; quod quidem fortasse non intellexit, et 
in sensus calumniosos malitia fallente convertit. 


Seventh ; that all sins are not remitted m Baptism. 

26. ' DicuNT etiam,' inqiiit, ' Baptisma non dare omnem in- 
dulgeutiam peccatorum, nee auferre crimina, sed radere, ut 
omnium peccatorum radices in mala carne teneantur.' Quis 
hoc adversus Pelagianos, nisi infidelis, affirmet 1 Dicimus ergo 
Baptisma dare omnium indulgentiam peccatorum, et auferre 
crimina, non radere; nee 'ut omnium peccatorum radices in 
mala carne teneantur, quasi rasorum in capite capillorum, unde 
crescant iterum resecanda peceata.' Nam et istam similitudinem 
comperi suae illos adhibere calumniae, tanquam hoe nos sen- 
tiamus atque dicamus. 

Chap. XIV.] Coutra duas Epistolas Pelagianorum. 289 

27. Sed de ista concupiscentia carnis falli eos credo, vel fal- 
lere ; cum qua necesse est ut etiam baptizatus, et hoc si dili- 
gentissime proficit, et Spiritu Dei agitur, pia mente confligat. Rom. vHi. 14. 
Sed haec etiamsi vocatur peccatum, non utique quia peccatum 

est, sed quia peccato facta est, sic vocatur: sicut scriptura 
manus cujusque dicitur, quod manus earn fecerit. Peccata 
autem sunt, quae secundum carnis concupiscentiam vel igno- 
rantiam illicite fiunt, dicuntur, cogitantur : quae transacta 
etiam reos tenent, si non remittantur. Et ista ipsa carnis 
concupiscentia in Baptismo sic dimittitur, ut quamvis tracta 
sit a nascentibus, nihil noceat renascentibus. Ex quibus tamen, 
si filios carnaliter gignunt, rursus trahitur ; rursusque est no- 
citura nascentibus, nisi eadem forma renascentibus remittatur, 
et insit nihil obfutura vitae futurae, quoniam reatus ejus gene- 
ratione tractus, regeneratione dimissus est : et ideo jam non sit 
peccatum, sed hoc vocetur, sive quod peccato facta sit, sive quod 
peccandi delectatione moveatur, etsi ei vincente delectatione 
justitiae non consentiatur. Nee propter ipsam, cujus jam reatus 
lavacro regenerationis absumptus est, dicunt in oratione bap- 
tizati, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus Matt. vi. 12, 
debitoribus nostris ; sed propter peccata quae fiunt, sive in ejus 
eonsensionibus, cum ab eo quod libet vincitur quod placet, sive 
cum per ignorantiam malum quasi bonum placet. Fiunt autem, 
sive operando, sive loquendo, sive quod facillimum atque celerri- 
mum est, cogitando. A quibus omnibus quis etiam fidelium 
gk)riabitur castum se habere cor, aut quis gloriabitur mundum Prov. xx 9. 
se esse a peccato 1 Illud sane quod in oratione sequitur, propter 
ipsam dicitur, Ne nos inferas in tentationem, sed libera nos 
a malo. Unusquisque enim, sicut scriptum est, tentatur a con- 
cujyiscentia sua abstr actus et illectus; deinde concupiscentia cum James i. 14, 
conceperit, 2)arit 2)eccatum. 


Crimes and venial sins. 

28. Hi omnes concupiscentiae partus, et ipsius concupiscentiae 
reatus antiquus, Baptismatis ablutione dimissi sunt : et quid- 


!Z90 Contra duas Epistolas Pelagianorum. [Book i. 

quid parit nunc ista concupiscentia, si non sint illi partus, qui 
non solum peccata, verum etiam crimina nuncupantur, pacto 
illo quotidianae orationis ubi dicimus, Dimitte nobis debita 
nostra, sicut dimiuimus, et eleemosyuarum sinceritate mundan- 
tur. Neque enim quisquam sic desipit, ut dicat ad baptizatos 

Luke vi. 37, DominicuDi illud non pertinere praeceptum, Bimittite, et dimitte- 
tur vobis; date^ et dabitur vobis. Nullus autem in Ecclesia 
recte posset ordinari minister, si dixisset Apostolus, ^Si quis 

Tit. i. 6. sine peccato,' ubi ait, Si quis sine crimine est: aut si dixisset, 

1 Tim. iii. 10. ' Nullum peccatum habentes,' ubi ait, Nullum crimen habentes. 

" Multi quii)pe baptizati fideles sunt sine crimine; sine peccato 

autem in hac vita neminem dixerim, quantalibet Pelagiani, quia 
haec dicimus, adversum nos inflentur et disrumpantur insania : 
non quia aliquid peccati remanet, quod in Baptismate non 
remittatur ; sed quia a nobis in hujus vitae infirmitate manenti- 
bus quotidie fieri non quiescunt, quae fideliter orantibus et 
misericorditer operantibus quotidie remittantur. Haec est fidei 
Catholicae sanitas, quam Sanctus ubique seminat Spiritus, non 
pravitatis haereticae vanitas et praesumptio spiritus. 


The writer of the Letter sets the belief of his friends in opposition to the senti- 
ments of Catholics. First ' antithesis,* on free-will ; second, on mar- 
riage; third, on conjugal intercourse. 

29. Jam itaque de caetero videamus, quemadmodum postea- 
quam nobis calumniose putavit objicienda quae credimus, et 
fingenda quae non credinius, suam ipse vel Pelagianorum fidem 
profiteatur. * Contra haec,' inquit, ' nos quotidie disputamus, et 
ideo nolumus praevaricatoribus adhibere consensum, quia nos 
dicimus liberum arbitrium in omnibus esse naturaliter, nee Adae 
peccato perire ])otuisse : quod Scripturaium omnium auctoritate 
firmatur/ Haec si quemadmodum oportet, non contra Dei 
gratiam diceretis, non consensum praevaricatoribus adhiberetis, 
sed vestrum sensum corrigeretis. Hinc autem quantum potui- 
s. 5, mus, et quantum sufficere visum est, f^uperius disputaviraus. 

Chap. XVI.] Contra duas Epistolas Pelagianorum. 291 

30. ' Dicimus/ inquit, ' has quae nunc aguntur in orbe terra- 
ram a Deo nuptias institutas, nee reos esse conjuges, sed fomi- 
catores et adulteros condemnandos.' Hoc verum et Catliolicum 
est : sed quod vos Line vultis efficere, ut de commixtione masculi 
et feminae nihil peccati nascentes trahant, quod lavacro rege- 
nerationis expietur, hoc falsum est et haereticum. 

31. 'Motum,' inquit, ' genitalium, id est, ipsam virilitatem 
sine qua non potest esse commixtio, a Deo dicimus institutam.' 
Ad hoc respondemua ; motum genitalium, et, ut v^erbo ejus utar, 
virilitatem, sine qua non potest esse commixtio, Deus sic insti- 
tuit, ut nihil haberet pudendum. Non enim fas fuit ut ejus 
erubesceret creatura de sui opera Creatoris; sed inobedientia 
membrorum supplicio justo primis hominibus inobedientibus 
reddita est, de qua erubuerunt, quando foliis ficulneis pudenda 
texerunt, quae prius pudenda non fueruat. 


The shame consequent on, the Fall. 

32. Neque enim sibi tunicas, ut totum corpus tegerent 

post peccatum, sed succinctoria consuerunt, quae nonnulli Gen. iii. 7. 
interpretes nostri minus diligentes 'tegmina' interpretati sunt. 
Quod quidem verum est : sed generale nomen est tegmen, 
quo indumentum et operimentum omne possit intelligi. Et 
ideo debuit ambiguitas evitari, ut quemadmodum Graecus 
nepi^oifxaTa posuit, quibus non teguntur nisi pudendae corporis 
partes, sic et Latinus aut ipsum Graecum poneret, quia et ipso 
jam consuetudo utitur pro Latino, vel sicut quidam 'succinctoria,' 
vel sicut alii melius ' campestria ' nominarunt. Ex illo quippe 
hoc nomen est, quod pudenda juvenes tegebant antique more 
Romano, quando nudi exercebantur incampo : unde 'campestrati' 
appellantur hodieque, qui eadem membra cingendo cooperiunt. 
Quanquam si ea quibus peccatum est tegenda fuerant post 
peccatum, ne tunicis quidem indui debuerunt, sed manum et os 
tegere, quia sumendo et vescendo peccarunt. Quid sibi ergd^ 
vult, quod accepto prohibito cibo, cum fuisset praecepti facta 
transgressio, in ilia membra aspectus intenditur? Quae ibi 

u 2 

292 Contra duas Epistolas Pelagianorum. [Book I. 

novitas ignota sentitur, et se compellit adverti % quod apertione 
Gen. ii. 20. significatur oculorum. Neque enim eis vel quando ille nomina 
pecoribus et volucribus imponebat, vel quando ilia pulchrum 
Gen. iii. 6, 7. Hgnum vidit et bonum, oculi non patebant ; sed ' aperti,' hoc 
Gen. xxi. 19. est, intent! ad intuendum facti sunt : sicut scriptum est de Agar 
ancilla Sarrae, quod aperuit oculos suos, et vidit puteum ; quos 
clausos utique non habebat. Ut ergo nuditatis suae, quam 
quotidie profecto intuebantur, nee confundebantur, eos subito 
sic puderet, ut membra ilia jam nuda ferre non possent, sed 
statim operire curarent ; nonne et ille in motu aperto, et ilia in 
occulto, contra suae voluntatis arbitrium inobedientia ilia membra 
senserunt, quibus utique nutu voluntario sicut caeteris dominari 
debuerunt ? Quod merito passi sunt quia et ipsi obedientes suo 
Domino non fuerunt. Erubuerunt ergo, ita se Creatori suo non 
exhibuisse servitium, ut in eis membris ex quibus essent filii 
procreandi, mererentur amittere dominatum. 

33. Hoc pudoris genus, haec erubescendi necessitas certe 
cum omni bomine nascitur, et ipsis quodammodo naturae legi- 
bus imperatur, ut in hac re verecundentur etiam ipsa pudica 
conjugia ; nee quisquam tam male turpiterque proficiat, ut quia 
cognovit Deum esse Conditorem naturae auctoremque nuptiarum, 
ideo etiam miscendus uxori, si quis eum videat, non de his 
motibus erubescat, quaeratque secretum, ubi non solum alieno- 
rum, verum etiam suorum omnium possit vitare conspectum. 
Itaque sua culpa sibi accidens malum natura humana permitta- 
tur agnoscere ; ne cogatur, aut quod est impudentissimum, de 
his suis motibus non erubescere, aut quod est ingratissimum, de 
sui Creatoris operibus erubescere. Quo tamen malo, propter 
bonum generationis filiorum, bene utuntur pudica conjugia. 
Solius autem carnalis voluptatis causa libidini consentire, pecca- 
tum est; quamvis conjugatis secundum veniam concedatur. 


Wlieiher sensual appetite could have existed in Paradue prior to sin. 

34. Sed constituite, Pelagiani, servata honestate ac fecun- 
ditate nuptiarum si nemo peccasset, qualem velitis in paradiso 

Chap. XVII.] Contra duas Epistolas Pelagianorum. 293 

vitam illorum hominum cogitare, et unum de his quatuor rebus 
eligite. Procul dubio enim, aut quotiescumque libuisset, toties 
concubuissent ; aut frenarent libidinem, quando concubitus ne- 
cessarius non fnisset : aut tunc ad nutum voluntatis libido 
consurgeret, quando esse concubitum necessarium casta pru- 
dentia praesensisset ; aut nulla ibi omnino existente libidine, 
ut caetera membra quaeque ad opera sua, sic ad opus proprium 
etiam genitalia jussis volentium sine uUa difficultate servissent. 
Horum quatuor quod vultis eligite. Sed puto quod duo priora 
respuetis, ubi libidini aut servitur, aut repugnatur. Namque 
illud primum tarn praeclara honestas, hoc autem secundum 
tam magna felicitas non vult. Absit enim ut tantae illius 
beatitudinis decus aut praecedentem semper sequendo libi- 
dinem ageret turpissimam servitutem, aut ei resistendo non 
haberet plenissimam pacem: absit, inquam, ut carnis concupis- 
centiam non opportune ad generandum, sed inordinata com- 
motione surgentem, aut illi menti placere consentiendo satiare, 
aut illi quieti necesse esset dissentiendo cohibere. 

35. Duarum vero reliquarum quamlibet elegeritis, non est 
ad versus vos ulla contentione laborandum. Etsi enim quartam 
nolueritis eligere, ubi est omnium obedientium membrorum sine 
ulla libidine summa tranquillitas, quoniam jam vos ei fecit ves- 
trarum disputationum impetus inimicos : illud vobis saltem 
placebit, quod tertio loco posuimus, ut ilia carnalis concupis- 
centia, cujus motus ad postremam, quae vos multum delectat, 
pervenit voluptatem, nunquam in paradiso, nisi cum ad gignen- 
dum esset necessaria, ad voluntatis nutum exsurgeret. Hanc si 
placet vobis in paradiso collocare, et per talem concupiscentiam 
carnis, quae nee praeveniret, nee tardaret, nee excederet im- 
perium voluntatis, vobis videtur in ilia felicitate filios potuisse 
generari, non repugnamus. Ad hoc enim quod agimus, sufficit 
nobis quia nunc talis in hominibus non est, qualem in illius 
felicitatis loco esse potuisse conceditis. Qualis quippe nunc sit, 
profecto omnium sensus mortalium, etsi cum verecundia, con- 
fitetur : quia et castos etiam nolentes, eamque temperantia 
castigantes, inquietudine inordinata importunaque sollicitat, et 
plerumque sese volentibus subtrahit, nolentibus ingerit j ut nihil 

294 Contra duas Epistolas Pelagianorum. [Book i. 

aliud inobedientia sua, quam illius priscae inobedientiae poenam 
se esse testetur. TJnde merito de ilia et tunc primi homines, 
quando pudenda texerunt, et nunc qui se utcumque hominem 
esse considerat, omnis pudens impudensque confunditur, absit 
ut de opere Dei, sed de poena primi veterisque peccati. Verum 
vos non pro religiosa ratione, sed pro animosa contentione, nee 
pro humano pudore, Bed pro vestro furore, ne vel ipsa concupis- 
centia carnis vitiata credatur, et ex ea trahi originale peccatuni ; 
talem prorsus qualis nunc est, in paradisum conamini disputando 
revocare, eamque illic esse potuisse contendere, quam vel semper 
sequeretur inhon^sta consensio, vel aliquando coerceret mise- 
randa dissensio. Kos autem non multum curamus quid vos 
de ilia sentire delectet. Quidquid tamen hominum per illam 
nascitur, si non renascatur, sine dubitatione damnatur, et ne- 
cesse est esse sub diabolo, si non inde liberetur a Christo. 


Fourth ' antithesis^ of Julian ; that man is God's wwTc, and is not 
constrained to evil or to good by His power. 

36. ' HoMiKES,' inquit,' * Dei opus esse defendimus ; nee ex 
illius potentia vel in malum vel in bonum invitum aliquem 
cogi ; sed propria voluntate, aut bonum facere, aut malum ; in 
bono vero opere a Dei gratia semper adjuvari, in malum vero 
diaboli suggestionibus incitari/ Ad baec respondemus, homines 
esse opus Dei, in quantum homines sunt ; sed sub diabolo esse, 
in quantum peccatores sunt, nisi emantur inde per eura, qui 
non ob aliud factus est inter Deum et homines Mediator, nisi 
quia ex hominibus non potuit esse peccator. Kec ex Dei 
potentia vel in malum vel in bonum invitum aliquem cogi ; sed 
Deo deserente pro meritis ire in malum, et Deo adjuvante sine 
meritis converti ad bonum. Non enim est homo bonus si nolit, 
sed gratia Dei etiam ad hoc adjuvatur ut velit : quoniam non 
Phil. ii. 13. inaniter scriptum est, Deus est enim qui 02)eratur in vohis et 
Prov. viii. 35, velle et operari^ iwo bona voluntate ; et, Fra^imratur voluntas a 


Chap. XIX.] Contra diias Epistolas Pelagianorum. 295 


The beginning of good will is a gift of Grace. To come to Christ 
is to believe. The power of Grace. 

37. Vos antem in bono opere sic putatis adjuvari horaiiiem 
gratia Dei, ut in excitanda ejus ad ipsum bonum opus voluntate 
nihil earn credatis operari. Quod satis ipsa tua verba declarant. 
Cur enim non dixisti, hominem Dei gratia in bonum opus exci- 
tari, sicut dixisti, ' in malum diaboli suggestionibus incitari ;' sed 
aisti, 'in bono opere a Dei gratia semper adjuvari?' tanquam 
sua voluntate, nulla Dei gratia, bonum opus aggressus, in ipso 
jam opere divinitus adjuvetur, pro mentis videlicet voluntatis 
bonae ; ut reddatur debita gratia, non donetur indebita ; ac sic 
gratia jam non sit gratia ; sed sit illud quod Pelagius in judicio Rom. xi. 6. 
Palaestino ficto corde damnavit, ' gratiam Dei secundum merita De Gest. 
nostra dari.' Die mihi, obsecro, quid boni Paulus, adhuc Saulus, 
volebat, ac non potius magna mala, quando spirans caedera Act.s ix. r. 
pergebat ad vastandos borrenda mentis caecitate ac furore 
Christianos '^ Quibus meritis bonae voluntatis Deus ilium ab 
his malis ad bona mirabili et repentina vocatione convertit 1 
Quid ego dicam, 'quibus meritis,' cum ipse clamet, Non ex Tit. iii. 5. 
ojyeribus justitiae quae nos fecimus, sed secundum suam miseri- 
cordiam salvos nos fecit ? Quid illud quod jam commemoravi s. 6. 
dixisse Dominum, Nemo j^otest venire ad me, quod intelligitur, John vi. 66. 
' credere in me,' nisi ei datum fuerit a Patre meo ? TJtrum 
jam volenti credere pro meritis bonae voluntatis hoc datur : an 
potius ut credat, ipsa voluntas, sicut Sauli, desuper excitatur, 
etiam si tam sit aversus a fide, ut credentes etiam persequatur 'I 
Utquid enim nobis Dominus praecepit, ut oremus pro eis qui Matt. v. 44. 
nos persequuntur ? Numquid hoc oramus, ut eis pro bona 
eorum voluntate gratia Dei retribuatur, ac non potius ut mala 
in bonum voluntas ipsa mutetur? Sicut credimus tunc a 
Sanctis quos persequebatur non inaniter oratum esse pro Saulo, Acts vH. 59. 
ut ad fidem quam vastabat voluntas ejus converteretur. Et Cp. Gal. i. 
illius quidem conversio desuper facta manifesto etiam miraculo 
apparuit. Quam multi inimici Christi quotidie subito Dei 

2g6 Contra duas Epistolas Pelagianorum. [Book i. 

occulta gratia * trahuntur' ad Christum % Quod verbum si non 
ex Evangelio posuissem, quanta de me propter hoc iste dixisset ; 
John vi. 44. cum otiam nunc obluctetur non mihi, sed illi qui clamat, Nemo 
potest venire ad me, nisi Pater qui misit me traxerit eum ? 
Non enim ait, * duxerit,' ut illic aliquo modo intelligamus prae- 
cedere voluntatem. Quis trahitur, si jam volebat 1 Et tamen 
nemo venit, nisi velit. Trahitur ergo miris modis ut velit, ab 
illo qui novit intus in ipsis hominum cordibus operari, non ut 
homines, quod fieri non potest, nolentes credant, sed ut volentes 
ex nolentibus fiant. 


Proof of the power of God's Chrace. 

38. Hoc verum esse non conjectura suspicamur humana, sed 

evidentissima divinarum Scripturarum auctoritate dignoscimus. 

2 Chron. xxx. Lcgitur in Paralipomenon libris : Et quidem in Juda facta est 

manus Dei, ut daret illis cor unum, ut facer ent praeceptum regis 

et jyfincijmm, in verb) Domini. Item per Ezechielem prophetam 

Ezek. xxxvi, Douiiuus dicit '. Dobo eis cor aliud, et spiritum novum dabo eis, 
26, 27. 

et evellam cor eorum lajyideum de carne eorum, et dabo eis cor 

carneum ; ut in ],raece2)tis meis ambulent, et justificationes meas 

observent, et faciant eas. Quid est autem quod Esther ilia regina 

Esth. iv, V, orat, et dicit, Da sermonem concinnum in os m^eum, et verba mea 

xiv. 13, Vuig. clarifica in conspectu leonis, et converte cor ejus in odium, imjmg- 

nantis nos ? Utquid ista in oratione dicit Deo, si non operatur 

Deus in cordibus hominum voluntatem ? Sed forte hoc mulier 

insipienter oravit. Videamus ergo utrum inaniter praemissus 

fuerit orantis affectus, et consecutus non fuerit exaudientis 

efFectus. Ecce ingreditur ad regem. Ne multa dicamus. Et 

quia non ordine suo ingrediebatur, magna necessitate compulsa, 

[Cp. Esth. intuitus est cam,, sicut scriptum est, velut taurus in impetu 

XV. io,Vulg.] .,. ,. r, ■ • • 

indignationis suae. Et timuit regina, et conversus est color 
ejus per dissolutionem, et inclinavit se super caput delicatae 
suae, quae jyraecedebat earn. Et convertit Deus, et transtulit 
inxliyfiatimiem ejus in lenitatem. Jam sequentia commemorai-e 
quid opus est, ubi Deum complevisse quod ilia rogaverat divina 

Chap. XXI.] Contra diias Epistolas Pelagianorum. 297 

Scriptura testatur, operando in corde regis, quid aliud, quam 
voluntatem, qua jussit et factum est quod ab eo regina popos- 
cerat % Quam Deus jam, ut fieret, exaudierat, qui cor regis, 
antequam mulieris sermonem poscentis audisset, occultissima et 
efficacissima potestate convertit, et transtulit ab indignatione ad 
lenitatem, hoc est, a voluntate laedendi ad voluntatem favendi : 
secundum illud Apostoli, Beus oinratwr in vobis et vell'e. Num- Phil. ii. 13. 
quid homines Dei qui haec scripserunt, imo ipse Spiritus Dei, 
quo auctore per eos ista conscripta sunt, oppugnavit liberum 
liominis arbitrium 1 Absit : sed Omnipotentis in omnibus et 
judicium justissimum, et auxilium misericordissimum eommen- 
davit. Sufficit enim scire homini quod non est iniquitas apud 
Deum. Jam quomodo ista dispenset, faciens alios secundum Rom. ix. 14, 
meritum vasa irae, alios secundum gratiam vasa misericordiae ; 
quis cognovit sensum Domini, aut quis consiliarius ejus fuit 1 Rom. xi. 34. 
Si ergo ad honorem gratiae pertinemus, non simus ingrati, tri- 
buendo nobis quod accepimus. Quid enim habemus, quod non 1 Cor. iv. 7. 
accepimns 1 


Fifth ' antithesis'' of Julian; concerning the righteous men of the 
Old Testament. 

39. ' DiciMUS,' inquit, ' sanctos veteris Testamenti perfecta 
hinc justitia ad aeternam transisse vitam^ id est, studio virtutis 
ab omnibus recessisse peccatis : quia et illi quos legimus aliquid 
peccasse, postea tamen eos emendasse cognovimus.' Quantae- 
libet fuisse virtutis antiquos^ praedices justos, non eos salvos 
fecit nisi fides Mediator! s, qui in remissionem peccatorum san- ^^tt. xxvi. 
guinem fudit. Ipsorum enim vox est : C'redidi, propter quod Ps. cxv. i 
locutus sum. Unde ait et apostolus Paulus : Hahentes autem ^^^^*" ^°^' 

2 Cor. iv. 13. 

eumdem spiritu/m Jidei, secundum quod scriptum est, Credidi, 

2)ro2)ter quod locutus sum; et nos credimus, ^^'^opter quod et 

loquimur. Quid est, eumdem spiritum, nisi quem justi quoque 

illi habuerunt, qui ista dixerunt 1 Dicit etiam apostolus Petrus : 

Quid vultis jugum imponere Gentihus, quod neque nos porlare Acts w. 10, 

potuim/iis^ neque 'patres nostri ? Sed per gratiam Domini Jesu 

298 Contra duas Epistolas Pelagimioj-tim. [Book i. 

Christi credimus salvi fieri, quemadmodum et illi. Hoc vos non 

vultis, inimici huic gratiae, ut eadem gratia Jesu Christi salvi 

De Pecc. facti crcdantur antiqui : sed distribuitis tempora secundum Pe- 

Orig. s. 30. . . ,. . . 

lagium, in cujus libris hoc legitur ; et ante Legem dicitis salvos 
factos esse natura, deinde per Legem, postremo per Christum, 
quasi hominibus duorum superiorum temporum, ante Legem sci- 
licet et in Lege, sanguis Christi non fuerit necessarius : evacu- 
I Tim. ii. 5. autcs quod dictum est, Unus enim Deus, unus et Mediator Del 
et hominum homo Christus Jesus. 


Sixth; on the necessity of Grace for all, and on the Baptism of infants. 

40. ' Gkatiam CJhristi,' inquiunt, ' omnibus necessariam et 
majoribus et parvulis confitemur ; et eos qui dicunt de duobus 
baptizatis natum non debere baptizari, anathematizamus.' No- 
vim us quomodo non secundum Paulum apostolum, sed secundum 
Pelagium haereticum ista dicatis ; parvulis videlicet Baptismum 
necessarium, non propter remissionem peccatorum, sed tantum- 
modo propter regnum coelorum. Datis enim eis extra regnum 
Dei locum salutis et vitae aeternae, etiamsi non fuerint bap- 

Mark xvi. 16. tizati. Ncc attcuditis quod scriptum est : Qui crediderit et 
baptizatus fuerit salvus erit ; qui autem non vrediderit, co7i- 
demnahitur. Propter quod in Ecclesia Salvatoris per alios 
parvuli credunt, si cut ex aliis ea quae illis in Baptismo re- 
mittuntur peccata traxerunt. Nee illud cogitatis, eos vitam 
habere non posse, qui fuerint expertes Corporis et Sanguinis 

John vi. 54. Christi, dicente ipso. Nisi manducaveritis carnem meam, et bibe- 
ritis sanguinem meum, non habebitis vitam in vobis. Aut si 
evangelicis vocibus cogimini confiteri, nee vitam salutemque 
posse habere parvulos de corpore exeuntes, nisi fuerint baptizati ; 
quaerite cur compellantur non baptizati secundae mortis subire 
supplicium, judicante illo qui neminem damnat immeritum ; et 
invenietis quod non vultis, originale peccatum. 

Chap. XXIV.] Contra diias Epis tolas Pelagianoriim. 299 

Seventh ; on the effect of Baptism. 

41. 'Eos etiam qui dicunt,' inquit, * Baptisma non omnia 
peccata delere, condemnamus ; quia scimus plenam purgationem 
per ipsa mysteria conferri.' Hoc dicimus et nos : sed parvulos 
quoque per ipsa mysteria primae nativitatis et obnoxiae sue- 
cessionis vinculis solvi, non dicitis vos. Propter quod de Ec- 
elesia Christi, quae hoc antiquitus tenet, oportet ut sicut alii 
haeretici segregemini et vos. 


The conclusion of the first Letter confuted. 

42. Jam vero quod ita concludit Epistolam, ut dicat, ^ Kemo 
ergo vos seducat, nee se negent impii ista sentire. Sed si verum 
dicunt, aut audientia detur, aut certe isti ipsi episcopi, qui nunc 
dissident, damnent quae supra dixi cum Manichaeis ista tenere, 
sicut nos ista damnamus quae de nobis jactant; et *fit plena [* sit?] 
Concordia : quod si nolunt, scitote eos esse Manichaeos, et ab 
eorum vos abstinete consortiis ;' contemnendum est potius quam 
refellendum. Quis enim nostrum dubitat anathema dicere Ma- 
nichaeis, qui dicunt a bono Deo nee homines, nee nuptias in- 
stitutas, nee legem datam, quae per Moysen Hebraeo populo 
ministrata est? Sed et Pelagianis non immerito anathema 
dicimus, qui tarn sunt inimici gratiae Dei, quae venit per 
Jesum Christum Dominum nostrum, ut eam dicant non gratis, 

sed secundum merita nostra dari, ac sic gratia jam non sit Rom. xi. 6. 
gratia; tantumque constituunt in libero arbitrio, quo in pro- 
fundum demersus est homo, ut eo bene utendo dicant hominem 
mereri gratiam ; cum nemo bene illo uti possit, nisi per gra- 
tiam, quae non secundum debitum redditur, sed Deo gratis 
miserante donatur. Parvulos autem ita contendunt esse jam 
>:dvos, ut a Salvatore audeant negare salvandos. Et haec ex- 
secrabilia dogmata tenentes et semipantes, adhuc insuper flagi- 
tant audientiam, cum damnati debeant agere poenitentiam. 

300 Contra duas Epis tolas Pelagianorum. [Book ii. 


Pelagians {in the second Letter) impute Manicheiem to Catholics. 

1. Jam nunc aliara, non Juliani tantum, sed ei communem 
cum plurimis Pelagianis episcopis, quam Thessalonicam mise- 
runt, consideremus Epistolam, eique, Domino adjuvant e, re- 
spondeamus, ut possumus. Quod opus nostrum ne longius 
fiat, quam causae ipsius necessitas postulat; quid opus est ea 
quoque refellere, quae dogmatis eorum insidiosa venena non 
continent, sed tantum in auxilium suum, vel pro Catholica fide 
contra ' Manichaeorum,' sicut loquuntur, profanitatem, consensio- 
nem Orientalium episcoporum videntur exposcere ; nihil aliud 
nitentes, nisi ut horribili haeresi objecta, cujus se adversaries 
esse confingunt, lateant inimici gratiae in laude naturae 1 Quis 
enim eis liinc commovit aliquando quaestionem ? Aut cui Ca- 
tholicorum propterea displicent, quia damnant eos quos prae- 
I Tim. iv. dixit Apostolus rccessuros a fide, cauteriatara habentes consci- 
entiam, prohibentes nubere, abstinentes a cibis, quos immundos 
putant, nee putantes a Deo cuncta esse condita? Quis eos 
aliquando negare compulit, quod omnis creatura Dei bona sit, 
et nulla substantia sit quam non summus fecerit Deus, nisi 
ipse Deus qui non est ab aliquo factus 1 Non ista in eis, 
quae constat esse Catholica, reprehenduntur atque damnantur. 
Impietatem quippe Manichaeorum nimium stultam et noxiam 
non solum fides Catholica detestatur, verum etiam haeretici 
omnes, qui non sunt Manichaei. Unde et isti Pelagiani hoc 
bene faciunt, Manichaeis anathema dicere, et eorum erroribus 
contradicere. Sed faciunt duo mala, quibus et ipsi anathema- 
tizandi sunt: unum, quod Catholicos 'Manichaeorum' nomine 
criminantur ; alterum, quod etiam ipsi haeresim novi erroris 
inducunt. Neque enim quia Manichaeorum morbo non laborant, 
propterea fidei sanae sunt. Non unum pestilentiae est genus, 
quemadmodum in corporibus, ita et in mentibus. Sicut ergo- 


Chap. II.] Coittva duas Epistolas Pelagianorum. 301 

medicus corporis non continuo pronuntiasset a mortis periculo 
liberum, quern negasset hydropicum, si alio lethali morbo per- 
spexisset aegrotum: ita istis non ideo Veritas gratulatur, quia 
Manichaei non sunt, si alio genere perversitatis insaniunt. 
Quapropter aliud est quod anathematizamus cum eis, aliud 
quod in eis. Detestamur enim cum eis quod recte displicet 
etiain ipsis ; ita tamen ut detestemur in eis, unde recte dis- 
plicent ipsi. 


The heresies of Manicheans and Catholics mutually opposed to each other, 
and equally condemned by the Catholic Church. How far Manicheans 
and Pelagians are connected in their errors ; how far separate. 

2. Manichaei dicunt, Deum bonum non omnium naturarum 
esse creatorem : Pelagiani dicunt, Deum non esse omnium aeta- 
tum in hominibus mundatorem, salvatorem, liberatorem. Catho- 
lica utrosque redarguit, et contra Manichaeos defendens Dei 
creaturam, ne ab illo instituta negetur ulla natura; et contra 
Pelagianos, ut in omnibus aetatibus perdita requiratur humana 
natura. Manichaei carnis concupiscentiam non tanquam acci- 
dens vitium, sed tanquam naturam ab aeternitate malam vitu- 
perant : Pelagiani earn tanquam nullum vitium, sed naturale 
sit bonum insuper laudant. Catholica utrosque redarguit, 
Manichaeis dicens, ' Non natura, sed vitium est ; ' Pelagianis 
dicens, ' Non a Patre, sed ex mundo est : ' ut eam velut malam 
valetudinem sanari utrique permittant, desinendo illi tanquam 
insanabilem credere, isti tanquam laudabilem praedicare. Ma- 
nichaei negant homini bono ex libero arbitrio fuisse initium 
mali : Pelagiani dicunt etiam hominem malum sufficienter ha- 
bere liberum arbitrium ad faciendum praeceptum bonum. Ca- 
tholica utrosque redarguit, et illis dicens. Fecit Deus hominem Eccies. vii. 
rectum : et istis dicens, Si vos Filius liberaverit, vere liheri ^^^^ ^--^ ^g 
eritis. Manichaei dicunt, animam, particulam Dei, naturae 
malae commixtione habere peccatum : Pelagiani dicunt, animam 
justam, non quidem particulam, sed creaturam Dei, etiam in 
ista corruptibili vita non habere peccatum. Catholica utrosque 

302 Contra dims Epistolas Pelagianorum. [Book ii. 

Matt. xli. 33. redarguit, Manichaeis dicens, Aut facite arhoTem honam, et 
fructum ejus honum ; aut facite arhorem malam, et fructum 
ejus malum; quod non diceretur homiiii, qui naturam facere 
non potest, nisi quia peccatum non natura, sed vitium est : 

I John i. 8. Pelagianis dicens, Si dixerimus quia 'pecGatum non habemus, 
nos ipsos seducimus, et Veritas in Tiohis non est. His morbis 
inter se contrariis Manichaei Pelagianique coniligunt, dissimili 
voluntate, simili vanitate ; separati opinione diversa, sed pro- 
pinqui mente perversa. 

3. Jam vero gratiam Christi simul oppugnant, Baptismum 
ejus simul evacuant, carnem ejus simul exhonorant ; sed etiam 
haec modis causisque diversis. Nam Manichaei- meritis naturae 
bonae, Pelagiani autem meritis voluntatis bonae, perhibent 
divinitus subveniri. Illi dicunt, ' Debet hoc Deus laboribus 
membrorum suorum : ' isti dicunt, * Debet hoc Deus virtutibus 

Kom. iv. 4. servorum suorum/ Utrisque ergo merces non imputatur se- 
nt, iii. 5. cundum gratiam, sed secundum debitum. Manichaei lavacrura 
regenerationis, id est, aquam ipsam dicunt esse superfluam, nee 
prodesse aliquid profano corde contendunt : Pelagiani autem, 
quod in sacro Baptismate ad expianda peccata dicitur nihil 
opitulari infantibus, nullum peccatum habentibus, asserunt. Ac 
per hoc in parvulis baptizandis, quantum ad remissionem at- 
tinet peccatorum, Manichaei visibile destruunt elementum : 
Pelagiani autem etiam invisibile sacramentum. Manichaei 
carnem Christi exhonorant, partum Virginis blasphemando ; 
Pelagiani autem, carnem redimendorum carni Redemptoris 
aequando. Propterea quippe natus est Christus, non utique 
Rom. viii. 3. iu came peccati, sed in similitudine carnis peccati, quia caete- 
rorum hominum nascitur caro peccati. Manichaei ergo, omnem 
carnem penitus detestantes, auferunt carni Christi perspicuam 
veritatem : Pelagiani vero, nuUam carnem peccati nasci asseve- 
rantes, auferunt carni Christi propriam dignitatem. 

4. Desinant itaque Pelagiani Catholicis objectare quod non 
sunt, sed ipsi potius festinent emendare quod sunt; nee ideo 
se velint haberi amabiles, quia odioso Manichaeorum adver- 
santur errori ; sed merito se agnoscant odibiles, quia suum non 
aversantur errorem. Possunt enim duo errores inter se esse 

Chap III.] Contra duas Epistolas Pelagianorum. 303 

contrarii; sed ambo sunt detestandi, quia sunt ambo contrarii 
veritati. Nam si propterea sunt diligendi Pelagiani, quia 
oderunt Manichaeos ; diligendi sunt et Manichaei, quia oderunt 
Pelagianos. Sed absit ut Catholica mater, propter alterorum 
odium, alteros eligat amare : cum monente atque adjuvante 
Domino debeat utrosque vitare, et cupiat utrosque sanare. 


Calumny of Pelagians against Clergy of the Roman Church. 

5. QuiN etiani Romanos clericos arguunt, scribentes, ' eos 
jussionis terrore perculsos non erubuisse praevaricationis crimen 
admittere, ut contra priorem sententiam suam, qua gesti& Catho- 
lico dogmati adfuerant, postea pronuntiarent malam hominum 
esse naturam.' Imo vero Pelagiani spa falsa putaverant, 
novum et exsecrabile dogma Pelagianum vel Goelestianum per- 
Buaderi quorumdam Romanorum Catliolicis mentibus posse ; 
quando ilia ingenia, quamvis nefando errore perversa, non 
tamen contemptibilia, cum studiose corrigenda potius, quam 
facile damnanda viderentur, aliquanto lenius quam severior 
postulabat Ecclesiae disciplina tractata sunt. Tot enim et 
tantis inter Apostolicam Sedem et Afros episcopos currentibus De Pecc. 
et recurrentibus scriptis ecclesiasticis, etiam gestis de hac causa s/sf ^' 
apud iliam Sedem Coelestio praesente et respondente confectis ; 
quaenam tandem epistola venerandae memoriae Papae Zosimi, 
quae interlocutio reperitur, ubi praeceperit credi oportere, sine 
ullo vitio peccati originalis hominem nasci 1 Nusquam prorsus 
hoc dixit, nusquam omnino conscripsit. Sed cum hoc Coelestius 
in suo libello posuisset, inter ilia duntaxat de quibus se adhuc 
dubitare et instrui velle confessus est, in homine acerrimi in- 
genii, qui profecto si corrigeretur plurimis profuisset, voluntas 
emendationis, non falsitas dogmatis approbata est. Et propterea 
libellus ejus ' Catholicus' dictus est, quia et hoc Catholicae mentis 
est, si qua forte aliter sapit quam Veritas exigit, non ea certis- 
sime definire, sed detecta ac demonstrata respuere. Non enim 
haereticis, sed Catholicis Apostolus loquebatur, ubi ait: Quot- 

304 Contra duas Epistolas Pelagianoruin. [Book ii. 

Phil. iii. 15. quot ergo perfecti, hoc sajnamus ; et si quid aliter sa2nti8, id 
quoque Deus vobis revelahit. Hoc in illo factum esse putabatur, 
quando se litteris beatae memoriae Papae Innocentii, quibus 
de hac re dubitatio tota sublata est, consentire respondit. Et 
hoc ut plenius et manifestius in illo fieret, exspectabatur, Ven- 
turis ex Africa litteris, in qua provincia ejus aliquanto calliditas 
evidentius innotuerat. Quae Komam litterae posteaquam vene- 
runt, id continentes, non sufficere hominibus tardioribus et 
sollicitioribus, quod se generaliter Innocentii episcopi litteris 
consentire fatebatur; sed aperte cum debere anatbematizare 
quae in suo libello prava posuerat ; ne si id non fecisset, multi, 
parum intelligentes, magis in li}>ello ejus ilia fidei venena a Sede 
Apostolica crederent ap probata, propterea quod ab ilia dictum 
erat eum libellum esse ' Catholicum,' quam emendata, propter 
illud, quod se Papae Innocentii litteris consentire ipse respond- 
erat : tunc ergo cum ejus praesentia posceretur, ut certis ac 
dilucidis responsionibus, vel astutia hominis vel correctio dilu- 
cesceret, et nulli ambigua remaneret, se subtraxit et negavit 
examini. Nee differendum jam fuerat, sicut factum est, quod 
aliis prodesset, si nimium perversorura pertioaciae dementiae- 
que non posset. Sed si, quod absit, ita tunc fuisset de Coelestio 
vel Pelagic in Romana Ecclesia judicatum, ut ilia eorum dog- 
mata, quae in ipsis et cum ipsis Papa Innocentius damnaverat, 
approbanda et tenenda pronuntiarentur, ex hoc potius esset prae- 
varicationis nota Romanis clericis inurenda. Nunc vero cum 

Aug. Ep. primitus beatissimi Papae Innocentii litterae episcoporum litteris 
respondentis Afrorum, pariter hunc errorem, quem conantur isti 
persuadere, damnaverint ; successor quoque ejus sanctus Papa 
Zosimus hoc tenendum esse, quod isti de parvulis sentiunt, nun- 
quam dixerit, nunquam scripserit ; insuper etiam Coelestium se 
purgare molientem ad consentiendum supra dictis Sedis Apos- 
tolicae litteris crebra interlocutione constrinxerit : profecto 
quidquid interea lenius actum est cum Coelestio, servata dun- 
taxat antiquissimae et robustissimae fidei firmitate, correctionis 
fuit clementissima suasio, non approbatio exitiosissima pravi- 
tatis. Et quod ab eodem sacerdote postea Coelestius et Pelagius 
repetita auctoritate damnati sunt, paululum intermissae, jam 

Chap. IV.] Contra duas Epistolas Pelagianorum. 305 

necessario proferendae ratio severitatis fuit, non praevaricatio 
prius cognitae vel nova cognitio veritatis. 


The same subject continued. 

6. Sbd quid opus est nos de hac re loquendo diutius immo- 
rari, cum exstent hinc atque inde gesta et scripta directa, ubi 
possint cuncta ilia, quemadmodum acta sint, vel cognosci vel 
recognosci? Interrogationibus enim sancti praecessoris tui, et 
Coelestii responsionibus quibus se beati Papae Innocentii litteris 
consentire professus est, quis non videat quemadmodum sit 
Coelestius colligatus, et vinculo saluberrimo obstrictus, ne ulte- 
rius defendere auderet in Baptismate parvulorum non dimitti 
originale peccatum 1 Venerabilis quippe Innocentii episcopi de 
hac re ista sunt verba ad Carthaginiense concilium : ' Liberum Aug. Ep. 
enim,' inquit, ' arbitrium olim ille perpessus, dum suis incon- ^ "" ^' 
sultius utitur bonis, cadens in praevaricationis profunda demer- 
sus, nihil quemadmodum exinde surgere posset invenit : suaque 
in aetemum libertate deceptus, hujus ruinae jacuisset oppressu, 
nisi eum post Christi pro sua gratia liberasset adventus, qui per 
novae regenerationis purificationem omne praeteritum vitium 
sui Baptismatis lavacro purgavit/ Quid ista Sedis Apostolicae 
sententia clarius atque manifestius ? Huic se Coelestius con- 
sentire professus est, quando cum illi a sancto praecessore tuo 
dictum esset, ' Ilia omnia damnas quae jactata sunt de nomine 
tuo 1 ' ipse respondit, ' Damno secundum sententiam beatae 
memoriae praecessoris tui Innocentii.' Inter caetera autem 
quae de nomine ejus jactata fuerant, diaconus Coelestio Paulinus De Pecc. 
objecerat, quod diceret, ' peccatum Adae ipsi soli obfuisse, et "^* ^* ^' 
non generi humano ; et quod infantes nuper nati in eo essent 
statu, in quo Adam fuit ante peccatum.' Proinde si objecta 
Paulini 'secundum sententiam beati Papae Innocentii' veraci 
corde atque ore damnaret ; quid ei remaneret deinceps unde 
contender et, nullum esse ex praeterita primi hominis trans- 
gressione in parvulis vitium, quod per novae regenerationis 


3o6 Contra duas Epistblas Pelagianorum. [Book ii. 

purificationem sacro Baptismate purgaretur"? Sed illud se 
respondisse fallaciter novissimo exitu ostendit^ cum se subtraxit 
examini, ne secundum Africana rescripta ipsa omnino de hac 
quaestione verba commemorare et anathematizare, quae in 
libello suo posuit, cogeretur. 

7. Quid illud quod idem Papa de hac ipsa causa etiam Nu- 
midiae rescripsit episcopis, quia de utroque concilio, et de 
Carthaginiensi scilicet et de Milevitano scripta susceperat, nonne 

Aug. Ep. apertissime de parvulis loquitur % Haec enim ejus verba sunt : 
'^^5- < Illud vero, quod eos vestra Fraternitas asserit praedicare, 

parvulos aeternae vitae praemiis etiam sine Baptismatis gratia 
John vi. 54. posse donari, perfatuum est. Nisi enim manducaverint carnem 
Filii liominis, et biberint sanguinem ejus, non habebunt vitam 
in semetipsis. Qui autem banc eis sine regeneratione defendunt, 
videntur mihi ipsum Baptismum velle cassare, cum praedicant 
hos habere, quod in eos credimus nonnisi Baptismate confe- 
rendum.' Quid ad haec dicit ingratus, cui Sedes Apostolica 
jam sua professione quasi correcto benignissima lenitate peper- 
cerat % Quid ad haec dicit % utrum post hujus vitae finem 
parvuli, etiamsi dum vivunt non baptizentur in Christo, in vita 
aeterna erunt, an non erunt % Si dixerit, ' Erunt : ' quomodo 
ergo quae de nomine ejus j aetata sunt * secundum sententiam 
beatae memoriae Innocentii ' se damnasse respondit % Ecce 
beatae memoriae Innocentius Papa sine Baptismo Christi, et 
sine participatione Corporis et Sanguinis Christi, vitam non 
habere parvulos dicit. Si dixerit, * Non erunt :' quomodo ergo, 
non accipientes aeternam vitam, utique consequenter aeterna 
morte damnantur, si nullum trahunt originale peccatum % 

8. Quid ad haec dicunt isti, qui suas calumniosas impietates 
audent etiam scribere, audent et orientalibus episcopis mittere % 
Tenetur Coelestius litteris venerabilis Innocentii praebuisse 
consensum : leguntur ipsae memorati antistitis litterae, scri- 
bentis non baptizatos vitam parvulos habere non posse. Quis 
autem negabit id esse consequens ut mortem habeant, qui non 
habent vitam % Unde ergo in infantibus ista miserabilis poena, 
si nulla originalis est culpa % Quomodo igitur ab istis fidei de- 
sertoribus et oppugnatoribus gratiae, Romani clerici praevari- 

Chap. V.] Contra duas Epis tolas Pekigianorum. 307 

cationis arguuntur sub episcopo Zosimo^ quasi aliud senserint 
in damnatione posteriore Coelestii et Pelagii, quam quod sub 
Innocentio in priore senserunf? Quia utique cum litteris 
venerabilis Innocentii de parvulis, nisi baptizarentur in Christo, 
in aeterna morte mansuris, Catholicae fidei clareret antiquitas; 
profecto Ecclesiae Romanae praevaricator potius esset, quicum- 
que ab ilia sententia deviasset : quod Deo propitio, quoniam 
factum non est, sed ipsa constanter repetita Coelestii et Pelagii 
damnatione servata est ; intelligant se isti esse unde alios 
criminantur, et aliquando a^ fidei praevaricatione sanentur. 
Malam quippe hominum esse naturam non dieit Catholica fides, 
in quantum homo a Creatore primitus institutus est; neque 
nunc quod in ilia Deus creat, cum homines ex hominibus facit, 
hoc est malum ejus; sed quod ex illo vitio primi hominis 


Reply to calumnies- of Pelagians. What Free-will is without Grace. 
The opinion of Catholics about Fate. 

9. Jam nunc ilia videnda sunt, quae in Epistola sua nobis 
objicientes, breviter posuerunt, quibus haec est nostra responsio. 
Peccato Adaearbitrium liberum de hominum natura periisse non ., 
dicimus ; sed ad peccandum valere in hominibus subditis dia- ; - 
bolo ; ad bene autem pieque vivendum non valere, nisi ipsa 
voluntas hominis Dei gratia fuerit liberata, et ad omne bonum 
actionis, sermonis, cogitationis adjuta. Neminem nisi Dominura 
Deum dicimus nascentium conditorem ; nee a diabol'o, sed ab 
ipso nuptias institutas : omnes tamen sub peccato nasci propter 
propaginis vitium, et ideo esse sub diabolo, donee renascantur 

in Christo. Nee sub nomine gratiae fatum asserimus, quia nuUis 
hominum meritis Dei gratiam dicimus antecedi. Si autem qui- 
busdam omnipotentis Dei voluntatem placet fati nomine nuncu- 
pare ; profanas quidem verborum novitates evitamus, sed de i Tim. vi. 20. 
verbis contendere non amamus. 

10. Unde autem hoc eis visum fuerit nobis objicere, quod 
fatum asseramus sub nomine gratiae, cum aliquanto attentius 

X 2 

3o8 Contra duas E pis tolas Pelagianorum. [Book ii. 

cogitarem, prius eorum verba quae consequuntur inspexi. Sic 
enim hoc nobis objiciendum putarunt : ' Sub nomine,' inquiunt, 
^ gratiae ita fatum asserunt, ut dicant, quia nisi Deus invito et 
reluctanti homini inspiraverit boni, et ipsius imperfecti, cupidita- 
tem, nee a malo declinare, nee bonum possit arripere.' Deinde 
aliquanto post, ubi ipsi quae defendant, commemorant, quid de 
hac re ab eis diceretur attendi. ' Baptisma,' inquiunt, ' omnibus 
necessarium esse aetatibus confitemur ; gratiam quoque adju- 
vare uniuscujusque bonum propositum, non tamen reluctanti 

Rom. ii. II. studium virtutis immittere, quia personarum acceptio non est 
apud Deum.' Ex his eorum verbis intellexi, ob hoc illos vel 
putare, vel putari velle, fatum nos asserere sub nomine gratiae, 
quia gratiam Dei non secundum merita nostra dicimus dari, sed 

Rom. ix. 15, secundum ipsius misericordissimam voluntatem, qui dixit, Mi- 
serehor cui misertus ero, et misericordiam praestaho cui misericors 
fuero. Ubi consequenter adjunctum est, Igitur non volentis, 
neque currentis, sed miserentis est Dei. Posset etiam hinc quis- 
piam similiter stultus fati assertorem Apostolum putare vel 
dicere. Yerum hie se isti satis aperiunt. Cum enim propterea 
nobis calumniantur, dicentes nos fatum gratiae nomine asserere, 
quia non secundum merita nostra dari dicimus Dei gratiam ; 
procul dubio confitentur quod ipsi eam secundum nostra merita 
dari dicunt ; ita caecitas eorum occultare ac dissimulare non 
potuit, hoc se sapere atque sentire, quod sibi objectum Pelagius 
in episcopali judicio Palaestino subdolo timore damnavit. Ob- 
jectum quippe illi est ex verbis quidem discipuli sui Coelestii, 
quod etiam ipse diceret, ' gratiam Dei secundum merita nostra 

DeGest. Pel dari.' Quod ille detestans, vel quasi detestans, ore duntaxat 

s. 30. 

anathematizare non distulit : sed sicut ejus libri posteriores 
indicant, et istorum sectatorum ejus nudat assertio, ficto corde 
servavit, donee postea, quod tunc metu texerat negantis astutia, 
DeGrat.Chr. etiam in litteras proferret audacia. Et adhuc non reformidant, 
nee saltem verecundantur episcopi Pelagiaui litteras suas Catho- 
licis orientalibus episcopis mittere, quibus nos assertores fati 
esse criminantur, quia non dicimus gratiam Dei secundum 
merita nostra dari, quod Pelagius episcopos orieutales metuens, 
et dicere non ausus, et damnare compulsus est. 

Chap. VI.] Contva diias Epistolas Pelagianorum. 309 


The accusation of Fatalism retorted on the opponents. 

11. Itane vero, filii superbiae, inimici gratiae Dei, novi 
haeretici Pelagiani, quisquis dicit, gratia Dei omnia hominis 
bona merita praeveniri, nee gratiam Dei meritis dari, ne non sit 
gratia, si non gratis datur, sed debita merentibus redditur, 
fatum vobis videtur asserere 1 Nonne etiam vos ipsi qualibet 
intentions necessarium Baptismum omnibus aetatibus dicitis"? 
Nonne in liac ipsa Epistola vestra, istam de Baptismo senten- 
tiam, et de gratia juxta posuistis 1 Cur non vos Baptismus, 
qui datur infantibus, ipsa vicinitate commonuit, quid sentire 
de gratia debeatis 1 Haec enim verba sunt vestra : ' Baptisma 
omnibus necessarium esse aetatibus confitemur : gratiam quoque 
adjuvare uniuscujusque bonum propositum, non tamen reluc- 
tanti studium virtutis immittere, quia personarum acceptio non 
est apud Deum.' In his omnibus verbis vestris de gratia quod 
dixistis, interim taceo : de Baptismate reddite rationem ; cur 
illud dicatis omnibus esse aetatibus necessarium, quare sit neces- 
sarium parvulis dicite : profecto quia eis boni aliquid confert, et 
idem aliquid nee parvum, nee mediocre, sed magnum est. Nam 
etsi eos negatis attrahere quod in Baptismo remittatur originale 
peccatum; tamen illo regenerationis lavacro adoptari ex filiis 
liominum in Dei filios non negatis ; imo etiam praedicatis. Dicite 
ergo nobis, quicumque baptizati in Christo parvuli de corpore 
exierunt, hoc tarn sublime donum quibus praecedentibus meritis 
acceperunt ? Si dixeritis, hoc eos parentum pietate meruisse ; 
respondebitur vobis, Cur aliquando piorum filiis negatur hoc 
bonum, et filiis tribuitur impiorum 1 Nonnunquam enim de 
religiosis orta proles in tenera aetate atque ab utero recen- 
tissima praevenitur morte, antequam lavacro regenerationis 
abluatur; et infans natus ex inimicis Christi misericordia 
Christianorum baptizatur in Christo : plangit baptizata mater 
non baptizatum proprium ; et ab impudica expositum, baptizan- 
dum casta fetum colligit alienum. Hie certe merita parentum 
vacant; vacant, vobis fatentibus, ipsorum etiam parvulorum. 

310 Contra duas Epistolas Pelagianorum. [Book ii. 

Scimus enim vos non hoc de anima humana credere, quod ante 
corpus terrenum alicubi vixerit, et alrquid operata sit vel boni 
vel mali, unde istam in carne differentiam mereretur. Quae 
igitur causa huic pafvulo Baptismum procuravit, illi negavit? 
An ipsi fatum habent, quia meritum non habent ? aut in 
his est acceptio a Domino personarum 1 Nam utrumque dix- 
istis, prius ' fatum,' 'acceptionem* postea ' personarum' : ut quo- 
niam utrumque refutandum est, remaneat quod vultis adversus 
gratiam introducere meritum. Respondete igitur de meritis 
parvulorum, cur alii baptizati, alii non baptizati de corporibus 
exeant, nee parentum meritis vel polleant vel careant tam excel- 
lenti bono, ut fiant filii Dei ex hominum filiis, nullis parentum, 
nullis meritis suis. Nempe reticetis ; et vos ipsos potius in eo 
quod nobis objicitis invenitis. Nam si ubi non est meritum, 
consequenter esse dicitis fatum, et ob hoc in gratia Dei meritum 
hominis vultis intelligi, ne fatum cogamini confiteri ; ecce vos 
potius asseritis fatum in Baptismate parvulorum, quorum nullum 
esse fatemini meritum. Si autem in baptizandis parvulis, et 
nullum meritum omnino praecedere, et tamen fatum non esse 
conceditis ; cur nos quando dicimus gratiam Dei propterea 
gratis dari, ne gratia non sit, et non tanquam debitam meritis 
praecedentibus reddi, fati assertores esse jactatis] non intel- 
ligentes, in justificandis impiis, sicut propterea merita non sunt, 
quia Dei gratia est, ita propterea non esse fatum quia Dei 
gratia est, ita propterea non esse acceptionem personarum quia 
Dei gratia est. 

12. Fatum quippe qui affirmant, de siderum positione ad 
tempus quo concipitur quisque vel nascitur, quas ' constellationes ' 
vocant, non solum actus et eventa, verum etiam ipsas nostras 
voluntates pendere contendunt : Dei vero gratia non solum 
omnia sidera et omnes coelos, verum etiam omnes Angelos 
supergreditur. Deinde fati assertores et bona et mala hominum 
fato tribuunt: Deus autem in malis hominum merita eorum 
debita retributione persequitur, bona vero per indebitam gratiam 
misericordi voluntate largitur ; utrumque faciens non per stella- 
rum temporale consortium, sed per suae severitatis et bonitatis 
aeternum altumque consilium. Neutrum ergo pertinere vide- 

Chap. VII.] Coiitva duas Epistolas Pelagianorum. 31 1 

iiius ad fatum. Hie si respondetis, hanc ipsam Dei benevolen- 
tiam, qua non merita sequitur, sed bona indebita gratuita bo- 
iiitate largitur, ' fatum ' potius esse dicendum ; cum hanc Apos- 
tolus 'gratiam' vocet, dicens, Gratia salvi facti estisperjldem, et Eph. ii. 8,9, 
hoc non ex vobis, sed Dei donum est-; non ex ojyerihus, ne forte 
quis extollatur; nonne attenditis, nonne perspicitis, non a nobis 
divinae gratiae nomine fatum asseri, sed a vobis potius divinam 
gratiam fati nomine nuncupari % 


Calumny as to ' acceptance of persons ' refuted. 

13. Itemque, acceptio personarum ibi recte dicitur, ubi ille 
qui judicat, relinquens causae meritum de qua judicat, alteri 
contra alterum suffragatur, quia invenit aliquid in persona quod 
lionore vel miseratione sit dignum. Si autem quispiam duos 
habeat debitores, et alteri velit dimittere debitum, alterum 
exigere ; cui vult donat, sed neminem fraudat ; nee acceptio 
personarum dicenda est, quando iniquitas nulla est. Alioquin 
eis qui parum intelligunt potest acceptio personarum videri, ubi 
vineae dominus operariis, qui una hora illic opus fecerunt, 
tantum dedit, quantum illis qui pertulerunt pondus diei et 
aestus, aequales faciens in mercede, quorum tam magna dis- 
tantia fuerat in labore. Sed quid respondit de hac veluti 
acceptione personarum adversus patremfamilias murmurantibus ? 
Amice, inquit, non facio tibi injuriam : nonne ex denario con- Matt. xx. 
venisti mecum ? Tolle quod tuum est, et vade : volo autem et 
huic novissimo dare sicut et tibi, Annon licet rtiihi quod volo 
facer el An oculus tuus nequam est, quia ego bonus sum? 
Nempe hie tota justitia est : ' Hoc volo. Tibi,' inquit, ' reddidi, 
huic donavi ; neque ut huic donarem, tibi aliquid abstuli, aut 
quod debebam vel minui vel negavi.' Annon licet mild facer e 
quod volo? an oculus tuus nequam est, quia ego bonus sum? 
Sicut ergo hie nulla est acceptio personarum, quia sic alius ' 
gratis honoratur, ut alius debito non fraudetur : sic etiam cum 
secundum propositum Dei vocatur alius, alius non vocatur, Rom. viii. 23. 

312 Contra duas Epis tolas Pelagianorum. [Book ii. 

vocato datur gratuitum bonum, cujus boni est vocatio ipsa prin- 
cipium ; non vocato redditur malum, quia omnes rei sunt ex eo 

Rom. V. 12. quod per unum hominem peccatum intravit in mundum. Et in 
ilia quidem operariorum similitudine, ubi unum denarium accepe- 
runt, qui una hora, et qui duodecies tantum laboraverunt, qui 
utique. secundum ratioues humanas, sed vanas, pro quantitate 
laboris sui duodecim denarios accipere debuerunt, utrique in 
bono coaequati, non alii liberati, alii damnati sunt : quia et 
illi qui plus laboraverunt, et quod sic vocati sunt ut venirent, et 
quod sic pasti ut non deficerent, ab ipso patrefamilias habuerunt. 

Rom. ix. Ubi autem dicitur, Ergo cui vult miseretur, et quern vult obdu- 
rat; qui facit aliud vas in honorem, aliud in contumeliam: 
bonum quidem immerito et gratis datur, quia ex eadem massa 
est cui non datur ; malum vero merito et debitum redditur, quia 
in massa perditionis malum malo non male redditur ; et ei cui 
redditur malum est, quia supplicium ejus est, ei vero a quo 
redditur, bonum est, quia recte factum ejus est. Nee ulla est 
acceptio personarum in duobus debitoribus aequaliter reis, si 
alteri dimittitur, alter exigitur, quod pariter ab utroque debetur. 
14. Sed ut id quod dicimus alicujus exempli manifestatione 
clarescat, constituamus aliquos ab aliqua meretrice geminos 
editos, atque ut ab aliis colligerentur expositos : horum sine 
Baptismo exspiravit unus, alius baptizatus. Quod hie ' fatum ' 
fortunamve fuisse dicamus, quae omnino nulla sunt? Quam 
'personarum acceptionem,' cum apud Deum nulla esset etiam si 
in istis ulla esse potuisset ; qui utique nihil habebant, unde alter 
alteri praeferretur, meritaque nulla propria, sive bona, quibus 
mereretur alius baptizari, sive mala, quibus alius sine Baptismate 
mori ? An aliqua parentum fuerunt, ubi fornicator pater, 
meretrix mater ? Sed qualiacumque ilia fuerint, non utique 
istis tam diversa conditione morientibus ulla diversa, sed utrique 
communia. Si ergo nee fatum, quia nullae stellae ista de- 
cernunt ; nee fortuna, quia non fortuiti casus haec agunt ; nee 
personarum, nee meritorum diversitas, hoc fecerunt ; quid restat, 
quantum ad baptizatum adtinet, nisi gratia Dei quae vasis factis 
in Itonorem gratis datur ; quantum autem ad non baptizatum, ira 
Dei, quae vasis factis in contumeliam pro ipsius massae meritis 

Chap. VIL] Contra duas Epistolas PelagianoruM. 313 

redditur % Sed in illo qui baptizatus est, gratiam Dei vos con- 

fiteri cogimus, et meritum ejus nullum praecessisse convincimus : 

de illo autem. sine Baptismate mortuo, cur ei defuerit Sacramen- 

tum, quod et vos fateniini omnibus aetatibus necessarium, et 

quid isto modo in eo fuerit vindicatum, vos videritis, qui non 

vultis esse originale delictum. 

15. Nobis in duobus istis geminis, unam procul dubio haben- 

tibus causam, difficultatem quaestionis cur alius sic, alius vero 

sic mortuus est, velut non solvendo solvit Apostolus ; qui cum 

et ipse de duobus geminis tale aliquid proposuisset, propter 

quod non ex operibus, quia nondum operati fuerant aliquid 

boni vel mali, sed ex vocante dictum est, Major serviet minori ; Rom. ix. 13, 

et, Jacob dilexi, Esau autem odio habui : et hujus profunditatis Cp. Gen. xxv. 

liorrorem usque ad hoc perduxisset, ut diceret. Ergo cujus vult 

miseretur, et quern vult obdurat : sensit continuo quid moveret, 

et sibi verba contradicentis, quae apostolica auctoritate coer- 

ceret, opposuit. Ait enim : Dicis itaque mihi, Quid adhuc 

conqueritur ? nam voluntati ejus quis resistit ? Hesponditque 

ista dicenti : homo, tu quis es qui resjyondeas Deo ? Numquid 

dicit figmentum ei qui se Jlnxit, Quare sic me fecisti ? Annon 

habet 2)otestatem figulus luti ex eadem massa facer e aliud quidem 

vas in honorem, aliud in contum,eliam 2 Deinde secutus, tam 

magnum abditumque secretum, quantum aperiendum esse ho- 

rainibus judicavit, aperuit dicens : Si autem volens Deus osten- Rom. ix. 

dere iram, et demonstrare imtentiwrn suam,^ attulit in multa 

patientia vasa irae, quae perfecta sunt in perditionem, et ut 
notas faceret divitias gloriae suae in vasa misericordiae, quae 
praeparavit in gloriam. Hoc est gratiae Dei, non solum ad- 
jutorium, verum etiam documentum ; adjutorium scilicet in 
vasis misericordiae, in vasis autem irae documentum : in eis 
enim ostendit iram, et demonstrat potentiam suam, quia tani 
potens est bonitas ejus, ut bene utatur etiam malis ; et in eis 
notas Jacit divitias gloriae suae in vasa misericordiae, quoniam 
quod ab irae vasis exigit justitia punientis, hoc vasis misericor- 
diae dimittit gratia liberantis ; nee beneficium quod quibusdam 
gratis tribuitur, appareret, nisi Deus, aliis ex eadem massa 
pariter reis justo supplicio condemnatis, quid utrisque debe- 

2 Cor. 


314 Co7itra duas Epistolas PelagiaJtorum. [Book ii. 

I Cor. iv. 7. retur, ostenderet. Quis enim te discernit ? ait idem apostolus 
homini tanquam de semetipso et de suo proprio bono glorianti : 
Quis enim te discernit? utique ab irae vasis, a massa perdi- 
tionis, quae per uuum omnes misit in damnationem. Quis te 
discernit 2 Et tanquam respondisset, * Discernit me fides mea, 
propositum meura, meritum meum ;' quid enim habes, inquit, 
quod non accepisti ? Si autem et accejnsti, quid gloriaris quasi 
non acceperis ? hoc est, quasi de tuo sit, unde discerneris. 
Ergo ille discernit, qui unde discernaris impertit, poenam de- 
bitam removendo, indebitam gratiam largiendo : ille discernit. 

Gen. i. 3, 4. qui cum tenebrae essent super abyssum, dixit, Fiat lux, et fa.cta 
est lux ; et divisit, hoc est discrevit, inter lucem et tenebras. 
Non enim cum solae essent tenebrae, quid discerneret invenit : 
sed lucem faciendo discrevit; ut justificatis impiis dicatur, 

Eph. V. 8. Fuistis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino : 
ac sic qui gloriatur, non in se ipso, sed in Domino glorietur. 
- Ille discernit, qui de nondum natis, neque qui aliquid egerant 
boni aut mali, ut secundum electionem propositum ejus ma- 
neret, non ex operibus, sed ex se ipso vocante dixit, Major 
serviet minori : atque idipsum commendans postea per pro- 
phetam ; Jacob, inquit, dilexi, Esau autem odio habui. ' Elec- 
tionem ' quippe dixit, ubi Deus non ab alio factum quod eligat 
invenit, sed quod inveniat ipse facit : sicut de reliquiis Israel 

Rom, xi. 5, 6. scriptum est, Meliquiae ^;er electionem gratiae factae sunt. Si 
autem gratia, jam non ex 02)eribus ; alioquin gratia jam non 
est gratia. Propter quod profecto desipitis, qui dicente veri- 
tate, Non ex operibus, sed ex vocante dictum est; vos dicitis, 
ex futuris operibus, quae Deus ilium facturum esse praesciebat, 
Jacob fuisse dilectum : atque ita contradicitis Apostolo dicenti, 
Non ex 02)eribus : quasi non posset dicere, * Non ex praesentibus, 
sed futuris operibus.' Sed ait, Non ex operibus, ut gratiam 
commendaret : Si autem gratia, jam non ex 02)eribus ; alioquin 
gratia jam non est gratia. Praecedit namque, non debita, sed 
gratuita gratia, ut per illam fiant bona opera : ne si praecesse- 
rint bona opera, tanquam operibus reddatur gratia, ac sic gratia 
jam non £it gratia. 

16. Sed ut vobis auferretur omnis vestrae caliginis latebra, 

Chap. VIII.] Contra duas Epistolas Pelagianoriini. 315 

propterea geminos tales proposui, qui neque parentum meritis 
juvarentur, et ambo infantiae primordio unus baptizatus, alter 
sine Baptismate morerentur ; ne diceretis Deum, sicut de Jacob 
et Esau contra Apostolum dicitis, opera eorum futura praescisse. 
Quomodo enim praescivit ea futura, quae illis in infantia mori- 
turis, quia praescientia ejus falli non potest, praescivit potius 
non futura % Aut quid prodest eis qui rapiuntur ex bac vita, wisd. 
ne malitia mutet intellectum eorum, aut ne fictio decipiat ani- 
niam eorum, si peccatum etiam quod non est factum, dictum, 
cogitatum, tanquam commissum fuerit, sic punitur? Quod si 
absurdissimum, insulsissimum, dementissimum est, quoslibet 
homines ex his peccatis, quorum nee reatum ex parentibus 
trahere, sicut dicitis, nee ea non solum committere, sed nee 
saltem cogitare potuerunt, esse damnandos ; redit ad vos frater 
ille geminus baptizati non baptizatus, et tacitus quaerit a vobis, 
unde fuerit a fraterna felicitate discretus, cur ilia infelicitate 
punitus, ut illo in Dei filium adoptato, ipse non acciperet 
omnibus aetatibus necessarium, sicut fatemini, Sacramentum ; 
si quemadmodum nulla est fortuna vel fatum, vel apud Deum 
acceptio personarum, ita nullum est gratiae sine meritis donum, 
nullum originale peccatum. Huic prorsus infanti linguam ves- 
tram vocemque submittitis, huic non loquenti quod loquamini 
lion habetis. 


The desire of even imperfect good is a gift of Grace ; otherwise Qmce would 
he given according to deserts. 

17. Jam nunc videamus, ut possumus, hoc ipsum quod volunt 
praecedere in homine, ut adjutorio gratiae dignus habeatur, et 
cui merito ejus non tanquam indebita tribuatur, sed debita 
gratia retribuatur ; ac sic gratia jam non sit gratia : videamus 
tamen quid illud sit. * Sub nomine,' inquiunt, ' gratiae ita 
fatum asserunt, ut dicant, quia nisi invito et reluctant! homini 
inspiraverit boni, et ipsius imperfecti, cupiditatem, nee a male 
declinare, nee bonum possit arripere.' Jam de fato et gratia 
quam inania loquantur ostendimus : nunc illud est quod de- 

^i6 Contra duas Epistolas Pelagianonim. [BookII. 

bemus advertere, utrum invito et reluctant! holnini Deus in- 
spiret boni cupiditatem, ut jam non sit reluctans, non sit 
invitus, sed consentiens bono, et volens bonum. Isti enim 
volunt, in homine ab ipso homine incipere cupiditatem boni, 
ut hujus coepti meritum etiam perficiendi gratia consequatur: 

DeGrat.chr. si tamen hoc saltem volunt. Pelagius enim 'facilius' dicit im- 
pleri quod bonum est, si adjuvet gratia. Quo additamento, 
id est, addendo 'facilius,* utique significat hoc se sapere, quod 
etiamsi gratiae defuerit adjutorium, potest, quamvis difficilius, 
impleri bonum per liberum arbitrium. Sed istis, quid in hac 
re sentiant, non de illo auctore hujus haeresis praescribamus : 
permittamus eos cum suo libero arbitrio esse liberos et ab 
ipso Pelagio ; atque ista verba eorum, quae in hac cui respon- 
ilemus Epistola posuerunt, potius attendamus. 

18. Hoc enim nobis objiciendum putarunt, quod 'invito et 
reluctant! homini Deum dicamus inspirare,' non quanticumque 
* boni/ sed * et ipsius imperfecti cupiditatem.' Fortassis ergo 
ipsi eo modo saltem servant locum gratiae, ut sine ilia putent 
hominem posse habere boni, sed imperfecti cupiditatem ; per- 
fecti autem non 'facilius' per illam posse, sed nisi per illam 
omnino non posse. Verum et sic gratiam Dei dicunt secundum 
merita nostra dari : quod in Oriente Pelagius ecclesiasticis 
gestis damnari timendo damnavit. Si enim sine Dei gratia 
per nos incipit cupiditas boni, ipsum coeptum erit meritum, 
cui tanquam ex debito gratiae veniat adjutorium : ac sic gratia 
Dei non gratis donabitur, sed secundum meritum nostrum da- 
bitur. Dominus autem ut responderet futuro Pelagio, non ait, 

John XV. 5. * Sine me difficile potestis aliquid facere ;' sed ait, Sine me nihil 
2yotestis facere. Et ut responderet futuris etiam istis in eadem 
ipsa evangelica sententia, non ait. Sine me nihil potestis per- 
ficere ; sed, facere. Nam si * perficere ' dixisset, possent isti 
dicere, non ad incipiendum bonum, quod a nobis est, sed ad 
perficiendum, esse Dei adjutorium necessarium. Yerum au- 
diant et Apostolum. Dominus enim cum ait. Sine me nihil 
2)otestis facere, hoc uno verbo initium finemque comprehendit. 
Apostolus vero, tanquam sententiae Dominicae expositor, aper- 

Phii. i. 6. tius utrumque distinxit, dicens : Quoniam qui in vobis opus 

Chap. IX.] Contra duas Epistolas Pelagianovum. 317 

honum coejnt, i^erjiciet usque in diem Christi Jesu. Sed in 
Scripturis Sanctis apud eunidem apostolum isto unde loquimur 
amplius invenimus. Loquimur enim nunc de boni cupiditate, 
quam si volunt a nobis incipere, a Domino perfici, videant quid 
respondeant dicenti Apostolo : Non quia idonei sumus cogitare 2 Cor. iii. 5. 
aJiquid quasi ex nobismetipsis, sed sujfflcientia nostra ex Deo est. 
Cogitare, ait, aliquid, utique bonum : minus est autem cogitare 
quam cupere. Cogitamus quippe omne quod cupimus, nee 
tamen cupimus omne quod cogitamus ; quoniam nonnunquam 
et quod non cupimus cogitamus. Cum igitur minus sit cogitare 
quam cupere : potest enim liomo cogitare bonum, quod nondum 
cupit; et proficiendo postea cupere, quod antea non cupiendo 
cogitavit : quomodo ad id quod minus est, id est, ad cogitan- 
dum aliquid boni, non sumus idonei tanquam ex nobismetipsis, 
sed sufficientia nostra ex Deo est ; et ad id quod est amplius, 
id est, ad cupiendum aliquid boni, sine divino adjutorio idonei 
sumus ex libero arbitrio 1 Neque enim et hie Apostolus ait, 
iWm quia idonei sumus cogitare quod perfectum est, tanquam 
ex nobismetipsis : sed cogitare, ait, aliquid; cui contrarium est 
nihil. Unde est illud Domini : Sine me nihil potestis facers. 


Explanation of texts misused by Pelagians. 

19. Sed nimirum quod scriptum est, Hominis est praejparare Prov. 
cor, et a Domino resjponsio linguae, non bene intelligendo fal- 
luntur, ut existiment cor praeparare, hoc est, bonum inchoare, 
sine adjutorio gratiae Dei ad hominem pertinere. Absit ut sic 
intelligant filii promissionis, tanquam cum audierint Dominum 
dicentem. Sine me nihil potestis facere ; quasi convincant eum 
dicentes, ' Ecce sine te possumus cor praeparare :' aut cum au- 
dierint a Paulo apostolo, Non quia idonei sumus cogitare aliquid 
quasi ex nohismetijysis, sed sufficientia nostra ex Deo est ; tan- 
quam et ipsum convincant dicentes, * Ecce idonei sumus ex no- 
bismetipsis praeparare cor, ac per hoc et boni aliquid cogitare/ 
Quis enim potest sine bona cogitatione ad bonum cor praepa- 

31 8 Contra duas Epistolas Pelagianorum. [Book ii. 

rare ] Absit ut sic intelligant, nisi superbi sui arbitrii de- 
fensores et fidei Catholicae desertores. Ideo quippe scriptum 
est, Hominis est ^aejiarare cor, et a Domino responsio linguae ; 
quia homo praeparat cor, non tamen sine adjiitorio Dei, qui sic 
tangit cor, ut homo praeparet cor. In responsione autem lin- 
guae, id est, in eo quod praeparato cordi lingua divina re- 
spondet, nihil operis habet homo, sed totum est a Domino Deo. 

20. Nam sicut dictum est, Hormnis est iwaeimrare cor, et 
nxx'^T' ^ Domino resj)onsio linguae; ita etiam dictum est, Ajeri as, 

et adimpleho illud. Quamvis enim nisi adjuvante illo, sine quo 
nihil possumus facere, os non possumus aperire; tamen nos 
aperimus illius adjumento et opere nostro ; implet autem illud 
Dominus sine opere nostro. Nam quid est praeparare cor, et os 
aperire, nisi voluntatem parare % Et tamen in eisdera Litteris 
Prov. viii. 35, legitur, Pracparatur voluntas a Domino ; et, Labia mea a2)eries, 
Ps. 1. (li.) 17. ^^ ^^ meum anrmntiabit laudem tuam. Ecce Deus admonet, ut 
praeparemus voluntatem in eo quod legimus, Hominis est 2)rae- 
parare cor: et tamen ut hoc faciat homo, adjuvat Deus; quia 
jyraeparatur voluntas a Domino. Et, A2)eri os, ita dicit jubendo, 
ut nemo possit nisi ipse id faciat adjuvando, cui dicitur, Labia 
mea ajyeries. Numquid istorum aliqui ita desipiunt, ut aliud os, 
aliud labia esse contendant, et mira})ili vanitate hominem dicant 
OS aperire, labia hominis Deum ? Quanquam Deus illos et ab 
hac absurditate compescit, ubi ad Moysen famulum suum dicit, 
Exod. iv. 12. Ego aperiam os tuum, et instruam te quae debeas loqui. In sen- 
tentia ergo ilia ubi dicitur, Ajyeri os, et adim2)lebo illud, quasi 
unum eorum videtur ad hominem pertinere, alterum ad Deum : 
in hac autem ubi dicitur, Ego aperiam os tuum, et instruam te, 
utrumque ad Deum. Quare hoc, nisi quia in uno istorum co- 
operatur homini facienti, alterum solus facit ? 

21. Quapropter multa Deus facit in homine bona, quae non 
facit homo : nulla vero facit homo, quae non facit Deus ut faciat 
homo. Proinde cupiditas boni non homini a Domino esset, si 
bonum non esset : si autem bonum est, non nisi ab illo nobis est, 
qui summe atque incommutabiliter bonus est. Quid est enim 
boni cupiditas, nisi charitas, de qua Joannes apostolus sine am- 

1 John iv. 7. biguitate loquitur dicens, Charitas ex Deo est ? Nee initium 

Chap. X.] Contva dtias Epistolas Pelagianoriim. 319 

ejus ex nobis, et perfectio ejus ex Deo ; sed si cliaritas ex Deo, 

tota nobis ex Deo est. Avertat enim Deus banc amentiam, ut 

in donis ejus nos priores faciamus, posteriorem ipsum : quoniam 

misericordia ejus 'praeveniet me; et ipse est cui fideliter vera- Ps. ivm.(Hx.) 

citerque cantatur, Quoniam praemnisti eum in henedictione dulce- Ps. xx. (xxi.) 

dinis. Et quid hie aptius intelligitur, quam ipsa de qua loquimur 

cupiditas boni? Tunc enim bonum concupisci incipit, quando 

dulcescere coeperit. Quando autem timore poenae, non amore 

justitiae fit bonum, nondum bene fit bonum ; nee fit in corde 

quod fieri videtur in opere, quando mallet homo non facere, 

si posset impune. Ergo benedictio dulcedinis est gratia Dei, 

qua fit in nobis ut nos delectet, et cupiamus, hoc est, amemus, 

quod praecipit nobis; in qua si nos non praevenit Deus, non 

solum non perficitur, sed nee inchoatur ex nobis. Si enim sine 

illo nihil possumus facere, profecto nee incipere, nee perficere : 

quia ut incipiamus, dictum est, Misericordia ejus j^Taeveniet me; 

ut perficiamus, dictum est, Misericordia ejus suhsequetur me. Ps. xxH. 

(xxiii.) 6. 


According to Whose purpose the elect are called. 

22. Quid est ergo, quod in consequentibus, ubi ea quae ipsi 
sentiunt commemorant, dicunt se confiteri, * gratiam quoque 
adjuvare uniuscujusque bonum propositum, non tamen reluc- 
tanti studium virtutis immittere?' Hoc quippe ita dicunt, 
velut homo a se ipso sine adjutorio Dei habeat propositum 
bonum studiumque virtutis, quo merito praecedente dignus sit 
adjuvari Dei gratia subsequente. Putant enim fortasse ita 
dixisse Apostolum, Scimus quia diligentihus Deum omnia co- Rom. viii, 
ojjerantur in honum, iis qui secundum propositum vocati sunt; 
ut propositum hominis vellet intelligi, quod propositum tanquam 
bonum meritum sequatur misericordia vocantis Dei : ignorantes 
ideo dictum esse, qui secundum projyositum vocati sunt, ut Dei, 
non hominis propositum intelligatur, quo eos quos praescivit et 
2)raedestinavit co^aformes imaginis Filii sui, elegit ante mundi Eph. i. 4. 
constitutionem. Non enim omnes vocati secundum propyositum 

3 2° Contra duas Epis tolas Pelagianorum. [Book ii. 

Matt. XX. i6. sunt vocati : quoniam multi vocati, pauci electi. Ipsi ergo 
secundum propositum vocati, qui electi ante constitutionem 
mundi. De hoc proposito Dei dictum et illud, quod jam 

Rom. ix. commemoravi de geminis Esau et Jacob, TJt secundum elec- 

^^~^^' tionem 2)ropositum Dei maneret, non ex operibus, sed ex vocarUe 

dictum est, Quia major serviet minori. Hoc propositum Dei 
et illo commemoratur loco, ubi ad Timotheum scribens ait : 

2Tim.i.8-io. Collabora Evangelio secundum virtutem Dei, salvos nos facientis, 
et vocantis vocatione sua sancta, non secundum opera nostra^ sed 
secundum suum jyropositum et graiiam, quae data est nobis in 
Christo Jesu amAe saecula aeterna^ manifestata autem nunc per 
adventuTn Salvatoris nostri Jesu Christi. Hoc est ergo pro- 
positum Dei unde dicitur : Omnia cooperantur in bonum iis qui 
secundum 2)ro2)Ositum vocati sunt. Hominis autem propositum 
bonum adjuvat quidem subsequens gratia, sed nee ipsum esset 
nisi praecederet gratia. Studium quoque hominis quod dicitur 
bonum, quamvis cum esse coeperit, adjuvetur gratia, non tamen 
incipit sine gratia ; sed ab illo inspiratur, de quo dicit Aposto- 

2Cor.vm. i6. lus, GroMas autem Deo, qui dedit idem studium 2>fo vobis in 
corde Titi. Si studium quisque ut pro aliis habeat, Deus dat; 
ut pro ipso se habeat, quis alius est daturus ? 

23. Quae cum ita sint, nihil in Scripturis Sanctis homini a 
Domino video juberi, propter probandum liberum arbitrium, 
quod non inveniatur vel dari ab ejus bonitate, vel posci propter 
adjutorium gratiae demonstrandum : nee omnino incipit homo 
ex malo in bonum per initium fidei commutari, nisi hoc in illo 
agat indebita et gratuita misericordia Dei. De qua suam cogi- 

Ps. ixxvi. tationem recolens quidam, sicut legimus in Psalmis : Numquid 

^xxvu. lo, Qiii^igcetur, inquit, miser eri Deus? aut continebit in ira sua 
miserationes suas ? Et dixi, Nunc coepi, haec mutatio dexterae 
Excelsi. Cum ergo dixisset, Nunc coepi, non ait, haec mutatio 
arbitrii mei, sed dexterae Excelsi. Sic itaque Dei gratia cogite- 

2 Cor. X. 17. tur, ut ab initio bonae mutationis suae usque in finem consum- 
mationis, qui gloriatur in Domino glorietur. Qui sicut nemo 
potest bonum perficere sine Domino, sic nemo incipere sine 
Domino. Sed hie sit hujus voluminis terminus, ut legentis 
reficiatur intentio et ad sequentia reparetur. 

Chap. II.] Cofitru duus Epistolas Pelagianorufn^ 321 



1. Adhuc ea sequuntur quae calumniose nobis objiciunt : 
nondum ea quae ipsi sentiunt pertexere incipiunt. Sed ne pro- 
lixitas voluminum ofifenderet, haec ipsa quae objiciunt in duos 
libros partiti sumus ; quorum superiore finito, qui totius hujus 
operis liber secundus est, hinc ordimur alterum, et eum tertium 
primo secundoque conjungimus. 


Calumny of Pelagians as to the use of the Old Law. 

2. 'Legem veteris Testamenti nos' aiunt 'dicere non ob hoc 
datam fuisse, ut justificaret obed;entes, sed ut gravioris fieret 
causa peccati.' Prorsus non intelligunt quid de lege dicamus, 
quia id quod dicit Apostolus, quern non intelligunt, dicimus. 
Quis enim dicat, non justii&cari eos qui sunt legi obedientes ; 
quando nisi justificarentur, non possent esse obedientes? Sed 
dicimus lege fieri, ut Deus quid fieri velit, audiatur : gratia vero 

fieri, ut legi obediatur. Non enim auditores legis, ait Apostolus, Rom. ii. 13. 
justi sunt apud Deum, sed factores legis justijicdbuntur. Lex 
ergo auditores justitiae facit, gratia factores. Quod enim imjpos- Rom. viii. 
sibile erat legis, ait idem apostolus, in quo infirmabatur per 
ca/mem, misit Deus Filium, suum in similitudine carnis jyeccati, 
et de peccato damnavit peccatum in came, ut justitia legis im- 
pleretur in nobis, qui non secundum carnsm ambulamus, sed 
secundum spiritum. Ecce quod dicimus : orent ut aliquando 
intelligant, non litigent, ut nunquam intelligant. Impossible 
est enim legem implere per carnem, hoc est, per carnalem prae- 
sumptionem, qua superbi ignorantes Dei justitiam, id est, quae Rom. x. 3. 
ex Deo est homini ut sit Justus, et suam volentes constituere, 


^22 Contra duas Epis tolas Pelagianorum. [Book hi. 

tanquam per eorum non adjutum divinitus arbitrium lex possit 
impleri, justitiae Dei non sunt Bubjecti. Ideo justitia legis in eis 
impletur, qui non secundum carnem ambulant, id est, secundum 
hominem ignorantem Dei justitiam et suam volentem consti- 
tuere, sed ambulant secundum sjnritum. Quis autem ambulat 
Rom. viii. 14. secundum spiritum, nisi quisquis agitur Dei Spiritu 1 Quotquot 
2 Cor. Hi. 6. enim Dei spiritu aguntur, hi filii sunt Dei. Ergo littera occidit, 
spiritus autem vivificat. Nee littera malum est, quia occidit; 
Rom. vii. sed malos praevaricatione convincit. Lex enim sancta, et man- 
datum, sanctum, et justum et honum. Quod ergo honum est, 
inqaii, mihi factum est mors ? Absit: sed jycccatum ut apparent 
peccatum, per bonum mihi operatum est mortem, ut fiat sujrra 
modum peccator aut peccatum per mandatum. Ecce quid est, 
1 Cor. XV. s6. Littera occidit. Aculeus enim mortis est peccatum ; virtus 
Cp. De Sp. autem peccati, lex. Auget quippe prohibendo peccati desideria, 
' ' ' et inde occidit, nisi subveniendo vivificet gratia. 

3. Ecce quod dicimus : ecce unde nobis objiciunt, quod * sic 
legem' dicamus * datam, ut gravioris sit causa peccati:' non 
Rom. iv. IS. audientes Apostolum dieentem, Lex enim iram operatwr ; ubi 
enim non est lex, nee praevaricatio ; et, Lex praevaricationis 
gratia posita est, donee veniret semen cui promissum est ; et, Si 
data esset lex quae jyosset- vivificare, omnino ex lege esset justitia : 
sed conclusit Scrijytura omnia sub 2)eccato, ut jyromissio ex fide 
Jesu Christi daretur credentibus. Hinc est quod vetus Testa- 
Gal, iv. 24, mentum ex monte Sina, ubi lex data est, in servitutem generat, 
quod est Agar. Nos autem, inquit, non sumus ancillae filii, 
sed liberae. Non sunt itaque liberae filii, qui legem acceperunt 
litterae, qua possent non solum peccatores, verum etiam prae- 
varicatores insuper demonstrari ; sed qui spiritum gratiae, quo 
lex ipsa sancta et justa et bona possit impleri. Ecce quod 
dicimus : intendant, et non contendant ; illuminentur, et non 

Gal. iii. 19, 


Chap. III.] Contra dtias E pis tolas Pelagianorum. 523 


Calumny on the effect of Baptism. 

4. * BaptisM'A quoque/ inquiunt, ' non vere homines novos Cp. i. s. 3 5, 
facere asserunt, id est, non plenam dare remissionem pecca- 
torum ; sed ex parte filios Dei fieri, ex parte autem filios 
saeculi, id est, diaboli, remanere contendunt/ Mentiuntur, 
insidiantur, tergiversantur : non hoc dicimus. Omnes enim 
homines qui sunt filii diaboli, etiam filios saeculi, non autem 
omnes filios saeculi etiam filios diaboli dicimus. Absit enim 
ut filios diaboli dicamus fuisse sanctos patres, Abraham, Isaac, 
et Jacob, et alios hujusmodi, quando per nuptias generabant, et 
eos fideles qui usque nunc et deinceps adhuc generant. Nee 
tamen possumus Domino contradicere dicenti, Filii saeculi Luke xx. 34.' 
hujus nuhunt, et tradunt ad nwpiias. Quidam ergo filii saeculi 
hujus sunt, et tamen filii diaboli non sunt. Quamvis enim 
diabolus sit auctor et princeps omnium peccatorum ; non tamen 
filios diaboli faciunt quaecumque peccata. Peccant enim et 
filii Dei, quoniam si dixerint se non habere peceatum, se ipsos i John i. 8. \ 
seducunt, et Veritas in eis non est. Sed ea conditione peccant, 
qua sunt filii adhuc hujus saeculi : qua vero gratia sunt filii 
Dei, non utique peccant ; quia omnis qui natus est ex Deo, non i John iii. 9. 
peccat. Filios autem diaboli infidelitas facit, quod 'peceatum' 
proprie vocatur, quasi solum sit, si non exprimatur quale pec- 
eatum sit. Sicut 'Apostolus' cum dicitur, si non exprimatur 
quis apostolus, non intelligitur nisi Paulus; quia pluribus est 
Epistolis notior, et plus omnibus illis laboravit. Undo quod i Cor. xv. 10. 
ait.Dominus de Spiritu Sancto, I'pse arguet mundum de peceato, Johnxvi.8,9. 
infidelitatem intelligi voluit. Hoc enim cum exponeret, ait, 
JDe 2)6Ccato quidem, quod non crediderunt in me» Et ubi ait, 
aS* non venissem, et locutus eis fuissem, 'peceatum non Tidberent. John xv. 22. 
Non enim peceatum antea non habebant; sed ipsam voluit 
intelligi diffidentiam, qua nee praesenti et loquenti crediderunt, 
pertinentes ad eum de quo dicit Apostolus, Secundum 2)Tincipem Eph. ii. 2. 
2)0testatis aeris, qui nunc operatur in filiis diffidentiae. Ergo 
in quibus non est fides, filii sunt diaboli ; quia non habent in 

Y 2 

324 Contra duas Epistolas Pelagianorum, [Book hi. 

interiore homine cur eis dimittatur quidquid hominis vel infir- 
mitate, vel ignorantia, vel omnino aliqua mala voluntate com- 
mittitur. Illi autera filii Dei, qui utique si dixerint se non 
habere peccatum, se ipsos decipiunt, et Veritas in eis non est, 
profecto, quod sequitur, cum confitentur peccata sua (quod filii 
diaboli non faciunt, vel non secundum fidera quae filiorum Dei 

ijohni. 8, 9. propria est faciunt), fidelis est et Justus qui dimittat eis peccata, 
et mundet eos ab omni iniquitate. Ut autem plenius intel- 
ligatur quod dicimus, audiatur ipse Jesus, qui filiis Dei utique 

Matt. vii. II. loquebatur, dicens : Si aviem vos cum sitis mail, nostis bona 
data dare filiis vestris, quanta magis Pater vester, qui in coelis 
est, dabit bona petentibus se ? Si enim filii Dei non essent, non 
eis diceret, Fater vester qui in coelis est. Et tamen eos malos 
esse dicit, et nosse bona dare filiis suis. Numquid inde mali, 
unde filii Dei 1 Absit : sed inde mali, unde adhuc filii saeculi, 
jam tamen filii Dei facti pignore Spiritus Sancti. 

5. Baptismus igitur abluit quidem peccata omnia, prorsus 
omnia, factorum, dictorum, cogitatorum, sive originalia, sive 
addita, sive quae ignoranter, sive quae scienter admissa sunt : 
sed non aufert infirmitatem, cui regeneratus resistit, quando 
bonum agonem luctatur; consentit autem, quando sicut homo 

Gal. vi. I. in aliquo delicto praeoccupatur ; propter illud gaudens in 
actione gratiarum, propter hoc autem gemens in allegatione 

Ps. cxv. 7. oratiorium. Ibi dicens. Quid retribuam Domino pro omnibus 

(CXVl. I2.) 

Matt. vi. 12. 9'^^^ retribuit mihi ? hie dicens, Dimitte nobis debita nostra. 
Ps. xvii. Propter illud dicens, Diligam te, Domini, virtus mea : propter 

(xviii.) 2. 

Pg ^ hoc dicens, Miserere mei, Domine, quia in^rmus sum. Propter 

Ps. xxiv. illud dicens, Oculi mei semj^er ad Dominum^ quoniam ipse 

pTxxx evellet de laqueo pedes meos : propter hoc dicens, Turbatus est 

(xxxi.) 10. p^fjig ij.fji oculus meus. Et innumerabilia, quibus divinae Litterae 

plenae sunt, quae alternis vicibus, vel exsultando de Dei bonis, 

vel moerendo de nostris malis, a filiis Dei dicuntur ex fide, 

quamdiu adhuc filii sunt etiam saeculi hujus pro vitae hujus 

infirmitate : quos tamen Deus a filiis diaboli non solum lavacro 

Gal. V. 6. regenerationis, sed ipsius etiam quae per dilectionem operatur 

Rom. i. 17. fidei probitate discernit ; quia Justus ex fide vivit. Haec autem 

infirmitas, cum qua usque ad corporis mortem defectu et pro- 


Chap. IV.] Contra dims Epistolas Pelagianorum. ^2^ 

fectu alternante contendimus, magnique interest quid vincat in 
nobis, regeneratione alia consumetur, de qua Dominus dicit, 
In regeneratione, cum sederit Filius hominis in sede majestatis Matt. xix. 28. 
suae, sedehitis et vos su2)er sedes duodecim, etc. * Regenerationem ' 
quippe hoc loco, ambigente nuUo, novissimam resurrectionem 
vocat: quam Paulus quoque apostolus et adoptionem et re- 
demptionem nuncupat, dicens, Sed etiam nos ij^si 2>fi''^^i'^(^s Rom.viii.23. 
spiritus habentes, et ipsi in nobismetijysis ingemiscimus, adoptio- 
nem exspectantes, redemptionem corporis nostri. Numquid non 
per lavacrum sanctum regenerati, adoptati et redempti sumus 1 
Et tamen restat regeneratio, adoptio, redemptio, quam in fine 
venturam nunc patienter exspectare debemus, ut tunc filii hujus 
saeculi ex nulla parte jam simus. Quisquis igitur Baptismati 
derogat quod modo per illud percipimus, corrumpit fidem: 
quisquis autem jam nunc ei tribuit quod quidem per ipsum, 
sed tamen postea percepturi sumus, amputat spem. Nam si a 
me quisquam quaesierit, 'utrum per Baptismum salvi facti 
fuerimus ; ' negare non potero, dicente Apostolo, Salvos nos Tit. iii. 5. 
fecit per lavacrum regenerationis et renovationis S^nritus 
Sancti. Sed si quaesierit, 'utrum per idem lavacrum omni 
prorsus modo jam nos fecerit salvos ; ' respondebo, ' Non ita 

est.' Idem quippe item dicit apostolus : S7)e enim salvi facti Rom. viii. 

24, 25. 
sumus. Spes autem quae videtur, non est S2)es ; quod enim 

videt quis, quid sperat ? Si autem, quod non videmus spera- 

mus, per j^dtientiam exspectamus. Salus ergo hominis in Baptis- 

mate facta est, quia dimissum est quod peccati a parentibus 

traxit, vel quidquid etiam proprie ante Baptismum ipse pec- 

cavit: salus vero ejus tanta post erit, ut peccare omnino non 


Calumny in regard to the Old Testament and the just men of old time. 
The Old Testament a figure of the New. The Saints of the Old Testa- 
ment belong to the New. 

6. QuiBUS ita se habentibus, ex his etiam ilia quae deinceps 
nobis objiciunt refelluntur. Quis enim Catholicus dicat, quod 

^26 Contra duas Epistolas Pelagianorum. [Book iil 

nos dicere jactitant, * Spiritum Sanctum adjutorem virtutis in 
veteri Testamento non fuisse;' nisi cum vetus Testamentum 

CfaL tV. 24, sic intelligimus, quemadmodum Apostolus dixit, A monte Sina 
in servitutem generans ? Sed quia in eo praefigurabatur novum, 
qui hoc intelligebant tunc homines Dei, secundum distributio- 
nem temporum, veteris quidem Testamenti dispensatores et 
gestatores, sed novi demon strantur haeredes. An vero ilium 

Ps. 1. (li.) 12. ad Testamentum novum negabimus pertinere, qui dicit. Cor 
rmmdum crea in me, Deus, et sjnritum rectum innova in visce- 

Ps. xxxix, ribus meis ? aut ilium qui dicit, Posuit sujier petram jyedes 
meos, et direodt gressus meos, et immisit in os meum canticum 
novum, hymnum Deo nostro ? vel ilium ante Testamentum 
vetus, quod est a monte Sina, patrem fidelium, de quo dicit 

Gal. iil". Apostolus, Fratres, secundum Tiomin&m dico, tamen hoTuinis 
conjirmatum testamentum nemo irritum facit aut superordinat. 
Ahrahae dictae sunt 2)romissiones et semini ejus. Non dicit, Et 
seminihus, tanquam in multis ; sed tanquam in uno, Et semini 
tuo, quod est Christus. Hoc autem dico, inquit, Testamsntum, 
conjirmatum a Deo, quae post quadringentos et triginta annos 
facta est lex non injirmat ad evacuandam 2>^omission£m. Si 
enim ex lege haereditas, jam non ex promissione : A hrahae 
autem jyer 2>romissionem donavit Deus. 

7. Hie certe si quaeramus, utrum hoc Testamentum, quod 
dicit conjirmatum a Deo non infirmari a lege quae post quad- 
ringentos et triginta annos facta est, utrum novum, an vetus 
intelligendum sit : quis respondere dubitet, * Novum, sed in 
propbeticis latebris occultatum, donee veniret tempus quo reve- 
laretur in ChristoT Nam si dixerimus, 'Vetus;' quid erit illud 
a monte Sina in servitutem generans ? Ibi enim facta est lex 
2)0St quadringentos et triginta annos : qua lege hoc Testamen- 
tum promissionis Abrahae infirmari non posse confirmat ; et hoc 
quod factum est ab Abraham, vult potius ad nos pertinere, quos 
vult esse filios liberae, non ancillae ; haeredes ex promissione. 

Gal. iv. 31. non lege ; cum dicit, >S* eni7n ex lege haereditas, jam non ex 
promissione : A hrahae autem per 2^^omissione7n donavit Deus. 

[*quae?] Ut ^ quod facta lex cst p)Ost quadringentos et triginta annos, 9A 
hoc subintraverit, ut abundaret delictum; cum per peccatum 

Chap. IV.] Contra duas Epis tolas Pelagianorum, 327 

praevaricationis convincitur hominis superbia de sua justitia 
praesumentis ; et ubi abundavit delictum, superabundavit Rom. v. 20, 
gratia, per fidem jam humilis hominis in lege deficientis, et 
ad Dei misericordiam fugientis. Ideo cum dixisset, 8i enim 
ex lege haereditas, jam non ex 2>'romissione ; Abrahae autem per 
lyromissionem donavit Deus : tanquam ei diceretur, ' Utquid 
ergo lex postea facta est %' subjunxit atque ait, Quid ergo lex 2 Gal, iii. 19. 
Cui mox interrogationi reddidit, Praevaricationis gratia jyTO- 
jwsita est, donee veniret semen cui promissum est. Hoc ident- 
idem ita dicit : JSi enim qui ex lege, haeredes sunt, exinanita Rom. iv. 
est fides, et evacuata est 2>^omtssio. Lex enim iram ojyeratur : 
ubi enim non est lex, nee 2)raevaricatio. Quod ait in illo testi- 
monio, tSi enim ex lege haereditas, jam non ex promissione ; Gal. iii. 18. 
Abrahae autem, per promissionem donavit Deus ; hoc in isto ait, 
81 enim qui per legem, haeredes sunt ; exinanita est fides, et 
evacuata promissio : satis ostendens ad fidem nostram pertinere 
(quae novi utique est Testamenti) quod per promissionem dona- 
vit Deus Abrahae. Et quod ait in illo testimonio. Quid ergo 
lex ? atque respondit, Praevaricationis gratia jyroposita est : 
hoc in isto subdidit similiter, Lex enim iram operatur : ubi 
enim non est lex, nee praevaricatio. 

8. Sive igitur Abraham, sive ante ilium justi, sive post eum Cp. i. s. 39. 
usque ad ipsum Moysen, per quern datum est Testamentum a 
monte Sina in servitutem generans, sive caeteri Prophetae post Gal. iv. 
eum et sancti homines Dei usque ad Joannem Baptistam, filii 
sunt promissionis et gratiae secundum Isaac filium liberae, non 
ex lege, sed ex promissione haeredes Dei, cohaeredes autem Rom. viii. 17. 
Christi. Absit enim ut Noe justum, et prioris temporis justos, 
et quicumque ab illo usque ad Abraham justi esse potuerunt vel 
conspicui vel occulti, negemus ad supernam Jerusalem, quae Gal. iv. 26. 
mater nostra est, pertinere; quamvis anteriores tempore in- 
veniantur esse quam Sara, quae ipsius liberae matris prophetiam 
figuramque gestabat. Quanto evidentius ergo post Abraham? 
cui sic declarata est ipsa promissio, ut pater multarum gentium Gen. xvii. 
diceretur, quicumque Deo placuerunt, filii promissionis habendi 
sunt ] Non enim ex Abraham et deinceps justorum generatio 
verior, sed prophetia manifestior reperitur. 

3^8 Contra duas Epistolas Pelagianorum. [Book hi. 

9. Ad Testamentum autem vetus, quod est a monte Sina in 
servitutem generans, quod est Agar, illi pertinent, qui cum 

Rom. vii. 12. acceperint legem sanctam et justam et bonam, putant sibi ad 
vitam, litteram posse sufficere : et ideo qua fiant factores legis, 

Rom. X. 3. divinam misericordiam non requirunt ; sed ignorantes Dei justi- 
tiam, et suam justitiam volentes constituere, justitiae Dei non 
sunt subjecti. Ex hoc genere fuit ilia multitudo, quae adversus 
Deum in eremo murmuravit, et idolum fecit, et ilia quae jam in 
ipsa terra promissionis fornicata est post deos alienos. Sed haec 
in ipso quoque vetere Testamento valde reprobata est multitudo. 
Illi etiam, quicumque ibi erant, sola quae ibi Deus pollicetur 
terrena promissa sectantes, et quid pro novo Testamento ea ipsa 
significent ignorantes, eorum adipiscendorum amore et amitten- 
dorum timore, Dei praecepta servabant ; imo non servabant, 

Gal. V. 6. sed sibi servare videbantur. Neque enim fides in eis per dilec- 
tionem operabatur, sed terrena cupiditas metusque camalis. 
Sic autem praecepta qui facit, procul dubio invitus facit; ac 
per hoc in animo non facit : magis vult enim omnino non facere, 
si secundum ea quae cupit et metuit permittatur impune. Ac 
per hoc in ipsa voluntate intus est reus, ubi ipse qui praecipit 
inspicit Deus. Tales erant filii terrenae Jerusalem, de qua dicit 

Gal. iv. Apostolus, ServU enim cwmfiliis suis, pertinens ad Testamentum 
vetus a monte Sina in servitutem generans, quod est Agar. Ex 
ipso genere fuerunt, qui Dominum crucifixerunt, et in eadem 
infidelitate manserunt. Inde sunt adhuc etiam filii eorum in 
ingenti multitudine Judaeorum, quamvis jam novo Testamento, 
sicut prophetatum est, per Christi sanguinem patefacto atque 

Matt. iii. firmato, et a flumine ubi baptizatus magisteriumque professus 
est, usque ad terminos terrae Evangelio diffamato. Qui Judaei, 
secundum prophetias quas legunt, per omnes sunt terras ubique 
dispersi, ut ex eorum quoque codicibus Christianae non desit 
testimonium veritati. 

10. Et vetus igitur Testamentum Deus condidit: quia Deo 

Gal. iv. 4. placuit, usque ad plenitudinem temporis promissis terrenis tan- 
quam in praemio constitutis promissa velare coelestia ; et populo 
terrenis bonis inhianti, et propterea durum cor habenti, quamvis 
spiritualem, tamen in tabulis lapideis legem dare. Exceptis 

Chap, IV.] Contva duas Epis tolas Pelagianorum. 329 

quippe Librorum veterum sacramentis, quae sola significandi 
ratione praecepta sunt (quanquam et in eis, quoniam spiritua- 
liter intelligenda sunt, recte lex dicitur 'spiritualis'); caetera 
certe quae ad pietatem bonosque mores pertinentia, non ad ali- 
quam significationem uUa interpretatione referenda, sed prorsus 
ut sunt dicta, facienda sunt : profecto illam Dei legem non solum 
illi tunc populo, verum etiam nunc nobis ad instituendam recte 
vitam necessariam nemo dubitaverit. Si enim Cliristus nobis 
abstulit illud gravissimum multarum observationum jugum, ne 
carnaliter circumcidamur, ne pecorum victimas immolemus/ne 
sabbato septeno dierum volumine redeunte ab operibus etiam 
necessariis quiescamus, et caetera hujusmodi, sed ea spiritualiter 
intellecta teneamus, remotisque umbris significantibus in rerum 
ipsarum quae significantur luce vigilemus : numquid propterea 
dicturi sumus, non ad nos pertinere quod scriptum est, ut 
alienum quodcumque perditum quisquis invenerit, reddat ei qui Lev. vi. 3, 4. 
perdidit ; et alia multa similia, quibus pie recteque vivere dis- 
citur, maximeque ipsum Decalogum, qui duabus illis lapideis 
tabulis continetur, excepta sabbati observatione carnali, quae 
spiritualem sanctificationem quietemque signijficat? Quis enim 
dicat non debere observare Christianos, ut uni Deo religionis Exod. xx. 3, 
obsequio serviatur, ut idolum non colatur, ut nomen Domini 
non accipiatur in vanum, ut parentes honor entur, ne adulteria, 
homicidia, furta, falsa testimonia perpetrentur, ne uxor, ne 
omnino res ulla concupiscatur aliena % Quis est tam impius, 
qui dicat ideo se ista legis non custodire praecepta, quia est 
ipse Christianus, nee sub lege, sed sub gratia constitutus ? 

11. Yerum haec plane magna distantia est, quod faciunt 
ista sub lege positi, quos littera occidit, terrenam felicitatem 
vel cupiditate adipiscendi vel timore amittendi : et ideo non 
vere faciunt ; quoniam carnalis cupiditas, qua peccatum com- 
mutatur potius vel augetur, cupiditate alia non sanatur. Hi 
ad vetus pertinent Testamentum, quod in servitutem generat; 
quia facit eos carnalis timor et cupiditas servos, non evangelica 
fides et spes et charitas liberos. Sub gratia vero positi, quos 
vivificat Spiritus, ex fide ista faciunt, quae per dilectionem 
operatur, in spe bonorum, non carnalium, sed spiritualium, non 

330 Contra duas Epistolas Pelagianorum, [Book hi. 

terrenorum, sed coelestium, non temporalium, sed aeternorum ; 
praecipue credentes in Mediatorem, per quem sibi non dubitant 
et spiritum gratiae subministrari, ut bene ista faciant, et ignosci 
posse cum peccant. Hi pertinent ad Testamentum novum, filii 
promissionis, regenerati Deo patre et libera matre. Hujus 
generis fuerunt antiqui omnes justi, et ipse Moyses Testamenti 
minister veteris, haeres novi ; quia ex fide qua nos vivimus, 
una eademque vixerunt, incarnationem, passionem, resurrec- 
tionemque Christi credentes futuram, quam nos credimus fae- 
tam : usque ad ipsum Joannem Baptistam quasi praeteritae 
dispensationis limitem quemdam, qui Mediatorem ipsum non 
aliqua umbra futuri, vel allegorica significations, vel ulla pro- 
phetica praenuntiatione venturum esse significans, sed digito 
John i. 29. demonstrans ait, Ecce Agnus Deiyecce qui tollit peccatum mundi : 
tanquam dicens, ' Quem multi justi videre concupierunt, in quem 
venturum ab ipsius humani generis initio crediderunt, de quo 
Abrahae dictae sunt promissiones, de quo scripsit Moyses, de 
quo Lex et Prophetae sunt testes ; Ecce Agnus Dei, ecce qui 
t tollit peccatum rmindi. Ab hoc Joanne et deinceps coeperunt 

de Christo fieri praeterita vel praesentia, quae ab illis omnibus 
anterioris temporis justis credebantur, sperabantur, desidera- 
bantur futura. Eadem igitur fides est, et in illis qui nondum 
nomine, sed reipsa fuerunt antea Christiani, et in istis qui non 
solum sunt, verum etiam vocantur, et in utrisque eadem gratia 
2 Cor. iv. 13. per Spiritum Sanctum. Unde dicit Apostolus : Hahentes autem 
eumdem sjnritum fidei, secundum quod scrijptum est, Credidi, 
j)ropter quod locutus sum; et nos credimus, 2>'^opter quod et 

12. Aliter itaque dicitur jam obtinente loquendi consuetudine 
^vetus Testamentum' Lex et Prophetae omnes, qui usque ad 
Joannem prophetaveruut ; quod distinctius vetus 'Instrumentum,' 
quam vetus Testamentum vocatur : aliter autem sicut apostolica 
appellat auctoritas, sive hoc nomen exprimens, sive significans. 
2 Cor. iii. Exprimit enim, ubi dicit. Usque in hodiernum diem, quamdiu 
legitur Moyses, idipsum velamen in lectione veteris Testamenti 
manet ; quod non revelatur, quia in Christo evacuatur. Sic 
enim utique vetus Testajnentum ad Moysi retulit ministerium. 

Chap. IV.] Contra duas Epistolas Pelagianorum. 331 

Item dicit, TJt serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate Rom. vii. 6. 

litterae : idipsum significans Testamentum nomine litterae. Item 

alio loco : Qui et idoneos nos fecit ministros novi Testamenti, 2 Cor. iii. 6. 

non litterae, sed spiritus : Utter a enim occidit, sjnritus autem 

vivijicat. Et hie per commemorationem novi, illud utique vetus 

intelligi voluit. Multo autem evidentius, quamvis non dixerit, 

aut vetus, aut novum, duo ipsa Testamenta distinxit, per duos 

filios Abrahae, unum de ancilla, alium de libera: quod jam 

superius commemoravimus. Quid enim expressius quam ut 

diceret, Dicite mihi, sub lege volentes esse legem non audistis ? Gal. iv. 21- 

, . 26, 29, 31. 

Scrijytum est enim quoniam Abraham duos filios habuitj unum 

de ancilla, et unum de libera : sed ille quidem qui de ancilla, 
secundum carnem natus est; qui autem de libera, j^^'^ rejyro- 
missionem : quae sunt in allegoria. Haec enim sunt duo Testa- 
menta, unum quidem in monte Sina in servitutem generans, quod 
est Agar. Sina enim mons est in Arabia, quae corijwncta est 
huic quae nune est Jerusalem : servit enim cumfiliis suis. Quae 
autem sursum est Jerusalem, libera est, quae est mater nostra. 
Quid clarius, quid certius, quid ab omni obscuritate atque am- 
biguitate remotius promissionis filiis 1 Et paulo post : J^os 
autem fratres, inquit, secundum Isaac promissionis filii sumus. 
Item paulo post : I^os autem, fratres, non sumus ancillae filii, 
sed liber ae,' qua libertate Christus nos liber avit. Eligamus igitur 
utrum antiques justos ancillae filios dicamus, an liberae. Absit 
autem ut ancillae : ergo si liberae, ad novum pertinent Testa- 
mentum in Spiritu Sancto, quem vivificantem litterae occidenti 
opponit Apostolus. Nam quo pacto ad gratiam novi Testamenti 
non pertinent lii, de quorum dictis et Libris istos ejusdem gratiae 
dementissimos et ingratissimos inimicos refellendo convinciraus 1 

13. Sed dicet aliquis : ' Quomodo vetus appellatur, quod -post Gal. iii. 17. 
quadringentos et triginta annos factum est per Moysen; et 
novum dicitur, quod ante tot annos factum est ad Abraham]' 
Qui ex hoc non litigiose, sed studiose movetur, intelligat primum, 
quia cum ex anteriore tempore dicitur 'vetus,' ex posteriore 
autem * novum,' revelationes eorum considerantur in his nomini- 
bus, non institutiones. Per Moysen quippe revelatum est Testa- Rom. vii. 12. 
mentum vetus, per quem data est lex sancta, et justa, et bona, 

^^2 Contra duas Epistolas Pelagianorum, [Book hi. 

per quam fieret non abolitio, sed cognitio peccati; qua con- 
vincerentur superbi suam justitiam volentes constituere, quasi 
divino adjutorio non egentes, et rei fact! litterae confugerent 
ad gratiae spiritum, non sua justitia justificandi, sed Dei, hoc 
est, quae illis esset ex Deo. Nam sicut idem apostolus loquitur, 

Rom. iii. Pqt legem cognitio i-teccati : nunc autem sine lege justitia Dei 
manifestata est, testificata /;er Legem et iwoiithetas. Lex quippe, 
eo ipso quo in ea nemo justificatur, testimonium perhibet 

Gal. iii. ii. justitiae Dei. Quod enim in lege nemo justificatur apud Deum, 

manifestum est, quia Justus ex fide vivit. Sic ergo, cum lex 

non justificat impium de praevaricatione convictum, mittit ad 

justificantem Deura^ atque ita justitiae Dei perhibet testimonium. 

Prophetae vero testimonium perhibent justitiae Dei, praenun- 

I Cor. i, tiando Christum, qui factus est nobis sapientia a Deo et justitia 
30, 31. . . . 

et sanctificatio et redemptio: ut quemadmodum scriptum est, 

Qui gloriatur, in Domino glorietur. Erat autem occulta ista 

lex ab initio, cum homines iniquos natura ipsa convinceret, 

aliis facientes quod sibi fieri noluissent. Kevelatio autem novi 

Testamenti in Christo facta est, cum est manifestatus in carne ; 

in quo apparuit justitia Dei, id est, quae hominibus ex Deo est. 

Hinc enim ait : Nunc autem sine lege justitia Dei manifestata 

est. Ecce qua causa illud dicitur ' vetus' Testamentum, quia 

priore ; hoc autem * novum/ quia posteriore tempore revelatum. 

est. Deinde, quia Testamentum vetus pertinet ad hominem 

veterem, a quo necesse est hominem incipere ; novum autem 

ad hominem novum, quo debet homo ex vetustate transire. 

Ideo in illo sunt promissa terrena, in isto promissa coelestia : 

quia et hoc ad Dei misericordiam pertinuit, ne quisquam vel 

ipsam terrenam qualemcumque felicitatem nisi a Domino crea- 

tore universitatis putet cuiquam posse conferri. Sed si propter 

illam colatur Deue, servilis est cultus, pertinens ad filios an- 

cillae : si autem propter ipsum Deum, ut in aeterna vita sit 

1 Cor. XV. 28. Deus omnia in omnibus, liberalis est servitus, pertinens ad filios 
liberae, quae est mater nostra aeterna in coelis ; quae prius tan- 
quam sterilis apparebat, quando perspicuos filios non habebat ; 

isa. liv. I. nunc autem videmus quod de ilia prophetatum est, Laetare, 
sterilis, qu,ae non paris ; erum'pe et exclama, quae non imrturis : 

Chap. V.] Cofitra duos Epistolas Pelagianorum. '^'>)?> 

quia multijilii desertae, magis quam ejus quae habet virum : id 
est, magis quam illius Jerusalem, quae legis quodammodo vin- 
culo maritata est, et servit cum filiis suis. Tempore igitur veteris 
Testamenti Spiritum Sanctum in eis, qui etiam tunc secundum 
Isaac promissionis filii erant, non solum adjutorem, quod isti 
suo dogmati sufficere existimant ; verum etiam largitorem dici- 
mus fuisse virtutis, quod isti negant, libero eam potius arbitrio 
tribuentes, contradicentibus illis patribus qui sciebant ad Deum 
veraci pietate clamare, Diligam te, Domine, virtus mea. Ps. xvii. 

(xviii.) 2. 


Calumny as to the righteousness of the Prophets and Apostles. 

14. AiuNT etiam, 'quod omnes Apostoli vel Prophetae non 
plene sancti definiantur a nobis, sed in comparatione pejorum 
minus males eos fuisse dicamus; et banc esse justitiam cui 
Deus testimonium perhibet, ut quomodo dicit propheta, justi- Ezek. xvi. 
ficatam Sodomam comparatione Judaeorum, sic etiam nos crimi- ^ ^^' 
nosorum comparatione dicamus sanctos aliquam exercuisse 
virtutem.' Absit ut ista dicamus: sed aut non valent intelli- 
gere, aut nolunt advertere, aut calumniandi studio dissimulant 
se scire quod dicimus. Audiant ergo, vel ipsi, vel potius ii 
quos idiotas et ineruditos decipere moliuntur. Nostra fides, 
hoc est Catholica fides, justos ab injustis non operum, sed ipsa 
fidei lege discernit ; quia Justus ex fide vivit. Per quam dis- 
cretionem fit, ut homo ducens vitam sine homicidio, sine furto, 
sine falso testimonio, sine appetitu rei ullius alienae, parentibus 
honorem debitum reddens, castus usque ad continentiam ab 
omni omnino concubitu, etiam conjugali, eleemosynarum largis- 
simus, injuriarum patientissimus, qui non solum non auferat 
aliena, sed nee sua reposcat ablata, vel etiam venditis omnibus 
suis erogatisque in pauperes, nihil suum propriumque possideat; 
cum suis tamen istis velut laudabilibus moribus, si non in Deum 
fidem rectam et Catholicam teneat, de hac vita damnandus ab- 
SQcdat. Alius autem, habens quidem opera bona ex fide recta 
quae per dilectionem operatur, non tamen ita ut ille bene Gal. v. 6. 

334 Contra duas Epistolas Pelagianorum. [Book hi. 

moratus, incontinentiam suam sustentat honestate nuptiarum, 
conjugii carnalis debitum et reddit et repetit, nee sola propa- 
gationis causa, verum etiam voluptatis, quamvis cum sola uxore, 

I Cor. vii. 6. concumbit, quod conjugatis secundum veniam concedit Apostolus; 
injurias non tarn patienter accipit, sed ulciscendi cupiditate 

Matt. vi. 12. fertur iratus ; quamvis, ut possit dicere, Swnt et nos dimittimiis 
debitoribus nostris, rogatus ignoscat; possidet rem familiarem, 
faciens inde quidem eleemosynas, non taraen quam ille tarn 

Cp. I Cor. largas ; non aufert aliena ; sed quamvis ecclesiastico judicio, 
non forensi, tamen repetit sua : nempe iste qui moribus illo 
videtur inferior, propter rectam fidem quae illi est in Deum, ex 
qua vivit, et secundum quam in omnibus delictis suis se accusat, 
in omnibus bonis operibus Deum laudat, sibi tribuens ignomi- 
niam, illi gloriam, atque ab ipso sumens et indulgentiam pec- 
catorum et dilectionem recte factorum, de hac vita liberandus et 
in consortium cum Christo regnaturorum recipiendus emigrat. 
Quare, nisi propter fidem 1 Quae licet sine operibus neminem 
salvat (ipsa enim est non reproba fides, quae per dilectionem 
operatur) ; tamen per ipsam etiam peccata solvuntur, quia 
Justus ex fide vivit : sine ipsa vero etiam quae videntur bona 

Rom. xiv. 23. opera, in peccata vertuntur ; omne enim quod non est ex fide, 
peccatum est. Et fit propter banc maximam differentiam, ut 
cum, dubitante nullo, perse verans virginalis integritas conjugali 
castitate sit potior ; tamen mulier etiam bis nupta Catholica 
professae virgini haereticae praeferatur ; nee ita praeferatur, ut 
ista melior sit in Dei regno, sed ut ilia ibi non sit omnino. 
Nam et ille quem velut melioribus descripsimus moribus, si 
adsit ei fides recta, superat ilium alterum, sed ambo illic erunt : 
si autem fides ei desit, sic ab illo superatur, ut ipse ibi non 

15. Cum itaque justi omnes et antiquiores et Apostoli ex 
fide vixerint recta, quae est in Christo Jesu Domino nostro; 
moresque tam sanctos cum fide habuerint, ut licet non tarn 
perfectae virtutis in hac vita esse potuerint, quam quae post 
banc vitam futura est, tamen quidquid peccati ex humana infir- 
mitate subreperet, pietate ipsius fidei continuo deleretur: unde 
fieri potest ut in comparatione iniquorum, quos damnaturus est 

Chap. VI.] Contra duas Epistolas Pelagianorum. o^^iS 

Deus, ' justos' eos fuisse dicendum sit ; cum per piam fidem tarn 

in contrarium ab illis impiis sint remoti, ut clamet Apostolus, 

Quae imrs fideli cum infideli ? Sed videlicet Pelagiani novi 2 Cor. vi. 15. 

haereticij religiosi amatores et laudatores videntur sibi esse 

sanctorum, si non audeant dicere imperfectae illos fuisse vir- 

tutis, cum hoc confiteatur Vas electionis, qui considerans ubi Acts ix. 15. 

adhuc esset, et quia corpus quod corrumpitur aggravat animam, Wisd. ix. 15. 

Non quia jam acce2)erim, ait, aut jam 'perfectus sim : fr aires, Phil. iii. 12, 

ego me ipsum non arbitror appreliendisse. Et paulo post tamen, 

qui se negaverat esse perfectum, Quotquot ergo 2Jerfecti, inquit, 

hoc sa2)iamus : ut ostenderet secundum istius vitae modum esse 

quamdam perfectionem, eique perfectioni hoc quoque deputari, 

si se quisque noverit nondum esse perfectum. Quid enim per- 

fectius, quidve excellentius in veteri populo sacerdotibus Sanctis'? 

Et tamen eis praecepit Deus sacrificium primitus pro suis offerre Lev. ix. 7 ; 

peccatis. Et quid sanctius in novo populo Apostolis ? Et 

tamen praecepit eis Dominus in oratione dicere, Dimitte nobis 

debita nostra. Omnium igitur piorum sub hoc onere corrupti- 

bilis carnis et in istius vitae infirmitate gementium spes una 

est, quod advocatum habemus ad Patrem, Jesum Christum i John ii. 

justum, et ipse est exoratio peccatorum nostrorum. 


Calumny as to sin in Christ. 

16. Justum advocatum non habent illi, qui sunt a justis 
(etiamsi sola ista esset differentia) in contrarium longeque dis- 
creti. Quem justum advocatum absit ut dicamus, sicut ipsi 
calumniantur, 'carnis necessitate mentitum:' sed dicimus eum 
in similitudine carnis peccati de peccato damnasse peccatum. Rom. viii. 3- 
Quod fortasse isti non intelligentes, et calumniandi cupiditate 
caecati, quam diversis modis 'peccati' nomen in Scrip turis Sanctis 
poni soleat ignorantes, peccatum Christi affirmare nos jactant. 
Dicimus itaque Christum, et nullum habuisse peccatum, nee in 
anima. nee in carne ; et suscipiendo carnem in similitudine 
carnis peccati de peccato damnasse peccatum. Quod subob- 

2 Cor. V. 

20, 21. 

^^6 Contra duas Epistolas Pelagianorum. [Book hi. 

scure ab Apostolo dictum duobus modis solvitur: sive quia 
rerum similitudines solent earum rerum nominibus nuncupari, 
quarum similes sunt, ut ipsam similitudinem carnis peccati 
voluisse intelligatur Apostolus appellare 'peccatum:' sive quia 
sacrificia pro peccatis^peccata'appellabantur in lege, quae omnia 
figurae fuerunt carnis Christi, quod est verum et unicum sacri- 
ficium pro peccatis, non solum his quae universa in Baptismate 
diluuntur, verum etiam his quae post ex hujus vitae infirmitate 
subrepunt ; propter quae quotidie universa in oratione ad Deum 
clamat Ecclesia, Dimitte nobis dehita nostra; et dimittuntur 
nobis per singulare sacrificium pro peccatis, quod Apostolus, 
secundum legem loquens, non dubitavit appellare * peccatum.' 
Unde est etiam illud ejus multo evidentius, nee aliquo bivio 
cujusquam ambiguitatis incertum : Ohsecramus pro Christo 
reconciliari Deo : eum qui non noverat jr;6cca^ifcm, pro nobis 
p>eccatum fecit, ut nos simus justitia Dei in ijyso. Nam quod 
superius commemoravi, De peccato damnavit 2)eccatum; quia 
non dictum est, * de peccato suo,' potest quispiam sic intelligere, 
ut dicat eum de peccato Judaeorum damiiasse peccatum ; quia 
de peccato eorum, qui eum crucifixerunt, factum est ut sangui- 
nem suum in reraissionem funderet peccatorum : hoc vero, ubi 
dicitur Deus ipsum Christum, qui non noverat peccatum, fecisse 
peccatum, non mihi convenientius videtur intelligi, quam Chris- 
tum factum sacrificium pro peccatis, et ob hoc appellatum esse 


Calumny as to the fulfilment of commandments in the life to come. 

17. Quis autem ferat eos objicere nobis, * quod post resurrec- 
tionem tales processus futuros esse dicamus, ut ibi incipiant 
homines, quae hie noluerint, Dei mandata complere : ' quoniam 
dicimus, ibi omnino nullum futurum esse peccatum, nee cum 
aliqua peccati cupiditate conflictum ; tanquam ipsi audeant hoc 
negare ? Sapientiam quoque et cognitionem Dei tunc perfici in 
nobis, et in Domino tantam exsultationem, ut ea sit plena et 
vera securitas, quis negabit, nisi tarn aversus sit a vero, ut ob 

Chap: VII.] Cofitva duas Epistolas Pelagianorum. 337 

hoc ad earn pervenire non possit % Verum haec non erunt in 
praeceptis, sed in eorum quae hie observanda sunt praemio 
praeceptorum. Quorum quidem praeceptorum contemptus illo 
non perducit ad praemium, sed hie studium praecepta servandi 
gratia Dei tribuit. Quae si quid etiam in eis praeceptis minus 
servatur, ignoscit, propter quod orando dicimus, et, Fiat volun- Matt. vi. 
tas tua ; et, Dimitte nobis dehita nostra. Hie ergo praeceptum 
est, ut non peccemus: ibi praemium, non posse peccare. Hie 
praeceptum est, ut desideriis peccati non obediamus : ibi prae- 
mium, ut desideria peccati non habeamus. Hie praeceptum 
est, Intelligite ergo, qui insipientes estis in jpojpulo ; et stulti, Ps.xcni. 
aliquando sajnte : ibi praemium est, plena sapientia et perfecta 
cognitio. Videmus enim nunc per sjyeculum in aenigmate, ait ^ Cor. xiii. 
Apostolus ; tunc autem facie ad faciem. Nunc' scio ex j^;ar^e ; 
tunc autem cognoscam sicut et cognitus sum. Hie praeceptum 
est, Exsultate Deo adjutori nostro ; et, ExsuUate, justi, in Ps. ixxx. 

(Ixxxi.) 2. 

Dommo : ibi praemmm est, exsultare perfecto et inelFabili pg ^xxii. 
gaudio. Postremo in praecepto positum est, Beati qui esuriunt (''^''"*) ^• 

... . . ^ . . . Matt. V. 6. 

et sitiunt justitiam : m praemio autem, Quomam ipsi satura- 

huntur. Unde, quaeso, saturabuntur, nisi quod esuriunt et 

sitiunt ? Quis igitur ita, non solum a divino, sed a sensu quo- 

que abhorret humano, qui dicat in homine tantam esse posse 

justitiam, cum ab illo esuritur et sititur, quanta erit, cum ex 

ilia saturabitur *? Quando autem esurimus sitimusque justitiam, 

si fides Christi vigilat in nobis, quid nos nisi Christum esurire 

ac sitire credendum est, qui factus est nobis sapientia a Deo et i Cor. \. 30, 

justitia et sanctificatio et redemptio; ut, quemadmodum scrip- 

tum est. Qui gloriatur, in Domino glorietur 7 Et quia modo in 

eum non videntes credimus, ideo sitinaus esurimusque justitiam. i Pet. i. 8. 

Quamdiu enim sumus in corpore, peregrinamur a Domino : per 2 Cor. v. 6, 7. 

fidera enim ambulamus, non per speciem. Quem cum videri- 1 Pet. i. 8. 

mus, pervenientes utique ad speciem, exsultabimus gaudio 

inenarrabili : et tunc justitia saturabimur j quia nunc ei pio 

desiderio dicimus, Saturabor cum manifestahituir gloria tua. Ps.xvi. 

18. Quam vero est, non dico impudens, sed insana superbia, 
nondum esse aequales Angelis Dei, et putare se jam posse ha- Cp. Luke 
here justitiam aequalem Angelis Dei ; nee intueri tarn magnum ^^' ^ ' 

33^ Contra duas Epistolas Pelagianorum. [Book hi. 

et sanctum virum, qui utique ipsam justitiae perfectionem 
2 Cor. xii. esuriebat atque sitiebat, quando magnitudine revelationum 
nolebat extolli ; nee tamen, ut non extolleretur, arbitrio suo 
voluntatique commissus est, sed accepit stimulum carnis, ange- 
lum Satanae, qui eum colaphizaret ; propter quod Dominum 
ter rogavit, ut discederet ab eo ; dixitque ei Dominus, Suflcit 
tihi gratia mea ; nam virtus in infirmitate j^erjicitur. Quae 
virtus, nisi ad quam pertinet non extolli 1 Et quis dubitat hoc 
ad justitiam pertinere ? Hujus igitur justitiae perfectione sunt 
Matt, xviii. pracditi Angeli Dei, qui semper vident faciem Patris, ac per 
hoc totius Trinitatis, quia per Filium vident in Spiritu Sancto. 
Nihil est autem ista revelatione sublimius : nee tamen Ange- 
^ lorum quisquam ilia contemplatione laetantium necessarium 
habet angelum Satanae, a quo colaphizetur, ne ilium tanta 
magnitudo revelationis extollat. Hanc perfectionem virtutis 
utique nondum habebat apostolus Paulus, nondum aequalis 
Angelis Dei : sed inerat illi extoUendi se infirmitas, quae per 
angelum etiam Satanae fuerat comprimenda, ne revelationum 
magnitudine extolleretur. Quanquam itaque ipsum Satanam 
elatio prima dejecerit : tamen summus ille medicus, qui bene uti 
novit etiam malis, de angelo Satanae adhibuit contra elationis 
vitium, salubre, quamvis molestum medicamentum ; sicut fieri 
consuevit antidotum etiam de serpentibus contra venena ser- 
pentum. Quid est ergo, Sufficit tihi gratia mea, nisi, 'ne 
deficiendo succumbas sub colapho angeli Satanae 1 ' Et quid 
est, Virtus in infirmitate i)erficitur, nisi quia in isto loco in- 
firmitatis hactenus perfectio potest esse virtutis, ut ipsa infir- 
mitate praesente elatio reprimatur ? Quae utique infirmitas 
futura immortalitate sanabitur. Quomodo est enim dicenda 
sanitas plena, ubi etiam de angeli Satanae colapho adhuc est 
necessaria medicina % 

19. Ex hoc factum est, virtutem, quae nunc est in homine 
justo, 'perfectam' hactenus nominari, ut ad ejus perfectionem 
pertineat etiam ipsius imperfectionis et in veritate cognitio, et 
in humilitate confessio. Tunc enim est secundum hanc infir- 
mitatem pro suo modulo perfecta ista parva justitia, quando 
Phil. iii. 12, etiam quid sibi desit intelligit. Ideoque Apostolus et imper- 


Chap. VII.] Contra duas Epis tolas Pelagianorum. 339 

fectum et perfectum se dicit : imperfectum scilicet, cogitando 
quantum illi ad justitiam desit, cujus plenitudinem adhuc esurit 
ac sitit; perfectum autem, quod et suam imperfectiouem con- 
fiteri non erubescit, et ut perveniat bene procedit. Sicut 
possumus dicere perfectum esse viatorem, cujus bene promovetur 
accessio, quamvis non perficiatur intentio, nisi fuerit facta per- 
ventio. Propterea cum dixisset, Secundum justitiam, quae in pwl hl 6-9. 
lege est, qui fuerim sinje querela : mox addidit, Quae mihi lucra 
fuerunt, Tiaec pro2)ter Christum damna esse duxi : verumdamen 
et arhitror omnia damnum esse propter eminentem scientiam 
Christi Jesu Domini nosfri ; propter quem omnia non solum 
detrimenta credidi, verum etiam stercora existimavi esse, ut 
Christum lucrifadam, et inveniar in illo non hahens meam 
justitiam quae ex lege est, sed earn quae est per fidem Christi, 
quae est ex Deo justitia in fide. Ecce Apostolus secundum 
justitiam quae ex lege est, sine querela se fuisse, non utique 
mendaciter dicit ; et tamen haec quae illi lucra fuerunt, abjicit 
propter Christum, et damna, detrimenta, stercora existimat, 
non solum haec, sed et caetera omnia quae supra commemo- 
ravit ; propter non qualemlibet, sed eminentem, sicut ipse dicit, 
scientiam Christi Jesu Domini nostri, quam procul dubio adhuc 
in fide habebat, nondum in specie. Tunc enim erit eminens 
Christi scientia, quando fuerit ita revelatus, ut quod creditur 
videatur. Unde alio loco ita dicit : Mortui enim estis, et vita Coi. iii. 3, 4- 
vestra abscondita est cum Christo in Deo. Cum Christus appa- 
ruerit vita vestra, tunc et vos ap2)arehitis cum illo in gloria. 
Hinc et ipse Dominus : Qui diligit me, inquit, diligetur a Patre John xiv. 21. 
meo, et ego diligam eum, et manifestaho me ipsum illi. Hinc 
Joannes evangelista : Dilectissimi, inquit, filii Dei sumus, et i John iii. 2. 
nondum apparuit quod erimus. Scimus autem quia cum appa- 
ruerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est. 
Tunc erit eminens Christi scientia. Nunc enim est quidem 
abscondita in fide, sed nondum eminens apparet in specie. 

20. Abjicit ergo ilia beatus Paulus praeterita institiae suae 
tanquam detrimenta et stercora, ut Christum lucrifaciat, et 
inveniatur in illo non hahens suam justitiam, quae ex lege est. 
Quare swam, si ex lege est ? Neque enim lex ilia Dei non est : 

z 2 

340 Contra duas Epistolas Pelagianorum. [Book hi. 

quis hoc nisi Marcion et Manichaeus, et aliae similes pestes, 
dixerunt % Cum ergo lex ilia Dei sit, justitiam suam dicit esse 
quae ex lege est : quam justitiam suam noluit habere, sed pro- 
jecit ut stercora. Cur ita, nisi quia hoc est, quod etiam superius 

S- 9- demonstravimus, eos esse sub lege, qui ignorantes Dei justitiam, 

Rom. X. 3. et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti 1 
Putant enim se arbitrii sui viribus implere legem jubentem, et 
ista implicati superbia, ad gratiam non convertuntur juvantem. 

2 Cor. iii. 6. Sic COS Httcra occidit, aut aperte etiam sibi reos, non faciendo 
» quod praecipit ; aut putando se facere, quod spirituali, quae ex 

Deo est, non faciunt charitate. Ita remanent aut aperte iniqui, 
aut fallaciter justi ; in aperta iniquitate evidenter elisi, in fallaci 
justitia insipienter elati. Ac per hoc miro quidem modo, sed 
tamen vero, justitiam legis non implet justitia quae in lege est, 

Rom. viii. 4. vel ex lege, sed quae in spiritu gratiae. Justitia quippe legis 
impletur in eis, sicut scriptum est, qui non secundum camem 
ambulant, sed secundum spiritum. Secundum justitiam verb 
quae in lege est, se fuisse sine querela in carne, non in spiritu, 
dicit Apostolus; et justitiam quae ex lege est, suam dicit 
fuisse, non Dei. Intelligendum est igitur justitiam legis non 
impleri secundum justitiam, quae in lege est, vel ex lege, id 
est, secundum justitiam hominis ; sed secundum justitiam quae 
est in spiritu gratiae : ergo secundum justitiam Dei, hoc est, 
quae homini ex Deo est. Quod planius et brevius ita dici 
potest : Justitiam legis non impleri cum lex jubet, et homo 
quasi suis viribus facit; sed cum Spiritus adjuvat, et hominis 

[*non .* libera, sed Dei gratia liberata voluntas facit. Legis itaque 

justitia est, jubere quod Deo placet, vetare quod displicet : in 
lege autem justitia est, servire litterae, et extra eam nullum 
Dei adjutorium ad recte vivendum requirere. Cum enim dixis- 
set, Non Tidbens meam justitiam, quae ex lege est, sed eam quae 
est 2>&r Jldem Christi : addidit, quae est ex Deo. Ipsa est ergo 
justitia Dei, quam superbi ignorantes, suam volunt constituere. 
Non enim propterea * justitia Dei' dicitur, quoniam Deus ea 
Justus est; sed quia homini ex Deo est. 

21. Secundum banc autem justitiam Dei, hoc est, quae ex 

Gal V. 6. Deo nobis est, nunc fides operatur per dilectionem. Id autem 

Chap. VII.] Contva duas Epistolas Pelagianomm, 341 

operatur, quomodo perveniat homo ad eum, in quern modo non 
videos credit ; quem cum viderit, tunc quod erat in fide per i Cor. xiii. 
speculum in aenigmate, jam erit in specie facie ad faciem : tunc 
perficietur et ipsa dilectio. Nimis quippe insipienter dicitur, 
tantum amari Deum antequam videatur, quantum amabitur 
cum videbitur. Porro si in hac vita, pio nemine dubitante, 
quanto amplius diligimus Deum, tanto sumus utique justiores ; 
quis dubitet, piam veramque justitiam, cum fuerit dilectio Dei 
perfecta, tunc perfici % Tunc ergo lex, ita ut nihil omnino 
desit, implebitur ; cujus legis^ secundum Apostolum, 'plenitudo Rom. xiii. 10. 
dilectio est. Ac per hoc cum dixisset, Non hdbens meam justi- 
tiam, quae ex lege est, sed earn quae est perjidem Christi, quae 
est ex Deo justitia in fide; deinde subjunxit. Ad cognoscendum Phil. iii. 
eum, et virtutem resurrectionis ejus, et communicationem passio- 
num ejus. Haec omnia nondum plena et perfecta in Apostolo 
erant, sed tanquam in via positus ad eorum plenitudinem per- . 
fectionemque currebat. Nam quomodo jam perfecte cognoverat 
Christum, qui dicit alio loco, Nunc scio ex parte, tunc autem ^ Cor. xiii. 
cognoscam sicut et cognitus sum ? Et quomodo jam perfecte 
cognoverat virtutem ejus resurrectionis, cui restabat eam plenius 
tempore resurrectionis carnis experiendo cognoscere 1 Et quo- 
modo jam perfecte cognoverat communicationem passionum 
ejus, nondum pro illo passionem mortis expertus? Denique 
addit et dicit : Si quo modo occurram in resurrectionem mortu- 
orum. Ac deinde ait : Non quia jam acceperim, aut jam per- 
fectus sim. Quid ergo se confitetur nondum accepisse, et in 
quo nondum esse perfectum, nisi in ea justitia, quae ex Deo 
est, quam concupiscens noluit sua7n habere, quae ex lege est, ? 
Hinc enim loquebatur, et ista fuit causa ut haec diceret, resis- 
tens inimicis gratiae Dei, pro qua largienda crucifixus est 
Christus; ex quorum genere etiam isti sunt. 

22. Nam ex quo loco suscepit haec dicere, sic exorsus est : 
Videte canes, videte malos 02)erarios, videte concisionem. Nos Phil, iii, 2-19. 
enim sumus circumcisio, qui sjyiritu Deo servimus ; vel sicut 
nonnuUi codices habent, qui sjnritui Deo, vel spiritui Dei 
servimus; et gloriamur in Ghristo Jesu, et non in came fidentes. 
Hinc manifestum est adversus Judaeos eum agere, qui carna- 

342 Contra duas Epistolas Pelagianorum. [Book hi. 

liter observantes legem, et suam justitiam volentes constituere, 
occidebantur littera, non vivificabantur spiritu ; et in se gloria- 
bantur, cum Apostoli et omnes promissionis filii gloriarentur 
in Christo. Deinde subjecit : Quanquam ego habeam Jlduciam 
in carne : si quis alius in carne putat sefiduciam habere, magis 
ego. Et enumerans omnia quae secundum caruem habent glo- 
riam, ad illud terminavit, ubi ait : Secwndum justitiam quae 
in lege est, qui fuerim sine querela. Et cum haec sibi omnino 
damna et detrimenta et stercora fuisse dixisset, ut Christum 
lucrifaceret, adjecit unde agitur : Et inveniar in illo non habens 
- justitiam meam, quae ex lege est, sed earn quae est j^er Jldem 

Christi, quae est ex Deo. Hujus ergo justitiae perfectionem, 
quae non erit nisi in ilia eminenti sci&ntia Christi, propter 
quam sibi dixit omnia damnum esse, nondum se accejnsse 
confessus est, et propterea nondum esse perfectujn. Sequor 
autem, inquit, si a2)2)rehendam, in quo et ajyprehensus sum a 
Christo Jesu. Tale est, ap2)rehendam in quo et a2)2)rehensus 

I Cor. xiii. 12. sum ; quale est, cognoscam sicut et cognitus sum. Fratres, 
inquit, ego me i2)sum non arbitror a2)2)rehendisse : unum autem, 
quae retro sunt, oblitus, in ea quae ante sunt extentus, secundum 
intentionem sequor ad palmajn supernae vocationis Dei in 
Christo Jesu. Ordo verbprum est, unum autem sequor. De 
quo uno bene intelligitur et Dominus admonuisse Martham, 

Luke X. 41, ubi ait : Martha, Martha, sollicita es, et turbaris circa 2)lurim^; 
porro unum est necessarium. Hoc iste volens apprehendere, 
tanquam in via constitutus, sequi se dixit ad 2)ctl'>nam supernae 
vocationis Dei in Christo Jesu. Quis autem cunctetur, cum 
hoc quod sequi se asseverat apprehenderit, tunc habiturum 
eum, justitiam aequalem justitiae sanctorum Angelorum, quo- 
rum neminem utique, ne magnitudine revelationem extollatur, 
Satanae angelus colaphizat 1 Deinde admonens eos qui possent 
illius justitiae plenitudine jam se putare perfectos, Quotquot 
ergo, inquit, perfecti, hoc sapiamus : tanquam diceret, 'Si 
secundum hominis mortalis capacitatem pro hujus vitae modulo 
perfecti sumus, ad ipsam perfectionem hoc quoque pertinere 
intelligamus, ut angelica ilia, quae in Christi manifestatione 
nobis erit, justitia, nondum nos perfectos esse sapiamus. Et si 


1. U. 21 
V. II. 

Chap. VII.] Contra duas Epistolas Pelagianorum. 343 

quid aliter sajntis, inquit, hoc qtwque vohis Deus revelabit. Quo- 
modo, nisi ambulantibus et proficientibus in via rectae fidei, 
donee ista peregrinatio finiatur, et ad speciem veniatur ? Unde 
consequenter adjunxit : Verumtamen, in id quod pervenimus, in 
eo amhulemus. Deinde concludit, ut caveantur illi, de quibus hie 
locus sermonis ejus sumpsit exordium : Imifatores mei, inquit, 
estote, fratres, et intendite eos qui sic ambulant, sicut habetis 
formam nostram. Multi enim ambulant, de quibus saepe dice- 
bam vobis, nunc etiamflens dico, inimicos crucis Christi, quorum 
finis est interitus, et caetera. Illi ipsi sunt, de quibus inci- 
piens dixerat, Videte canes, videte malos operarios, et sequentia. 
Omnes itaque sunt inimici crucis Christi, qui volentes consti- 
tuere suam justitiam, quae ex lege est, id est, littera tantum 
jubente, non spiritu implente, justitiae Dei non sunt subjecti. 
Si enim qui per legem, haeredes sunt, exinanita est fides. Si Rom. iv. 14. 
per legem justitia, ergo Christus gratis mortuus est, ergo eva- Gai. 
cuatum est scandalum crucis. Ac per hoc illi inimici sunt 
crucis ejus, qui per legem dicunt esse justitiam, ad quam jubere 
pertinet, non juvare. Gratia vero Dei per Jesum Christum 
Dominum in Spiritu Sancto adjuvat infirmitatem nostram. 

23. Quamobrem qui secundum justitiam quae in lege est, 
sine fide gratiae Christi vivit, sicut se Apostolus sine querela 
vixisse commemorat, nullam veram putandus est habere jus- 
titiam : non quia lex vera et sancta non est, sed quia obedire 
velle litterae jubenti, sine vivificante Spiritu Dei, veluti ex 
viribus liberi arbitrii, justitia vera non est. Justitia vero, 
secundum quam Justus ex fide vivit, quoniam per spiritum gratiae Gal. iii. n. 
homini ex Deo est, vera justitia est. Quae licet non immerito in 
aliquibus justis pro hujus vitae capacitate 'perfecta' dicitur, parva 
tamen est ad illam magnam, quam capit aequalitas Angelorum. 
Quam qui nondum habebat, et propter illam quae jam inerat, 
perfectum, et propter istam quae adhuc deerat, imperfectum se 
esse dicebat. Sed plane minor ista justitia facit meritum, major 
ilia fit praemium. Unde qui istam non sequitur, illam non 
assequitur. Quocirca post resurrectionem hominis, futuram ne- 
gare justitiae plenitudinem, et putare tantam futuram esse justi- 
tiam in corpore vitae illius, quanta esse potest in corpore mortis Rom. vii. 24. 

344 Contra duas Epis tolas Pelagianorum. [Book hi. 

hujus, dementiae singularis est. Non autem illic incipere 
homines, quae hie noluerint Dei mandata complere, verissimum 
est. Erit enim perfectissimae plenitudo justitiae, non tamen 
hominum mandata sectantium, et ad eam plenitudinem pro- 

Cor. XV. 52. ficiendo nitentium ; sed in ictu oculi, sicut ipsa futura est 
resurrectio mortuorum : quoniam ilia perfectae magnitude jus- 

« titiae eis qui hie mandata fecerunt praemium dabitur, non et 

ipsa facienda mandabitur. Sed ita dixerim, * mandata fecerunt,' 
ut ad ipsa mandata meminerimus pertinere orationem, in qua 

Matt. vi. quotidie veraciter dicunt sancti filii promissionis et, Fiat volun- 
tas tua et, Dimitte nobis debita nostra. 

10, 12. 


Three main points of Pelagian heresy. Insidious questions raised hy 
Pelagians; their five principal calumnies. 

24. Cum igitur Pelagiani his atque hujusmodi veritatis tes- 
timoniis et vocibus urgentur, ne negent originale peccatum ; ne 
gratiam Dei qua justificamur, non gratis, sed secundum merita 
nostra dari dicant ; ne in homine mortali, quamlibet sancto et 
bene agente, tantam dicant esse justitiam, ut ei non sit necessaria 
etiam post regenerationis lavacrum, donee istam vitam finiat, 
remissio peccatorum : ergo cum urgentur, ne ista tria dicant, et 
per haec homines qui eis credunt a gratia Salvatoris alienent, et 

I Tim. iii. 6. elatos in superbiam in judicium diaboli praecipites ire per- 
suadeant; immittunt aliarum nebulas quaestionum, in quibus 
eorum apud homines simpliciores, sive tardiores, sive Sanctis 
Litteris minus eruditos, impietas delitescat. Hae sunt nebulae, 
de laude creaturae, laude nuptiarum, laude legis, laude liberi 
arbitrii, laude sanctorum : quasi quisquam nostrum ista vitupe- 
ret, ac non potius omnia in honorem Creatoris et Salvatoris 
debitis laudibus praedicet. Sed neque creatura ita vult laudari, 

1 John ii. 16. ut nolit sanari. Et nuptiae quanto magis laudandae sunt, tanto 
minus eis imputanda est pudenda carnis concupiscentia, quae 
non est a Patre, sed ex mundo est ; quam profecto invenerunt in 
hominibus nuptiae, non fecerunt ; quia et ilia in plurimis sine 

Chap. IX.] Contra duas Epistolas Pelagianorum. 345 

ipsis est, et ipsae, si nemo peccasset, sine ilia esse potuerunt. 

Et lex sancta et justa et bona ; nee ipsa est gratia, et nihil ex ea Rom. vii. 12. 

recte fit sine gratia ; quia non est data quae posset vivificare, sed Gal. iii. 21, 

praevaricationis causa posita est, ut convictos concluderet sub 

peccato, et promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus. 

Et liberum arbitrium captivatum nonnisi ad peccatum valet ; ad 

justitiam vero, nisi divinitus liberatum adjutumque, non valet. 

Ac per hoc et sancti omnes, sive ab illo antiquo Abel usque ad 

Joannem Baptistam, sive ab ipsis Apostolis usque ad hoc tem- 

pus, et deinceps usque ad terminum saeculi, in Domino laudandi 

sunt, non in se ipsis. Quia et illorum anteriorum vox est, In Ps. xxxiii. 

(xxxiv.) 3. 

Domino laudabitur anima mea ; et istorum posteriorum vox 
est. Gratia Dei sum id quod sum. Et ad omnes pertinet, Ut qui i Cor. xv. 10. 
gloriatur, in Domino glorietur : et confessio communis est ^ ^°^' *• 3^- 
omnium, Si dixerimus quia jpeccatum non hahemus, nos ii^sos i John i. 8. 
seduAiimus, et Veritas in nolis non est. 


The opinion of Catholics shown to he midway between that of Manicheana 
and Pelagians, and to refute hoth. 

25. Sed quoniam in his quinque rebus quas proposui, in quibus 
quaerunt latebras, et de quibus connectunt calumnias, divinis 
documentis produntur atque convincuntur; excogitaverunt ' Mani- 
chaeorum' detestabili nomine imperitos quo» potuerint deterrere, 
ne adversus eorum perversissima dogmata aures accommodent 
veritati, quia scilicet Manichaei quinque istorum tria priora 
blasphemando condemnant; dicentes, neque humanam creatu- 
ram, neque nuptias, neque legem a summo et vero Deo esse 
institutam. Non autem accipiunt quod Veritas dicit, a libero 
arbitrio exordium sumpsisse peccatum, et ex illo esse omne vel 
angeli vel hominis malum ; quia mali naturam semper malam 
et Deo coaeternam nimis a Deo exorbitantes credere maluerunt. 
Sanctos quoque Patriarchas et Prophetas quantis possunt ex- 
secrationibus insectantur. Ecce unde se putant haeretici novi, 
Manichaeorum nomine objecto, vim subterfugere veritatis : sed 

34^ Contra duas Epis tolas Pelagianorum. [Book hi. 

non subterfugiunt. Insequitur quippe ilia, et simul Manichaeos 
Pelagianosque subvertit. Homo enim dum nascitur, quia bonum 
aliquid est, in quantum homo est, Manichaeum redarguit, laudat- 
que Creatorem : in quantum vero trahit originale peccatum, 
Pelagium redarguit, et habet necessarium Salvatorem. Nam et 
quod sananda dicitur ista natura, utrumque repercutit : quia nee 
medicina opus haberet, si sana esset, quod est contra Pelagium ; 
nee sanari posset omnino, si aeternum atque immutabile malum 
esset, quod est contra Manichaeum. Item quod nuptiis, quas 
laudamus a Domino constitutas, concupiscentiam carnis impu- 
tandam esse non dicimus, et contra Pelagianos est, qui eam in 
laudibus ponunt ; et contra IManichaeos, qui eam malae alienae 
naturae tribuunt ; cum sit nostrae naturae accidens malum, non 
Dei disjunctione separandum, sed Dei miseratione sanandum. 
Rom. vii. 12. Item quod dicimus legem sanctam, et justam, et bonam, non 
Gal. iii. 19. justificandis impiis, sed convincendis superbis, praevaricationis 
gratia positam, et contra Manichaeos est, quia secundum Apo- 
Gal. iii. 11. stolum laudatur, et contra Pelagianos, quia secundum Apostolum 
2 Cor. iii. 6. nemo ex lege justificatur : et ideo vivificandis eis quos littera 
occidit, id est, quos lex bona praecipiens praevaricatione reos 
facit, spiritus gratiae gratis opitulatur. Item quod arbitrium 
in malo liberum dicimus ad agendum bonum gratia Dei esse 
liberandum, contra Pelagianos est : quod autem dicimus ab illo 
exortum quod antea non erat malum, contra Manichaeos est. 
Item quod sanctos Patriarchas et Prophetas debitis in Deo 
laudibus honoramus, adversum est Manichaeis : quod vero et 
ipsis quamvis justis et Deo placentibus propitiationem Domini 
fuisse dicimus necessariam, adversum est Pelagianis. Utrosque 
igitur Catholica fides, sicut et caeteros haereticos, adversarios 
invenit, utrosque divinorum testimoniorum auctoritate et luce 
veritatis couvincit. 


Pelagians attempt to conceal their opinions by raising a needless question 
as to the origin of the soul. 

26. Addunt sane ad latebrarum suarum nebulas Pelagiani, de 
origine animae non necessariam quaestionem, ad hoc ut res 

Chap. I.] Contra duas Epistolas Pelagianorum. 347 

manifestas aliarum rerum obscuritate turbando, moliantur latendi 
locum. Aiunt enim, ' nos animarum traducem cum peccati tra- 
duce contueri.' Quod ubi et quando in eorum, qui defendunt 
fidversus istos Catholicam j&dem, vel sermonibus audierint, vel 
litteris legerint, nescio. Quia etsi invenio a Catholicis de hac re 
aliquid scriptum ; nondum contra istos fuerat veritatis suscepta 
defensio, neque id agebatur ut eis responderetur. Sed hoc dico, 
tam manifestum esse secundum Scripturas sanctas originale pec- 
catum, atque hoc dimitti lavacro regenerationis in parvulis, tanta 
fidei CathoHcae antiquitate atque auctoritate firmatum, tam clara 
Ecclesiae celebritate notissimum, ut quidquid de animae origine 
cujuslibet inquisitione vel affirmatione disseritur, si contra hoc 
sit, verum esse non possit. Quapropter quisquis vel de anima 
vel de quacumque re obscura id adstruit, unde hoc quod verissi- 
mum, fundatissimum, notissimum est, destruat, sive sit ille 
filius, sive inimicus Ecclesiae, aut corrigendus est, aut cavendus. 
Sed hie sit hujus voluminis finis, ut aliud habeant quae se- 
quuntur exordium. 



1. Post haec quae tractavimus, quibusque respondimus, eadem 
repetunt, quorum redarguimus Epistolam; sed diverso modo. 
Nam prius ea proposuerunt nobis objicientes, quae velut per- 
peram sentiamus : postea vero quid ipsi sentiant exponentes, 
eadem a contrario reddiderunt ; addentes duo quaedam quae 
non dixerant, id est, ' Baptismum se dicere omnibus aetatibus 
necessarium ; ' et, ' Per Adam mortem ad nos transisse, non 
crimina/ Quae suo loco et ipsa tractanda sunt. Proinde quia 
superiore libro, quern modo explicavimus, quinque rerum eos 
obtendere obstacula diximus, in quibus eorum dogmata inimica 

34^ Contra duas Epistolas Pelagianorum, [Book iv. 

gratiae Dei et Catholicae fidei delitescant, laude scilicet creaturae, 
laude nuptiarum, laude legis, laude liberi arbitrii, laude sancto- 
rum ; commodius esse arbitror, omnia quae defendunt, quorum 
contraria nobis objiciunt, generatim distinguere, et quae illorum 
ad quid istorum quinque pertineant demonstrare, ut dilucidior et 
brevior ipsa distinctione possit esse nostra responsio. 


Pelagians extol the Creation, Marriage, the Law, Free-will, the Saints. 

2. Laudem creaturae, quod ad genus humanum attinet, unde 
nunc quaestio est, his sententiis exsequuntur: *Quod nascen- 
tium conditor Deus sit, filiique hominum opus sint Dei; et 
peccatum omne non de natura, sed de voluntate descendat.' 
Huie laudi creaturae applicant, * Quod omnibus aetatibus di- 
cunt esse Baptismum necessarium, ut' scilicet * ilia creatura in 
Dei filios adoptetur; non quod aliquid ex parentibus trahat, 
quod sit lavacro regenerationis expiandum.' Huic laudi ad- 
jungunt, et 'quod Christum Dominum nulla dicunt macula 
peccati fuisse respersum, quantum attinet ad ejus infantiam :' 
quia ejus carnem ab omni peccati contagione purissimam, non 
excellentia propria et gratia singulari, sed communione naturae, 
quae omnibus inest infantibus, asseverant. Eo pertinet etiam, 
quod 'de animae origine' inserunt quaestionem; sic animae 
Christi coaequare molientes omnes animas parvulorum, quas 
volunt esse similiter nulla peccati macula aspersas. Propter hoc 
etiam dicunt, ' Ex Adam nihil mali transisse per caeteros, nisi 
mortem; quae non semper est malum,' inquiunt, 'cum et marty- 
ribus sit causa praemiorum, et vel bonam vel malam dici faciat 
non resolutio corporum, quae excitabuntur in omni genere 
hominum, sed meritorum diversitas, quae de humana libertate 
contingit.' Haec scribunt in hac Epistola de laude creaturae. 
Nuptias vero secundum Scripturas laudant, ' quia Dominus 
Matt. xix. 4. in Evangelio loquitur, Qui fecit ah initio, masculum et feminam 
Gen. i. 28. fecit COS, et dixit, Crescite, et multiplicamini, et replete terram.' 

Chap. IL] Contra dtias Epistolas Pelagianorum. 349 

Quamvis hoc non in eo loco Evangelii, sed tamen in lege sit 
scriptum. Addunt etiam, ' Quod ergo Deus conjunxit, homo non Matt. xix. 6. 
separet! Quae verba evangelica agnoscimus. 

In laude legis dicunt, ' Veterem legem, secundum Apostolum Rom. vii. 12. 
justam et sanctam et bonam, custodientibus mandata sua, ac per 
fidem juste viventibus, sicut Prophetis et Patriarchis omnibusque 
Sanctis, vitam potuisse conferre perpetuam.' 

In laude liberi arbitrii dicunt, * Liberum arbitrium non 
periisse, cum loquatur Dominus per prophetam : S>i volueritis isa. i. 19, 20. 
et audieritis me, quae bona sunt terrae edetis : si nolueritis et 
non audieritis, gladius vos comedet. Ac per hoc et gratiam 
uniusoujusque bonum propositum adjuvare, non tamen reluc- 
tandi studium virtutis immittere, quia personarum acceptio non Rom. ii. n. 
est apud Deum/ 

Laude sanctorum sese contegunt, dicentes, ' Baptisma perfecte 
homines innovare : siquidem Apostolus testis sit, qui per lava- 
cium aquae Ecclesiam de Gentibus sanctam fieri immaculatamque Eph. v. 26. 
testatur. Sanctum quoque Spiritum mentes bonas in antiquis 
adjuvisse temporibus, dicente propheta ad Deura, JSjdritus tuus Ps. cxiii. 
bonus deducet me in viam rectam. Omnes quoque Prophetas et '" ^°' 
Apostolos vel sanctos, tam novi quam veteris Testamenti, quibus 
Deus testimonium perhibet, non in comparatione sceleratorum, 
sed regula virtutum justos fuisse ; in futuro autem tempore 
mercedem esse tam bonorum operum, quam malorum. Caeterum 
neminem posse, quae hie contempserit, illic mandata perficere ; 
quia dixerit Apostolus, Oportet nos manifestari ante tribunal 2 Cor. v. 10. 
Ghristi, ut reportet unusquisque propria corporis, secundum quod 
gessit, sive bonum, sive malum.'' 

In his omnibus quidquid dicunt de laude creaturae atque 
nuptiarum, ad hoc referre conantur, ut non sit originale pecca- 
tura : quidquid de laude legis et liberi arbitrii, ad hoc, ut gratia 
non adjuvet nisi meritum, ac sic gratia jam non sit gratia: 
quidquid de laude sanctorum, ad hoc, ut vita mortalis in Sanctis 
videatur non habere peccatum, nee sit eis necessarium pro dimit- 
tendis debitis suis precari Deum. 

^^o Contra duos Epis tolas Pelagianorum. [Book I v. 


Catholics extol them in such a manner as to condemn Pelagians and 
Manicheans alike. 

3. IsTA nefaria dogmata et damnabilia in liac tripartita divisione 
quisquis mente Catholica exhorret, illius quinque partitae iate- 
bras insidiasque devitet, atque ita inter utrumque sit cautus, ut 
sic declinet Manichaeum, ne se inclinet iD Pelagium ; rursusque 
ita se sejungat a Pelagianis, ne conjungat Manicbaeis ; aut si in 
alterutris jam tenetur, ne sic se a quibusUbet alter is eruat, ut in 
alteros irruat. Videntur quippe inter se esse contrarii; quoniam 
quinque ilia Manichaei vituperando se manifestant, Pelagiani 
laudando se occultant. Quapropter utrosque damnat atque de- 
vitat quisquis secundum regulam Catholicae fidei sic in homini- 
bus nascentibus de bona creatura carnis et animae glorificat 
Creatorem, quod non vult Manichaeus, ut tamen propter vitium, 
quod in eos per peccatum primi hominis pertransiit, fateatur et 
parvulis necessarium Salvatorem, quod non vult Pelagius; sic 
discernit malum pudendae concupiscentiae a bonitate nuptiarum, 
ut neque Manicbaeis similis unde nascimur culpet, neque Pela- 
gianis similis unde confundimur laudet ; sic legem per Moysen 
sanctam et justam et bonam a Deo sancto et justo et bono datam 
esse defendit, quod contra Apostolum negat Manicbaeus, ut 
earn dicat et peccatum ostendere, non tamen tollere, et justitiam 
jubere, non tamen dare, quod rursus contra Apostolum negat 
Pelagius ; sic asserit liberum arbitrium, ut non ex natura nescio 
qua semper mala, quae nulla est, sed ex ipso arbitrio coepisse 
dicat et angeli et hominis malum, quod evertit haeresim Mani- 
chaeam, nee ideo tamen posse captivara voluntatem, nisi Dei 
gratia, respirare in salubrem libertatem, quod evertit haeresim 
Pelagianam ; sic laudat in Deo sanctos homines Dei non solum 
ex manifestato in carne Christo et deinceps, verum etiam supe- 
riorum temporum, quos audent blasphemare Manichaei, ut tamen 
de ipsis plus credat ipsis confitentibus, quam Pelagianis mentien- 
I John i. 8. tibus ,* Sanctorum enim vox est, Si dixerimus quia peccatum 
non habemus, nos ijysos seducimu^, et Veritas in nobis non est. 

Chap. IV.] Contra duas Epistolas Pelagianorum. 351 


Tlie Creation extolled by Pelagians and Maniehea/ns. 

4. His ita se habentibus, quid prodest novellis haereticis, ini- 
micis crucis Christi et divinae oppugnatoribus gratiae, quod a 
Manichaeorum errore sani videntur, et alia sua pestilentia 
moriuntur 1 Quid eis prodest, quod in laude creaturae dicunt. 
'Deum bonum nascentium Conditorem, per quern facta sunt 
omnia, ejusque opus esse filios hominum/ quos Manichaei dicunt 
opns esse principis tenebrarum; cum inter utrosque, vel apud 
utrosque Dei creatura, quae est in infantibus, pereat % Utrique 
enim nolunt earn Christi carne et sanguine liberari; illi quia 
ipsam carnem et sanguinem Christi, tanquam haec omnino in 
homine vel ex homine non susceperit, destruunt; isti autem, quia 
nullum malum inesse infantibus asserunt, unde per Sacramentum 
carnis hujus et sanguinis liberentur. Jacet inter illos in parvulis 
humana creatura institutione bona, propagatioue vitiata ; bonis 
suis confitens optimum Conditorem, malis suis quaerens miseri- 
cordissimum Redemptorem ; Manichaeos habens bonorum suorum 
vituperatores, Pelagianos habens malorum suorum negatores, 
utrosque persecutores. Et quamvis per infantiam loqui non 
valeat, specie tarn en tacita et infirmitate abdita impiam vanita- 
tem utrorumque compellat, et illis dicens, 'Ab eo qui bona creat, 
credite ine creari,' et istis dicens, *Ab eo qui me creavit, sinite 
me sanari.' Manichaeus dicet : 'Nihil est hujus infantis, nisi 
anima bona liberanda ; caetera' non ad Deum bonum, sed ad 
principem tenebrarum pertinentia ' respuenda.' Pelagianus dicit : 
*Imo hujus infantis nihil est liberandum, quia totum ostendimus 
salvum.' Ambo mentiuntur : sed jam mitior est carnis solius 
accusator, quam qui in universum convincitur saevire laudator. 
Sed nee Manichaeus humanae animae subvenit, blasphemando 
auctorem totius hominis Deum ; nee Pelagianus humanae in- 
fantiae divinam gratiam sub venire permittit, negando originale 
peccatum. Deus ergo miseretur per Catholicam fidem, quae 
utramque redarguendo pemiciem, infanti subvenit ad salutem ; 

35^ Contra duas Epistolas Pelagianorum. [Book iv. 

I Cor. vi. 19. Manichaeis dicens, 'Audite Apostolum clamantem, Nescitis quia 
cor2)Us vestrum temjdum est in vobis Sjyiritus Sancti ? et Deum 
bonum Creatorem credite corporum, quia non potest esse tem- 
plum Spiritus Sancti opus prineipis tenebrarum ; Pelagianis 

Ps. I. (li.) 7. dicens, In iniquitatibus conceptus est, et in peccatis eum mater 
ejus in utero aluit, quem conspicitis parvulura. Quid eum, 
tanquam ab omni noxa liberum defendendo, non permittitis per 

Job xiv. 4, 5, indulgentiam liberari % Nemo mundus a sorde, nee infans cujus 
est diei unius vita super terram. Sinite miserum remissionem 
accipere peccatorum, per eum qui solus nee parvus nee magnus 
potuit habere peccatum. 

5. Quid eis igitur prodest, quod dicunt, *Omne peccatum 
non de natura, sed de voluntate descendere;' et Manichaeis, 
malam naturam dicentibus causam esse peccati, hujus sententiae 
veritate resistere; quando nolentes admittere originale pecca- 
tum, cum et ipsum sine dubio de primi hominis voluntate 
descendat, faciunt reos parvulos de corpore exire? Quid eis 

^ prodest, 'Baptismum omnibus aetatibus necessarium confiteri/ 
quod Manichaei dicunt in omni aetate superfluum ; cum isti 
dicant esse in parvulis falsum, quantum ad remissionem attinet 
peccatorum? Quid eis prodest, quod *camem Christi,' quam 
Manichaei nullam vel simulatam fuisse contendunt, adversus 
eos isti non solum veram, sed et 'ipsam animam nulla peccati 
macula respersam fuisse* defendunt; cum sic ejus infantiae 
caeteri ab eis coaequentur infantes, non impari puritate ; ut et 
ilia non videatur servare istorum comparatione propriam sanc- 
titatem, et isti ex ilia nullam consequantur salutem ? 

6. In eo sane quod dicunt, ' Per Adam mortem ad nos tran- 
sisse, non crimina,' non habent adversarios Manichaeos ; quia 
nee ipsi astruunt originale peccatum ex homine primo prius 
puro et recto corpore ac spiritu, et postea per arbitrium liberum 
depravato, deinceps in omnes cum morte transisse et transire 
peccatum ; sed carnem dicunt ab initio malam de malo corpore, 
et a malo spiritu et cum malo spiritu creatam ; animam vero 
bonam, partem scilicet Dei, pro meritis inquinationis suae per 
cibos et potum, in quibus antea colligata est, venire in hominem, 
atque ita per concubitum carnis vinculo coUigari. Ac per hoc 

Chap. IV.] Cofitra duas Epistolas Pelagianorum. '>^^'>f 

Manichaei consentiant Pelaglanis, non crimen primi hominis 
transisse in genus humanum, neque per carnem, quam nunquam 
fuisse dicunt bonam, neque per animam, quam perhibent cum 
nieritis inquinamentorum suorum, quibus polluta est ante car- 
Hem, venire in hominis carnem. Sed Pelagiani quomodo dicunt, 
' solam mortem ad nos transisse per Adam % ' Si enim propterea 
morimur, quia ille mortuus est; ille autem mortuus est, quia 
peceavit ; poenam dicunt transire sine culpa, et innocentes par- 
vulos injusto supplicio puniri, trahendo mortem sine meritis 
mortis. Quod de uno solo Mediatore Dei et hominum liomine 
Christo Jesu Catholica fides novit, qui pro nobis mortem, hoc 
est, peccati poenam sine peccato subire dignatus est. Sicut enim 
solus ideo factus est hominis Filius, ut nos per ilium Dei filii 
fieremus ; ita solus pro nobis suscepit sine malis meritis poenam, 
ut nos per ilium sine bonis meritis consequeremur gratiam. 
Quia sicut nobis non debebatur aliquid boni, ita nee illi aliquid 
mali. Commendans ergo dilectionem suam in eos quibus erat 
daturus indebitam vitam, pati pro eis voluit indebitam mortem. 
Hanc singularem Mediatoris praerogativam Pelagiani evacuare 
conantur, ut hoc jam non sit in Domino singulare, si Adam ita 
propter culpam mortem passus est debitam, ut parvuli, ex illo 
nullam trahentes culpam, mortem patiantur indebitam. Quamvis 
enim bonis conferatur per mortem plurimum boni, unde nonnuUi 
congruenter etiam *de bono mortis' disputaverunt; tamen ethinc [E.g. Am- 
quae praedicanda est nisi misericordia Dei, quod in bonos usus Bono Mort.] 
convertitur poena peccati'? 

7. Sed hoc ideo dicunt isti, dum volunt ex verbis Apostoli in 
suum sensum homines detorquere. Ubi enim ait Apostolus, 
Per unuwj hominem peccatum intravit in mundum, et per pecca- Rom. v. 12. 
turn mors; et ita in omnes homines pertransiit; ibi volunt 
intelligi non peccatum pertransisse, sed mortem. Quid est ergo 
quod sequitur, in quo omnes peccaverunt ? Aut enim in illo uno 
homine peccasse dicit omnes Apostolus, de quo dixerat, Per 
unum hominem 2)eccatum intravit in mundum : aut in illo pec- 
cato, aut certe in morte. Non enim movere debet, quia non 
dixit, *in qua,' sed, in quo omnes jJeccaverunt : mors quippe in 1 
Graeca lingua generis masculini est. Quodlibet ergo eligant :, 

A a 

354 Contra duas Epistolas Pelagianorum. [Book iv. 

aut enim in illo homine peccaverunt omnes, et ideo dictum est, 
quoniam quando ille peccavit, in illo erant omnes : aut in illo 
peccato peccaverunt omnes, quia generaliter omnium factum est, 
quod nascentes tracturi erant omnes : aut restat ut dicant, quod 
in ilia morte peccaverint omnes. Sed hoc quemadmodum possit 
intelligi, non plane video. In peccato enim moriuntur omnes, 
non in morte peccant : nam peccato praecedente, mors sequitur ; 

1 Cor, XV. 56. non morte praecedente, peccatum. Aculeus quippe mortis est 
peccatum, id est, aculeus cujus punctione fit mors, non aculeus 
quo pungit mors. Sicut venenum si bibitur, appellatur poculum 
mortis, quod eo poculo facta sit mors ; non quod morte sit pocu- 
lum factum, aut a morte sit datum. Quod si propterea non 
potest illis verbis Apostoli peccatum intelligi, in quo omnes 
peccaverunt, quia in Graeco, unde translata est Ej^istola, pecca- 
tum feminino genere positum est ; restat ut in illo primo homine 
peccasse omnes intelligantur ; quia in illo fuerunt omnes quando 
ille peccavit, unde peccatum nascendo trahitur, quod nisi rena- 

[Hilarythe scendo non solvitur. Nam et sic sanctus Hilarius intellexit 

Comm"'in quod scriptum est, in quo omnes jyeccaverunt : ait enim, ' In quo, 

bFos.] ™ id est, in Adam, omnes peccaverunt.' Deinde addidit: 'Manifes- 
tum in Adam omnes peccasse quasi in massa; ipse enim per 
peccatum corruptus, omnes quos genuit, nati sunt sub peccato.' 
Haec scribens Hilarius sine ambiguitate commonuit, quomodo 
intelligendum esset, in quo omnes 'peccaverunt. 

8. Propter quid autem idem apostolus dicit, nos per Christum 
reconciliari Deo, nisi propter quod facti fuimus iuimici % Et hoc 

Isa. lix. 2. quid est, nisi peccatum % Unde et propheta dicit, Peccata vestra 
sejyarant inter vos et Deum. Propter banc ergo separationem 

John i. 29. Mediator est missus, ut tolleret peccatum mundi, per quod 
separabamur inimici, et reconciliati ex inimicis efficeremur filii. 
Hinc utique Apostolus loquebatur: hinc factum est ut inter- 
poneret quod ait, Per unum hominem intrasse 2>cccatum. Haec 

Rom. V. 8-12. enim sunt superiora verba ejus. Commendat autem, inquit^ 
suam charitatem Deus in nobis, quoniam cum adhuc peccatores 
essemus, Christus jr;ro nobis mortuus est: multo magis justijicati 
nunc in sanguine ijysius, salvi erimus ab ira /;er ipsum. JSi 
enim cum inimici essemus, reconciliati sumtis Deo jier mortem 

Chap. V.] Coutra diias Epistolas Pelagianorimi, 2^^^ 

Filii ejus; multo magis reconciliati, salvi erimus in vita ijpsius. 

Non solum autem, sed et gloriantes in Deo per Jesum Christum 

Dominum nostrum, per quern et nunc reconciliationem accejnmus. 

Deinde sul)jungit : Propter hoc sicut ^;er unum hominem pecca- 

tum, in hunc mundum, intravit, et p>er peccatum m,ors; et ita in 

omnes homines jyertransiit, in quo omnes peccaverunt. Quid 

tergiversantur Pelagiani % Si omnibus necessaria est recon- 

ciliatio per Christum, per omnes transiit peccatum, quo inimici 

fuimus, ut opus reconciliari haberemus. Haec reconciliatio est 

in lavacro regenerationis et Christi carne et sanguine, sine quo See ii. s. 7. 

nee parvuli possunt habere vitam in semetipsis. Sicut enim 

fuit unus ad mortem propter peccatum, sic est unus ad vitam 

propter justitiam. Quia sicut in Adam omn£,s moriuntur, ita et i Cor. xv. 22. 

in Christo omn£s vivijicahuntur : et sieut per unius delictum in Rom. v. 18. 

omnes homines ad condemnationem, ita et per unius justi^ca- 

tionem in omnes homines ad justificationem vitae. Quisadversus 

haec apostolica verba tanta duritia nefandae impietatis obsurduit, 

ut his auditis mortem sine peccato in nos per Adam transisse 

contendat, nisi oppugnatores gratiae Dei, inimici crucis Christi ? p^'^- '"• 

Quorum finis est interitus, si in hac obstinatione duraverint. 

Yerum haec dixisse sufficiat propter eorum illam versutiam ser- 

pentinam, qua volunt mentes corrumpere simplices, et avertere 

a Catholicae fidei castitate, veluti laude creaturae. 


On the extolling of Marriage, of the Law, &c. \ 

9. PoEEO autem de laude nuptiarum quid eis prodest, quod Cp. de Pecc. 
adversus Manichaeos, qui nuptias non Deo vero et bono assig- • • 3 • 
nant, sed principi tenebrarum, isti verbis verae pietatis obsistunt 
dicentes, * quia Dominus in Evangelio loquitur, Qjai fecit ah Matt. xix. 4. 
initio, masculum et feminam fecit eos, et dicit, Crescite, et multi- Gen. i. 28. 
j)licamini, et rejyhte terram. Quod ergo JDeus conjunxit, homo Matt. xix. 6. 
non separet 2 ' Quid eis hoc prodest, per verum seducere ad 
falsum 1 Hoc enim dicunt, ut ab omni noxa liberi nasci cre- 

A a 2 

^^6 Contra duas Epis tolas Pelagianorum. [Book iv. 

dantur infantes, ac sic non eis opus sit Deo reconciliari per 
Christum, non habentibus uUum originale peccatum, propter 
quod reconciliatio necessaria est omnibus per unum, qui sine 
peccato venit in mundum : sicut omnium factae inimicitiae sunt 
per unum, per quern peccatum intravit in mundum. Quod 
Catholice creditur, pro salvanda natura liominum, salva laude 
nuptiarum : quia nuptiarum laus est justa copulatio sexuum, 
non iniqua defensio vitiorum. At per hoc cum isti, laudando 
nuptias, a Manichaeis homines ad se ipsos volunt traducere, 
mutare illis morbum cupiunt, non sanare. 

10. E,ursus in laude legis quid eis prodest, quod contra Mani- 

chaeos verum dicunt, quando ex hoc ad illud volunt ducere, quod 

falsum contra Catholicos sentiunt % Dicunt enim : * Legem etiam 

Rom. vii. 12. vetcrcm secundum Apostolum justam et sanctam et bonam fate- 

mur, quae custodientibus mandata sua, ac per fidem juste viven- 

tibus, sicut Prophetis et Patriarchis, omnibusque Sanctis vitam 

potuit conferre perpetuam/ Quibus verbis callidissime positis 

legem contra gratiam laudant. Neque enim lex ilia, quamvis 

justa et sancta et bona, omnibus illis hominibus Dei, sed fides 

quae in Christo est, vitam potuit conferre perpetuam. Haec 

Gal. V. 6. enim fides per dilectionem operatur, non secundum litteram quae 

2 Cor. iii. 6. occidit, scd sccundum spiritum qui vivificat ; ad quam Dei 

Gal. iii. 24. gratiam lex de praevaricatione terrendo tanquam paedagogus 

De Sp. et perducit, ut sic conferatur homini, quod conferre ipsa non potuit. 

Istis namque verbis eorum, quibus dicunt, ' Legem Prophetis et 

Patriarchis omnibusque Sanctis mandata ejus servantibus vitam 

Gal. ii. 21. potuisse coufcrre perpetuam ; ' respondet Apostolus, Si per legem 

Gal. iii. 18. justitia, ergo Christus gratis mortuus est. Si ex lege Jiaereditas, 

Rom. iv. 14. jam non ex jyromissione. Si hi qui per legem, haeredes sunt, 

Gal. iii. 11, eooinanita est fides, et evacuata est promissio. Quia autem in 

lege nemo justificatur apud Deum, manifestum est, quia Justus ex 

Lev. xviii. 5. fide vivit. Lex autem, nxm est ex fide; sed, Qui fecerit ea, vivet 

in illis. Quod ex lege testimonium commemoratum ab Apo- 

stolo propter vitam temporalem intelligitur, propter cujus 

amittendae timorem faciebant homines legis opera, non ex fide ; 

quia transgressores legis eadem lege a populo jubebantur occidi. 

Aut si altius intelligendum est, propter vitam aeternam scriptum 

Litt. s. 16, 

Chap. V.] Coiitra duas Epistolas Pelagianorum. ^^f 

esse, Qui fecerit ea, vivet in illis : ideo sic expressum est legis 

imperium, ut infirmitas hominis, in se ipsa deficiens ad facienda 

quae lex imperat, de gratia Dei potius ex fide quaereret adjuto- 

rium, cujus misericordia etiam fides ipsa donatur. Ita quippe 

habetur fides, sicut unicuique Deus partitus est mensuram fidei. Rom. xii. 3. 

Si enim non a se ipsis habent, sed accipiimt homines spiritum 

virtutis et charitatis et continentiae, unde dicit idem ipse doctor 

Gentiulu, Non enim accejnmus sjnritum timoris, sed virtutis et 2 Tim. ;. 7. 

charitatis et continentiae: profecto accipitur etiam spiritus fidei, 

de quo dicit, Habentes autem eumdem sjnritum fidei. Verum 2 Cor. iv. 13. 

ergo dicit lex : Qui fecerit ea, vivet in illis. Sed ut faciat ea et 

vivat in eis, non lex quae hoc imperat, sed fides est necessaria, 

quae hoc impetrat. Quae tamen fides, ut haec accipere mereatur, 

ipsa gratis datur. 

11. Nusquam autem isti inimici gratiae ad eamdem gratiam 
vehementius oppugnandam occultiores moliuntur insidias, quam 
ubi legem laudant, quae sine dubitatione laudanda est. Legem Cp. De Grat. 
quippe diversis locutionum modis et varietate verborum in 
omnibus disputationibus suis volunt intelligi 'gratiam,' ut sci- 
licet a Domino Deo adjutorium cognitionis habeamus, quo ea 
quae facienda sunt noverimus ; non inspirationem dilectionis, 
ut cognita sancto amore faciamus, quae proprie gratia est. 
Nam scientia legis sine charitate inflat, non aedificat, secundum 
eumdem apostolum apertissime dicentem, Scientia inflat, cJia- i Cor. viii. 1. 
ritas vera aedificat. Quae sententia similis est ei, qua dictum 
est, Littera occidit, sjnritus vivificat. Quale est enim, Scientia 
infiat ; tale est, Littera occidit : et quale est, charitas aedificat ; 
tale est, Spiritus vivifix^at ; quia charitas Dei diffusa est in 
cordibus nostris per Spiritum Sanctum, qui datus est nobis. Rom. v. 5. 
Cognitio itaque legis facit superbum praevaricatorem : per 
donum autem charitatis delectat legis esse factorem. Non Rom. iii. 31. 
ergo legem evacuamus per fidem, sed legem statuimus ; quae 
terrendo ducit ad fidem. Ideo quippe lex iram operatur, ut Rom. iv. 15. 
territo atque converso ad justitiam legis implendam, Dei mise- 
ricordia gratiam largiatur, per Jesum Christum Dominum 
nostrum, qui est Dei sapientia, de qua scriptum est. Legem et ^ ^^^■}\ 3°- 

7. . 7. 1 ... Prov. iii. \6, 

misencordiam m lingua jmrtat : legem, qua terreat ; miseri- lxx. 

^^S Contra duas Epistolas Pelagianorum. [Book iv- 

4Kings(2K.) cordiam, qua subveniat: legem per servum, misericordiam per 
»v. 29 33. ^^ ipsum : legem tanquam in baculo, quern misit Elisaeus ad 

filium viduae suscitandum, et non resurrexit; *Si enim data 
(ial. iii. 21. Qsset lex quae posset mvificare, omnino ex lege esset justitia ; 

misericordiam vero tanquam in ipso Elisaeo, qui figuram Christi 

gerens, mortuo vivificando, magni sacramenti velut Novi Testa- 

menti significatione, conjunctus est. 


On the extolling of Free-will. 

12. Item quod adversus Manichaeos laudant liberum arbi- 
isa. i. 19, 20. trium, adhibentes propheticum testimonium, Si volueritis et 

audieritis me, quae bona sunt terrae edetis ; si autem nolu&ritis 
et non audieritis me^gladius vos consumiet: quid eis hoc prodesti 
quandoquidem non tarn contra Manichaeos defendunt, quam 
contra Catholicos extollunt liberum arbitrium. Sic enim volunt 
intelligi quod dictum est, Si volueritis et audieritis me; tan- 
quam in ipsa praecedente voluntate sit consequeiitis meritum 

Rom. xi. 6. gratiae ; ac sic gratia jam non sit gratia, quae non est gratuita, 
cum redditur debita. Si autem sic intelligerent quod dictum 
est, Si volueritis, ut etiam ipsam bonam voluntatem ilium prae- 

Prov. viii. 35, parare confiterentur, de quo scriptum est, Praejyaratu/r voluntas 
a Domino : tanquam Catholici uterentur hoc testimonio, et non 
solum haeresim veterem Manichaeorum vincerent, sed novam 
Pelagianorum non conderent. 

13. Quid els prodest, quod in laude ipsius liberi arbitrii, 
Seeii, s. ir, * gratiam dicunt adjuvare uniuscujusque bonum propositum ] ' 

Hoc sine scrupulo acciperetur Catholice dictum, si non in bono 
proposito meritum ponerent, cui merito jam merces secundum 
debitum, non secundum gratiam redderetur ; sed intelligerent 
et confiterentur etiam ipsum bonum propositum, quod conse- 
quens adjuvat gratia, non esse potuisse in homine, si non prae- 
cederet gratia. Quomodo enim est hominis bonum propositum 
sine miserante prius Domino ; cum ij)sa sit bona voluntas, quae 
praeparatur a Domino? Quod autem cum dixissent, 'gratiam 

Chap. VI.] Coiitra dtias Epistolas Pelagianonim. 359 

quoque adjuvare uniuacujusque propositum bonum/ mox addi- 

derunt, *non tamen reluctanti studium virtutis immittere :' 

posset bene intelligi, si non ab istis, quorum sensus notus est, 

diceretur. Eeluctanti enim prius auditus divinae vocationis 

ipsa Dei gratia procuratur, ac deiiide in illo jam non reluctante 

studium virtutis accenditur. Verumtamen in omnibus quae Ps. iviii.(iix.) 

quisque agit secundum Deum, miserieordia ejus praevenit eum. 

Quod isti nolunt, quia non esse Catholici, sed Pelagiani volunt. 

Multum enim delectat impietatem superbam, ut etiam id quod 

cogitur confiteri a Domino datum, non sibi donatum videatur 

esse, sed redditum : ut scilicet filii perditionis, non promis- 

sionis, ipsi credantur se bonos fecisse, et Deus jam bonis 

a se ipsis effectis, pro isto eorum opere debitum praemium 


14. Ita namque illis tumor ipse aures cordis obstruxit, ut 

non audiant, Quid enim habes quod non accejnsti ? non audi- ^ Cor. iv. 7. 

ant, Sine me nihil jwtestis facere : non audiant, Charitas John xv. 5. 

ex Deo est : non audiant, Deus jx^'^ftitus est men^uram fidei : \^^^ "^|p ^' 

non audiant, Spiritus ubi vult sjrirat ; et, Qui sjdritu Dei John iii. 8. 

aguntur, hi JUii sunt Dei : non audiant, Nem,o jyotest venire Rom. viii. 14. 

ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo : non audiant quod -'° " ^'' 

Esdras scribit, Benedictus est Dominus imtrumj nostrorum, qui lEsdr.(Ezra) 

hoc dedit in cor regis, clarijicare domum suam, quae est in 

Jerusalem : non audiant quod per Jeremiam dicit Dominus, Jer. xxxH. 

40, 41. 
Et timorem meum dabo in cor eorum, ut a me non recedant, 

et visitabo eos, ut bonos eos faciam : maximeque illud per 

Ezechielem prophetam, ubi prorsus Deus ostendit nullis se 

hominum bonis mentis provocari, ut eos bonos faciat, id est, 

obedientes mandatis suis ; sed potius haec eis se retribuere 

bona pro malis, propter se ipsum hoc faciendo, non propter 

illos. Ait enim : Haec dicit Dominus Deus, Ego facio, non Ezek. xxwi. 

22-27, 32-38. 
2)ropter vos, domus Israel, sed 2)ropter nomen meum sanctum, 

quod 2>^ofanastis in gentibus, quo intrastis illuc ; et sanctijicabo 

nomen meum, m,agnum, quod profanatum est in gentibus, et 

profanastis in medio eorum : et scient gentes quia ego sum 

Dominus, dicit Adonai Dominus, cum sanctificatus fuero in 

vobis ante oculos eorum, et accijyiam vos de gentibus, et congre- 

^6o Contra duas Epistolas Pelagianoriim. [Book iv. 

gaho vos ex omnibus terris, et i7idiocam vjs in terram vestram ; 
et aspergam sujyer vos aquam mundam, et mundabimini ah 
omnibus immunditiis vestris, et m,u)idabo vos; et dabo vobis 
cor novum, et spiritum novum dabo in vobis ; et auferetur cor 
lajyideum de carne vestra, et dabo vobis cor carneum ; et s^nritum 
meum dabo in vobis, et faciam ut in justiH^ationibus m^is am- 
huletis, et judicia mea observetis et faciatis. Et post aliquanta 
per eumdem ipsum prophetam : Non jyi'ojiter vos, inquit, ego 
facio, dicit Dominus Deus ; notum erit vobis: confundimini, 
et erubescite de viis vestris, domus Israel. Haec dicit Dominus 
Deus : In die quo mundabo vos ab omnibus iniquitatibus vestris, 
et constituam civitates, et aediflcabuntur deserta, et terra extermi- 
nata ojyerabitur, pro eo quod exterminata est ante oculos omnis 
jyraetereuntis. Et dicent : Terra ilia exterminata, facta est sicut 
hortus volu2)tatis, et civitates desertae et exterminatae et effossae, 
munitae sed&rwnt. Et scient gentes quaecumque relictae fuerint 
in circuitu vestro, quia ego Dominus aedijlcavi destructas, 2)lan- 
tavi exterminatas. Ego Dominus locutus sum,, et feci. Haec 
dicit Dominus: Adhuc Tioc inquiram domui Israel ut faciam 
eis ; multijylicabo eos sicut oves homines, sicut oves sanctas, 
sicut oves Jerusalem in diebus festis ejus : sic erunt civitates 
illae desolatae, plenae ovium homimim, et scient quia ego 

15. Quid remansit pelli morticinae, unde possit inflari, et 

I Cor. i, 31. dedignetur, quando gloriatur, in Domino gloriari 1 Quid ei 
remansit, quando quidquid dixerit se fecisse, ut eo praecedente 
hominis merito ab homine exorto, Deus subsequenter faciat 
quo dignus est homo, respondebitur, reclamabitur, contradi- 
cetur, Ego facio, sed jyrojyter nomen meum sanctum,, non jrropter 
vos ego facio, dicit Dominus Deus ? Nihil sic evertit Pelagi- 
anos dicentes, gratiam Dei secundum merita nostra dari. Quod 

De Gest. Pel. quidcm ipsc Pelagius, etsi non corrigendo, tamen orientales 
judices timendo damnavit. Nihil sic evertit hominum prae- 
suinptionem dicentium, 'Nos facimus, ut mereamur cura quibus 
faciat Deus.' Kespondet vobis non Pelagius, sed ipse Dominus, 
Ego facio, et non jyropter vos, sed jrropter nomen ineum sanctum. 
Quid enim potestis facere boni de corde non bono % Ut autem 

Chap. VI.] Contra duas Epistolas Pelagianorum. 361 

habeatis cor bonum, Baho, inquit, vohis cor novum, et sjnritum 
novum dabo vohis. Numquid potestis dicere, 'Prius ambula- 
vimus in justificationibus ejus, et judicium ejus observavimus, 
et fecimus ut digni essemus, quibus gratiam suam daret ? ' 
Quid enim boni faceretis homines mali ; et quomodo ista bona 
faceretis, nisi boni essetis ? Ut autem homines sint boni, quis 
facit, nisi ille qui dixit, Et visitdbo eos, ut eos honos faciam ; 
et qui dixit, SjnrituTU meum, dabo in vohis, et faciam, ut in 
justificationibus meis ambuletis, et judicia mea observetis et 
faciatis 2 Itane nondum evigilatis ] nondum auditis, Faciam 
ut ambuletis, faciam ut ohservetis, postremo, faciam ut faciatis 1 
Quid adhuc vos inflatis % Nos quidem ambulamns, verum est ; 
nos observamus, nos facimus : sed ille facit ut ambulemus, ut 
observemus, ut faciamus. Haec est gratia Dei bonos faciens 
nos, haec est misericordia ejus praeveniens nos. Quid me- 
rentur deserta, et exterminata, et effossa; quae tamen aedifi- 
cahuntur, et operahuntur, et munientur] Numquid haec pro 
meritis desertionis, exterminationis, effossionis suae? Absit. 
Ista enim merita mala sunt, haec munera bona. Redduntur 
itaque malis bona ; gratuita ergo, non debita ; et ideo gratia. 
Ego, inquit Dominus, Ego Dominus. Nonne te ista vox com- 
primit, o humana superbia, quae dicis, 'Ego facio, ut merear 
a Domino aedificari atque plantari "? ' Nonne audis, Non 2)ro2)ter 
vos ego facio : Ego Dominus aedificavi destructas, 2>lco'i'i'tavi ex- 
terminatas : Ego Dominus locutus sum, et feci : non tamen 
2)roj)ter vos, sed 2>^(^)ter nomen meum sanctum ? Quis multi- 
2)licat si cut oves homines, sieut oves sanctas, sicut oves Jeru- 
salem : quis facit ut civitates illae desolatae plenae sint ovium 
hominum,, nisi ille qui sequitur et dicit, Et scient quia ego 
Dominus ? Sed quibus ovibus homiuibus implet, sicuti est 
pollicitus, civitates, utrum quas invenit, an quas facit "? Psal- 
mum interrogemus ; ecce respondet, audiamus : Venite, adore- Ps. xdv. 
mus et 2>rocidamus ei, et 2)lore7n,us ante Dominum qui fecit nos; 
quia i2)se est Deus noster, et nos 2>02)ulus pascuae ejus, et oves 
manus ejus. Ipse igitur facit oves, quibus desolatas impleat 
civitates. Quid mirum 1 Quandoquidem illi unicae ovi di- 
citur, hoc est, Ecclesiae, cujus membra sunt omnes oves 

3^2 Contra duas Epistolas Pelagianorum. [Book iv- 

homines, 'Quoniam ego sum Dominus qui facio te.' Quid 
milii obtendis liberum arbitrium, quod ad faciendam justitiam 
liberum non erit, nisi ovis fueris % Qui facit igitur oves ho- 
mines, ipse ad obedientiam pietatis hunianas liberal voluntates. 
16. Sed quare istos homines oves facit, et istos non facit, 

Rom. ii'. II. apud quern non est acceptio personarum ? Ipsa est quaestio, 
quam beatus Apostolus curiosius quam capacius proponentibus 

Rom. ix. 20. ait, homo, tu quia es ut resjiondeas Deo ? Numquid dicit 

Jigmentum ei qui se Jlnxit, Quare sic me fecisti ? Ipsa est 

quaestio, quae ad illam pertinet altitudinem, quam perspicere 

* volens idem apostolus, quodam modo expavit, et exclamavit : 

Rom. xi. altitudo divitiaruin sajnentiae et scientiae Dei ! quam in- 
scrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus ! Quis 
enim cognovit sensum Domini ? aut quis consiliarius ejusfuit ,? 
Aut quis 2)rior dedit illi, et retribuetur ei ? Quoniam, ex ipso, 
et per ipsum, et in ipso sunt omnia : ipsi gloria in saecula 
saeculorum. Non itaque istam scrutari audeant inscrutabilem 
quaestionem, qui meritum ante gratiam, et ideo jam contra 
gratiam defendentes, priores volunt dare Deo, ut retribuatur 
eis; priores utique dare quodlibet ex libero arbitrio, ut sit 
gratia retribuenda pro praemio : et sapienter intelligant, vel 
fideliter credant, etiam quod se putant priores dedisse, ab illo 
ex quo sunt omnia, per quern sunt omnia, in quo sunt omnia, 
percepisse. Cur autem iste accipiat, ille non accipiat, cum 
ambo non mereantur accipere, et quisquis eorum acceperit, 

Ecclus.iii. 22. indebite accipiat, vires suas metiantur, et fortiora se non scru- 

See ii. s. 15. 

tentur. Sufficiat eis scire quod non sit iniquitas apud Deum. 
Cum enim nulla merita invenisset Apostolus, quibus Jacob 
Rom. ix. 14- geminum apud Deum praecederet fratrem : Quid ergo dicemus, 
inquit? numquid est apud Deum iniquitas] Absit. Moysi 
enim dicit : ' Miserebor cui misertus ero ; et misericordiam 
jrraestabo cui misericors fuero. Igitur non volentis, neque 
currentis, sed miserentis est Dei. Grata sit ergo nobis ejus 
gratuita miseratio, etiamsi haec profunda insoluta sit quaestio. 
Quae tamen eatenus solvitur, quatenus eam solvit idem apos- 
tolus, dicens: Si autem Deus volens ostendere iram et de- 
monstrare potentiam auam, attulit in multa ^ia^ien^ta vasa 

22, 23. 

Chap. VII.] Contra dtias Epistolas Pelagianorunt. ^6^ 

irae, quae 2)erfecta sunt in perditionem, et ut notas faceret 
divitias gloriae suae in vasa misericordiae, quae jpraeparavit 
in yloriam. Ira quippe non redditur, nisi debita, ne sit ini- 
quitas apud Deum : misericordia vero etiam cum praebetur 
indebita, non est iniquitas apud Deum. Et hinc intelligunt 
vasa misericordiae quam gratuita illis misericordia praebeatur, 
quod irae vasis, cum quibus est eis perditionis causa et massa 
communis, ira debita et justa rependitur. Haec jam satis sint 
adversus eos, qui per arbitrii libertatem destruere volunt gratiae 


On the extolling of the Saints. The Church of this time is not without spot 
or wrinhle. Craftiness of Pelagians. 

17. Quod vero laude sanctorum, nolunt nos affectu illius Lukexviii.' 
Publicani esurire et sitire justitiam, sed vanitate illius Pharisaei *° ^^' 
tanquam saturatos plenosque ructare ; quid eis prodest quod 
adversus Manichaeos, qui Baptisma destruunt, isti dicunt, ' Bap- 
tismo perfecte homines innovari,' atque ad hoc Apostoli adhibent 
testimonium, ' qui per lavacrum aquae Ecclesiam de gentibus £ph. v. 26, 
sanctam fieri immaculatamque testatur;' cum superbo sensu 
atque perverse contra orationes ipsius Ecclesiae suas exserant 
disputationes ? Hoc enim propterea dicunt, ut credatur Ecclesia 
post sanctum Baptismum, in quo fit omnium remissio peccato- 
rum, ulterius non habere peccatum ; cum adversus eos ilia a solis 
ortu usque ad occasum omnibus suis membris clamet ad Deum, 
Dimitte nobis debita nostra. Quid, quod etiam de se ipsis in Matt. vi. 12. 
hac causa si interrogentur, quid respondeant non inveniunt ] Si 
enim dixerint se non habere peccatum : respondet eis Joannes, i john i. 8. 
quod se ipsos decipiant, et Veritas in eis non sit. Si autem 
confitentur peccata sua; cum se velint esse Christi corporis 
membra, quomodo erit illud corpus, id est Ecclesia, in isto 
adhuc tempore perfecte, sicut isti sapiunt, sine macula et ruga, 
cujus membra non mendaciter confitentur se habere peccata % 
Quapropter et in Baptismate dimittuntur cuucta peccata, et per 

364 Contra diias Epistolas Pelagianoruni. [Book iv. 

Eph. V. 27. ipsum lavacrum aquae in verbo exliibetur Christo Ecclesia sine 

macula et ruga. Quia nisi esset baptizata, infructuose diceret, 

Cp. De Perp. Bimitte nobis dehita nostra, donee perducatur ad gloriam, ubi 

Just. s. 35 ; ^ ^ ^ ^ ' ^ ® ' 

de Gest. Pel. ei perfectius nulla insit macula et ruga. 

18. ' Et Spiritum Sanctum ' fatendum est ^ etiam antiquis 
temporibus' non solum * mentes bonas adjuvisse,' quod et isti 
volunt ; verum etiam bonas eas fecisse, quod nolunt. * Omnes 
quoque Prophetas et Apostolos vel sanctos, et evangelicos et 
antiquos, quibus Deus testimonium perliibet, non in compara- 
tione sceleratorum, sed regula virtutum justos fuisse,' non 
dubium est; quod adversum est Manichaeis, qui Patriarchal 
Prophetasque blasphemant : sed quod adversum est et Pela- 
gianis, interrogati omnes de se ipsis cum in hoc corpore de- 

1 John i. 8. gerent, una voce concordissima responderent, Si dixerimus quia 
jpeccatum non hahemus, nos ipsos seducimus, et Veritas in nobis 
non est. * In futuro autem tempore,' negandum non est, ' mer- 
cedem esse tarn bonorum operum quam malorura ; et nemini 
praecipi, quae hie contempserit, illic mandata perfieere ;' sed 
plenae justitiae saturitatem, ubi peccatum esse non possit, quae 
hie a Sanctis esuritur et sititur, hie sperari in praecepto, ibi 

See iii. s. 17. percipi in praemio, eleemosynis et orationibus impetrantibus, ut 
quod hie minus impletum fuerit mandatorum fiat impunitum 
per indulgentiam peccatorum. 

19. Quae cum ita sint, desinant Pelaglani quinque istarum 
rerum insidiosissimis laudibus, id est, laude creaturae, laude nup- 
tiarum, laude legis, laude liberii arbitrii, laude sanctorum, quasi 
a Manichaeorum tendiculis fingere se homines velle eruere, ut 
possint eos suis retibus implicare : id est, ut negent originale 
peccatum, et parvulis invideant Christi modici auxilium ; et ut 
dicant, gratiam Dei secundum merita nostra dari, ac sic gratia 
jam non sit gratia ; et ut dicant sanctos in hac vita non habuisse 
peccatum, ac sic evacuetur oratio quam Sanctis tradidit qui non 
habebat peccatum, et per quem Sanctis orantibus dimittitur omne 
peccatum. Ad haec tria mala homines incautos et ineruditos 
quinque illorum bonorum fraudulenta laude seducunt. De qui- 
bus omnibus satis me existimo respondisse eorum crudelissimae 
et impiissimae et superbissimae vanitati. 

Chap. VIII.] Contra duas Epistolas Pelagianorum. '^6^ 


Testimonies of the Ancients against Pelagians. 

20. Sed quoniam dicunt, 'Inimicos suos dicta nostra in 
veritatis odium suscepisse, et toto penitus Occidente non minus 
stultum quam impium dogma esse susceptum, et simplicibus 
episcopis, sine congregatione synodi in locis suis sedentibus, ad 
hoc confirmandum subscriptionem ' queruntur 'extortam;' cum 

potius eorum profanas vocum novitates Ecclesia Christi et i Tim. vi. 20. 
Occidental]' s et Orientalis horruerit : ad curam nostram existimo 
pertinere, non solum Scripturas sanctas canonicas adversus eos 
testes adhibere, quod jam satis fecimus ; verum etiam de sancto- 
rum litteris, qui eas ante nos fama celeberrima et ingenti gloria 
tractaverunt, aliqua documenta proferre : non quo canonicis 
Libris a nobis ullius disputatoris aequetur auctoritas, tanquam 
omnino non sit quod melius seu verius ab aliquo Catholico, 
quam ab alio itidem Catholico sentiatur ; sed ut admoneantur, 
qui putant istos aliquid dicere, quemadmodum de his rebus, ante 
nova istorum vaniloquia, Catholici antistites eloquia divina secuti 
sint ; et sciant a nobis rectam et antiquitus fundatam Catholicam 
fidem adversus recedentem Pelagianorum haereticorum prae- 
sumptionem perniciemque defendi. 

21. Beatissimum, corona etiam martyrii gloriosissimupa Cy- 
prianum, nee Africanis atque Occidentalibus tantum, verum et 
Orientalibus Ecclesiis, fama praedicante et scripta ejus longe 
lateque diffundente notissimum, etiam ipse haeresiarches istorum 
Pelaerius cum debito certe honore commemorat. ubi Testimonio- [le. his 

.... » T ' Capitula de 

rum librum scribens, eum se asserit imitari, ' hoc se dicens Gest. Pel. 
* facere ad Homanum, quod ille fecerat ad Quirinum.' Yideamus 
ergo quid de originali peccato, quod per unum hominem intra vit Rom. v. 12. 
in mundum, senserit Cyprianus. In epistola de Opere et Elee- Cypr. de Op. 
mosynis ita loquitur : ' Cum Dominus adveniens sanasset ilia 
quae Adam portaverat vulnera, et venena serpentis antiqua 
curasset, legem dedit sano, et praecepit ne ultra jam peccaret, John v. 14. 
ne quid peccanti gravius eveniret. Coarctati eramus, et in 

^66 Contra dims Epistolas Pelagianoriim. [Book iv. 

angustum innocentiae praescriptione conclusi : nee haberet quid 

fragilitatis huraanae infirmitas atque imbecillitas faceret, nisi 

iterum pietas divina subveniens, justitiae et misericordiae operi- 

bus ostensis, viam quamdam tuendae salutis aperiret ; ut sordes, 

Luke xi. 41. postmodum quascumque contrabimus, eleemosynis abluamus. 

Hoc testimonio duas istorum falsitates testis iste redarguit : 

unam, qua dicunt nihil vitiorum ex Adam trahere genus huma- 

num, quod sit curandum sanandumque per Christum ; alteram, 

qua dicunt nullum post Baptismum sanctos habere peccatum. 

Cypr. de Op. Rursum in eadem epistola : * Ponat/ inquit, ' unusquisque ante 

s- 19- oculos suos diabolum cum suis servis, id est cum populo per- 

ditionis ac mortis, in medium prosilire, plebem Christi praesente 

ac judicante ipso comparationis examine provocare dicentem, 

"Ego pro istis quos mecum vides, nee alapas accepi, nee flagella 

sustinui, nee crucem pertuli, nee sanguinem fudi, nee familiam 

meam pretio passionis et cruoris redemi; sed nee regnum illi 

coeleste promitto, nee ad paradisum restituta immortalitate 

denuo revoco." ' Kespondeant Pelagiani, quando fuerimus in 

immortalitate paradisi, et quomodo inde fuerimus expulsi, ut 

60 Christi gratia revocemur. Et cum invenire nequiverint quid 

hie pro sua perversitate respondeant, attendant quemadmodum 

Rom. V. 12. intellexerit Cyprianus quod ait Apostolus, In quo omnes jiecca- 

verunt : et Pelagiani haeretiei novi de Manichaeis veteribus 

haereticis nulli CathoHco audeant irrogare calumniam, ne tarn 

sceleratam etiam martyri antiquo Cypriano facere convincantur 


Cypr. de 22. Hoc cuim ct in epistola, cujus de Mortalitate titulus in- 

18. '^ ^ ^' seribitur, ita dicit : ' Regnum Dei, fratres dilectissimi, esse coepit 

in proximo, praemium vitae, et gaudium salutis aeternae, et 

perpetua laetitia, et possessio paradisi nuper amissa, mundo 

transeunte jam veniunt/ Hoc rursus in eadem : 'Amplectamur,' 

inquit, ' diem qui assignat singulos domicilio suo, qui nos isthinc 

ereptos et laqueis saecularibus exsolutos paradiso restituat et 

Cypr. de rcgno/ Item in epistola de Patientia : * Dei sententia cogitetur,' 

s. II. inquit, ' quam in origine statim mundi et generis humani Adam 

praecepti immemor et datae legis transgressor accepit : tunc 

sciemus quam patientes esse in isto saeculo debeamus, qui sic 

Chap. VIII.] Contra duas Epistolas Pelagianorum. 367 


nascimur, ut pressuris isthic et conflictationibus laboremus. Quia Gen. 
audisti, inquit; vocem mulieris tuae, et manducasti ex ilia arhore 
de qua sola 2yraece2)eram tihi ne manducares, maledicta terra erit 
in omnibus ojyeribus tuis. In tristitia et gemitu edes ex ea omni- 
bus diebus vitae tuae : spinas et tribulos ejiciet tibi ; et edes 
-pabulum agri. In sudor e vultus tui edes panem tuum, donee 
revertaris in terram de qua sumptus es : quoniam terra es, et in 
terram ibis. Hujus sententiae vinculo colligati omnes et con- 
strict! sumus, donee morte expuncta de isto saeculo recedamus/ 
Itemque in eadem : ' Nam cum in ilia,' inquit, ' prima trans- Cypr. de 
gressione praecepti firmitas corporis cum immortalitate disces- s. 9. 
serit, et cum morte infirmitas venerit, nee possit firmitas recipi, 
nisi cum recepta et immortalitas fuerit; oportet in hac fragilitate 
atque infirmitate corporis luctari semper et congredi. Quae 
luctatio et congressio non nisi patientiae potest viribus susti- 

23. In epistola autem quam scripsit ad episcopum Fidum, 
cum sexaginta sex coepiscopis suis, a quo fuerat consultus 
propter circumcisionis legem, utrum ante octavum diem bap- 
tizari liceret infantem, haec causa sic agitur, tanquam provisione 
divina tam longe futures haereticos Pelagianos jam Catholica 
confutaret Ecclesia. Neque enim qui consuluerat inde dubitabat 
utrum nascentes traherent originale peccatum, quod renascendo 
diluerent : absit enim ut hinc aliquando fides cliristiana dubita- 
verit : sed ille dubitabat, utrum regenerationis lavacrum, quo 
non dubitabat solvendum originale peccatum, ante diem tradi 
deberet octavum. Ad quam consultationem respondens beatis- 
simus Cyprianus : ' Quantum vero,' inquit, * ad causam infantum Cypr. Ep. 
pertinet, quos dixisti, intra secundum vel tertium diem quo nati (to Fidus^ ^ 
sunt constitutes baptizari non oportere, et considerandam esse 
legem circumcisionis antiquae, ut intra octavum diem eum qui Gen. xvii. is 
natus est baptizandum et sanctificandum non putares, longe 
aliud in concilio nostro omnibus visum est. In hoc enim quod 
putabas esse faciendum, nemo consensit : sed universi potius 
judicavimus nulli hominum nato misericordis Dei gratiam dene- 
gandam. Nam cum Dominus in Evangelio suo dicat, Filius Luke ix. 56. 
hominis non venit animas /;erc?ere, sed salvare: quantum in 

3^8 Contra duas Epistolas Pelagia7iorum. [Book iv. 

nobis est, si fieri potest, nulla anima perdenda est/ Et paulo 
post : ' Nee aliquis,' inquit, ' nostrum id debet horrere, quod 
Dominus dignatus est facere. Nam etsi adhue infans a partu 
novus est, non ita est tamen, ut quisquam ilium in gratia danda 
atque in pace facienda horrere debeat osculari : quando in osculo 
infantis unusquisque nostrum pro sua religione ipsas adhuc re- 
centes Dei manus debeat cogitare, quas in homine modo formato 
et recens nato quodam modo exosculamur, quando id quod Deus 
fecit amplectimur.' Item paulo post : ' Caeterum si homines,' 
inquit, ' impedire aliquid ad consecutionem gratiae posset, magis 
adultos et provectos et majores natu possent impedire peccata 
graviora. Porro autem si etiam gravissimis delictoribus, et in 
Deum multo ante peccantibus, cum postea crediderint, remissa 
peccatorum datur, et a Baptismo atque gratia nemo prohibetur : 
quanto magis prohiberi non debet infans, qui recens natus nihil 
peccavit, nisi quod secundum Adam carnaliter natus, contagium 
mortis antiquae prima nativitate contraxit; qui ad remissam 
peccatorum accipiendam, hoc ipso facilius accedit, quod illi re- 
mittuntur non propria, sed aliena peccata ? ' 

24. Quid ad ista dicturi sunt, gratiae Dei non solum deser- 
tores, sed etiam persecutores % quid ad ista dicturi sunt ? Quo 
pacto nobis 'paradisi possessio' redditur? Quomodo paradiso 
restituimur, si nunquam ibi fuimus % Aut quomodo ibi fuimus, 
nisi quia in Adam fuimus? Et quomodo ad 'sententiam' quae in 
transgressorem dicta est pertinemus, si noxam de transgressore 
non trahimus? Postremo baptizandos etiam ante diem censet 
octavum, ne per 'contagium mortis antiquae prima nativitate 
contractum ' pereant animae parvulorum : quomodo pereunt, si 
ex hominibus etiam fidelibus qui nascuntur, non tenentur a 
Col. i. 13. diabolo, donee renascantur in Christo, et eruti de potestate 
tenebrarum in regnum illius transferantur ? Et quis dicit 
nascentium, nisi renascantur, animas perituras? Nempe ille 
qui sic laudat creatorem atque creaturam, opificem atque opus, 
ut humani sensus horrorem quo dedignantur homines recentes 
ab utero parvulos osculari, Creatoris ipsius interposita vene- 
ratione compescat et corrigat, dicens, in illius aetatis 'osculo 
recentes Dei manus esse cogitandas.' Numquid ergo confitens 

Chap. IX.] Contra duas Epistolas Pelagianorum, 369 

originale peccatum, aut naturam damnavit, aut nuptias % Num- 
quid, quoniam nascenti ex Adam reo adhibuit regenerationis 
purgationem, ideo Deum negavit nascentium conditorem % Num- 
quid, quia metuens animas cujuslibet aetatis perire, etiam ante 
diem octa^vum liberandas esse Sacramento Baptismi cum collega- 
rum concilio judicavit, ideo nuptias accusavit ; quandoquidem in 
infante sive de conjugio, sive de adulterio, tamen quia homo 
natus est, * recentes Dei manus' dignas etiam osculo pacis osten- 
dit ? Si ergo potuit sanctus episcopus et martyr gloriosissimus 
Cyprianus peccatum originale in infantibus medicina Christi 
censere sanandum, salva laude creaturae, salva laude nuptiarum ; 
cur novitia pestilentia, cum istum non audeat dicere Mani- 
chaeum, Catholicis qui ista defendunt, ut obtegat proprium, 
putat objiciendum crimen alienum % Ecce praedicatissimus trac- 
tator divinorum eloquiorum, antequam terras nostras vel te- 
nuissimus odor Manichaeae pestilentiae tetigisset, sine ulla 
vituperatione divini operis atque nuptiarum confitetur originale 
peccatum, non dicens Christum ulla peccati macula aspersum, 
nee tamen ei comparans carnem peccati in nascentibus caeteris, 
quibus per similitudinem carnis peccati mundationis praestet 
auxilium; nee originis animarum obscura quaestione terretur, 
quo minus eos qui Christi gratia liberantur, in paradisum re- 
meare fateatur. Numquid ex Adam dicit in homines mortis 
conditionem sine peccati contagione transisse % Non enim prop- 
ter corporis mortem vitandam, sed propter peccatum, quod per 
unum intravit in mundum, dicit per Baptismum parvulis quam- Rom. 
libet ab utero recentissimis subveniri* 


Testimonies of Cyprian on the Grace of GocT. 

25. Jam vero gratiam Dei quemadmodum ad versus istos 
praedicet Cyprianus, ubi de Oratione Dominica disputat, eviden- 
ter apparet. Ait enim : * Dicimus, Sanctificetur nomen tuum : Cypr. de 
non quod optemus Deo ut sanctificetur orationibus nostris, sed s. 9. 
quod petamus ab eo ut nomen ejus sanctificetur in nobis. 


370 Contra duas Epistolas Pelagianorum, [Book iv. 

Caeterum a quo Deus sanctificatur, qui ipse sanctificaf? Sed 

Lev. xix. 2. quia ipse dixit, Sancti estate, quoniam et ego sanctus sum ; id 

petimus et rogamus, ut qui in Baptismo sanctificati sumus, in 

eo quod esse coepimus perseveremus.' Et alio loco in eadem 

Cypr. de epistola : '■ Addimus quoque,' inquit, ' et dicimus, Fiat voluntas 

Orat. Dom. ^ , , . -r^ n • \ -,, i j. 

s. 11-13. tua m Goelo et in terra : non ut Deus faciat quod vult, sed ut 
nos facere possimus quod Deus vult. Nam Deo quis obsistit, 
quominus quod velit faciat "? Sed quia nobis a diabolo obsistitur, 
quominus per omnia noster animus atque actus Deo obsequatur, 
oramus et petimus ut fiat in nobis voluntas Dei. Quae ut fiat 
in nobis, opus est Dei voluntate, id est, ope ejus et protectione : 
quia nemo suis viribus fortis est, sed Dei indulgentia et miseri- 
cordia tutus est.' Item alio : * Fieri autem petimus,' inquit, 
' voluntatem Dei in coelo et in terra, quod utrumque ad con- 
summationem nostrae incolumitatis pertinet et salutis. Kam 
cum corpus e terra et spiritum possideamus e coelo, ipsi terra et 
coelum sumus, et in utroque, id est, in corpore et spiritu ut 
Dei voluntas fiat oramus. Est enim inter carnem et spiritum 
colluctatio, et discordantibus adversus se invicem quotidiana 
congressio, ut non quae volumus, ipsa faciamus, dum spiritus 
coelestia et divina quaerit, caro terrena et saecularia concupiscit. 
Et ideo petimus inter duo ista ope et auxilio Dei concordiam 
fieri; ut dum et in spiritu et in came voluntas Dei geritur, 
quae per eum renata est, anima servetur. Quod aperte atque 

Gal. V. 17. manifeste apostolus Paulus sua voce declarat : Caro, inquit, 
concujdscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem : haec 
enim invicem adversantur ; ut non quae vultis, ipsa faciatis.' 

Matt. V. 44. Et paulo post : * Potest et sic intelligi,' inquit, ' fratres dilectis- 
simi, ut quoniam mandat et docet Dominus etiam inimicos 
diligere, et pro his quoque qui nos persequuntur orare, petamus 
et pro illis qui adhuc terra sunt, et necdum coelestes esse coepe- 
runt, ut et circa illos voluntas Dei fiat, quam Christus hominem 
conservando et redintegrando perfecit.' Itemque alio : ' Hunc 
autem panem,' inquit, ' dari nobis quotidie postulamus, ne qui 
in Christo sumus, et Eucbaristiam quotidie ad cibum salutis 
accipimus, intercedente aliquo graviore delicto dum abstenti et 
non communicantes a coelesti pane prohibemur, a Christi cor- 

Chap. IX.] Coittra duas Epistolas Pelagianorum. 371 

pore separemur/ Et aliquanto post in eadem : ' Quando autem Cypr. de 

,-..,•.. .. • T . Orat. Dom. 

rogamus, inquit, ne m tentationem veniamus, admonemur m- s. 19. 

firmitatis et imbecillitatis nostrae, dum sic rogamus, ne quis se 

insolenter extollat, ne quis sibi superbe atque arroganter aliquid 

assumat, ne quis aut confessionis aut passionis gloriam suam 

ducat ; cum Dominus ipse humilitatem docens dixerit, Vigilate Matt. xxvi. 

et orate, ne veniatis in tentationem : spiritus quidem jpromjytus 

est, caro autem infirma : ut dum praecedit humilis et submissa 

confessio, et datur totum Deo, quidquid suppliciter cum timore 

et honore Dei petitur, ipsius pietate praestetur.' Item ad Qui- 

rinum, in quo opere se Pelagius vult ejus imitatorem videri, ait 

in libro tertio : ' In nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit.' Cypr. Tes- 

/-^ . . ..,.., . . tim. Hi. 4. 

Cui proposito testimonia divma subjungens, inter caetera posuit 

apostolicum illud, quo istorum maxime ora claudenda sunt : 

Quid enim habes, quod non accejnsti ? Si autem accepisti, quid i Cor. iv. 7, 

gloriaris, quasi non acceperis ? Item in epistola de Patientia : 

' Est enim nobis/ inquit, ' cum Deo virtus ista communis ; inde Cypr. de 

patientia incipit, inde claritas ejus et dignitas caput sumit, origo s. 2. 

et magnitudo patientiae Deo auctore procedit.' 

26. Numquid iste sanctus tam memorabilis Ecclesiarum in 
verbo veritatis instructor liberum arbitrium negat esse in homi- 
nibus, quia Deo totum tribuit quod recte vivimus 1 Numquid 
legem Dei culpat, quia non ex ipsa justificari hominem significat; 
quandoquidem quod ilia jubet, a Domino Deo precibus impe- 
trandum esse declarat 1 Numquid sub nomine gratiae fatum 
asserit, quamvis dicat in nullo gloriandum, quando nostrum 
nihil sit ] Numquid, sicut isti, Spiritum Sanctum adjutorem ita 
credit esse virtutis, tanquam ipsa virtus quae ab hoc adjuvatur 
oriatur ex nobis, quando nostrum nihil esse asserens, propter 
hoc Apostolum dixisse commemorat, Quid enim habes, quod non 
accepisti ? virtutemque excellentissimam, hoc est, patientiam, 
non a nobis dicit incipere, ac deinde adjuvari Spiritu Dei, sed 
ab ipso caput, ab ipso originem sumere 1 Postremo nee pro- 
positum bonum, nee studium virtutis, nee mentes bonas sine 
gratia Dei incipere esse in hominibus confitetur, cum dicit, ' in 
nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit.' Quid tam in libero 
arbitrio constitutum, quam quod lex dicit, non adorandum ido- 

B b 2 

^yz Contra duas Epistolas Pelagianorum. [Book iv. 

lum, non moechandum, non homicidium perpetrandum % Ista 
autem sunt atque hujusmodi crimina, quae si quisquam com- 
miserit, a corporis Christi communione removetur. Et tamen 
si beatissimus Cyprianus his non committendis existimaret nos- 
tram sufficere voluntatem, non sic intelligeret quod in Oratione 
Dominica dicimus, PaTiem nostrum quotidianum da nobis hodie 
ut hoc nos petere asseveraret, ne ' intercedente aliquo graviore 
delicto, dum abstenti et non communicantes a coelesti pane 
prohibemur, a Christi corpore separemur/ Respondeant certe 
haeretici novi, quid bonorum meritorum praecedat in hominibus 
inimicis nomini Christiano. Non solum enim non habent bo- 
num, sed habent etiam pessimum meritum. Et tamen etiam 
sic Cyprianus intelligit, quod in oratione dicimus, Fiat voluntas 
tua in coda et in terra : ut et pro ipsis, qui propter hoc ' terra ' 
intelliguntur, oremus. Oramus ergo non solum pro nolentibus, 
verum etiam pro repugnantibus et oppugnantibus. Quid ergo 
petimus, nisi ut fiant ex nolentibus volentes, ex repugnantibus 
consentientes, ex oppugnantibus amantes? A quo, nisi ab illo 
Prov. viii. 35, dc quo scriptum est, Praeparatur voluntas a Domino ? Discant 
ergo esse Catholici, qui dedignantur, si quid mali non faciunt, et 
si quid boni faciunt, non in se ipsis, sed in Domino gloriari. 


Testimonies of Cyprian on the imperfection of our Righteousness. 

27. Illud jam tertium videamus, quod non minus in istis 
omne Christi membrum et totum ejus corpus exhorret, quia 
contendunt esse in hac vita, vel fuisse justos, nullum habentes 
omnino peccatum. Qua praesumptione apertissime Orationi 
Dominicae contradicunt, in qua omnia membra Christi, Dimitte 
nobis debita nostra, veraci corde et quotidianis vocibus clamant. 
Videamus ergo quid etiam ex hoc Cyprianus in Domino glo- 
riosissimus senserit ; quid ad instruendas Ecclesias, non utique 
Manichaeorum, sed Catholicorum, non solum dixerit, verum 
etiam litteris memoriaeque mandaverit. In epistola de Opere 
et Eleemosynis : ' Agnoscamus itaque, fratres,' inquit, * dilectis- 

Chap. X.] Contra duas Epis tolas Pelagianorum. 373 

simi, divinae indulgentiae salubre munus, et emundandis pur- Cypr, de Op. 
gandisque peccatis nostris, qui sine aliquo conscientiae vulnere s. 2, 17. 
esse non possumus, medelis spiritualibus vulnera nostra curemus. 
Nee quisquam sic sibi de puro atque de immaculato pectore 
blandiatur, ut innocentia sua fretus medicinam non putet adhi- 
bendam esse vulneribus ; cum scriptum sit, Quis gloriahitur Prov. xx. 9. 
castum se habere cor ? aut quis gloriahitur mundum se esse a 
2)eccatis ? et iterum in Epistola sua Joannes ponat et dicat, Si i John i. 8. 
dixerimus quia peccatum non Tiabemus, nos i2)sos decipimus, et 
Veritas in nobis non est. Si autem nemo esse sine peccato potest, 
et quisquis se inculpatum dixerit, aut superbus aut stultus est : 
quam necessaria, quam benigna est divina dementia, quae cum 
sciat non deesse sanatis quaedam postmodum vulnera, dedit 
curandis denuo sanandisque vulneribus remedia salutaria 1 ' 
Kursus in eadem : ' Et quoniam quotidie,' inquit, ' deesse non 
potest quod peccetur in conspectu Dei, sacrificia quotidiana non 
deerant, quibus possent peccata tergi.' Item in epistola de 
Mortalitate : * Cum avaritia,' inquit, ' nobis, cum impudicitia, Cypr. de 

, .^. . , T, . .. Mortal. 

cum ira, cum ambitione congressio est ; cum carnaiibus vitiis, s. 3, 4. 
cum illecebris saecularibus assidua et molesta luctatio est : 
obsessa mens hominis, et undique diaboli infestatione vallata, 
vix occurrit singulis, vix resistit. Si avaritia prostrata est, 
exsurgit libido ; si libido compressa est, succedit ambitio ; si 
ambitio contempta est, ira exasperat, inflat superbia, vinolentia 
invitat, invidia concordiam rumpit, amicitiam zelus abscindit : 
cogeris maledicere, quod divina lex prohibet ; compelleris jurare, 
quod non licet. Tot persecutiones animus quotidie patitur, tot 
periculis pectus urgetur, et delectat bic inter diaboli gladios 
diu stare ; cum magis concupiscendum sit et optandum, ad 
Christum subveniente velocius morte properare.' Item in ipsa : 
* Beatus,' inquit, ' apostolus Paulus in Epistola sua ponit et dicit, 
Mild vivere Ghristus est, et mori lucrum; lucrum maximum Phil. i. 21. 
computans jam saecularibus laqueis non teneri, jam nullis pec- 
catis et vitiis carnis obnoxium fieri.' Item de Oratione Dominica, 
exponens quod petimus dicentes, Sanctijicetur nomen tuum ; Cypr. de 
ait inter caetera : * Opus est enim nobis quotidiana sanctifica- s. 9. 
tione, ut qui quotidie delinquimus, delicta nostra sanctificatione 

374 Contra duas Epis tolas Pelagianorum, [Book tv. 

assidua repurgemus.' Kursus in eadem, cum exponeret quod 

Cypr. de dicimus, Bimitte nobis dehita nostra : ' Quam necessarie autem,' 

s/fe.' °™ inquit, * quam providenter et salubriter admonemur, quod 
peccatores sumus, qui pro peccatis rogare compellimur ; ut 
dum indulgentia de Deo petitur, conscientiae suae animus re- 
cordetur ! Ne quis sibi quasi innocens placeat, et se extollendo 
plus pereat, instruitur et docetur peccare se quotidie, dum 
quotidie pro peccatis jubetur orare. Sic denique et Joannes in 

I John i. 8, 9. Epistola sua monet dicens, Si dixerimus quia peccatum non 
hahernus, nos ij)SOS decipimus, et Veritas in nobis non est. Si 
autem confessi fuerimus peccata nostra, Jidelis et Justus est qui 
nobis jyeccata dimittat! Merito et ad Quirinum de hac re ab- 
solutissimam sententiam suam proposuit, cui testimonia divina 

Cypr.Testim. subjungcrct, ' Ncmincm sine sorde et sine peccato esse : ' ubi 
etiam ilia testimonia posuit, quibus confirmatur originale pecca- 
tum, quae conantur isti in nescio quos alios novos sensus pravos- 

job viv. 5, que convertere : sive quod ait sanctus Job, Neminem esse sine 
sorde, nee cujus sit vita diei unius su2)er terram ; sive quod in 

Ps. 1. (H.) 7. Psalmo legitur, In facinore conceptus sum, et in peccatis me 
mater mea in utero aluit. Quibus testimoniis, propter eos etiam 
qui jam in aetate majori sunt sancti, quia nee ipsi sunt sine 
sorde atque peccato, adjunxit etiam illud beatissimi Joannis, 
quod multis et aliis locis saepe commemorat : Si dixerimus quia 
peccatum non habemus; et caetera ejusdem sententiae, quae ab 
omnibus Catholicis non tacentur adversus istos, qui se ipsos 
decipiunt, et in eis Veritas non est. 

28. Dicant, si audent Pelagiani, hunc hominem Dei Manicbaeo- 
rum errore perversum, quia ita laudat sanctos, ut tamen fateatur 
neminem in bac vita ad tantam perfectionem pervenire justitiae, 
ut nullum habeat omnino peccatum, sententiam suam testimo- 
niorum canonicorum perspicua veritate et divina auctoritate 
confirmans. Numquid enim negat ' in Baptismo universa pec- 
cata dimitti/ quia fatetur manere fragilitatem atque infirmitatem, 
unde nos dicit peccare post Baptismum, et usque in hujus vitae 
finem cum carnalibus vitiis indesinentem habere conflictum 1 

Eph. V. 27. Aut iueo non meminerat, quid de immaculata Ecclesia dixisset 
Apostolus, quia praecepit neminem * sic sibi de pure atque imma- 

Chap. X.] Contra duas E pis tolas Pelagianorum. '>,'^^ 

culato pectore debere blandiri, ut innocentia sua fretus, medicinam 
non putet adhibendam esse vulneribus % ' Puto quod concedaut 
novi haeretici huic homini Catholico scire, * Spiritum sanctum s. i8. 
mentes bonas etiam antiquis temporibus adjuvisse : ' imo etiam 
quod ipsi nolunt, nee mentes bonas eos nisi per Spiritum sanctum 
habere potuisse. Puto quod * omnes Prophetas et Apostolos vel 
quoslibet sanctos, qui Domino quocumque tempore placuerunt, 
non in comparatione sceleratorum/ sicut nos isti dicere calum- 
niantur, * sed regula virtutum/ sicut se dicere gloriantur, 'justos 
fuisse ' noverat Cyprianus, qui tamen dicit : ' Nemo esse sine 
peccato potest ; et quisquis se inculpatum dixerit, aut superbus, 
aut stultus est.' Nee propter aliud intelligit scriptum, Quis Prov. xx. 9. 
gloriabitur castum se habere cor ? aut quis gloriahitur mundum 
se esse a peccatis? Puto quod non ab istis docendus fuerat 
Cyprianus, quod optime sciebat, ' in futuro tempore mercedem 
esse bonorum operum, malorum autem supplicium; caeterum 
neminem posse, quae hie contempserit, illic mandata perficere : ' 
et tamen etiam ipsum apostolum Paulum, mandatorum divi- 
norum non utique contemptorem,non ob aliud intelligit asseritque 
dixisse, Mihi vivere Christus est, et mori lucrum; nisi quia Phil. i. 21. 
lucrum maximum computabat, jam post banc vitam saecularibus 
laqueis non teneri, jam nullis peccatis et vitiis carnis obnoxium 
fieri. Sensit ergo beatissimus Cyprianus, atque in divinarum 
Scripturarum veritate perspexit, etiam ipsorum Apostolorum 
quamvis bonam, sanctam, justamque vitam, nonnuUos nexus 
saecularium laqueorum fuisse perpessam, nonnullis peccatis et 
vitiis carnis obnoxiam; et ideo eos mortem desiderasse, ut his 
malis carerent, et ut ad illam, quae ista non pateretur, nee jam 
in mandate facienda, sed in praemio percipienda esset, perfectam 
justitiam pervenirent. Neque enim cum venerit quod oramus 
dicentes, Veniat regnum tuum, non erit in illo Dei regno uUa 
justitia ; cum dicat Apostolus, Non est enim regnum Dei esca et Rom. xiv. 17. 
potus, sed justitia et pax et gaudium et Spiritu sancto. Nempe 
ista tria inter caetera praecepta divina praecipiuntur. Hie nobis 
praecipitur justitia cum dicitur, Facite justitiam. Praecipitur isa. ivi. i. 
pax cum dicitur, Pacem habete inter vos. Praecipitur gaudium Mark ix. 49. 
cum dicitur, Gaudete in Domino semper. Negent ergo Pelagiani Phil. iv. 4. 

37^ Contra duas Epistolas Pelagimwmm. [Book iv. 

haec futura in regno Dei, iibi sine fine vivemus ; aut usque adeo, 
si videtur, insaniant ut justitiam pacem, gaudium, qualia sunt 
hie justis, talia et illic futura esse contendant. Quod si et erunt, 
et non talia erunt ; profecto eorum hie in pra«cepto curanda est 
actio, illic in praemio speranda perfectio ; ubi saecularibus ullis 
laqueis non retenti, nullisque peccatis et vitiis carnis obnoxii 
(propter quod Apostolus, sicut hoc testimonium accepit Cjpria- 
nus, mori lucrum sibi esse dicebat), perfecte diligamus Deum, 
Cor. xiii. cujus crit facic ad faciem contemplatio ; perfecte diligamus et 
proximum, cum manifestatis cogitationibus cordis nulla uUum de 
uUo mali uUius possit sollicitare suspicio. 


Testimonies of Ambrose against Pelagians, on Original Sin, on the Grace 
of God, and on the imperfection of present Righteousness. 

29. Sed et jam gloriosissimo martyri Cypriano, ad istos 
cumulatius redarguendos, beatissimum addamus Ambrosium : 

De Grat. quouiam et ipsum Pelagius ita laudavit, ut ne ab inimicis qui- 
r. s. 47. ^^^ ^^ ^^.^^ libris quod reprehenderetur diceret inveniri. Quo- 
niam ergo Pelagiani dicunt non esse originale peccatum, cum 
quo nascantur infantes, et Catholicis qui eis pro antiquissima 
Ecclesiae fide resistunt, haeresis Manichaeae crimen objiciunt : 
respondeat eis de hac re homo Dei Catholicus, et ab ipso Pela- 

[A lost work. ] gio in veritate fidei laudatus Ambrosius ; qui cum Isaiam pro- 
phetam exponeret, ait : ' Idcirco Christus immaculatus, quia nee 
ipsa quidem nascendi solita conditione maculatus est/ Et alio 

John xiii. 9. loco in eodcm opere, loquens de apostolo Petro : ' Ipse se,' inquit, 
' obtulit, quod ante putabat esse peccatum, lavari sibi non solum 
pedes, sed et caput poscens: quod illico intellexisset, lavacro 
pedum, qui in primo lapsi sunt homine, sordem obnoxiae succes- 
sionis aboleri.' Item in eodem opere: 'Servatum est igitur,' 
inquit, ' ut ex viro et muliere, id est, per illam corporum com- 
mixtionem nemo videatur expers esse delicti ; qui autem expers 

Ambr. de delicti cst, cxpers est etiam hujusmodi conceptionis.' Item 

s. 13. contra Novatianos scribens : * Omnes homines/ inquit, ' sub 

Chap. XL] Contra duas Epistolas Pelagianorum. 377 

peccato nascimur. Quorum ipse ortus in vitio est, sicut habes 
lectum, dicente David : Ecce enim in iniquitatihus concei^tus Ps, i, (H.) 7. 
swm, et in delictis pe2)e^it me mater mea^ Item in Apologia 
prophetae David : ' Antequam nascamur,' inquit, ' maculamur Ambr. Apoi. 
contagio, et ante usuram lucis originis ipsius accipimus injuriam, David", i. s. 
in iniquitate concipimur/ Item de Domino loquens : ' Dignum 
etenim fuit,' inquit, ' ut qui non erat habiturus corporeae pecca- 
tum prolapsionis nullum sentiret generationis naturale conta- 
gium. Merito ergo David flebiliter in se deploravit ipsa 
inquinamenta naturae, et quod prius inciperet in homine macula 
quam vita.' Item de Area Noe : ' Per unum igitur,' inquit, Ambr. de 
' Dominum Jesum salus ventura nationibus declaratur, qui solus (end of s. 7?) 
potuit Justus esse, cum generatio omnis erraret, non ob aliud, 
nisi quia natus ex Virgine generationis obnoxiae privilegio 
minime teneretur. Eccel inquit, ^ in iniquitatihus conce2)tus sum, 
et in delictis peperit me ma:ter mea, dicit is qui Justus prae 
caeteris putabatur. Quem igitur jam justum dixerim, nisi 
horum liberum vinculorum, quem naturae communis vincula 
non teneant ? ' Ecce vir sanctus, Pelagii quoque testimonio in 
fide Catholica probatissimus, Pelagianos negantes originale pec- 
catum tanta manifestatione redarguit; nee tamen cum Ma- 
nichaeis vel Deum nascentium conditorem negat, vel nuptias, 
quas Deus instituit et benedixit, accusat. 

30. Pelagiani dicunt ab homine incipere meritum per liberum 
arbitrium, cui Deus subsequens gratiae retribuat adjumentum. 
Etiam hie eos refellat venerandus Ambrosius, dicens in Exposi- 
tione Isaiae prophetae : ' Quia humana cura sine divina ope 
imbecilla est ad medendum, Deum auxiliatorem requirit.' 
Item in libro qui inscribitur, de Fuga Saeculi : ' Frequens nobis,' FH?a'saec 
inquit, ' de effugiendo saeculo isto est sermo ; atque utinam quam ^- ^• 
facilis sermo, tam cautus et sollicitus affectus.* Sed quod pejus 
est, frequenter irrepit terrenarum illecebra cupiditatum, et vani- 
tatum ofFusio mentem occupat; ut quod studeas vitare, hoc 
cogites animoque volvas. Quod cavere difficile est homini, 
exuere autem impossibile. Denique voti magis eam esse rem, 
quam effectus, testatur propheta dicendo, Declina cor meum in Ps. cxviii. 

-.-r . . (cxix.) 36. 

testimoma tua, et non in avaritiam. iSon enim m potestate 


Contra duas Epistolas Pelagianorum, [Book iv. 


Ps. Ixxxiii. 
(Ixxxiv.) 6. 

Cor. xii. 3. 

Ambr. Exp. 
of St. Luke, 
b. ii. s. 84. 

Ambr. de 
Fuga Saec. 
s. 15, 39. 

Rom. ill. 
19, 20. 

nostra sunt cor nostrum et nostrae cogitationes, quae improvise 
offusae mentem animumque confundunt, atque alio trahunt 
quam tu proposueris : ad saecularia revocant, mundana inse- 
runt, voluptaria ingerunt, illecebrosa intexunt ; ipsoque in 
tempore, quo elevare mentem paramus, insertis inanibus cogi- 
tationibus ad terrena plerumque dejicimur. Quis autem tam 
beatus, qui in corde suo semper ascendat % Sed hoc sine auxilio 
divino qui fieri potest % Nullo profecto modo. Denique supra 
eadem Scriptura dicit : Beatus vir cujus est auxilium ejus dbs te, 
Domine; ascensus in corde ejus' Quid apertius et sufficientius 
dici potest ? Sed ne Pelagiani forte respondeant, eo ipso quo 
divinum auxilium poscitur, praecedere hominis meritum ; idip- 
sum meritum esse dicentes, quia orando fit dignus cui gratia 
divina subveniat : attendant quid idem vir sanctus dicat in 
Expositione Isaiae. ' Et orare Deum,' inquit, * gratia spiritualis 
est. Nemo enim dicit Dominum Jesum, nisi in Spiritu sancto/ 
Unde et exponens Evangelium secundum Lucam : ' Vides utique,' 
inquit, ' quia ubique Domini virtus studiis cooperatur humanis, 
ut nemo possit aedificare sine Domino, nemo custodire sine 
Domino, nemo quidquam incipere sine Domino/ Numquid 
quoniam haec dicit vir tantus Ambrosius, et gratiam Dei, sicut 
filio promissionis congruit, grata pietate commendat, ideo de- 
struit liberum arbitrium 1 aut eam vult intelligi gratiam, quam 
diversis locutionibus Pelagiani nolunt nisi legem videri, ut vide- 
licet non ad faciendum quod cognoverimus, sed ad cognoscendum 
quid faciamus, nos Deus adjuvare credatur ? Si hoc istum 
hominem Dei sapere existimant, quid de ipsa lege dixerit, 
audiant. In libro de Fuga Saeculi : ' Lex,' inquit, * os omnium 
potuit obstruere, non potuit mentem convertere.' Item alio loco 
in eodem libro : ' Lex,' inquit, ' factum damnat, non aufert mali- 
tiam.' Videant fidelem et Catholicum virum Apostolo consentire 
dicenti, Scimus autem quia quaecumque lex loquitur, his qui in 
lege sunt loquitur, ut omne os obstruatur, et reus fiat omnis 
mundus Deo; quia non justifi^ahitur ex lege omnis caro coram 
ilia. Ex eo enim apostolico sensu ilia sumpsit et scripsit Am- 

31. Jam vero quoniam Pelagiani dicunt, justos in bac vita vel 

Chap. XL] Contra duas Epis tolas Pelagianorum., 379 

esse vel fuisse, qui sine ullo peccato vixerint, in tantum ut vita 

futura, quae in praemio speranda est, provectior et perfectior 

esse non possit : etiam hie eis respondeat eosque refutet Am- 

brosius. Nam exponens Isaiam prophetam, propter id quod 

scriptum est, Filios genui et eocaltavi, ipse autem me spreverunt, isa. i. 2. 

suscepit de generationibus quae ex Deo sunt disputare ; atque in 

ipsa disputatione commemoravit testimonium Joannis, ubi ait, 

Qui natus est ex Deo, non peccat. Et eamdem quaestionem dif- i John iii. 9. 

ficillimam' tractans : * Cum hoc in mundo,' inquit, ' nuUus sit qui 

immunis sit a peccato, cum ipse Joannes dicat. Si dicimus quia i John i. 10. 

non peccavimus, mendacem facimus ilium : si autem ex Deo 

nati non j^eccant, et de his intelligimus qui in hoc mundo sunt, 

innumeros necesse est aestimemus, qui ^er lavacri regenera- 

tionem Dei gratiam consecuti sunt : sed tamen cum dicat 

propheta. Omnia a te eocs^yectant, ut des illis cihum in temjyore: Ps. dii. (civ.) 

.. 77. .7 • . . 27-30. 

aante te its, coUigent sibi; aperiente te manum tuam, unwersa 

implebuntur honitate; avertente au^em te faciem tuam, turha- 

huntur: auferes spiritum eorum, et deficient, et in pulverem 

suum convertentur : emittes sinritum tuum, et creahuntur, et 

innovahis faciem terrae : possunt non de quocumque tempore 

videri dicta, sed de futuro, quo erit nova terra et novum coelum. 

Turbabuntur ergo, ut principium sumant, atque aperiente te 

manum tuam, implebuntur universa bonitate ; quae non facile 

hujus saeculi est. Nam de hoc saeeulo Scriptura quid dicit? 

JVon est quifaciat honitatmn, non est usque ad unum. Si igitur Ps. xiii. 

diversae generationes sunt, et hie introitus in banc vitam 

receptor est delictorum, in tantum ut spernatur etiam ipse qui 

genuit, alia autem generatio peccata non recipit ; videamus ne 

qua sit post hujus vitae curriculum nostra regeneratio, de qua 

dictum est. In regeneratione, cum sederit FUius Tiominis in fhrono Matt. xix. 28. 

gloriae suae. Sicut enim ' regeneratio' lavacri dicitur, per quam Above, 

detersa peccatorum colluvione renovamur : ita * regeneratio ' dici 

videtur, per quam ab omni corporeae concretionis purificati 

labe, mundo animae sensu in vitam regeneramur aeternam; eo 

quod purior quaedam qualitas sit regenerationis, quam lavacri 

istius, ut non solum in actus ejus, sed ne in ipsas quidem 

cogitationes nostras aliqua cadat suspicio peccatorum.' Item 

380 Contra duas Epistolas Pelagianormn, [Book iv. 

alio loco in eodem opere: 'Yidemus/ inquit, * impossibile esse 
ut perfecte quis immaculatus esse possit in corpore constitutus ; 

Phil. iif. cum etiam Paulus imperfectum se dicat. Sic enim habet : Non 
quod jam acceperim, aut jam jperfectus mm. Et tamen post 
paululum ait : Quicumque ergo ferfecti sumus. Nisi forte quia 
est perfectio alia in hoc mundo, alia post illud perfectum de quo 

I Cor. xiH. dicit ad Corintliios, Cum venerit quod 'perfectum est ; et alibi, 

Eph. iv. 13. Donee occurramus omnes in unitatem Jidei, et agnitionem Filii 
Dei, in virumi j^^^f^ctum, in memsurum ccetatis 2)lenitudinis 
Christi. Ut ergo perfectos secum multos ait Apostolus in hoc 
mundo sitos, qui si ad perfectionem veram respicias, perfecti 

I Cor. xiii. essc nou potcrant, quia ipse dixit, Videmus nunc per speculum, 
in aenigmate, tunc cmtem facie ad faciem; nuTic cognosco ex 
parte, tunc autem cognoscam sicut et cognitus sum: ita et 
immaculati sunt in hoc mundo, et immaculati erunt in regno 
Dei ; cum utique si minutius discutias, immaculatus esse nemo 
possit, quia nemo sine peccato/ Item in ipso : ' Videmus,' 
inquit, ' quia dum in hac vivimus vita, nos mundare debemus, 
et quaerere Deum, et incipere ab emundatione animae nostr^e, 
et quasi fundamenta constituere virtutis, ut perfectionem purga- 
tionis post banc vitam mereamur adipisci.' Itemque in ipso : 
* Grravatus autem,' inquit, ' et ingemiscens quis non loquatur, 

Rom. vii. 24. InfcUx cgo homo, quis me liherahit de corpora mortis hujus ? 
Ita eodem magistro omnes varietates interpretationis absolvimus. 
Nam si omnis infelixqui se corporis implicatum molestiis recog- 
noscit, utique omne corpus infelix : neque enim felicem ilium 
dixerim, qui confusus quibusdam mentis suae tenebris condi- 
tionem suam nescit. Illud quoque non absurdum ad intellectum 
accessit. Si enim homo qui se cognoscit, infelix est, infelices 
profecto omnes ; quia unusquisque suam infirmitatem aut per 
sapientiam recognoscit, aut per insipientiam nescit.' Item in 

Ambr. de libro dc Bouo Mortis : * Operetur igitur,' inquit, ' mors in nobis, 

BonoMort. . ^ , o J ^ ' 

s. 9, 49- ut operetur et vita, bona vita post mortem, hoc est, bona vita 

Rom"^ vii r P°^* victoriam, bona vita absoluto certamine : ut jam lex carnis 

legi mentis repugnare non noverit, ut jam nobis nulla sit cum 

corj)ore mortis contentio.' Rursus in eodem : ' Ergo,' inquit, 

quia justi hanc remunerationem habent, ut videant faciem Dei, 

Chap. XII.] Cofitva duas Epistolas PelagianoruM. 381 

et lumen illud quod illuminat omnem hominem j abhinc in- John i. 9. 
duamus liujusmodi studium, ut appropinquet anima nostra Deo, 
appropinquet oratio, adhaereat illi nostrum desiderium, non 
separemur ab eo. Et hie quidem positi, meditando, legendo, 
quaerendo copulemur Dei : cognoscamus eum, ut possumus. 
Ex parte enim hie cognoseimus : quia hie imperfecta, illic per- i Cor. xiii. 
fecta omnia ; hie parvuli, illic robusti. Videmus, inquit, nunc 
2)er speculum in aenigmate, tunc autem facie ad /aciem. Tunc 
revelata facie gloriam Domini speculari licebit, quam nunc 2 Cor. Hi. 18. 
animae corporis hujus concretis visceribus involutae, et quibus- 
dam carnis hujus maculis et colluvionibus obumbratae, sincere 
videre non possunt. Quis enim, inquit, videhit vultum meum, Exod. xxxiii. 
et vivet ? Et recte : nam si solis radios oculi nostri ferre non 
possunt, et si quis diutius e regione solis intenderit, caecari 
solere perhibetur ; si creatura creaturam sine fraude atque offen- 
sione sui non potest intueri j quomodo potest sine periculo sui 
vibrantem cernere vultum Creatoris aeterni, corporis hujus 
opertus exuviis 1 Quis enim justificatur in conspectu Dei, Ps. cxIH. 
cum unius quoque diei infans mundus a peccato esse non possit, j^b xiv. 5, 
et nemo possit de sui cordis integritate et castimonia gloriari 1 ' ^^^' 


Pelagian heresy grew up long afteK Ambrose. The Catholic Faith ever on 
the watch to repel error. The assembling of a Council to condemn 
heresies not always necessary. 

32. NiMis longum erit, si omnia velim commemorare, quae 
sanctus Ambrosius adversus banc haeresim Pelagianorum tanto 
post exorturam, non eis quidem respondens, sed praedicans 
Catholicam fidem, atque in ea homines aedificaos, dixit et scrip- 
sit. Sed nee ilia omnia commemorare potui vel debui, quae 
gloriosissimus in Domino Cyprianus posuit in Epistolis suis, 
quibus demonstretur, quam sit haec, quam tenemus, fides vera 
vereque Christiana atque Catholica, sicut per Scripturas sanctas 
antiquitus tradita, sic a patribus nostris, et usque ad hoc 
tempus, quo isti cam convellere tentaverunt, retenta atque 

382 Contra duas Epis tolas Pelagianorum. [Book iv. 

servata, et deinceps propitio Deo retinenda atque servanda. 
Nam sic Cypriano et a Cypriano tradita, haec atque hu- 
jusmodi ex ejus litteris testimonia prolata testantur : sic 
autem usque ad tempora nostra servata, ea quae de liis rebus, 
antequam isti ebullire coepissent, Ambrosius conscripsit, osten- 
dunt, et quod eorum profanas novitates Catholicae aures, quae 
ubique sunt, horruerunt : sic porro deinceps esse servanda, satis 
salubriter istorum partim damnatio, partim correctio declaravit. 
Quodlibet enim mutire audeant adversus sanam fidem Cypriani 
et Ambrosii, non eos puto in tam magnum prorupturos furorem, 
ut memoratos et memorabiles homines Dei audeant dicere 

33. Quid est ergo quod rabiosa mentis caecitate nunc jactant, 
s. 20. < toto penitus Occidente non minus stultum quam impium dogma 

susceptum : ' quandoquidem Domino miserante suamque Eccle- 
siam misericorditer gubernante, sic vigilavit Catholica fides, ut 
* non minus. stultum quam impium dogma,' quemadmodum Mani- 
chaeorum, ita etiam non susciperetur istorum % Ecce sancti et 
docti virijfama totius Ecclesiae contestante Catholici, et creaturam 
Dei, et nuptias ab illo institutas, et legem ab eo per sanctum 
Moysen datam, et liberum arbitrium naturae hominis insitum, 
et sanctos Patriarchas et Prophetas debitis ac congruis praedica- 
tionibus laudant; quae omnia quinque Manichaei, partim 
negando, partim etiam detestando condemnant; undo apparet 
istos doctores Catholicos longe a Manichaeorum sensibus alienos ; 
et tamen asserunt originale peccatum, asserunt gratiam Dei 
super liberum arbitrium omne antecedere meritum, ut vere gra- 
tuitum divinum praebeat adjutorium ; asserunt sanctos ita juste 
in hac came vixisse, ut eis esset necessarium, quo dimittantur 
quotidiana peccata, orationis auxilium, perfectamque justitiam, 
quae non possit habere peccatum, in alia vita futuram eis, qui 
juste hie vixerint, praemium. 

34. Quid est ergo quod dicunt, ^Simplicibus episcopis, sine 
congregatione synodi in locis suis sedentibus, extorta subscriptio 
est % ' Numquid beatissimis et in fide Catholica excellentissimis 
viris Cypriano et Ambrosio ante istos, adversus istos extorta 
subscriptio est : qui eorum impia dogmata tanta manifestatione 

Chap. XII.] Contva duas Epistolas Pelagianorum, 383 

subvertunt, ut quae contra eos manifestiora dicamus, vix nos 
invenire possimus] Ant vero congregatione synodi opus erat, 
ut aperta pernicies damnaretur ? quasi nulla haeresis aliquando 
nisi synodi congregatione damnata sit: cum potius rarissimae 
inveniantur, propter quas damnandas necessitas talis exstiterit ; 
multoque sint atque incomparabiliter plures, quae ubi exsti- 
terunt, illic improbari damnarique meruerunt, atque inde per 
caeteras terras devitandae innotescere potuerunt. Verum istorum 
superbia, quae tantum se extollit adversus Deum, ut non in illo 
velit, sed potius in libero arbitrio gloriari, banc etiam gloriam 
captare intelligitur, ut propter illos Orientis et Occidentis syno- 
dus congregetur. Orbem quippe Catholicum, quoniam Domino 
eis resistente pervertere nequeunt, saltem commovere conantur : 
cum potius vigilantia et diligentia pastorali, post factum de illis 
competens sufficiensque judicium, ubicumque isti lupi ap- 
paruerint, conterendi sint, sive ut sanentur atque mutentur, 
sive ut ab aliorum salute atque integritate vitentur ; adjuvante 
Pastore pastorum, qui ovem perditam et in parvulis quaerit, qui 
oves sanctas et justas gratis facit, qui eas quamvis sanctificatas 
et justificatas, tamen in ista fragilitate atque infirmitate pro 
quotidianis peccatis, sine quibus hie non vivitur, etiam cum 
bene vivitur, quotidianam remissionem, et ut petant providenter 
instruit, et petentes clementer exaudit. 

•Ketractations,' ii. 61. 

Contra duas Epistolas Pelagianorum^ libri qwatuor. 

Sequuntur libri quatuor quos contra duas epistolas Pelagianorum ad 
episcopum Romanae Ecclesiae Bonifacium scripsi; quia cum in manus ejus 
venissent, ipse mihi eas miserat, inveniens in illis calumniose interpositum 
nomen meum. Hoc opus sic incipit : ' Noveram te quidem, fama celeber- 
rima praedicante.' 



In dedicatione basilicae a Liberio patricio constructae celebratum, 

quinto nouas Julias, Decio Juniore, viro clarissimo, console : 

id est, anno Christi 529, Felicis IV, Papae anno tertio. 

Cum ad dedicationem Basilicae, quam illustrissimus praefectus 
et patricius filius noster Liberius in Arausica civitate fidelissima 
devotione construxit, Deo propitiante, et ipso invitante, conve- 
nissemus, et de rebus quae ad ecclesiasticam regulam pertinent 
inter nos spiritualis fuisset oborta collatio, pervenit ad nos esse 
aliquos qui de gratia et libero arbitrio per simplicitatem minus 
caute et non secundum fidei Catbolicae regulam sentire velint. 
TJnde id nobis secundum admonitionem et auctoritatem Sedis 
Apostolicae justum ac rationabile visum est, ut pauca capitula ab 
Apostolica nobis Sede transmissa, quae ab antiquis patribus de 
sanctarum Scripturarum voluminibus in hac praecipue causa 
collecta sunt, ad docendos eos qui aliter quam oportet sentiunt, 
ab omnibus observanda proferre, et manibus nostris subscribere 
deberemus ; quibus lectis, qui hucusque non sicut oportebat de 
gratia et libero arbitrio credidit, ad ea quae fidei Catbolicae con- 
veniunt animum suum inclinare non difFerat. 

I. That the soul as wdl as the body has been injured by AdavfCs sin. 

Si quis per offensam praevaricationis Adae non totum, id 
est secundum corpus et animam, in deterius dicit hominem 
Cp. Aug. de commutatum, sed animae libertate illaesa durante corpus tan- 
Coifc.'u.s.s7. tummodo corruptioni credit obnoxium ; Pelagii errore deceptus 
Ezek. xviii. advcrsatur Scripturae dicenti : Anima quae peccaverit ipsa morie' 
R m vi 16 ^'^^-'* ^*' ^^*^**^^^ quoniam cui exhibetis vos servos ad ohediendum, 
2 Pet. ii. 19. servi estis ejus cui oheddtis ? et : A quo quis superatur^ ejus et 
servus addiciiur. 

Concilium Arausicanum Secundum. 385 

II. That Adam's sin did not harm himself ordy, hut also passed on 
to his posterity. 

Si quis soli Adae praevaricationem suam, non et ejus pro- Cp. Aug. 
pagini asserit nociiisse, aut certe mortem tantum corporis, quae iv. s"?. 
poena peccati est, non autem et peccatum quod mors est animae, 
per unum hominem in omne genus humanum transiisse testatur ; 
injustitiam Deo dabit, contradicens Apostolo dicenti : Fer unwm Rom. v. 12. 
hoTninem peccatum intravit in mundum et i^er jpeccatum mors, 
et ita in omnes homines mors pertransiit, in quo omnes pecca- 

III. That God's Grace is not given when we call for it, lut itself makes 

us call for it. 

Si quis ad invocationem humanam gratiam Dei dicit posse Cp. Aug. 
conferri, non autem ipsam gratiam facere ut invocetur a nobis, Grat.°s?47. 
contradicit Isaiae prophetae, vel apostolo idem dicenti : Inventus isa. ixv. i. 
sum a non quaerenfibus me ; palam apparui his qui me non Rom. x. 20. 

IV. That in order to our being cleansed from sin, God does not wait for 

our will, hut prepares it. 

Si quis ut a peccato purgemur voluntatem nostram Deum Cp. Aug. 
exspectare contendit, non autem ut etiam purgari velimus, per w. s"?2 ; de 
Sancti Spiritus infusionem et operationem in nos fieri confitetur ; aS>.'s. 32,^ 
resistit ipsi Spiritui Sancto per Salomonem dicenti : Praeparatur p^^^ ^jjj 
voluntas a Domino, et apostolo salubriter praedicanti : Deus est 35, LXX. 
qui ojy&ratur in vobis et velle et perjlcere pro bona voluntate. 

V. That the leginning of faith is not from us, hut from the Grace of God. 

Si quis, sicut augmentum, ita etiam initium fidei, ipsumque Cp. Aug. 
credulitatis affectum, quo in eum credimus qui justificat impium, Sanct. s. 

• • -r» • • • 4-16. 

et ad regenerationem sacri Baptismatis pervenimus, non per gra- Rom. iv. 5. 
tiae donum, id est per inspirationem Spiritus Sancti corrigentera 
voluntatem nostram ab infidelitate ad fidem, ab impietate ad 
pietatem, sed naturaliter nobis inesse dicit ; apostolicis dogma- 

c c 

^S6 Concilium Arausicanum Secundum, 

Phil. i. 6, 29. tibus adversarius approbatur, beato Paulo dicente : Conjidimus 
quia qui coejnt in vohis bonum opus, perficiet usque in diem 
Domini nostri Jesu Christi; et illud : Vobis datum estjyro Christo 
non solum ut in eum, credatis, sed etiam ut pro illo patiamini ; 

Eph. u. 8- et : Gratia salvi facti estis jyerjldem, et hoc non ex vobis; Dei 
enim donum est. Qui enim fidem qua in Deum credimus dicunt 
esse naturalem, omnes eos qui ab Ecclesia Christi alieni sunt 
quodammodo 'fideles' esse definiunt. 

VI. That mercy is not bestowed on us as believing and aching for it tcith- 
out the Grace of God, since it is that Grace itself which makes us believe 
and ask for it. 

Cp. Aug. de Si quis sine gratia Dei credentibus, volentibus, desiderantibus, 
s. 64. ' conantibus, laborantibus, vigilantibus, studentibus, petentibus, 
quaerentibus, pulsantibus nobis misericordiam dicit conferri 
divinitus, non autem ut credamus, velimus, vel haec omnia 
sicut oportet agere valeamus, per infusionem et inspirationem 
Sancti Spiritus in nobis fieri confitetur, et aut humilitati aut 
obedientiae humanae subjungit gratiae adjutorium, nee ut obe- 
dientes et humiles simus, ipsius gratiae donum esse consentit ; 
I Cor. iv. 7; resistit Apostolo dicenti : Quid habes quod non accepisti ? et : 
Gratia Dei sum id quod sum. 

VIL That we are not able by natural powers, without Grace, to think or 
choose any good thing pertaining to salvation. 

Cp. Aug. de Si quis per naturae vigorem bonum aliquid, quod ad salutem 
Arb. s. 25 ; de pertiuct vitae aeternae, cogitare ut expedit aut eligere, sive 
s. 33 ; de Sp! salutari, id est evangelicae praedicationi consentire posse con- 

firmat absque illuminatione et inspiratione Spiritus Sancti, qui 

dat omnibus suavitatem in consentiendo et credendo veritati ; 

haeretico fallitur spiritu, non intelligens vocem Dei in Evangelic 
joho XV. 5. dicentis : SiTie me nihil potestis facere, et illud apostoli : Non 
z Cor. ui. 5. gy^g^ idonei simus cogitare aliquid a nobisj quasi ex nobis, sed 

sufficientia nostra ex Deo est. 

Concilium Araiisicanum Secunditm. 387 

VIII. That no one can attain to the grace of Baptism through 


Si quis alios misericordia, alios vero per liberum arbitrium, Cp. Prosp. 
quod in omnibus qui de praevaricatione primi hominis nati sunt s.' 13, 55." 
constat esse vitiatum, ad gratiam Baptismi posse venire conten- op^ imf. 
dit; a recta fide probatur alienus. Is enim non omnium liberum s"' "°' ^'* 
arbitrium per peccatum primi hominis asserit infirmatum ; aut 
certe ita laesum putat, ut tamen quidam valeant sine revelatione 
Dei mysterium salutis aeternae per semetipsos posse conquirere. 
Quod quam sit contrarium ipse Dominus probat, qui non aliquos, 
sed neminem ad se posse venire testatur nisi quem Pater attrax- john vi. 44. 
erit, sicut et Petro dicit : Beatus es Simon Barjona, quia caro Matt. xvi. 
et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus qui in coelis est; 
et apostolus : Nemo j^otest dicere Dominum Jesum nisi in Sjnritu i Cor. xii. 3. 

IX. On the assistance of God through which loe do good worhs. 

Divini est muneris, cum et recte cogitamus, et pedes nostros Prosper, 
a falsitate et injustitia continemus ; quoties enim bona agimus, Aug.' de Gr. ' 
Deus in nobis atque nobiscum ut operemur operatur. s. 33. ' 

X. That the assistance of God is always to he implored by all. 

Adjutorium Dei etiam renatis ac Sanctis semper est im- Cp. Aug. de 
plorandum, ut ad finem bonum pervenire, vel in bono possint Grat'. s. 10; 

, de Dono 

opere perdurare. Persev. s. 3. 

XI. On the ohligation of vows. 

Nemo quidquam Domino recte voverit, nisi ab ipso acceperit Aug. Ciy. 
quod voveret, sicut legitur : Quae de manu tua accejnmus damus 4, 7.' Pros- 

., . per, Sent. 54, 

tlOl, I Chr. XXX. 


XII. In what character we are objects of Gods love. 

Tales nos amat Deus quales futuri sumus ipsius dono, non Prosper, 
qurtles sumus nostro merito. 

o c 2 

388 Concilium Arausicamim Secundum. 

XIII. On the restwation of Free-will. 

Prosper, Arbitrium voluntatis, in primo homine infirmatum, nisi per 

Cp" Au|! gratiam Baptism! non potest reparari : quod amissum, nisi a quo 
xiv." 11^1- potuit dari, non potest reddi, unde Veritas ipsa dicit : Si vos 
John viii. 36. J^Uius Uberaverit, tunc vere liheri eritis. 

XIV. That in order to he delivered from misery, we are 'prevented' 
hy God's mercy. 

Prosper, Nullus miser de quacumque miseria liberatur, nisi qui Dei 

Cp" A^g! misericordia praevenitur, sicut dicit Psalmista : Cito anticijient 
ivur2,^"ii!" ifios misericordiae tuae, Domine; et illud : Deus meus, miseri- 
es, ixxviii. cordia ejus praeveniet me. 

Iviii. (lix.) II. 

XV. Thai a faithful man is changed for the better through Oocts Grace, 
Prosper, Ab 60 quod fomiavit Deus mutatus est Adam, sed in pejus 

Sent. 225. ... , , ..... 

Cp. Aug. per iniquitatem suam : ab eo quod operata est miquitas mutatur 
ixviii.'i, s. 2! fidelis, sed in melius per gratiam Dei. Ilia ergo mutatio fuit 
(ixxvii.)ii. praevaricatoris primi, haec secundum Psalmistam mutatio est 
dexterae Excelsi. 

XVI. That we must not glory in what we have, since it is from God. 

Aug. de Sp. Nemo ex eo quod videtur habere glorietur, tanquam non 
and Prosper,' accepcrit, aut idco se putet accepisse, quia litera extrinsecus 
(sii^hdy* vel ut legeretur apparuit, vel ut audiretur sonuit. Nam sicut 
I Co7 iv • apostolus dicit : Si per legem, justitia, ergo Christus gratis mor- 
GaMi"2"i^' ^'^^^ ^^^' Ascendens in altum cajdivam duxit ca])tivitatem, 
Eph. iv. 8. dedit dona hominibus. Inde babet quicumque habet ; quisquis 

autem se inde habere negat, aut vere non habet, aut id quod 

habet aufertur ab eo. 

XVII. On Christian courage. 

Aug. Op. Fortitudinem Gentilium mundana cupiditas, fortitudinem au- 

Prosper, ' tcm Cliristianorum Dei caritas facit quae diffusa est in cordibus 

Sent. 295. 

Concilium Arausicanum Secundum, 389 

iiostris, non per voluntatis arbitrium quod est a nobis, sed per 
Spiritum Sanctum qui datus est nobis. 

XVIII. That Grace is not 'prevented^ by any merits. 

Nullis meritis gratiara praevenientibus, debetur merces bonis Aug. pp. 
operibus si fiant : sed gratia quae non debetur praecedit ut pJSper,^^^" 
fiant. ^^"'-^97. 

XIX. That no one is saved without God's will. 

Natura humana, etiamsi in ilia integritate in qua est condita Aug. Ep. 
permaneret, nullo modo seipsam, Creatore suo non adjuvante, Prosper, 
servaret : unde cum sine Dei gratia salutem non possit custodire 
quam accepit, quomodo sine Dei gratia poterit reparare quod 
perdidit % 

XX. That man can do no good without God. 

Multa Deus facit in homine bona quae non facit homo, nulla Aug. c. duas 
vero facit homo bona quae non Deus praestat ut faciat homo. pSsper,' ^^" 

Sent. 312. 

XXI. On Nature and Grace. 

Sicut iis qui volentes in lege *justificari et a gratia exciderunt [*justificari 
verissime dicit apostolus : Si ex lege justitia est, ergo Christus Aug. de 

Gr. et Lib. 

s. 25. 

gratis mortuus est; sic iis qui gratiam, quam commendat et per- ^rk 
cipit fides Christi, putant esse naturam, verissime dicitur : ' Si per fent^si's 
naturam juKstitia est, ergo Christus gratis mortuus est.' Jam hie Gal. ii. 21. 
enim erat lex, et non justificabat : jam hie erat et natura, et non 
justificabat. Ideo Christus non gratis mortuus est, ut et lex per 
ilium impleretur qui dixit : Non veni legem solvere, sed adim- Matt. v. i; 
plere; et natura, per Adam perdita, per ilium repararetur, qui 
dixit venisse se quaerere et salvare quod ferierat. 

XXII. On the things which are man's own. 

Nemo habet de suo nisi mendacium et peccatum ; si quid Aug. in 
autem habet homo veritatis atque justitiae, ab illo fonte est v. s. i. 

390 Concilium Arausicanum Secundum. 

Prosper, qucm debemus sitire in hac eremo, ut ex eo quasi guttis quibus- 
^" ■ ^^^' clam irrorati, non deficiamus in via. 

XXIII. On the will of God and of man. 

Mostly from Suam voluntatem homines faciunt, non Dei, quando id agunt 
Joan. Tract, quod Deo dispHcct ; quando autem id faciunt quod volunt ut 
Prosper, diviuae serviant voluntati, quamvis volentes agant quod agunt, 

illius tamen voluntas est a quo et praeparatur et jubetur quod 


XXIV. On the branches of the Vine. 

Prosper, Ita suut in vite palmites, ut viti nihil conferant, sed inde 

s.Hghtiy ai- accipiaut unde vivant : sic quippe vitis est in palmitibus, ut 
Aug. in^"" vitale alimentum subministret iis, non sumat ab iis. Ac per hoc 
ixxxi. s!^'!^' et manentem in se habere Christum, et manere in Christo, dis- 
johnxv. iff. cipulis prodest utrumque, non Christo. Nam praeciso palmite, 

potest de viva radice alius pullulare ; qui autem praecisus est, 

sine radice non potest vivere. 

XXV. On the love with which we love God. 

Prosper, Prorsus douuni Dei est diligere Deum. Ipse ut diligeretur 

siightiy^ai- dedit, qui non dilectus diligit. Displicentes araati sumus, ut 

Kng. 'm^ fieret in nobis unde placeremus. Diffundit enim caritatem in 

c\l^s. s^^^^' cordibus nostris Spiritus Patris et Filii, quem cum Patre amamus 

et Filio. 

Ac sic secundum suprascriptas sanctarum Scripturarum sen- 
tentias vel antiquorum patrum definitiones, hoc Deo propitiante 
et praedicare debemus et credere, quod per peccatum primi ho- 
minis ita inclinatum et attenuatum fuerit liberum arbitrium, ut 
nullus postea aut diligere Deum sicut oportuit, aut credere in 
Deum, aut operari propter Deum quod bonum est possit, nisi 
eum gratia misericordiae divinae praevenerit. Unde et Abel 
justo, et Noe, et Abrahae, et Isaac, et Jacob, et omni antiquorum 
patrum multitudini, illam praeclaram fidem, quam in ipsorum 

Concilium Arausicanum Secundum. 391 

laude praedicat apostolus Paulus, non per bonum naturae quod Heb. xi. aff. 
prius in Adam datum fuerat, sed per gratiam Dei credimus fuisse 
collatam. Quam gratiam etiam post adventum Domini omnibus 
qui baptizari desiderant, non in libero arbitrio haberi, sed Christi 
novimus simul et credimus largitate conferri, secundum illud 
quod saepe jam dictum est, et quod praedicat Paulus apostolus : 
Vohis donatum est fro Christo non solum ut in eum credatis, phii. i. 29, 6. 
sed etiam ut pro illo 2)<x,tiamini ; et illud : Deus qui coejnt in 
vohis bonum opus, perjiciet usque in diem Domini nostri Jesu 
Christi; et illud : Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non Eph. H. 8. 
ex vohis, Dei enim donum est; et quod de se ipso ait apostolus : 
Misericordiam consecutus sum ut fidelis essem; non dixit * quia i cor. vii. 
eram/ sed ' ut essem ;' et illud : Quid hahes quod non accepisti ? ^^ ' *^" ^' 
et illud : Omne datum honum et omne donum perfectum desur- james i. 17. 
su7n est, descendens a Patre luminum; et illud: Nemo ^a6e^ john iii. 23. 
quidquam honi, nisi illi datum fu^rit desuper. Innumerabilia 
sunt sanctarum Scripturarum testimonia, quae possunt ad pro- 
bandam gratiam proferri, sed brevitatis studio praetermissa sunt, 
quia et revera cui pauca non sufficiunt, plura non proderunt. 

Hoc etiam secundum fidem Catholicam credimus, quod accepts 
per Baptismum gratia, omnes baptizati, Christo auxiliante et co- 
operante, quae ad salutem animae pertinent possint et debeant 
si fideliter laborare voluerint, adimplere. Aliquos vero ad malum 
divina potestate praedestinatos esse, non solum non credimus, sed 
etiam si sunt qui tantum malum credere velint, cum omni de- 
testatione illis anathema dicimus. 

Hoc etiam salubriter profitemur et credimus, quod in omni 
opere bono non nos incipimus, et postea per Dei misericordiam 
adjuvamur, sed ipse nobis, nullis praecedentibus bonis meritis, et 
fidem et amorem sui prius inspirat, ut et Baptismi sacramenta 
fideliter requiramus, et post Baptismum cum ipsius adjutorio ea 
quae sibi sunt placita implere possimus. Unde manifestissime 
credendum est, quod et illius latronis quern Dominus ad para- ^p Prosper, 
disi patriam revocavit, et Cornelii centurionis ad quem angelus Aug° de^' ^^ 
Domini missus est, et Zacchaei qui ipsum Dominum suscipere Sancft!"i2. 
meruit, ilia tam admirabilis fides non fuit de natura, sed diviuae 
largitatis donum. 


Concilium Arausicanum Secundum, 

Et quia definitionem antiquorum patrum nostramque, quae 
Buprascripta est, non solum religiosis, sed etiam laicis medi- 
camentum esse et desideramus et cupimus, placuit ut earn et 
illustres ac magnifici viri, qui nobiscum ad praefatam festivita- 
tem convenerunt, propria manu subscriberent. 

Caesarius in Christi nomine episcopus constitutionem nostrain relegi, 
et subnotans subscripai, quinto nonas Julii, Decio Juniore, viro clariKsimo, 

JuLiANDS, amartolus episcopus, relegi et subscripai. 




Item EucHERius 









Petrus Marcellinus Felix Liberius, vir clarissimus et illustris prae- 
fectus Praetorii Galliarum, atque patricius, consentiens subscripsi. 


}>in Cbristi nomine episcopus consensi et subscripsi. 







' vir illustris consentiens subscripsi. 



Abel, 64, 87-89, 167, 345. 
Abraham, 37, 147, 258, 259, 327. 
' Acceptance of persons,' 310. 
Adam, as unfallen, no; sin and 

death came by, 6, 143, 245, 269, 

353> 368, 384 ; saved by Christ, 

73 ; Christ the Second, 6. 
Adoption, in baptism, 309 ; senses 

of, 325. 
Advocate, Christ our, 335. 
Africa, Council of, 241 ; letters to 

Rome from, 241, 303. 
Albina, 202. 
Almsgiving, 127, 140, 290, 333, 

Alypius, bishop, 272. 
Ambrose, quoted, 109, 232, 269, 

'AvafxdpTTjTos, 243, 
Anathemas pronounced by Pelagius, 

162, 173, 184, 195, 202, 244, 277; 
by Augustine, 149 ; by Council of 
Orange, 391. 

Angels, 83, 269, 338, 342. 
Animals, condition of the lower, 

163, 269. 

Antediluvians, longevity of, 254; 

the good, 327. 
Apostates, 133, 144. 
'Apostle, the,' title of St. Paul, 

3.2 3- 

Assistance, Divine, needed against 
sin, 70, 105 ; ambiguously recog- 
nised by Pelagius, 207, 225, 230; 
different sorts of, in things human, 

Astrology, 310. 

Astronomy, 254. 

Augustine, work of, on Free-will, 
113; 'Be Pecc. Mentis,' etc., i, 

67, 76, 252 ; letter of, to Pelagius, 
188; occupations of, 202 ; wishes 
well to Pelagius, 107, 187, 188, 
242 ; wished to interpret him 
favourably, 174, 228, 250. 
Aurelius, bishop, 150, 238, 243, 246. 


Bad men mingled with good, 140. 

Baptised, all the, capable of sal- 
vation, 391, 

Baptism, conveys pardon of sin, 50, 
126, 140, 172, 267, 363; rege- 
neration, 171, 302, 305, 309.325. 
385 ; and the gift of the Spirit, 
99 ; leaves a sinful tendency, 99, 
289, 324; why necessary for in- 
fants, 239, 249, 268, 298, 305 ; 
words of, 226, 251 ; rites of, 268; 
set aside by Manicheans, 302. 

Bishops, eighteen Pelagian, 273. 

Blamelessness, not the same as sin- 
lessness, 132, 142. 

Body and Blood of Christ, reception 
of, 298, 306 ; spoken of in John 
vi., 275, 298, 306. 

Body, effect of the, on soul, 96, 125 ; 
the future, 'spiritual,' 284. 

' Body of death,' explained, 100, 103, 

Boniface, pope, 272. 

' Born of God,' 143. 

Caesarius, bishop, 392. 

Cain, 88. 

' Canonical' books, authority of, 107. 

Catechising, 152. 

Catholic faith, necessary, 333. 



Catholics, all bound to oppose 
heresy, 201, 25a. 

Ceremonial law, abolished, 19, 28, 

Char us, deacon, 193. 

Cheerfulness, interruptions of, 127. 

* Children of the world, of the devil, 
of God,' 323. 

Christ, alone without sin, i, 76, 133, 
136, 148, 261, 335, 348 ; our Head, 
149, 176, 258; baptism of, 328; 
• the Rock,' 234. 

Chrysostom, quoted, iii. 

Church, the, Christ's body, 141 ; 
authority of, 183; when to be 
wholly spotless, 140, 171, 363; 
•Mother,' 73, 303; served by 
kings, 140. 

Circumcision, 10, 41, 260, 329; the 
spiritual, 10, 

Coelestius, disciple of Pelagius, 242, 
270; trial of, at Carthage, 168, 
193. 197. 238, 243, 250; exami- 
nation of, at Rome, 240, 245, 
303-5 > ' Definitions' ascribed to, 
118; quotations from a work of, 
172,^ 173, 175, 183, 200; other 
writings of, 223 ; profession of 
faith by, 240, 253, 303; more 
outspoken than Pelagius, 182, 
226, 240, 244. 

Co-equality, the Divine, 29, 259. 

Co-eternity, the Divine, 258. ' 

' Commandments,' how ' not grievous,* 
116, 130, 212, 

Communion, the Holy, administered 
to infants, 306, 351, 355 ; daUy, 

Concupiscence, 27, 124, 134, 137, 
166, 284, 289, 301. 

Constantius, bishop, 227. 

Conversions, sudden, 295. 

Co-operation of God with man, 221, 

Cornelius, 391. 

Council, another, not required, 383. 

Courage, Christian, opposed to Pagan, 

Creation, owned to be good, 122, 

300, 351; proof of God from, 15, 
Credulity, not good, 46. 
Creed, the, 152. 
Cross, how made of none effect, 64, 


Cupidity, 216, 329. 

Cyprian, 169, 381 ; quoted, 365-371. 

David, Saul spared by, 45. 

' Dead,' in spiritual sense, 75. 

Death, incurred by sin, 75, 265 ; 
ministered by old Law, 25 ; reign 
of, not removed by Law, 256; not 
terrible even under Law, 260 ; 
some Pelagians admit to come 
through Adam, 348 ; ' good of,' 

Debt, in contrast with grace, 31, 
177, 225, 314, 358. 

Decalogue, the, 19, 329 ; summary 
of, 123. 

Dedication of a church, 384. 

Delight in duty, necessary for well- 
doing, 3 ; a Divine gift, 13, 42. 

Deluge, the, 260. 

Demetrias, virgin, 228. 

Despair, 85, 131. 

Difficulty, in obedience, 114. 

Digamy, 334, 

Diseases, illustration from various, 

Distractions, worldly, 377. 

• Dominus,' used in ordinary letters, 

Donatists, the, 185. 

' Drawing' of man by God, 296. 


Eaglets, fable about, 163. 

' Easily' to obey, 190. 

Eclipses, 254. 

Election, not because of foreseen 
conduct, 314. 

Elements, four or more, 264. 

Elijah and Enoch, 254. 

Elisha, 358. 

Esther, 219, 296, 

Eternal punishment, 122, 156; de- 
grees of, 39. 

Eucharistic Sacrifice, the, 14. 

Eulogius, bishop, 156. 

Eve, sin of, 87. 

Evil spirits, men how subject to, 

Examples of holiness, 147, 

Excess in things lawful, 127. 

Excommunication, 371. 

Exhortation, 210. 

Exorcism, 268. 

Exsuflaation, 268. 

Eyes, good and bad use of, 214. 



Faith, law of, 13, 16, 24, 34, 42, 
333; voluntary, 45 ; obtains justi- 
fication, 42,177; and further grace, 
43 ; even beginning of, a Divine 
gift, 177, 295, 320, 385, 391 ; the 
'life' of a just man, 134; works 
by love, 22,37, 177.328,334; dis- 
penses with demonstration, 264. 

Fall, the, denied by Pelagians, 168, 


Fasting, 127. 

Fatalism, charge of, 307-311. 
Fear, an inadequate motive for obe- 
dience, 10, 22, 104, 221, 282,328; 

produced by the Law, 24, 29, 256; 

use of, under the Gospel, 79, 115 ; 

Avill cease when love is perfect, 

Felix IV., pope, 384. 
'Fire,' saved as by, 156, 
Fleece, Gideon's, 257. 
'Flesh,' resurrection of, 42, 267; 

sense of, as opposed to spirit, 98 ; 

of Christ, how dishonoured by 

Manicheans and Pelagians, 302. 
Folly, distinct from heresy, 163. 
Forgiveness of sin needed and prayed 

for by holy men, 56, 85, 126, 170, 

335. 344» 371; of injuries, 127, 

Free-will, as at first created, 49 ; 

injured by the Fall, 387, 390; 

capable by itself of evil, 155 ; not 

of good, 3, III, 274, 307, 345; 

healed by grace, 12, 43, 345, 350, 

388; led right by God, 154; 

never the source of faith, 51, 387; 

Catholic doctrine does not make 

void, 43, 83, 189. 
Friendship, Christian, 272. 


Gentiles, condition of the, 34, 60. 
Gifts, diversity of, 175. 
' Give what Thou commandest,' 18. 
Glorification of Christ, 140. 
Glorying in self, forbidden, 40, 371, 

God, some things impossible for, 90. 
Good desire, identical with love, 21 7 ; 

produced by grace, 217, 295, 320. 
Goodness, human, comparative, 138. 
Grace, meaning of term, 61, 2 19, 255; 

ambiguously acknowledged by 
Pelagius, 65, 93, 98, 165, 207, 
225, 227; how understood by 
Coelestius, 223; not the same as 
natural power, 66, 98, 165, 197, 
203, 389 ; or law or teaching, 26, 
165, 197, 203, 207, 228, 357 ; or 
Christ's example, 203, 229, 231 ; 
or forgiveness, 85, 197, 203, 229; 
true account of, 3, 16, 27, 99, 
107, 165, 167, 208; prevenient, 
82, 319. 358, 385. 389. 
Guidance, no man should trust to 
his own, 154. 


Hagar and Sarah, 161, 322, 328, 

Hasty words, 151, 163. 
Hearts inclined at God's will, 218. 
Heros and Lazarus, 151, 181, 197. 
Hilary, commentator, 354. 
Hilary, correspondent of Augustine, 

168, 190, 244. 
Hilary of Poitiers, 108. 
Holy Spirit, presence of the, in the 

heart, 28 ; action of, on the will, 

389 ; the 'Finger of God,' 23 ; of 

the Father and the Son, 51. 
Hope, distinct from possession, 267. 1 

Human nature assumed by the 

Word, 176. 
Humility allied to truth, 84 ; a 

condition of Divine help, 125; 

shown by saints, 25, 179. 
Hymn, an Ambrosian, quoted, 109. 


Idolatry, caused by self-reliance, 14. 
Ignorance may be sinful, *io, 183, 


Image of God, the, in man, 38. 

'Imitation' of Adam, 64, 247. 

Imperial authority, against Pela- 
gians, 248. 

Impossible, the, not exacted by God, 
92, 116, 

Incarnation, the, 60. 

Infants, born in sin, 243, 261, 269, 
283, 298, 351, 377 ; many allowed 
by God to die unbaptised, 309, 
312 ; if unbaptised, lost, 64, 250. 

Inferiority of the Son, as Man, to 
the Father, 259. 



Infirmity, remains of, 144 ; sins of, 
133. 290, 324. 

Innocent, pope, 242, 304-307. 

• Inscrutableness of Divine judg- 
ments,' 52, 158. 

Insidious questions of Pelagians, 344. 

Intelligence, spiritual, not alike in 
all Christians, 33. 

Intercessory prayers, 372. 

Isaac, 323. 

Israel, the spiritual, 31, 36, 37. 


Jacob and Esau, 313, 362, 

James, St., misinterpreted by Pela- 

gius, 68. 
Jerome, attack on, 201 ; quoted, 

Jerusalem, conference at, 1 79 ; the 

earthly and heavenly, 161, 327, 

333. . 
Je.suH, significance of the Name, 73 ; 

no other Name saving, 89. 
Jews, boasting of, 9, 39 ; dispersion 

of, 328 ; rejection of, 257. 
Job, 108, 147 ; language of, 108, 

John, St., the Baptist, 8, 81, 327, 

330, 345- 
John, bishop of Jerusalem, 179, 190. 
Joshua, 146. 
Jovinian, 274. 
Judgment, the future, 50, 139, 157, 

Julian the Pelagian, 273, 278, 300. 
Justification, through faith and 

grace, ii, 18, 42, 47, 20S ; prior 

to works, 36. 


Kingdom of heaven. Pelagian view 
of, 249, 298 ; promised in Old 
Testament, 160. 

Kiss of peace, the, 368, 

Knowledge, without grace, effect 
of, 165 ; of God, in this world, 
imperfect, 32, 381 ; of the Law, 
not attainable by all, 152. 

Labourers in the vineyard, parable 
of, 311. 

Lactantius, quoted without a name, 

Lamb of God, the, 330. 

Latin, not understood by Eastern 
bishops, 153; Church writers, 269. 

Law, the moral, good, 4, 12, 17, 
165, 350; permanent, 61, 64, 
109, 329; right use of, 12, 27, 
123, 146, 208, 255, 357; fulfilled 
through grace, 12, 27,43 ; written 
on hearts, 24, 28 ; Pelagian view 
of, 257, 2q8. 

'Letter and spirit,' the, 4, 22, 27, 
51, 104, 165, 208, 322, 329, 346. 

Liberius, 384. 

'Liberty' through grace, 113, 122, 
127, 274. 

Literal interpretation not always 
tenable, 4. 

Lord's Day, the, 261. 

Lord's Prayer, the, 369. 

Love, necessary for well doing, 3 ; 
root of all good, 215 ; infused by 
God, 3, 48, 104, 117, 123, 221, 
390 ; duties easy to, 116 ; greater 
than faith and hope, 128; degrees 
of, 117, 125; perfected in the 
next world, 55, 125, 128, 211. 


Manes, 124, 161, 340. 
Manicheans, 274, 300, 345, 350, 


Mankind, 'mass' of, justly con- 
demned, 62, 261, 313. 

Manuscripts of Old Testament, 254. 

Marcellinus, i, 67, 76, 169. 

Marcion, 124, 161, 340. 

MaiTiage, good, 263, 277, 306, 348, 

Mary, the B. V., 86, 267, 274. 

Mediator, Christ the, i, 39, 78, 93, 
140, 147, 148, 237, 255, 257, 259, 
261, 353. 

Medical language, 147. 

Medicine, the Law compared to, 6. 

Melania, 202. 

Melchisedech, 259, 

Mercy, works of, 115. 

' Merits,' grace not given in refer- 
ence to, 173, 181, 217, 221, 225, 
275, 295, 308, 316, 344 ; as good 
works, are Divine gifts, 178, 255. 

Methuselah, 254. 

Milevum, Council of, 306. 



Monastic life, 192, 200, 

*More easily,' 207, 217, 223, 230, 

Moses, 19, 299, 327, 330. 
Mysteriousness of God's dealings 

with different souls, 52, 313, 362. 


Nations, a few, still unevangelised, 

Nature, good in itself, 61, 122, 125, 
216, 262, 301, 307, 346, 351"; 
even while unfallen, needed grace, 
9^> 385 ; injured by the Fall, 61, 
71, 89, 97, loO, 112, 115, 119, 
122, 165, 216, 259; restored by 
grace, 38, 89 ; wrongly extolled 
by Pelagius, 76, 84, 222. 

Necessity not incompatible with 
free-will, 94; a 'happy,' 122. 

Neophytes, 152. 

Noah, 147, 327, 

Novatlans, 269. 


Old Testament, holy men of the, 
lived by faith in Christ, 93, 146, 
255, 261, 297, 390; senses of the 
phrase, 159, 328. 

Open questions, specimens of, 192, 

Orange, Council of, 384. 
Ordination, qualifications for, 142, 

Origenism, 156. 
Original sin, 61, 240, 247, 249, 251, 

261, 268, 283, 344, 346, 369, 377. 
Orosius, 181. 


Pabdagogues, 151. 

Palestine, Council of, 150; Catho- 
lic, 170, 245; deceived lay Pela- 
gius, 167, 217, 243, 246, 277, 
295, 308 ; in effect condemned 
Pelagianism, 170, 173, 184, 195, 
200, 248; official record of, 150, 
191, 242 ; summary of, 196. 

Pammachius, 239. 

Paradise, 254, 274, 283, 366. 

Passover, the, 23. 

Patience, trials of, 75, 133; a high 
virtue, 371, 

Paul, St., a preacher of grace, 8, 
14, 178 ; conversion of, 283, 295 ; 
had many gifts, but not all possi- 
ble, 176 ; rapture of, 254. 

Paulinus, bishop, 227. 

Paulinus, deacon, 238, 305. 

Pelagianism, origin of, 252; pro- 
positions of, 168, 193, T99, 244; 
main points of, 344; novel, 279, 
299' 307. 347. 365, 381 ; touched 
fundamentals of faith, 107, 196, 
260 ; condemnation of, 383. 

Pelagius, a monk, not a cleric, 106; 
long resident in Rome, 251 ; visits 
Africa, 185 ; high reputation of, 
185 ; letters from bishops to, 188 ; 
ability of, 63 ; notes on Epistles 
of St. Paul by, 180, 252 ; letter 
to Paulinus from, 227; work by, 
discussed in ' De Nat. et Grat.,' 
59, 167, 182; 'Chapters' or 
'Testimonies' by, 154, 190, 365; 
letter to Demetrias from, 217, 
222, 228, 230; explanations made 
in Palestine by, 151-159, 168, 
1 80 ; disingenuous professions of, 
182, 203, 209, 242, 308; a 'paper' 
sent by, 150, 164, 193; letter to 
a presbyter from, 190, 192 ; ' De- 
fence of Free- will* by, 203, 215, 
229-232, 245; letter to Innocent 
from, 203, 224; profession of faith 
by, 224, 226, 251; ambiguous 
language of, 167, 175, 186, 203, 
235, 249, 251; really of one mind 
with Coelestius, 240, 244, 248. 

Penal blindness, 74. 

Penance, 252. 

Pentecost, the day of, 23. 

Perdition, 'vessels' made for, 155, 

Perseverance, prayer for, 370, 386. 
Personal union, the, in Ciirist, 176. 
Pertinacity in error, 164. 
Peter, St., repentance of, 233. 
Pharisee, prayer of the, 18. 
Physician, Christ the true, 73, 78, 

89, 99, 103, 237. 
Pinianus, 202. 
'Possibility' according to Pelagius, 

63, 94, 204, 215. 
Possible, the, not always realised, 

I. 153- 
Prayer, use of, 115, 127, 131 ; 
• prompted by grace, 378, 385; 
Pelagian views of, 70, 105, 231. 



Predestination to life, 147, 155, 
211 ; to destruction, 138 ; to evU, 
denied, 391. 

Pre-existence, Platonic theory of, 

' Prevenient' naercy, 82, 319, 361. 

Pride, sin of, 8, 80. 

Priests under the Law, 142, 335. 

Progress in spiritual life, 137, 147, 


Prohibition, irritating effect of, 4, 
13, 21, 125, 322. 

Promises in Old and New Testa- 
ments, 28, 160, 328, 332. 

Prophets, the, 11. 

Purpose, God's, in election, 319 ; 
man's, for good, the result of 
grace, 320. 


E.ASH judgments, 163. 

Reason, 163. 

Reconciliation, 355. 

' Redemption,' ambiguously acknow- 
ledged by Pelagius, 250; neces- 
sary, 268, 279; senses of, 325. 

•Regeneration,' senses of, 267, 325, 


Renewal, gradual, 30, 122, 143. 

Renunciations in baptism, 268. 

Repentance, a Divine gift, 233. 

Resurrection of Christ, spiritual re- 
newal represented by, 7, 42 ; of 
the body, 253, 267, 344. 

Reward, the promised, 30, 

Riches, Pelagian view of, 168, 244 ; 
the spiritual, 141. 

Righteousness, how men seek to * es- 
tablish their own,' 11, 82, 90, 321, 
332,340 ; 'of God' explained, 11, 
14, 26, 59, 332, 340 ; produced by 
God, 53 ; imperfect in this world, 
55, 106. 115, 127, 137*236, 337- 
344, 364, 372, 380. 

Robber, the penitent, 391. 

Romans, Epistle to, 9 ; sense of ch. 
vii., 96, 103, 229, 284-287. 

Rome, Church of, faithful, 232, 242 ; 
clergy of, unfairly accused, 303 ; 
members of, 273 ; see of, most 
eminent, 273. 
Rufinus, 218. 


Sabbath, the literal, abolished, 20, 
28, 329 ; symbolism of, 22. 

Sacraments imply original sin, 268. 
Sacrifice of Christ, the, 336. 
Salvation, senses of, 325. 
Samaritan, parable of the, 92, 99. 
Samuel, 146. 

Sanctification, a Divine work, 144. 
• Sanctify,' senses of, 36. 
Satan, fall of, 338 ; author of sin, 
79, 267 ; power of, over man, 
268, 294 ; ' binding' of, 268 ; some 
'delivered to,' 80 ; ' sons of,' 323. 
Saviour, need of a, 84, 99, 346. 
Scandals, 140. 

Scripture omits many things, 88. 
Secular courts not resorted to, 334. 
Self-accusing, 134. 
Self-excusing, 59. 
Self-righteousness, 25. 
Self-trusting, 8, 14. 
Semi-Pelagianism anticipated, 295 ; 

errors of, 385-387, 391. 
Service, the Eucharistic, referred to , 

14, 53, 86. 
Servile temper, the, 46, 104, 212, 

Sicily, Pelagians in, 118, 168, 244. 
Sight as opposed to faith, 40, 51, 

. 144. 337, 341- 

Sin, nature of, 72, iii, 119, 135; 
penal results of, 45, 61, 74, 114, 
122, 125; knowledge of, through 
Law, 10, 43, 166, 332 ; struggle 
against, 88, 134, 136, 324, 373; 
lessening power of, 133, 137; 
unbelief specially called, 323 ; 
how Christ is said to have been 
'made,' 262, 336. 

Sinlessness, distinct from holiness, 
1 70 ; possibility of, for men, an 
open question, 91, 10 6, 192; open 
in a sense, 149 ; not open, 290, 

Sodom, destruction of, 260. 

Song of Songs, spiritual sense of, 

4. 177. 
' Sons of God,' 323. 
Soul, question of its origin, 347, 

369 ; Manichean view of, 301. 
Spain, 164. 

'Stainless,' sense of, 130, 136. 
Stephen, St., intercessory prayer of, 


Teaching insufficient without grace, 

3. 57. 149- 



Temple, veil of the, 23, 257. 
Temptation, to be prayed against, 
100, 105, 149, 371 ; various forms 

of, 373- 
Testaments, the two, 27, 33. 
Texts cited by Pelagians, 129, 132, 

135, 138, 139. 141-146, 317- 

GfoailSfia, 13. 

Thessalonica, 273, 300. 

Thorn in the flesh, the, 57, 79, 210, 

Thought, good, grace needed for, 
320, 386 ; 'about evil,' sense of, 
159; sins of, 56, 148; short of 
desire, 317. 

Threatenings of the Law, 11, 18,66. 

Three periods according to Pela- 
gians, 257. 

Timasius and James, 59, 185-187. 

'Transmission of sin,' 239, 253, 347. 

Trinity, the Holy, inseparable, 51, 
338 ; of one Godhead, 253, 

Types, 330. 

Various readings in text of Scrip- 
ture, 178, 206, 254, 341. 
Venial sins, 39, 88, 130. 
'Very easily' to obey, 124. 
Vine, the, and branches, 390. 
Virginal life, the, 172, 334. 
Vision, the beatific, 51, 144, 337. 
Vows, 387. 


Widow, tracts addressed to a, 162, 

Wilderness, sins of Israel in, 328. 

Will, of God invincible, 49 ; of man, 
acts even in cases of reluctance, 
44 ; can assent or dissent when 
God calls, 51 ; to believe, wrought 
in man by God, 52, 295, 318, 
385 ; 'prepared' by God, 318. 

Wisdom, the true, 13 ; of words, 

Working of God in us, 2, 79, 45, 
206, 297, 385. 

Works, law of, 16 ; of the Law, 

19. 41- 
'World,' used for men in it, 216, 


Xtstus, quoted by mistake for 
Sextus, III, 117. 


Young and old alike capable of 
redemption, 268. 

Zacchaeus, 391. 

Zacharias and Elisabeth, 109, 142, 

Zosimus, pope, 238, 242, 249, 303, 

304. 307. 


Page viii, line 16, for the read this. 
»» I57» » Z^> '^^ asterisk before eos should stand before reportet 
in I. 30. 

November. 1887. 

(ttlatenlrcin iPtess, ©xfotli 








\Every book is bound in cloth, unless otherwise described.] 


Anglo-Saxon. — An Anglo-Saxon Dictionary, based on the 

MS. Collections of the late Joseph Bosworth, D.D., Professor of Anglo-Saxon, 
Oxford. Edited and enlarged by Prof. T. N. Toller, M.A. (To be completed 
in four parts.) Parts I-III. A — SAR. 4to. 15J. each. 

Arabic. — A Practical Arabic Grammar. Part I. Compiled 

by A. O. Green, Brigade Major, Royal Engineers, Author of * Modern Arabic 
Stories ' Second Edition, Enlarged and Revised. Crown 8vo. 7^. 6d. 

Chinese.—^ Handbook of the Chinese Language. By James 

Summers. 1863. 8vo. half bound, i/. 8j. 

A Record of Buddhistic Kingdoms^ by the Chinese Monk 

FA-HIEN. Translated and annotated by James Legge, M.A,, LL.D Crown 
4to. cloth back, \os. 6d. 

English. — A New English Dictionary, on Historica