The 'Opus majus' of Roger Bacon : ed., with introduction and analytical table / by John Henry Bridges. / Bacon, Roger, 1214?-1294

THE OPUS MAJUS 

OF 

ROGER BACON 



VOL. II. 



HENRY FROWDE, M.A. 

PUBLISHER TO THE UNIVERSITY QF OXFORD 




LONDON, EDINBURGH AND NEW YORK 



THE 



'OPUS MAJUS' 



OF 



ROGER BACON 



EDITED, WITH 



INTRODUCTION AND ANALYTICAL TABLE 



BY 



JOHN HENRY BRIDGES 

FELLOW OF THE ROYAL COLLEGE OF PHYSICIANS 
SOMETIME FELLOW OF ORIEL COLLEGE 



' Induiir pour deduire alin de construire ' 

AUGUSTK COMTE 

' Omnes scientiae sum connexac , et rnutuis se fovent auxiliis, sicut partes ejusdem 
totius, quarum quaelibet opus suum peragit non solum pro se sed pro aliis* 

ROGER BACON, Opus Tertium 



IN TWO VOLUMES: VOL. II 



OXFORD 
AT THE CLARENDON PRESS 

MDCCCXCVII 



IKE INSTITUTE OF KK^CVAL STUDIES 

10 EL IV,: LEY PLACE 
TORONTO 5, CANADA, 

OCT231931 



PRINTED AT THE CLARENDON PRESS 

BY HORACE HART, M.A. 
PRINTER TO THE UNIVERSITY 



FRATRIS ROGERI BACON 

ORDINIS MINORUM, OPUS MAJUS. 



PARS QUINTA^ 

HUJUS PERSUASIONIS. 
De Scientia Perspectiva ; habens tres partes : 

Prima est de communibus ad caeteras duas ; secunda 
descendit in speciali ad visionem rectam principaliter ; tertia 
ad visionem reflexam et fractam. Prima pars habet duodecim 
distinctiones. 

DISTINCTIO PRIMA, 

Quae est de proprietatibus istius scientiae, et de partibus 
animae et cerebri, et instruments videndi ; habens quinque 
capitula. 

CAPITULUM I. 
De proprietatibus hujus scientiae. 

Propositis 2 radicibus sapientiae tarn divinae quam humanae, The sense 
quae sumuntur penes linguas a quibus scientiae Latinorum of vlslon * 

1 In O. we have, 'Pars Quinta hujus persuasionis, habens novem distinctiones. 
Prima habet quinque capitula. Primum est de pulcritudine et utilitate hujus 
partis in universali.' No intimation is given that this is only the first part of the 
treatise on Perspective. The heading in the text, the first four words excepted, 
is that of Reg., the most important authority for this part of the work. 

2 The version of the Perspectiva published by Combach in 1614, begins thus : 
'Cupiens te et alios sapientiae dignos excitare et disponere ad scientiam 

VOL. II. B 



2 OPERIS MAJOR1S PARS QUINTA. 

sunt translatae, et similiter penes mathematicam ; nunc volo 
radices aliquas discutere, quae ex potestate perspectivae 
oriuntur. Et si pulchra et delectabilis est consideratio quae 
dicta est, haec longe pulchrior et delectabilior, quoniam prae- 
cipua delectatio nostra est in visu, et lux et color habent 
specialem pulchritudinem ultra alia quae sensibus nostris 
inferuntur, et non solum pulchritudo elucescit, sed utilitas et 
necessitas major exsurgunt. Nam Aristoteles dicit in primo 
Metaphysicae quod visus solus ostendit nobis rerum differen- 
tias : per ilium enim exquirimus certas experientias omnium 
quae in coelis sunt et in terra. Nam ea quae in coelestibus 
sunt considerantur per instrumenta visualia, ut Ptolemaeus et 
caeteri decent astronomi. Et similiter ea quae in aere gene- 
rantur, sicut cometae et irides et hujusmodi. Nam altitudo 
earum super horizonta, et magnitudo, et figura, et multitudo, 
et omnia quae in eis sunt, certificantur per modos videndi in 
instruments. Quae vero hie in terra sunt experimur per 
visum, quia caecus nihil potest de hoc mundo quod dignum 
sit experiri. Et auditus facit nos credere, quia credimus 
doctoribus, sed non possumus experiri quae addiscimus nisi 

perspectivam, scias auctores multos tractare de hac scientia. Sed quidam 
nimis parum ut Euclides et Jacobus Alkindi, et quidam alii diversos tractatus 
componunt de partibus perspectivae, sicut est liber de visu, et liber de speculis 
et alii praeter istos. Alhazen vero nimis superflue tractavit et in substantia et 
in modo. Ptolemaeus vero satis mediocriter procedit. Nunc ergo ad instantiam 
tuam quaedam medullaria sub compendio ex omnibus auctoribus cupio congregare. 
Sed semper habendus est prae manibus tractatus meus de generatione specierum 
et multiplicatione et actione et corruptione earum, sine quo nihil dignum potest 
intelligi de perspectiva. Haec autem scientia est longe pulcrior aliis et utilior, 
et ideo delectabilior, quoniam praecipua nostra delectatio est in visu/ 

To whom this remarkable passage was addressed, or at what period of Bacon's 
life it was written, we do not know. Clearly it was not addressed to Pope 
Clement IV, who is always approached in the Opus Majus in a very different 
style. We may, I think, regard it as the preface to a later copy of the Perspec- 
tiva, written after 1267, but before the rigorous oppression which hampered 
the greater part of Bacon's life was renewed and intensified 

Of the works mentioned, Ptolemy's Optics have been recently edited by Govi 
(Turin, 1885), Euclid's by Heiberg (Leipsic, 1895). Alhazen l^Ibn Alhaitan) is 
accessible in Risner's edition of Gerard of Cremona's translation (Basle, 1572). 
Alkindi has not, so far as I know, been edited. The book De Visu appears to 
have been an abridgement of Euclid's Optica ; the De Speculis is better known 
as the Catoptrica, erroneously ascribed to Euclid (see Heiberg's Prolegomena to 
Euclid's Optica}. 



PERSPECTIVE PARS PRIM A : DIST. I. 3 

per visum. Si autem allegemus gustum et tactum et olfactum 
tune induimus bestialem sapientiam. Nam bruta circa gusta- 
bilia et tangibilia versantur, et olfactum exercent propter 
gustum et tactum, sed vilia sunt et pauca et communia brutis 
de quibus certificant hi sensus, et ideo non assurgunt in 
dignitatem sapientiae humanae. Caeterum propter neces- 
sitatem et utilitatem et difficultatem constituuntur scientiae, 
quia ars est de difficili et bono, ut Aristoteles dicit secundo 
Ethicorum. Si enim facile est quod quaeritur, non oportet 
scientiam constitui. Similiter etsi sit difficile, et non sit utile, 
non fit scientia de eo. quia labor stultus esset et inanis. Etiam 
nisi valde esset utile et multas et praeclaras haberet veritates, 
non debet scientia separata constitui, sed surficit ut in aliquo 
partiali libro vel capitulo determinetur cum aliis in scientia 
communi. Sed de solo visu scientia separata constituitur apud 
philosophos, ut perspectiva, et non de alio sensu. Quapropter 
oportet quod sit specialis utilitas sapientiae per visum, quae 
non reperiatur in aliis sensibus. Et quod nunc in universal! 
jam teti^i, volo in particulari exhibere revolvendo radices 
hujus scientiae pulcherrimae. Potest vero aliqua scientia esse 
utilior, sed nulla tantam suavitatem et pulchritudinem utilitatis 
habet. [Et ideo est flos philosophiae totius et per quam, nee 
sine qua, aliae scientiae sciri possunt. Sciendum autem quod 
Aristoteles primo composuit hanc scientiam, de qua loquitur 
secundo Physicorum quod subalternatur res, et in libro de 
sensu et sensato, et redarguit Democritum quia non nominavit 
fiactiones reflexiones visus de opticis et de nervis concavis 
visualibus, qui est translatus in Latinum. Post eum Alhazen 
abundantius exponit qui habetur. Abundantius Alkindi etiam 
aliqua composuit, et auctores librorum de visu et speculis *.] 

1 This passage comes from the Magd. MS. and is not found in the other 
MSS. of Perspectiv a which have come to my knowledge. The first reference to 
Aristotle is, I suppose, to Nat. Auscult. lib. ii. cap. a, where Optic (OTTTI^) is 
spoken of as a distinct science, and is classed with Harmonic and Astronomy in 
opposition to pure mathematic. The expression subalternatur res is obscure. 
The second reference is to De Sensu et Sensato, cap. a. This apparently is 
the work which Bacon speaks of as ' translatus in Latinum.' 



B 2 
3d 

639Z 



4 OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 

CAPITULUM II. 

De virtutibus animae sensitivae interioribus, quae sunt 
imaginatio et sensus communis. 

Organs of Quoniam vero nervi optici, id est, concavi facientes visum, 

sensation . . ......... 

and per- onuntur a cerebro, atque auctores perspectivae virtuti distinc- 
ception. tivae mediante visu ascribunt judicia facienda de viginti 
speciebus visibilium, quae postea tangentur, nee scitur utrum 
ilia virtus distinctiva sit inter virtutes animae quarum organa 
sunt in cerebro distincta, multaque alia inferius tractanda 
supponunt certificationem virtutum animae sensitivae, ideo 
oportet a partibus cerebri et virtutibus animae inchoare, ut 
inveniamus ea quae ad visum sunt necessaria. Et auctores 
perspectivae dant nobis viam ad hoc, ostendentes quomodo 
a pelliculis cerebri et cute cranii descendunt nervi visuales ; 
sed nullus explicat omnia necessaria in hac parte. Dico ergo, 
sicut omnes naturales et medici et perspectivi concordant, 
quod cerebrum involvitur duplici pelle, quarum una vocatur 
pia mater, quae est immediate continens cerebrum ; et altera 
vocatur dura mater, quae adhaeret concavitati ossis capitis, 
quod cranium vocatur. Nam haec durior est, ut resistat ossi, 
et alia est mollior et suavior propter mollitiem cerebri, cujus 
substantia est medullaris, et unctuosa, in qua phlegma 
dominatur, et habet tres distinctiones, quae vocantur thalami, 
et cellulae, et partes. Et divisiones in prima cellula sunt duae 
virtutes : et est una sensus communis in anteriori ejus parte 
consistens, ut Avicenna dicit primo de Anima, qui est sicut 
fons respectu sensuum particularium, et sicut centrum respectu 
linearum exeuntium ab eodem puncto ad circumferentiam 
secundum Aristotelem secundo de Anima 1 , qui judicat de 
singulis sensibilibus particularibus. Nam non completur judi- 
cium de visibili antequam species veniat ad sensum communem, 
et sic de audibili et aliis, ut patet ex fine de Sensu et Sensato, 

1 This should be tertio. It is in the third book that most of Aristotle's remarks 
on Sensus communis are to be found, Cap. i and 2 ; cf. also De Somno et Vigilia, 
cap. 2 "Eart 8e TIS /cat KOIV}) 8vva.fj.is aicoXovdovca irdcrais, 77 Kal on opa Hal dtcovfi 
alaOdvcrar ov yap rr/ y' oif/et opa on opa, Kal Kpivei of) Kal ovvarai Kpivfiv on ere pa 
TO. yXvKfa rHuv \CVKWV cure yevffei ovr' o^et OVT' ap-fyoiv, dAAti nvt Koivca popica TUV 
a.ira.vr<av . 



PERSPECTIVAE PARS PRIM A: DIST. I. 5 

et secundo de Anima, et judicat de diversitate sensibilium, ut 
quod in lacte sit album aliud a dulci, quod non potest facere 
visus, ncc gustus, eo quod non discernunt extrema, ut Aris- 
toteles vult secundo de Anima. Et judicat de operibus sen- 
suum particularium, nam visus non sentit se videre, nee auditus 
percipitse audire, sed alia virtus quae est sensus communis, ut 
vult Aristoteles secundo de Somno et Vigilia. Ejus autem 
operatic ultima est recipere species venientes a sensibus particu- 
laribus, et complere judicium de eis. Sed non retinet eas 
propter nimiam lubricitatem instrument!* sui, secundum quod 
vult Avicenna primo de Anima. Et ideo oportet quod sit alia 
virtus animae in ultima parte primae cellulae, cujus officium est 
retinere species venientes a sensibus particularibus propter sui 
temperatam humiditatem et siccitatem, quae vocatur imagi- 
natio, et est area ac repositorium sensus communis, secundum 
Avicennam ponentem exemplum de sigillo, cujus speciem 
aqua bene recipit, sed non retinet propter sui superfluam 
humiditatem : cera vero bene retinet propter sui temperatam 
humiditatem cum siccitate. Unde dicit quod aliud est recipere 
et aliud retinere, sicut patet in his exemplis. Et sic est in 
organo sensus communis et imaginationis. Et tamen tota virtus 
composita ex his duabus, scilicet, quae occupat totam cellulam 
primam, vocatur phantasia. Nam ex secundo de Anima et 
de Somno et Vigilia et libro de Sensu et Sensato patet quod 
phantasia et sensus communis sunt idem secundum subjectum, 
differentes secundum esse, ut Aristoteles dicit, et quod phan- 
tasia et imaginatio sunt idem secundum subjectum, differentes 
secundum esse. Quapropter phantasia comprehendit utram- 
que virtutem, et non differt ab eis nisi sicut totum a parte. 
Et ideo cum sensus communis recipiat speciem, et imaginatio 
retineat earn, sequitur judicium completum de re, quod exercet 
phantasia. 

CAPITULUM III. 

De sensibilibus, quae sentiuntur a propriis sensibus, et sensu 
communi et imaginatione. 

Sciendum est, quod imaginatio et sensus communis et sensus 



6 OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 

Properties particularis non judicant per se nisi de viginti novem sensibili- 
hencied by bus ; ut visus de luce et colore ; tactus de calido et frigido, 
sense. humido et sicco ; auditus de sono ; olfactus de odore ; gustus 
de sapore. Et haec sunt novem propria sensibilia, quae suis 
sensibus, ut nominavi, appropriantur ; de quibus nullus alius 
sensus particularis potest judicare. Sunt autem viginti l alia 
sensibilia, scilicet remotio, situs, corporeitas, figura, magnitude, 
continuatio, discretio vel separatio, numerus, motus, quies, 
asperitas, laevitas, diaphaneitas, spissitudo, umbra, obscuritas, 
pulchritude, turpitude, item similitude et diversitas in om- 
nibus his, et in omnibus compositis ex his. Et praeter 
haec sunt aliqua, quae collocantur sub aliqua vel aliquibus 
istarum, ut ordinatio sub situ, et scriptura et pictura sub 
figura et ordinatione ; et sicut rectitude et curvitas, et con- 
cavitas et convexum, quae collocantur sub figura ; et mul- 
titude et paucitas, quae collocantur sub numero ; et sicut 
aequalitas, et augmentum, et diminutio, quae collocantur 
sub similitudine et diversitate ; et sicut alacritas et risus et 
tristitia, quae comprehendiintur ex figura formaque faciei ; 
et sicut fletus, qui comprehenditur ex figura faciei cum motu 
lachrymarum ; et sicut humiditas et siccitas, quae collocantur 
sub motu et quiete, quoniam ex sensu visus non comprehen- 
ditur humiditas, nisi ex liquiditate corporis humidi, et ex 
motu unius partis illius ante aliam, et siccitas comprehen- 
ditur ex retentione partium sicci, et ex privatione liquiditatis. 
Hie tamen considerandum, quod Aristoteles vult secundo 
de Generatione, quod humidum et siccum uno modo sunt 
qualitates primae, quae naturaliter elementis debentur, et per 
eas oriuntur inelementalis humiditas et siccitas, quae redu- 
cuntur ad primas, et causantur ab eis. De primis ergo dictum 
est, quod sunt sensibilia propria, et solo tactu perceptibilia. 
De aliis fit hie mentio. Prima enim humiditas est, quae de 
facili transit in omnes figuras male terminabiles de se, et bene 
termino alieno, ut in aere maxime, et deinde in aqua. Siccum 

1 * Intentiones particulares quae comprehenduntur sensu visus sunt multae, 
sed generaliter dividuntur in viginti duo, et sunt lux, color, remotio, situs, cor- 
poreitas, figura, magnitude, continuum, discretio, separatio, numerus, motus, 
quies, asperitas, laevitas, diaphaneitas, spissitudo, umbra, obscuritas, pulcritudo, 
turpitude, consimilitudo, et diversitas,' Alhazen, ii. 15. 






PERSPECTIVAE PARS PRIM A: DIST. I. 7 

e contrario, et hoc maxime in terra, secundario in igne. Hie 
vero vocatur humiditas pro liquido et lubrico, et siccum vocatur 
aridum et coagulatum. Et est sic de multis aliis, quae redu- 
cuntur ad species et modos visibilium principales superius 
enumeratos. Et haec omnia patent ex primo l Ptolemaei de 
opticis et ex secundo Alhazen de aspectibus, et ex aliis auc- 
toribus perspectivae. Et sunt sensibilia communia, de quorum 
aliquibus exemplificat Aristoteles secundo de Anima et in 
principio de Sensu et Sensato, ut de magnitudine, et figura, 
motu, quiete et numero ; sed non solum sunt ista sensibilia 
communia sed omnia praedicta, licet vulgus naturalium non 
consideret hoc, quia non est expertum per scientiam perspec- 
tivae. Nam sensibilia communia non sic dicuntur quia sen- 
tiantur a sensu communi, sed quia communiter ab omnibus 
sensibus particularibus vel a pluribus determinantur, et maxime 
a visu et tactu, quia Ptolemaeus dicit secundo perspectivae, 
quod tactus et visus communicant in omnibus his viginti. Et 
haec viginti novem, cum eis quae reducuntur ad ea, sentiuntur 
a sensibus particularibus, et sensu communi, et imaginatione, 
et non possunt hae virtutes animae de aliis sensibilibus per se 
judicare nisi per accidens. 



CAPITULUM IV. 

De investigation aestimativae et memoriae et cogitativae 
virtutis. 

Sunt autem alia sensibilia per se, nam bruta animalia The faculty 
utuntur solo sensu, quia non habent intellectum. Et ovis, si f j u f dge ~ 

men i. 

nunquam viderit lupum, fugit eum statim, et omne animal 
timet ad rugitum leonis, etsi nunquam audiverit prius nee 
viderit, et sic est de multis quae sunt nociva et contraria 
complexioni animalium. Et eodem modo de utilibus et 
convenientibus. Nam si agnus nunquam viderit agnum, 
currit ad eum, ct libenter moratur cum eo, et sic de aliis. 
Bruta ergo aliquid sentiunt in rebus convenientibus et nocivis, 

1 It seems that Bacon had access to the first book of Ptolemy's Optics, which 
is not now discoverable. [See Govi's edition, Turin, 1885.] 



8 OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 

Ergo est aliquid ibi sensibiliter praeter viginti novem praedicta, 
et praeter ea quae ad ilia reducuntur. Nam oportet quod sit 
aliquid magis activum et alterativum corporis sentientis quam 
lux et color, quia non solum inducit comprehensionem, sed 
affectum timoris vel amoris vel fugae vel morae. Et haec est 
qualitas complexionis cujuslibet rei qua assimilatur aliis in 
natura speciali vel generali, per quam conveniunt ad invicem 
confortantur et vigorantur, vel per quam difTerunt et contra- 
riantur et mutuo sibi invicem fiunt nociva. Unde non solum 
lux et color faciunt suas species et virtutes, sed longe magls 
qualitates complexionales, immo ipsae naturae substantiales 
rerum sibi invicem convenientes vel contrariae faciunt fortes 
species, quae immutant animam sensitivam fortiter, ut 
moveatur affectionibus timoris et horroris et fugae vel 
contrariis. Et hae species seu virtutes venientes a rebus, 
licet immutent et alterent sensus particulares et sensum 
communem et imaginationem, sicut aerem per quern transeunt, 
tamen nulla illarum virtutum animae judicat de his, sed 
oportet quod sit virtus animae sensitivae longe nobilior et 
potentior, et haec vocatur aestimatio seu virtus aestimativa, 
ut dicit Avicenna primo de Anima, quam dicit sentire formas 
insensatas circa sensibilem materiam. Sensibilis materia 
vocatur hie ilia, quae a sensibus particularibus et sensu com- 
muni cognoscitur, ut sunt viginti novem praedicta. Et insensata 
forma vocatur quae ab illis sensibus non percipitur per se, 
quia illi vulgo vocantur sensus, quamvis aliae virtutes animae 
sensitivae possint aeque bene dici sensus, si vellemus sic 
vocare, quoniam sunt partes animae sensitivae. Nam omnis 
pars animae sensitivae potest sensus dici, quia in veritate est 
sensus, et virtus sensitiva. Quod ergo dicitur, quod qualitates 
complexionales l non sentiuntur a sensu, intelligendum est 
quod a sensu particulari et communi, et imaginatione ; sed 
bene possunt sentiri ab aestimatione, quae licet non dicatur 
sensus, est tamen pars animae sensitivae. 

Animals Sed aestimatio non retinet speciem, licet recipiat earn sicut 
organ of sensus communis, et ideo indiget alia virtute in ultima parte 

1 Qualitates complexionales, as given in Magd., seems better than substantiae, 
the reading of the other MSS. 



PERSPECTIVAE PARS PRIM A : DIST. I. 

postremae cellulae, quae retineat species aestimativae et sit thought 
area ejus et repositorium, sicut imaginatio est area sensus 



communis, et haec est virtus memorativa, et hoc dicit Avi- of judge- 
cenna in primo de Anima. Cogitatio vero seu virtus cogitativa 
est in media cellula, quae est domina virtutum sensitivarum, 
et loco rationis in brutis, et ideo vocatur logistica, id est, 
rationalis, non quia utatur ratione, sed quia est ultima per- 
fectio brutorum sicut ratio in homine, et quia illi immediate 
unitur anima rationalis in hominibus. Et per hanc facit 
aranea telam geometricam, et apis domum hexagonam, eligens 
unam de replentibus locum, et hirundo nidum, et sic de 
omnibus operibus brutorum, quae sunt similia artificio 
humano. Et homo in somnis videt mira per hanc virtutem, 
et huic serviunt omnes virtutes animae sensitivae et obediunt 
tarn posteriores quam anteriores, quia propter earn sunt 
omnes. Nam species quae sunt apud imaginationem 
multiplicant se in cogitationem, licet apud imaginationem 
sint secundum suum esse primum propter phantasiam quae 
utitur illis speciebus ; sed cogitativa nobilius habet species 
illas, atque species aestimativae et memorativae fiunt in 
cogitativa secundum esse nobilius quam sit in eis, et ideo 
utitur omnibus virtutibus aliis tanquam suis instrumentis. 
Et in homine supervenit ab extrinseco et a creatione anima 
rationalis, et unitur cogitativae primo et immediate, et utitur 
ea principaliter sicut suo instrumento speciali, et ab ea fiunt 
species in anima rationali. Unde quando ilia laeditur, 
pervertitur maxime judicium rationis, et quando ilia est sana, 
tune bene et rationabiliter operatur intellectus. 



CAPITULUM V. 

De expositione auctoritatum contrariarum circa jam dictas 
virtutes. 

Sed textus Aristotelis Latinus 1 non ostendit nobis hanc 

1 Bacon had good cause to suspect the accuracy of the Latin translations of 
Aristotle, whether made from Arabic versions or directly from the Greek. But 
he exaggerates their defects ; and sometimes, perhaps, he finds it a convenient 



io OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 

Aristotle distinctionem, nam non expresse fit mentio nisi de sensu 

on this sub- , . ^ 

ject im- communi, et imagmatione, et memona. Quoniam autem non 
perfectly potest textus Aristotelis propter perversitatem translationis 

translated. :.....,.. ... . , . . . r . 

mtelligi ibi sicut nee alibi, et quoniam ubique Avicenna fuit 
perfectus imitator et expositor Aristotelis atque dux et 
princeps philosophiae post eum, ut dicit commentator super 
caput de Iride, propter hoc sententiae Avicennae, quae plana 
et perfecta est, adhaerendum est. Et licet translatores 
librorum Avicennae, ut in illo libro de Anima et in libro de 
Animalibuset in librismedicinae,alitertranstulerunt etvocabula 
mutaverunt, ita ut ubique non sit eadem intentio Avicennae 
translata, quoniam in libro de Animalibus Avicennae reperitur 
quod aestimatio est loco rationis in brutis, et sic aliquando 
invenitur alibi contrarietas respectu praedictorum, tamen non 
est vis de hoc quod diversi interpretes diversificantur in 
vocabulis, et aliquando a parte rei habent aliquam diversi- 
tatem ; sed tenenda est ejus sententia in libro de Anima, quia 
ibi ex principal! intentione discutit vires animae, alibi autem 
magis ex incidenti facit mentionem. Item ille liber est melius 

mode of expressing a difference from Aristotle, who even then was beginning ' 
to assert the supremacy which in the two following centuries became so 
dangerous. 

In the present instance the difference between Aristotle and the Schoolmen 
is a real one. Their studies of Arabian thinkers, and especially of Avicenna, 
had given them far sounder views of animal intelligence than those which 
Aristotle had held. Such passages as De minima, iii. io (tv rots aAXois a>oi? ov 
v6r)ffis ou5e \oyifffj,6s tariv, d\\d (pa.VTa.aia), or Polit. vii. 12 {IJLOVOV ^dp f-^ft \6yov~), 
or Nat. Auscult. ii. 8 (MaXtara 5e (pavepuv kirl r!av aAAa/j/ a ovre T)(yri ovre fafri- 
aavra ovre fiovXfvoafjifva wottf) show systematic refusal to admit anything like 
reasoning power in animals. Memory as (distinct from recollection) he allowed 
them, sensus communis, and phantasia, but not anything which could be called 
cogitativa, or the rudimentary syllogizing of which Bacon speaks. 

Turning to the psychology of Aquinas (S. T. Pars Prima, Quaest. Ixxviii. 
Art. 4), we find substantial accordance with Bacon's view. For though Aquinas 
does not specify cogitativa as a distinct faculty of animals as distinct from aestima- 
tiva, yet he says : ' Quae in aliis animalibus dicitur aestimativa naturalis in homine 
dicitur cogitativa, quae per collationem quandam hujusmodi inventiones invenit. 
Unde etiam dicitur ratio particularis cui medici assignant determinatum or- 
ganum, scilicet mediam partem capitis. Est eriim collativa intentionum indivi- 
dualium, sicut ratio intellectiva est collativa intentionum universalium.' Cf. the 
Quaestiones Naturales of Adelard of Bath, cap. xiv, Utrum bruta animas habent. 
The translation of the De Animalibus (printed 1500) is, as Bacon says, stuffed 
with Arabic words. The De Anima of Avicenna (newly translated) was printed 
1546. 



PERSPECT1VAE PARS PRIM A: DIST. I. it 

translatus longe quam alii ; quod manifestum est, quia pauca 
vel nulla habet vocabula aliarum linguarum, scd alii ejus libri 
habent infinita. Si quis vero consideret praedicta, necesse est 
ponere tres virtutes omnino diversas, secundum tres cellulas. 
Nam diversitas objectorum ostendit nobis diversitatem vir- 
tutum. Sensibilium enim duo sunt genera, scilicet unum 
exterius, ut viginti novem praedicta, aliud interius latens 
sensum exteriorem, ut qualitas complexionis nocivae vel 
utilis, seu magis ipsa natura substantial utilis vel nociva. 
Et ideo oportet necessario quod ex hac causa sunt duo genera 
sensuum, scilicet unum quod continet sensus particulars et 
sensum communem et imaginationem, quae moventur per 
primum genus sensibile : et aliud quod continet aestimationem 
et memoriam, quae feruntur in secundum genus sensibile. 
Sed propter operationum nobilitatem quam habet cogitativa 
respectu aliarum, ideo distinguitur ab aliis. Apud translatio- 
nem ergo Aristotelis vulgatam vocatur omnis virtus memoria, 
quae habet potestatem retinendi species, et ideo tarn area 
sensus communis quam aestimationis secundum hoc vocatur 
memoria. Et ideo quod hie vocatur imaginatio, comprehen- 
ditur sub memoria apud translationem Aristotelis quae est in 
usu vulgi. Sed proculdubio oportet tune quod memoria sit 
duplex et valde diversa, ita quod una erit area sensus com- 
munis et alia aestimationis ; et erunt diversae secundum 
speciem et secundum subjectum et organum et operationem. 
Et cum jam positae sint istae virtutes in cerebro, intelli- 
gcndum est, quod substantia cerebri medullaris non sentit, ut 
Avicenna docet decimo de Animalibus ; et in hoc corrigit l 
Aristotelem pia interpretatione et reverenda. 

Nam medulla in aliis locis corporis sensum non habet, et Relation of 
ideo nee hie. Sed est vas et area virtutum sensitivarum, ai 
continens nervos subtilcs in quibus sensus et species sensibiles 
consistunt. Sed considerandum est, ut omnis tollatur dubitatio, 
quod anima sensitiva habet duplex instrumentum seu sub- 
jectum: unum est radicale et fontale, et hoc est cor, secundum 

1 Aristotle was aware that the substance of the brain was not sensitive. In 
De Animalibus, lib. iii. cap. 19. he remarks- OVK <x f< 8* aiodrjotv TU atpa OLT,TJ- 
. ouS^ 5r) u 7*</>aAoy, oW u fiveAta OVK 



12 OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 

Aristotelem et Avicennam in libro de Animalibus ; aliud est 
quod primo immutatur a speciebus sensibilium, et in quo magis 
manifestantur et distinguuntur operationes sensuum, et hoc est 
cerebrum. Nam laeso capite accidit manifesta laesio virtutum 
sensitivarum, et laesio capitis est nobis magis manifesta quam 
cordis, et pluries accidit, et ideo secundum manifestiorem 
considerationem ponimus virtutes sensitivas in capite ; et haec 
est opinio medicorum, non aestimantium quod a corde sit fon- 
talis origo virtutum. Sed Avicenna in primo Artis Medicinae 
dicit, quod licet ad sensum opinio medicorum sit manifestior, 
tamen opinio Philosophi est verier, quoniam omnes nervi et 
venae et virtutes animae oriuntur a corde primo et princi- 
paliter, sicut Aristoteles duodecimo de Animalibus demon- 
strat, et Avicenna tertio de Animalibus. 



DISTINCTIO SECUNDA; 

Habens tria capitula. Primum est de origine nervorum 
qui ad oculum exiguntur. 

CAPITULUM I. 

Origin and Manifestis ergo his, ne aliquis scrupulus dubitationis in 

theoptic sec l uent ibus occurrat, consideranda est compositio oculi 1 , quia 

nerves. sine hoc nihil potest sciri de modo videndi. Sed auctores 

quidam minus dicunt, quidam plus, et in aliquibus diversifi- 

cantur. Auctores enim perspectivae transeunt generalius de 

his, supponentes naturales philosophos et auctores medicinae, 

tanquam omnis qui legit perspectivorum scientias praeviderit 

medicos et naturales. Et ideo sermo eorum in se est obscurus, 

1 This and the two following Distinctions deal with the anatomy of the eye 
and of the optic nerves. The description may be compared with that of 
Alhazen, lib. i. prop. 4-13, whom, however, Bacon has not followed blindly. 
Alhazen himself remarks at the end of his description : ' Omne quod diximus de 
tunicis oculi et compositione earum jam declaratum est ab anatomicis in libris 
anatomiae.' 



PERSPECTIVAE PARS PRIMA : DIST. If. 13 

nee intelligitur nisi recurratur ad intentionem medicorum et 
naturalium pleniorem. Propter quod necesse est hie aliquid 
uberius dici quam apud perspectives inveniatur. Et quamvis 
sit difficile certificare ista, et certificata explanare, tamen spero 
per auctores certos haec posse fieri manifesta. Sed ne singu- 
larum opinionum rivulos superflue deducam, recitabo compo- 
sitionem oculi praecipue secundum tres auctores, scilicet 
Alhazen in primo Perspectivae, et Constantinum ^ in libro de 
oculo, et Avicennam in libris suis ; nam hi sufficiunt et 
certius pertractant quae volumus. Non tamen possum sequi 
verba singula cujuslibet, quia aliquando contrariantur propter 
malam translationem, sed ex omnibus formabo unam veri- 
tatem. Concordant ergo omnes, quod duae sunt partes 
anterioris concavitatis cerebri, quas vocant ventriculos, vel 
concavitates, vel cellulas. Et hi ventriculi non possunt esse 
instrumenta sensus communis et imaginationis de quibus 
dictum est prius. Nam illi sunt ordinati secundum prius 
et posterius, hi autem sunt positi secundum dextrum et 
sinistrum, ut dicit Constantinus. Nam tota cellula cerebri 
potest dividi in partem anteriorem et posteriorem ut superius 
dictum est. Et nihilominus secundum dextrum et sinistrum. 
Et anterius ejus, scilicet locus sensus communis, habet dextrum 
et sinistrum, ubi sunt duo ventriculi quodammodo distincti. 
Et a pia matre, quae tegit utrumque ventriculum, exit nervus 
duplex, unus de dextro ventriculo, et alius de sinistro, et sunt 
nervi optici, id est concavi secundum dictos auctores. Et 
inchoatur concavitas non a medio anterioris partis cerebri, 
quia ibi est instrumentum odoratus, qui est unus nervus, 
habens ex lateribus duas carunculas similes summitatibus 
mamillarum, secundum quod docet Avicenna decimo de 
Animalibus. Sed secundum Avicennam, et auctorem perspec- 
tivae, et Constantinum, nervi isti visuales de quibus loquimur 
exeunt a fundo ventriculorum anterioris partis ; sicut Con- 

1 Constantinus Africanus lived in the middle of the eleventh century, and 
spent much of his life in Mesopotamia. His works were printed at Basle 1536 
and 1539. The second volume contains a short anatomical treatise, in which 
is a brief and not very accurate description of the brain and of the eye. It is 
dedicated to Desiderius, Abbot of Monte Cassino. 



14 OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 

stantinus exponit, docens respicere capita magnorum anima- 
Hum, cum occiduntur non in aestate nee in calore, et inveniet 
foramen parvum in cranio per quod transit nervus, et postea 
scrutetur caute panniculum piae matris ne frangatur, et 
inveniet nervum exire a fundo anterioris partis cerebri. 

Sed duo nervi, ut dictum est, a duabus partibus dextra 
scilicet et sinistra, secundum omnes concurrunt, et fiunt unus 
nervus, et post conjunctionem iterum dividuntur. Melius 
autem fuit ut concurrerent in foramine quam ante vel post. 
Nam sive sic sive sic, facerent duo foramina in osse capitis, 
sed melius est fieri per unum, quam per duo. Et os nrmius 
est, quanto minus perforatur. Ergo cum natura facit melioii 
modo quo potest, concursus erit in foramine cranii, a quo 
loco iterum dividuntur. Et nervus, qui venit a dextra parte, 
vadit ad sinistrum oculum, et qui a sinistra vadit ad dextrum, 
ut recta sit extensio nervorum ab origine sua ad oculos. Nam 
si ille qui venit a dextra parte anterioris cerebri, iret ad dextrum 
oculum, jam fieret angulus in nervo communi ubi concurrunt 
et fieret nervus curvus et non recte extensus ad oculum. Sed 
hoc impediret visum, quia visus semper eligit rectas lineas 
quantum potest. Et tune cum os oculi sit 
concavum habens foramen versus caput, 
ingreditur nervus foramen oculi et ex- 
pandit se in concavitate ossis ad modum 
instrument!, quo ponitur vinum in doliis. 
Sit ergo a b c cranium, et d sit dextra 
pars anterioris concavitatis cerebri, et e sit 
sinistra, involuta pia matre, a cujus fundo 
exeant a dextris et sinistris duo nervi 
concurrentes in foramine cranii, et postea 
se dividentes, ut nervus, qui venit a dex- 
tro, vadat ad sinistrum oculum qui sit y, 
et qui a sinistro, vadat ad dextrum, qui sit g, et ingrediantur 
foramina ossium concavorum, ut in ilia concavitate expan- 
dantur, ut patet in figura. Sed intelligendum quod sicut 
a pia matre fiunt duo nervi, sic a dura, et similiter a cute 
cranii, in qua exterius involvitur, et isti tres nervi sunt concavi, 
et concurrunt in foramine, et fit unus nervus habens tres 




PERSPECT1VAE PARS PRIM A : DIST. II. 15 

tunicas nervalcs, et iste nervus sic compositus vadit ad 
utrumque oculum, et uterque oculus habet naturaliter situm 
consimilem respectu concursus eorum in foramine, et aequalem 
distant iam ab eo, ut certius 1 compleatur visio. 



CAPITULUM II. 
De tunicis oculi compositis ex tribus nervis dictis. 

Oculus ergo habet tres tunicas seu panniculos, et tres The 
hu mores, et unam telam ad modum telae araneae. Et prima 
ejus tunica fit ex tunica nervi interioris, quae venit a pia matre 
secundum omnes auctores, et expanditur ab extremitate nervi, 
ubi ingreditur foramen ossis, et ramificatur ad modum retis 
concavi in prima parte sui, quae ideo vocatur rete vel retina, 
secundum Avicennam tertio libro Medicinae et secundum Con- 
stantinum, habens venas et arterias et nervos subtiles. Deindc 
pars ejus secunda est spissior, ut dicit Avicenna, et expanditur 
sphaerice usque ad anterius oculi habens foramen in medio 
suae anterioris partis, ut species lucis et coloris et caeterorum 
visibilium valeant pertransire per medium oculi usque ad 
nervum qui venit a cerebro. Nam hoc foramen opponitur 
directe extremitati nervi a qua expanditur retina, et ideo in 
hac tota tunica dicit Alhacen esse duo foramina, unum 
anterius, et aliud posterius quod est nervi concavi extremitas. 
Et haec pars ejus secunda vocatur uvea, quoniam est similis 
uveae, eo quod dimittit in anteriori parte sua foramen, sicut 
relinquitur in uva quando removetur suspensorium ejus, ut 
dicit Avicenna tertio libro Medicinae. Et a tunica nervi quae 
venit a dura matre, secundum omnes expanditur tunica oculi 
secunda, quae habet duas partes. Nam prima pars componitur 
ex venis et nervis et arteriis, et vocatur secundina, quia est 
similis secundinae; et secunda pars expanditur usque ad 
anterius oculi, et ibi apparet ejus pars manifesta, scilicet 
portio cujusdam sphaerae, quae circulatur super extremitatem 

1 Certius, the reading of the Harl. MSS. is better than citius, as given in J. 



16 OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 

uveae, et est sicut cornu clarum, et ideo vocatur cornea. Et 
componitur, ut Avicenna dicit libro memorato, ex quatuor 
tunicis subtilibus corticalibus, et sunt sicut cortices, ut, si 
excorticetur unus eorum, non propter hoc laedantur alii. Et 
factum est ita, ut sit haec tunica fortis propter laesiones et 
impressiones exteriores ab acre venientes, et turn est valde 
diaphana, ut multitudo tunicarum ejus non impediat transitum 
specierum rerum visibilium. Tertia tunica oculi fit ex ilia 
pellicula nervi tertia, quae venit a membrana corneae, et ejus 
pars prima conjungitur ossi oculi, et adeo est dura, et solida, 
et ideo dicitur sclerotica, reliqua vero pars extenditur usque 
ad corneam. Nam non completur haec tunica, sed deficit ei 
portio sphaerae, et est repleta carne pingui et alba, sicut 
videmus exterius in oculis, et vocatur consolidativa seu con- 
junctiva. Considerandum vero diligenter, quod uno modo 
dicuntur tres tunicae tantum, alio modo sex : et utraque 
consideratio vera est et rationabilis. Nam si integras tunicas 
consideremus, sunt tantum tres. Si vero consideremus partes 
posteriores distinctas a prioribus et nomine et re, sic sunt 
sex. Nam tres partes sunt a posteriori, et tres ab anteriori. 
Aliqui etiam voluerunt esse pauciores, et hoc multiplici 
consideratione ; sed de his non est curandum, quia violenta 
est eorum interpretatio, et deviat a recta ratione. Aliqui etiam 
septem l tunicas posuerunt ; sed falsum est, quia telam araneae 
pro tunica computaverunt, cum non sit : et illi, qui dicunt tres 
esse, totam primam tunicam vocant uveam, et totam secundam 
vocant corneam, et totam tertiam vocant consolidativam. Unde 
auctores perspectivae totam primam vocant uveam, et sic volo 
principaliter uti in modo videndi exequendo. Et ideo Alhazen 
dicit quod uvea habeat duo foramina, unum anterius, et aliud 
posterius quod est foramen nervi, a quo incipit expansio 
concavitatis uveae, unde extremitas nervi cum tota concavi- 
tate sequente usque ad foramen anterius est uvea secundurn 
veritatem. 

1 Constantinus took this view. 



PERSPECTIVAE PARS PR1MA : DIST. II. 17 

CAPITULUM III. 

De humoribus oculi, et tela araneae. 
Et ista tunica continet in se tres humores et unam telam. The 

humours of 
Nam ab antenon parte ilhus tunicae ontur una tela parva et the eye. 

subtilis ad modum telae araneae, et in hac continetur corpus, 
quod vocatur glaciale yel crystallinum, vel grandinosum, et est 
hoc corpus directe compositum super extremitatem nervi. 
Sed habet duas partes ; una est interior apud extremitatem 
nervi, et est similis vitro liquefacto, propter quod vocatur 
humor vitreus. Altera pars anterior est similis glaciei, et 
grandini, et crystallo, magis alba quam humor vitreus, et 
vocatur anterior glacialis, non habens aliud nomen proprium 
apud auctorem perspectivae. Sed vocatur apud alios humor 
crystallinus, vel glacialis, vel grandinosus, quia est similis eis, 
et totum corpus contentum infra telam sic vocatur ab hac 
parte sua. Deinde versus anterius oculi extra telam unus 
humor similis albumini ovi replet concavitatem uvae ante- 
riorem, et ab una parte contingit anterius glacialis, et ex alia 
ingreditur foramen uveae, et contingit usque ad corneam, ita 
quod hujus humoris convexitas sphaerica tangit concavitatem 
corneae, et vocatur humor albugineus. Erunt ergo cornea, et 
humor albugineus, et glacialis, et vitreus, et extremitas nervi 
consequenter, ut species rerum transeant per medium omnium 
usque ad cerebrum. Et dicit Avicenna quarto de Animalibus, 
quod retina ducit nutrimentum secundum veritatem ad partes 
oculi, et continet vitreum, ut dicit Constantinus, et auctor 
perspectivae concordat, volens quod pars uveae inferior con- 
tineat humorem vitreum, et in ultimo sui deferens sanguinem 
in venis suis et arteriis bene digestum, quo fiat et nutriatur 
vitreus humor, quatenus vitreus possit nutrire humorem 
crystallinum. Nam, ut Avicenna dicit tertio libro Medicinae 
humor vitreus est nutrimentum crystallini. Et hoc dicit Con- 
stantinus. Unde quia crystallinus est nimis albus et clarus, ei 
non competit sanguis pro nutrimento immediate, sed indiget 
nutrimento medio inter sanguinem et crystallinum, et hujus- 
VOL. II. C 



i8 OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 

modi est humor vftreus, qui est albior sanguine, et minus albus 
quam crystallinus. Et dicit Avicenna quod humor albugineus 
est superfluitas crystallini, et ideo opponitur in situ respectu 
sui nutrimenti, quod est vitreus, et propter hoc crystallinus 
est in medio eorum. Et humor vitreus replet totam conca- 
vitatem nervi usque ad sectionem communem, et est magis 
spissus quam anterior glacialis, uterque tamen est diaphanus, 
quatenus species rerum pertranseant in eis. Et humor crystal- 
linus vocatur pupilla, et in ea est virtus visiva, sicut in subjecto 
quod primo immutatur, licet non radicaliter, quoniam nervus 
communis est organum radicale, et ibi completur visio, quantum 
potest virtus visiva, ut sequentia demonstrabunt. 



DISTINCTIO TERTIA. 

Habens capitula tria. Primum est de sphaericitate et 
centris hurnoris vitrei et glacialis, et corneae, et humoris 
albuginei et uveaie. 

CAPITULUM I. 

The centres Considerafldum vero deinceps est de figura oculi et partium 
vature of e j us > et de centris tunicarum et humorum inveniendis : nam 
the various nae c stint omnino necessaria, sine quibus modus videndi non 

ocular . ^ 

structures, patescit. Oculus ergo totus accedit ad formam sphaencam, et 
tunicae similiter et humores propter proprietates sphaericae 
figurae laudabiles, quia est magis elongata ab impedimentis 
quam figura habens angulos, et est simplicior figurarum et 
amplior isoperimetrorum, ut dicit hie Alhazen auctor perspec- 
tivae. Sed in praecedentibus hae proprietates et aliae tactae 
sunt. Anterior vero glacialis est portio sphaerae diversae 
a sphaera cujus vitreus est portio : nam diversa corpora sunt, 
et diversarum diaphaneitatum. Et anterior glacialis est portio 
majoris sphaerae quam sit sphaera cujus humor vitreus est 
portio. Unde non sunt corpora sphaerica completa, sed sunt 



PERSPECTIVAE PARS PRIM A : DIST. III. 19 

portiones sphaerarum diversarum, et ideo cum hae sphaerae 
secent se, oportet quod habeant di versa centra. Et cum con- 
cavitas vitrei sit versus glacialem, tune ejus centrum est ultra 
centrum oculi versus anterius oculi. Similiter centrum ante- 
rioris glacialis est in profundo oculi. Sunt tamen ista centra 
super eandem lineam rectam quae intrat per foramen uveae 
anterioris et per foramen quod est in extremitate nervi, ubi 
incipit retina expandi. Corpora enim haec sic ordinantur, 
secundum auctores Perspectivae, videlicet quod a foramine 
ossis, ubi intrat nervus, extenditur nervus per aliquod spatium, 
et semper magis dilatatur, quousque veniat ad circumferentiam 
sphaerae totius glacialis, et consolidatur cum circumferentia 
ejus. Et tune super extremitatem nervi componitur totum 
glaciale, et continetur in inferiori parte uveae, quod Alhazen 
vocat punctum concavitatis uveae, in cujus ultimo est foramen 
quod est extremitas nervi, ubi incipit uvea. Sed medium totius 
glacialis, scilicet humor vitreus, est in orificio foraminis. Nam 
extremitas nervi continet medium sphaerae totius glacialis, ut 
dicit Alhazen, quod medium est humor vitreus ; et uvea con- 
solidatur cum circumferentia sphaerae glacialis. Et humor 
albugineus contentus in uvea contingit sphaeram anterioris 
glacialis, et ille replet foramen usque ad contactum corneae, 
non quod contingat corneam in puncto, sed per applicationem 
superficierum, sicut sphaera interior continetur ab exteriori. 
Quoniam autem superficies convexa corneae est continuata 
cum superficie totius oculi, et cum toto oculo, ut dicit Alhazen, 
oportet quod habeant idem centrum. Et quoniam superficies 
corneae concava est, aequidistans superficiei exteriori convexae, 
oportet quod utraque superficies corneae et oculus totus 
habeant idem centrum, per librum Theodosii de sphaeris : 
sphaerae enim aequidistantes continentes se, una continens et 
alia contenta, habent idem centrum, ut sphaerae mundi, sicut 
coelum stellatum, et sphaera ignis, similiter in aliis : centrum 
enim mundi est centrum omnium. Et quoniam concava 
superficies corneae, et convexa superficies humoris albuginei, 
qui est in foramine sunt sicut sphaera interior et exterior, 
oportet quod convexa superficies humoris albuginei habeat 
centrum idem cum praedictis. Sed quia superficies concava 

C 2 



20 



OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 



corneae non contingit uveam in puncto uno, nee applicatur ei ut 
sphaera exterior interiori,sed conjungitur ei in circumferentia sui 
foraminis, oportet quod cornea secet uveam, et ideo habebunt 
diversa centra. Et quoniam cornea est major sphaera quam 
uvea, quia continuatur cum superficie totius oculi, et uvea 
continetur infra sphaericitatem corneae, ideo oportet quod 
centrum corneae sit ulterius in profundo oculi, sicut patet ad 
sensum in corporibus sphaericis sic junctis ; et hoc patet per 
Theodosium de sphaeris, et Alhazen sic dicit. 



Ocular 

structures 

only 

partially 

spherical. 



CAPITULUM II. 
In quo explicatur dubitatio difficilis circa praedicta. 

Sed tune grandis est dubitatio, quid replebit spatium inter 
ea, ubi declinat sphaera minor a majore, et ideo aestimant 
multi quod humor albugineus diffundit se infra concavitatem 
corneae, ubi separatur uvea ab ea. Caeterum objicitur, quod 
cum humor albugineus sit concentricus corneae, tune contine- 
bitur in concavitate corneae, sicut sphaera applicata ei vel 
aequidistans ; sed non est aequidistans, quia tangit earn ; ergo 
applicabitur ei in concavitate sua, et replebit spatium quod 
est inter uveam et corneam. Sed contra hoc est, quod auctor 
Perspectivae non dicit hoc, sed semper quod sit intra uveam. 
Et ideo objecta solvuntur per hoc, quod partes oculi non sunt 
sphaerae completae, sed portiones sphaerarum, ut patet de 
partibus glacialis et sic de aliis quae antecedunt eas quae eis 
deserviunt principaliter, ut sunt anterius corneae, et humor 
albugineus in foramine uveae, et anterius uveae ; unde non est 
curandum hie nisi de sphaericitate portionum : et ideo cum 
loquitur de sphaericitate corneae, hoc non est nisi in portione 
ilia quae visui necessaria est, scilicet, quae est in anteriori 
parte oculi, alibi vero non est sphaerica. Et uvea licet in 
parte superiore sit sphaerica non tamen in inferior! : similiter 
albugineus non habet sphaericitatem concentricam corneae, 
nisi in foramine uveae, ubi ad corneam applicatur, infra enim 
uveam habet concentricitatem cum uvea. Et quia haec ita 



PERSPECTIVAE PARS PRIM A : DIST. III. 21 

sunt, non oportet quod humor albugineus currat inter corneam 
et uveam. Si enim essent corpora completae sphaericitatis, 
hoc exigeretur, sed non est sic. Sed ubi declinant cornea 
et uvea, diffundit se consolidativa, et replet quicquid replen- 
dum est inter consolidativam et corneam, vel cornea et uvea 
relinquentes sphaericitatem completam dilatant se, et exterius 
coeunt vel interius vel utroque modo, et replent omne quod 
oportet repleri. Et quia anterior glacialis in sua convexitate 
secat uveam, oportet similiter quod ejus centrum sit aliud ab 
uvea, et sit interius in profundo ; et quia totus oculus, et 
cornea, et humor albugineus habent aliud centrum ab uvea et 
in profundo oculi, sicut anterior glacialis, et haec requiruntur 
ut fiat visus in glaciali, melius est, ut dicit Alhazen, quod 
anterior glacialis habeat centrum idem cum istis. Et ideo 
totus oculus, et cornea, et humor albugineus, et anterior 
glacialis sunt concentrici. De anteriori vero glaciali citius 
manifestabitur in sequentibus, quod oportet ipsum habere 
idem centrum cum centro corneae et totius oculi, cum osten- 
detur fractio in vitreo humore. Interim sufficiat quod 
dictum est. 

CAPITULUM III. 
De centro et sphaericitate consolidativae. 

De consolidativa aestimatur, quod habeat centrum aliud ab The centres 
omnibus his interius in profundo. Sed auctor perspectivae ^tnre'of 
non dicit hoc, sed solum de uvea, et de humore vitreo, quod these struc- 
nec ad invicem nee cum aliis habeant centrum idem, atque identical 1 
arguendo quod centrum corneae et centrum uveae non sunt but . on one 
idem, dicit quod sphaera uveae non est in medio consolida- 
tivae, sed antecedens ad partem superficiei manifestae in 
anteriori ipsius oculi, et superficies manifesta oculi est ex 
sphaera majori sphaera uveae, quare centrum superficiei hujus 
manifestae erit interius in profundo quam centrum uveae. 
Sed superficies corneae manifesta et oculi, ut supponit ibi et 
postea exponit, sunt idem, ergo centrum uveae et corneae 
non sunt idem. Ex quo arguitur ab aliis, quod centrum 



22 OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 

concavae superficiei consolidativae et corneae sunt idem, 
propter hoc, quod per elevationem uveae a medio consolida- 
tionis ostendit uveam habere aliud centrum a centro corneae et 
totius oculi. Sed dicendum est, quod exterior superficies 
consolidativae non est concentrica interiori, ut patet ; nee etiam 
interior est sphaerica plene, quia replet spatium ubi separan- 
tur cornea et uvea, propter quod egreditur a recta sphaeri- 
citate, et descendit ad interius oculi in ilia parte magis quam 
alibi, et ideo cornea et interior consolidativa non sunt con- 
centricae. Sed si sphaera utraque, scilicet cornea et 
consolidativa, compleretur, tune jaceret cornea in concavitate 
consolidativae, et essent interior consolidativae et exterior 
corneae concentricae. Et cum superficies exterior consolida- 
tivae et interior non sunt concentricae, etiam exterior corneae 
et exterior consolidativae non erunt concentricae. Et etiam 
quia consolidativa non habet perfectam sphaericitatem ex- 
terius, ut dicit Alhazen, tendit enim in suo anteriori ad 
acuitatem, et ideo non recte habet centrum, a quo omnes 
lineae ductae ad circumferentiam sunt aequales, ideo nee 
extra nee intra est corpus vere sphaericum, et ideo ei non 
assignatur centrum ab Alhazen. Sic tamen potest habere 
punctum simile centro, quod erit ulterius in profundo oculi 
magis quam centrum alicujus alterius, ut patebit in figura. 
Si tamen volumus vitare omnem contentionem, possumus 
dicere quod superficies consolidativae exterior non est omnino 
sphaerica, sicut totius oculi, quia aliquantulum acuitur in 
anteriori parte, et sic non habebit totus oculus centrum 
sphaerae, nee superficies exterior consolidativae. Si vero 
interior superficies consolidativae sit sphaerica, tune non 
replet quod replendum esset inter corneam et uveam. Sed 
vel cornea contrahit se ad superficiem uveae, et profundatur 
declinando a vera sphaericitate, praeterquam in anteriori parte 
quae objicitur foramini, vel uvea se exaltat et exit in gibbosi- 
tatem exterius derelinquens veram sphaericitatem. Sed 
quamvis centra sint diversa in partibus oculi, tamen omnia 
sunt in eadem linea, quae est perpendicularis super totum 
oculum et partes omnes, quae transit per medium foraminis 
uveae, et per centra omnium, ac per medium foraminis in 



PERSPECTIVAE PARS PRIM A: DIST. III. 23 

extremitate nervi, super quern componitur oculus. Quae linea 
est axis oculi. per quam oculus videt in fine certitudinis et per 
quam discurrit super singula puncta rei visae, ut quaelibet 
ccrtificet successive, quamvis unam rem visibilem vel partem 
rei visibilis simul et semel comprehendat cum plena 
certitudine. Nam quia haec linea est perpendicularis super 
oculum et omnes ejus partes, ideo species veniens super earn 
est fortissima, quia incessus perpendicularis est fortissimus, ut 
habitum est in eis quae dicta sunt de multiplicatione 
specierum. Et illud necessum est, quatenus fortissime et 
certissime comprehendat quod debet. 

Protraham ergo figuram in qua haec omnia declarantur ut 
possibile est in superficie, sed completa ostensio esset in 
corpore figurato ad modum oculi secundum omnia praedicta. 
Et exemplum ad hoc potest esse oculus bovis et porci et 
aliorum animalium, si quis vult expefiri. Hanc autem figura- 
tionem aestimo meliorem sequenti, quamvis sequens sit 
antiquorum. Nam impossibile est quod centrum vitrei sit 
infra sphaeram anterioris glacialis, quia tune dextrum vide- 
bitur sinistrum, et e contra, ut inferius declarabitur : nee 
etiam in superficie corporis sui, quia tune species dextra 
nimis iret in dextram partem, et sinistra in sinistram, et 
nunquam concurrerent in nervo communi, quapropter erit 
extra versus anterius oculi. Et quoniam foramen uveae est 
parvum, et anterius glaciale minus, quia interius est, concentri- 
cum humori albugineo in foramine, tune oportet quod vitreus 
secet valde parvam portionem de glaciali, ut est c f d, ita 
quod vix potest per manum hominis figurari, nam huic 
portioni respondet m o foramen uveae, quod est hie majus 
quam foramen uveae in oculo cujuslibet hominis istius tem- 
poris. Determinatur autem quantitas foraminis per lineas 
extremas pyramidis visualis, quae est a b I. Nam sit a I 
basis pyramidis, quae est res visa, cujus species penetrat 
corneam sub pyramidali figura et intrat foramen, quae tendit 
naturaliter in centrum oculi, et in illud iret, nisi prius obviaret 
ei corpus densius, in quo frangitur, scilicet humor vitreus c h d. 
Propter hoc ergo sic posui centrum vitrei, et sic figuravi 
sphaeram ejus ; et patet quod sphaera ejus est minor sphaera 



24 OPERIS MAJORIS PARS QUINT A. 

anterioris glacialis. Sed in oculo non sunt sphaerae integrae, 
sed de illis sunt solum parvae portiones, ut sphaerae anterioris 
glacialis portio c f d, et vitrei portio c h d ; complevi tamen 
sphaeras in figuratione propter evidentiam centrorum et 
portionum. Deinde est uvea figurata in sphaera completa, 
praeterquam in ejus foramine m 0, et tamen non est in 
oculo completae sphaericitatis, ut dictum est, sed in ejus 



a 




FIG. 25 l . 

anteriori parte in qua est foramen, quia non requiritur 
sphaericitas ad visum, nisi in illo loco ; alias est irregularis 
figurae, ne vacuum intercidat inter uveam et corneam ; 

1 This figure is an exact copy of Reg. That of Harl. is similar. The alter- 
native diagram (Jebb, Tab. i. 30) is not given in these MSS., and Jebb's version 
of it is wholly unintelligible, as indeed is his rendering of this one, all letters, 
for instance, being omitted. It must be remembered that centrum vitrei here 
means centrum concavitatis vitrei. The vitreous humour is hollowed out in 
front to receive the lens or anterior glacialis. It will be noted that the circle 
of the vitreous curvature is slightly less than that of the anterior glacialis; i.e. 
the curvature of the lens is slightly different on its two faces. 



PERSPECTIVAE PARS PRIMA : DIST. III. 25 

et lineae c et d, quae trahuntur versus interius oculi, sunt 
in lateribus nervi uveae, inter quas lineas est foramen 
uveae, secundum quod est versus fundum oculi. Super 
quod foramen componitur vitreus, ut patet : nam apertura 
harum linearum terminatur ad extremitates portionis vitrei, et 
distantia ejus est inter c et d, et haec distantia inter latera 
nervi repletur humore vitreo usque ad nervum communem in 
superficie cerebri ; nervus tamen iste, in quo est haec t via 
humoris vitrei se diffundit et expandit in circuitu vitrei et 
glacialis et albuginei, usque ad foramen uveae anterius m o t 
quod opponitur foramini suo interiori, quod est c d. Deinde 
sequitur cornea, et postea consolidativa, ut vocatum est in 
figura 1 . 

1 It need not be said that the drawing here given is not intended by Bacon 
as a picture of anatomical structures, but as a geometrical diagram representing 
the various curvatures of the ocular media. 

The technical terms used by him need a few words of explanation. Con- 
solidativa means, generally speaking, the Sclerotic, the opaque strong fibrous 
tunic covering the greater part of the globe of the eye, and uniting in front 
with the transparent cornea. But Bacon is not quite consistent in the use of 
this term, since, in cap. ii, he seems to use it as comprehending, in addition to 
the Sclerotic, the muscular and other tissues filling the bony cavity of the orbit. 
(Alhazen's description of it is, ' pinguedo alba quae implet concavum ossis.') 
Uvea, as used by him, and also by Vesalius three hundred years afterwards, is the 
Choroid, inclusive of the Iris. The resemblance of the globe of the eye, when 
the Sclerotic is removed, to a dark grape plucked from the stalk, suggested the 
name : the opening where the stalk had been attached representing the pupil. 
Glacialis includes the vitreous humour and the lens : the former being called 
vitreus humor, the latter anterior glacialis or sometimes, anterius glaciale, or 
again humor crystallinus. Humor albugineus answers to what is now called 
the aqueous humour. Tela araneae appears to denote, in a somewhat confused 
way, the ciliary processes of the choroid, and also the capsule of the lens; or at 
least the anterior portion of this capsule. 

It will be observed that by centres, Bacon means centres of curvature. Thus 
the concave surface formed in the vitreous humour by the lens has its central 
point in the anterior part of the eye. The centres for the cornea and the 
anterior surface of the lens are identical. The centre for the globe of the eye 
(uvea) is somewhat anterior. Throughout the whole of this description, Bacon 
in the main follows Alhazen. (Cf. Alhaz. Opt. i. cap. 4, 5.) See, however, 
Alhazen's remark quoted on p. 12. Galen was well known to the Arabs in the 
ninth century through the translations of Thabit ben Corra and others. Note 
that Alhazen is often called by Bacon, auctor Perspectivac. 



26 OPERIS MAJOR1S PARS QUINTA. 



DISTINCTIO QUARTA. 

Habens capitula quatuor. Capitulum primum est de 
proprietatibus corneae, albuginei, et uveae. 



CAPITULUM I. 

Cornea, Tunicae vero et humores secundum Alhazen habent 

humour, proprietates suas laudabiles, ex quibus sequuntur utilitates 
uvea. visus, secundum quod ipse ostendit. Et prima utiiitas cornea 
est, quod cooperit foramen uveae, ne humor albugineus fluat, 
et est diaphana, ut transeant species lucis et colons per earn, 
quoniam non transeunt sensibiliter nisi per diaphana, ut prius 
verificatum in multiplicatione specierum 1 . Fortitude autem 
ejus est, ut non corrumpatur cito, quoniam est exposita aeri, et 
potest cito corrumpi ex fumo et pulvere et similibus, et ideo 
habet quatuor tunicas ut superius expositum est. Humor 
albugineus est diaphanus, ut pertranseant species in ilium et 
ultra. Humiditas autem ejus est, ut semper humefaciat 
humorem glacialem, et telam araneam, quae valde tenuis est, 
unde ex nimia siccitate posset corrumpi Uvea vero est nigra 
ut in pluribus, quatenus obscuretur humor albugineus et 
glacialis ita quod appareant in ea species lucis et colons 
debiles, quoniam lux debilis valde apparet in locis obscuris, et 
latet in locis luminosis ; et est aliquantulum fortis, ut retineat 
humorem albugineum, quatenus non resudet ex eo aliquod 
exterius ; et est spissa ut sit obscura. Et tamen invenitur in 
oculis hominum aliquando glauca, et multoties in oculis 
equorum, et hoc est, quia calor naturalis non potuit sufficienter 
digerere materiam uveae vel humorum, et ideo albescunt 
aliquantulum, quia actio caloris digerentis debilis in humido 
est causa albedinis. Vel aliquando accidit ex perfecta digestione 
humiditatis et victoria siccitatis, ut patet in foliis arborum 
in autumno. Et haec glaucitas oculorum vel potest esse 

1 This is not necessarily a reference to the special treatise on the subject. 
See vol. i. p. 114. 



PERSPECT1VAE PARS PRIM A : DIST. IV. 27 

propter uveam, nam si uvea est glauca, oculus est glaucus ; 
si nigra, oculus est niger. Vel potest causari glaucitas 
propter humores, quoniam si fuerint humiditates clarae, et 
fuerint positae prope extra, et fuerit crystallinus multae 
quantitatis, et albugineus sit modicus, erit oculus glaucus, nisi 
accidat contrarium a tunica. Et si fuerint humiditates 
obscurae, et crystallinus sit tendens ad interius oculi, et fuerit 
parvus et albugineus multus, ita quod faciat obscurationem, 
sicut aqua multum profunda quae submergit et cooperit res, 
tune oculus erit niger. Hoc voluit Aristoteles, et Avicenna 
decimo nono de Animalibus. 



CAPITULUM II. 
De proprietatibus anterioris glacialis. 

Anterior autem glacialis habet multas proprietates. Nam The lens, 
prima et principalis est, quod virtus visiva est tantum in eo, 
secundum Alhazen et caeteros. Alia enim omnia ante ipsum 
sunt instrumenta ejus, et propter ipsum. Nam si ipse 
laedatur, aliis salvis, destruitur visio, et si ipse sit salvus, et 
aliis accidat laesio, dummodo maneat eorum diaphaneitas, non 
destruitur visio, quin fiat ; nam dum remanet diaphaneitas 
inter glacialem continuata cum diaphaneitate aeris, non de- 
struitur visio, dummodo salvus sit ipse anterior glacialis. Et 
anterior glacialis est humidus, ut citius patiatur a specie lucis 
et coloris, nam bene sicca non de facili recipiunt impressiones ; 
et est subtilis, quia subtilitas corporis facit ad subtilitatem 
sensus ; et est aliquantulum diaphanus, ut recipiat formas 
lucis et coloris, et per ipsum transeant usque ad nervum 
communem ; et est aliquantulum spissus, ut retineat in eo 
diu species, quatenus appareant virtuti visivae, et possit 
fieri judicium. Nam si esset nimiae diaphaneitas, tune per- 
transirent species in eo, et non remanerent ut ficret aliquod 
judicium, et ideo oportet ut sit aliquantulum spissus, quatenus 
patiatur a speciebus passionem quae est de genere doloris. 
Videmus enim quod fortes luces et colores angustant visum et 
laedunt, et dolorem inferunt. Sed omnis actio lucis est unius 



28 OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 

naturae et colons similiter, nisi quod aliqua est fortior et 
aliqua debilior. Ergo visus semper patitur passionem quae 
est de genere doloris, licet non semper hoc percipiat, quando 
scilicet species sunt temperatae. Sed passio dolorosa non 
fieret in corpore, nisi sit bene densum, quia si esset nimiae 
raritatis, non maneret species quatenus actionem doloris 
posset facere. Et superficies ejus est ex majori sphaera quam 
humor vitreus, ut superficies ejus sit aequidistans superficiei 
anteriori visus, quatenus idem habeant centrum, quod est 
centrum totius oculi et corneae et humoris albuginei quae ei 
principaliter deserviunt ad actum videndi, et magis quam 
uvea. Et est superficies seu portio anterioris glacialis minus 
medietate sphaerae suae. nam aliter non sequeretur quod ejus 
centrum esset interius in profundo oculi, ut suppositum est. 



CAPITULUM III. 

De proprietatibus vitrei, telae, et nervi visibilis, et con- 
solidativae. 

Vitreous, Humor vero vitreus est spissior anteriori glaciali, quoniam 
sclerotic^' P rtet ) quod species quae non est perpendicularis frangatur 
in eo inter perpendicularem ducendam a loco fractionis, et 
inter incessum rectum, de qua fractione in parte praecedente 
de multiplicatione lucis est satis dictum. Et nisi sic fieret 
fractio nunquam perficeretur visio, ut inferius exponetur. Et 
est color vitrei magis albus quam sanguis, et minus albus 
quam anterior glacialis, quae est nutrimentum ejus, ut superius 
est praetactum. Et est portio minoris sphaerae, quatenus 
centrum sphaerae ejus sit diversum a centro anterioris 
glacialis, quoniam hoc necesse est propter fractionem praeno- 
tatam. Et ejus nobilissima proprietas est quod sensus, qui 
est in anteriori glaciali, continuatur in eo per totum nervum 
opticum usque ad ultimum sentiens, quod est in anteriori 
cerebro, ut dicit Alhazen. Circumvolvuntur vero hi duo 
humores una tela, quoniam humores nisi retinerentur, aliquo 
fluerent, et non remanerent secundum unam figuram. Et ista 
tela est valde rara, ut non occultet species, et est sphaerica, 



PERSPECTIVAE PARS PRIM A: DIST. IV. 29 

quia continet portionem sphaerae, quamvis aliae sint rationes 
de hoc, sicut de toto oculo et partibus ejus. Nervus autem, 
ut dicit Alhazen, super quern componitur oculus, est totaliter 
opticus, ut currat species in eo usque ad cerebrum, et quatenus 
species rei visibilis, et calor naturalis ei debitus et virtus primi 
sentientis veniant libere ad oculum, et ideo opticitas est idem 
quod concavitas. Consolidativa quoniam est exterior, ut 
congreget et conservet omnia, et est aliquantulum humida, 
ut melius praeparentur loca tunicarum in ea, quia citius et 
facilius capiunt figuram loci in ea propter mollitiem quam si 
esset dura ; et adhuc est humida, ut non accidat velociter 
siccitas in tunicis. Et est aliquantulum retentiva et fortis, ut 
conservet situs et figuras tunicarum, quatenus non alterentur 
cito ; et est alba, ut per ipsam forma faciei sit pulchra. 



CAPITULUM IV. 
De palpebris, ciliis, et toto oculo. 

Palpebrae autem sunt, ut conservent oculum apud somnum, Eyelids, 
et ut faciant oculum quiescere quando fatigatur a forti specie. lashes ' 
Et licet species sint temperatae adhuc, ne continue laboret 
oculus, indiget clausione palpebrarum. Et similiter nocet visui 
fumus et pulvis et alia, propter quod indiget clausione, et ideo 
sunt velocis motus, ut cito supponantur oculo cum appropin- 
quant nocumenta. Cilia vero sunt ad temperandam lucem, 
quando generatur visus, et propter hoc adunat aspiciens 
oculum suum, et constringit ita ut possit aspicere ab angusto, 
quando lux fortis nocuerit ei. Duos autem oportet esse 
oculos ex benignitate Creatoris, ita quod si uni illorum 
accideret occasio vel laesio, remaneat alter. Et iterum ut 
forma faciei sit pulchrior. Oculi autem ambo sunt con- 
similes in suis dispositionibus, et in suis tunicis, et figuris 
suarum tunicarum, et in situ cujuslibet tunicae respectu totius 
oculi ; et ambo habent consimilem positionem respectu nervi 
communis et cerebri. Et quamvis causae generales de 
rotunditate oculorum et partium suarum datae sint superius 
penes proprietates sphaerae, tamen oportuit specialiter ipsos 



30 OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 

esse rotundos propter duo, scilicet propter motum velocem 
ejus, ut possit visus discurrere quando volumus de uno visibili 
in aliud, et de parte una ejusdem visibilis ad aliam, quatenus 
quilibet comprehendatur in plena certitudine per hujusmodi 
motum velocem. Sed omnium figurarum sphaera est maxime 
apta motui. Atque oportuit oculos esse rotundos et partes 
ejus similiter, nam si esset planae figurae, species rei majoris 
oculo non posset cadere perpendiculariter super eum, quia 
lineae perpendiculares super planum tendunt ad puncta diversa, 
et singula secundum angulos rectos ut patet in figura. Nam 

lineae possunt cadere 
perpendiculariter super 
oculum f g, quod 
veniunt a c d visibili, 
quod aequatur oculo, 
~b sed ab a puncto et b non 
potest species venire 
perpendiculariter, sed ad angulos obliquos. Sed sensibilis actio, 
et talis qualis in visu exigitur, non est nisi quando species 
perpendiculariter cadit super visum. Cum ergo oculus videt 
magna corpora, ut fere quartam coeli uno aspectu, manifestum 
est quod non potest esse planae figurae nee alicujus nisi 
sphaericae, quoniam super sphaeram parvam possunt cadere 
perpendiculares infinitae quae a magno corpore veniunt, et 
tendunt in centrum sphaerae, et sic magnum corpus potest ab 
oculo parvo videri, ut patet in figura. 




d 



FIG. 26. 



DISTINCTIO QUINTA. 

Habens tria capitula. Primum est, quod species lucis et 
coloris exiguntur ad sensum. 

CAPITULUM I. 
Vision Habitis his, quae proponenda sunt propter modum videndi, 

takes place . , r 

through nunc oportet considerare quid sit iste modus, et quomodo fiat. 



PERSPECTIVAE PARS PRIMA : DIST. V. 31 

Et prime determinanda sunt, quae requiruntur ad visum rays of 
factum per lineas rectas. Primum autem quod hie consideratur colour" 
est, quod visus indiget specie rei visibilis, nam sine ilia non vide- P assin ? . 
bit, secundum quod Aristoteles dicit secundo de Anima, quod to eye. 
universaliter sensus suscipit species sensibilium ad hoc, ut fiat 
operatic sentiendi. Item oportet patiens assimilari per agens ; 
sed visus est virtus passiva, ut ostendit Aristoteles secundo de 
Anima, et ideo oportet quod assimiletur agenti, quod est 
visibile. Sed similitudo agentis non est nisi species, ut omnes 
sciunt. Item res continue facit speciem undique secundum 
omnes diametros. Sed cum obstaculum est inter speciem rei 
et visum non fit visus. Quando vero omne impedimentum 
amovetur, ut species ad oculum veniat, tune videtur res. 
Quapropter oportet, quod visio fiat per speciem ; sed prae- 
cipue per speciem lucis, et coloris. Quod enim colores 
operantur in visum, patet per hoc, quod cum aliquis aspexerit 
viridarium multae spissitudinis herbarum super quod oritur 
lux solis, et moretur in aspiciendo ipsum, deinde auferat visum 
suum et convertat eum ad locum obscurum, inveniet in illo 
loco obscuro formam illius lucis coloratam a virore herbarum. 
Et si in hac dispositione aspexerit visibilia alba in umbra, et in 
loco debilis lucis, inveniet colores rerum admixtos cum virore. 
Et si clauserit oculum et fuerit intuens in eo, inveniet in suo 
oculo formam lucis cum virore. Et eodem modo inveniet 
hujusmodi alterationem, si aspexerit colorem lazuleum vel 
purpureum, vel alium colorem fortem, ut quilibet potest 
experiri. Ergo oportet quod color operetur in visum. Sed 
lux magis; quoniam secundum diversitatem lucis orientis 
super visum et visibilia, accidit diversitas visionis in singulis. 
Nam lux multum excellens occultat visibilia caetera, et etiam 
laedit et gravat visum, et debilitat actionem videndi. Lux 
vero valde debilis non immutat visum ut oportet nee res 
revelat. Lux vero mediocris confortat visum in actione sua, 
et res denudat sufficienter. Quapropter species lucis maxime 
requiritur ad visum. Et iterum nos videmus, quod secundum 
diversitatem casus lucis ejusdem super eandem rem mutatur 
aspectus, et apparet visui color diversus, ut in collo columbae 
secundum quod vertit collum diversis sitibus ab luce, et sic 






32 OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 

de cauda pavonis. Similiter multae res, ut squamae piscium, 
vel quercus putrida, et vermis quidam et avis quae vocatur 
noctiluca, quando lux oritur, occultatur eorum lux, et videtur 
color : quando vero sunt in tenebris, tune lux eorum apparet. 
Manifestum est igitur, quod species lucis maxime operatur in 
visum. Et sine contradictione experimur, quod sine luce 
nihil videtur ; oportet enim quod lux extrinseca solis, vel 
stellarum, vel ignis sit praesens in acre, vel lux propria oculi 
multiplicata ab oculo, sicut accidit de oculo cati. Quapropter 
oportet semper speciem lucis requiri ad visum. 



CAPITULUM II. 
Quod visio non compleatur in oculis, sed in nervo. 

Vision Sciendum est, quod visio non completur in oculis secundum 

intlw e n e 0t ( 1 UO( ^ decent auctores Perspectivae. Nam duae species diversae 
but in the veniunt ad oculos, et diversitas speciei diversificat judicium, 
quia per diversas species judicabitur una res esse duae. 
Similiter per diversitatem judicantis. In duobus enim oculis 
judicia fiunt diversa. Ergo una res visa aestimabitur adhuc 
diversa. Oportet ergo quod aliud sit sentiens praeter oculos, 
in quo completur visio, cujus instrumenta sunt oculi qui 
reddunt ei speciem visibilem ; et hoc est nervus communis in 
superficie cerebri, ubi concurrunt duo nervi venientes a duabus 
partibus anterioris cerebri, qui post concursum dividuntur, et 
extenduntur ad oculos. Ibi igitur est virtus visiva, ut in fonte, 
et quia tune virtus fontalis est una, ad quam continuantur vir- 
tutes oculorum per medium nervorum opticorum, ideo potest 
una res apparere una, quantum est ex hac causa. Sed adhuc 
oportet quod duae species venientes ab oculis concurrant ad 
unum locum in nervo communi, et una fiat ex eis intensior et 
plenior, quam altera illarum. Naturaliter enim miscentur 
duae formae ejusdem speciei in eadem materia et eodem loco, 
et ideo non distinguuntur, sed fit una 1 postquam ad unum 
locum veniunt, et tune quia virtus judicans est una, et species 
una, fit unum judicium a re una. Cujus signum est, quod 

1 fit una, i. e. una species ; or una forma. 



PERSPECTIVAE PARS PRIM A : DIST. V. 33 

quando non veniunt species a duobus oculis ad unum locum 
in nervo communi, videtur una res duae. Et hoc patet, quia 
situs naturalis oculorum mutatur, ut si supponatur digitus 
alteri oculo aut obliquetur aliqualiter a loco suo, tune species 
ambae non veniunt ad unum locum in nervo communi, et tune 
videtur una res duae ; sicut accidit de lusco, qui non habet 
situm consimilem oculorum respectu nervi communis, et ideo 
suorum oculorum species, nisi diligenter caveat et rectificet 
situm eorum, venient ad loca diversa in nervo communi, et 
ideo ei saepius apparet unum duo. Sed naturaliter oculi 
bene compositi et sani habent situm consimilem respectu nervi 
communis, et ideo species duae veniunt ad eundem locum in 
eo et fiunt una, ut sic per unam speciem et unum sentiens fiat 
judicium unum de re una. Et experientia docet quod quando 
laeditur nervus communis, destruitur visio in oculis. et non 
destruitur virtus in nervo communi, propter laesionem ocu- 
lorum. Et quando curatur nervus communis, fit visio in oculis 
sanis, et quando oculi sanantur, iterum fit visio, propter hoc 
quod virtus in nervo communi fuit salva, et non destruitur in 
nervo communi. 

CAPITULUM III. 
De ultimo sentiente. 

Quoniam autem Alhazen dicit, quod istud ultimum sen- The act of 
tiens est in anteriori parte cerebri, videretur sic alicui, quod 



n 
esset sensus communis, et imaginatio, vel phantasia, quae the eye, 

. .. , but is com- 

sunt in anteriori cerebro, ut pnus dictum est : praecipue p i e t e d at 

cum ibi dictum sit, quod non completur judicium de aliquo the P oint 

J in the brain 

sensibih antequam veniat species ad sensum communem. w here the 
Sed dicendum est quod ultimum sentiens potest esse origo 
omnium sensuum, et sic non loquitur hie de ultimo sentiente : 
hoc enim est sensus communis in anteriori cerebri. Aliter est 
ultimum sentiens specialiter in visu, vel auditu, vel odoratu, 
vel aliis, loquendo de uno sensu particulari, et sic ultimum 
sentiens est nervus communis in visu respectu duorum ocu- 
lorum, qui sunt instrumenta, quae primo immutantur a visibili, 
VOL. II. D 



34 OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 

sicut carunculae similes summitatibus mamillarum ; nam ilia 
sunt instrumenta quae primo immutantur ab odore, et nervus 
ad quern continuantur apud anterius cerebri est radicale et 
fontale instrumentum olfaciendi. Quod autem dicit hie ulti- 
mum sentiens esse in anteriori parte cerebri, dicendum quod 
non sumitur hoc anterius cerebri pro cellula prima cerebri, sed 
locus propinquus ei, scilicet in foramine cranii, ubi est concursus 
nervorum ; quia enim est ante cerebrum et prope, vocatur 
anterius cerebri. Similiter est de instrumento olfactus ; nam 
oritur ex medio anterioris cerebri, et extenditur inter duas 
summitates uberum prope cerebrum, et propinquius quam 
nervus visualis, quia maxime necessanum est animali ut per 
odorem confortetur cerebrum. Et praecipue in homine, quia 
habet majus cerebrum respectu sui corporis quam aliud animal, 
ut dicit Aristoteles in libro de Animalibus. 

Et sic patet quod non solum oculi judicant de visibili, sed 
incipitur judicium in eis, et completur per ultimum sentiens, 
quod est virtus visiva fontalis in nervo communi. Et similiter 
patet quod oculi sentiunt, et non solum nervus com munis. 
Sed quoniam oculi ordinantur ad virtutem radicalem, et ab ilia 
fluunt virtutes ad oculos, et continuatur virtus sensitiva per 
totum nervum a nervo communi ad oculos, ut dicit Alhazen, 
ideo una est operatic visiva, et judicium quod perficitur per 
oculos et nervum communem. Et licet dicat, quod oculus est 
instrumentum ultimi sentientis, et medium inter ipsum et 
visibile, tamen oculus necessario habet judicium et virtutem 
videndi, licet incompletum. Nam angulus, per quem rei 
quantitas cognoscitur glacialem non excedit, atque ordinatio 
rei visae secundum esse suum fit in superficie glacialis, per 
quam ordmationem res distincte cognoscitur, et hoc est quod 
statim declaratur 1 . 

1 With the foregoing description the words of Alhazen may be compared. 
' Spiritus visibilis emittitur ex anteriori parte cerebri, et implet duas concavitates 
duorum nervorum primorum conjunctorum cum cerebro, et pervenit ad nervum 
communem et implet concavitatem ejus, et venit ad duos nervos secundos 
opticos, et implet ipsos, et pervenit ad glacialem, et dat ei virtutem visibilem.' 



PERSPECT1VAE PARS PRIMA : DIST. VI. 35 

DISTINCTIO SEXTA. 
De evacuatione confusionis videndi, habens capita quatuor. 

CAPITULUM I. 

In quo principaliter excluditur confusio videndi, quae videtur 
oriri ex parvitate pupillae. 

Considerandurn ergo est, quod, ut in superforibus verificatum Rays per- 
est 1 , actio naturalis completur per pyramidem, cujus conus est \ Q ^ 

in patiente, et basis est superficies agentis. Nam sic virtus ocular sur- 
face need 
venit a toto agente objecto patienti, ut prius declaratum est, alone be 

quatenus actio fortis sit et completa ; et ideo in visu sic consi<] 
exigitur, ut a tota superficie agentis veniat species. Sed licet 
in alteratione naturali patientium exigatur quod singulae pyra- 
mides veniant ad singulas partes patientis, propter hoc quod 
quilibet punctus patientis debet alterari, tamen in alteratione 
visus principaliter non exigitur nisi quod una pyramis veniat 
ab agente, et conus cadat in oculum, quae pyramis cadit per- 
pendiculariter super oculum, ita quod omnes ejus lineae sint 
perpendiculares super ipsum. Nam principaliter non requiri- 
tur, nisi quod visus percipiat distincte rem ipsam et certitudina- 
liter et sufficienter, et hoc fieri potest per unam pyramidem 
in qua sint tot lineae quot sunt partes vel puncta m corpore 
viso, super quas species singulae veniant a singulis partibus 
usque ad anterius glaciale in quo est virtus visiva. Et illae 
lineae terminabuntur ad singulas partes glacialis, ut ordinentur 
species partium rei visae in superficies membri sentientis sicut 
sunt partes in re ipsa ordinatae, quatenus distinctum fiat 
judicium de singulis partibus et non confusum. Et sunt istae 
lineae perpendiculares super oculum ut fortiores species veniant, 
quatenus posset fortiter et potenter ac sufficienter videre, et 
judicare de re ipsa secundum esse suum. Nam oculus aut non 

1 Cf. vol. i. p. 119. 
Da 



36 OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 

judicat, aut male per solas lineas non perpendiculares propter 
debilitatem speciei venientis per illas, quamvis tamen illae 
concurrentes cum perpendicularibus abundantius operentur ad 
cognitionem visibilis, lit inferius patebit. De perpendicularitate 
vero linearum et specierum, quare exigantur ad bonitatem 
actionis, satis habitum est in superioribus de multitudine 
specierum 1 . 

These may Sed nunc verificandum est, quod in superficie glacialis, licet 
through the s ^ m dica, potest fieri distinctio visibilis cujuscunque per 
pupil in ordinationem specierum venientium ab eis, quoniam species 

infinite . . ... - n 

numbers. rei > quantacunque sit, potest in mmimo spatio ordmate collo- 
cari, quia tot sunt partes minimi corporis, quot sunt maximi, 
quia omne corpus est divisibile in infinitnm, et omne quantum, 
sicut clamat tota philosophia. Et Aristoteles probat sexto 
Physicorum 2 , quod non sit divisio quanti ad indivisibilia, nee 
componitur quantum ex indivisibilibus, et ideo tot sunt partes 
in grano milii, sicut in diametro mundi, quod patet in figura. 
Si fiat triangulus vel pyramis magnae basis a b c, et subten- 
datur cono ejus linea brevissima e d, constat autem quod 
a quodlibet puncto lineae a b potest duci linea in c, quia 
T a puncto in punctum possumus lineam rectam 
ducere, et qua ratione ab extremitatibus basis 
potest duci linea in c, et ab aliis ejus punctis 
potest, et ab omnibus ejus partibus, quia 
lineae infinitae possunt ad unum punctum ter- 
minari. Hoc satis notum est. Si ergo omnes 

istae lineae pertingunt ad c, tune pertranseunt 
FIG. 27. , T 

per puncta d e lineae ; cum ergo non con- 
currant ante c, transibunt per diversa puncta in d e linea, quia 
si per idem punctum omnes vel aliquae transirent, fieret 
concursus ante c, sed positum est quod non. Si enim fieret 
concursus omnium vel aliquarum in aliquo puncto d e lineae, 
proculdubio tune post concursum separarentur ab invicem 
in infinitum, et non unquam concurrerent in c, ut patet ad 
sensum in hac pyramide breviori / g h. Quoniam ergo 

1 Cf. vol. i. pp. 120-123. 

2 De Nat. Auscult. vi. 3 (pavepov 8c KOI OTL irav crwe^fs Staipfrov els dei 
aiptra. Cf. Metaph. xii. 8, 9 ptyeOos S' c aStatpfTuv avyKeiaBai TTWS Svvaruv ; 





PERSPECTIVAE PARS PRIM A : DIST. VL 37 

species partium rei visae quantaecunque possunt ordinari in 
superficie glacialis propter divisibilitatem 
quantitatis quae vadit in infinitum, et quae 
ponit tot partes in parvo corpore quot in 
magno, non accidit confusio quando species 

magna venit ad parvam superficiem glacialis. 

> 
FIG. 28. 



CAPITULUM II. 

In quo evacuatur confusio secunda propter concursum 
radiorum declinantium cum perpendicularibus. 

Caeterum oportet quod excludatur alia confusio quae potest The 
fingi aliunde. Nam a qualibet parte rei visae exeunt species obll( l ue 
infinitae, ut in legibus l multiplications habitum est. Ergo neutralized 
tune ad quamlibet partem glacialis venit species a tota re, greater 
et singulae pyramides, quarum coni sunt in quolibet puncto force of 

, . . r , i_ the direct. 

ocuh et corneae et foramims uveae, et basis omnium est res 
visa. Et ideo quilibet punctus corneae et foraminis uveae 
habebit species omnium partium confusas in se ; quare fiet 
judicium confusum. Nee dicendum est, quod quilibet punctus 
oculi est divisibilis in infinitum, ut cadamus in cavillationem 
priorem. Quoniam nos hie accipimus punctum pupillae vel 
partem pro minimo sensibili in divisione partium pupillae, 
qua divisione hie utimur in distinctione partium membri 
sentientis secundum divisionem partium rei visae. Et prop- 
terea exclusa hac cavillatione possumus dicere, quod licet 
veraciter ad omnem punctum oculi et corneae veniat conus 
unius pyramidis a tota re, et quod species omnium partium 
sint ibi mixtae, tamen ad unum punctum oculi vel corneae 
et foraminis uveae non venit species perpendiculariter nisi 
ab uno puncto rei visae, quamvis ad eundem punctum veniant 
species infinitae declinantes ad angulos inaequales. Et ideo 
cum corpus oculi sit densius acre, oportet secundum leges 

1 speciebus, J. The reading of O., legibus, is better. Cf. vol. i. p. 117. 



OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 




FIG. 29 1 



fractionis superius determinatas quod omnes lineae 1 decli- 
nantes frangantur in superficie corneae. Et quia casus ad 
angulos inaequales debilitat speciem, et similiter fractio, et 
perpendicularis incessus est fortis, ideo species perpendicularis 
occultat omnes declinantes, sicut lux major et fortior occultat 
multas debiles luces, ut lux solis luces stellarum infinitas 

occultat, unde ad b punctum venit 
perpendicularis ab ipso , et ad idem 
b venit a b non perpendicularis, cum 
non cadat ad centrum oculi, et ideo 
occultatur species ipsius a, quamvis 
a puncto b possit species ipsius a 
venire ad glacialem per lineam b d 
fractam ; et ideo penes perpendiculares 
est judicium. Et quia species per- 
pendiculares sunt distinctae et ordi- 
natae in superficie visus, ideo accidit 
distinctio 3 . Pyramis ergo perpendiculariter veniens facit 
visum adeo fortem, ut per ejus fortitudinem occultentur 
formae declinantes, et nihilominus distinctum ut excludat 
confusionem quae accidere videtur ex radiis declinantibus 
infinitis qui occupant quodlibet punctum pupillae. Et haec 
pyramis dicitur pyramis visualis et radiosa, per quam fit visus 
principaliter. 

Somehow- Hoc dico, quia radii exeuntes a puncto rei a quo venit 

fraction re ~ species perpendicularis ad punctum oculi, licet non cadant in 

may take iH um punctum directe, sed ad alia puncta, tamen possunt ab 

vision. aliis punctis in quae cadunt pertingere, per fractionem in tunicis 

oculi, ad eundem locum glacialis et nervi communis ad quern 

species perpendicularis super oculum venit ab eodem puncto 

rei, a quo veniunt illae declinantes ; ut sic abundantius fiat 

visio cujuslibet partis rei visae, cum videatur per radios suos 

rectos et fractos. Sed de hoc fiet mentio in his quae de 

fractione dicentur. Atque propterea dixi fieri visum princi- 

1 illae, J. 3 The figure is omitted in J. 

3 The reading in O. is, ' accidit distinctio, ut per ejus fortitudinem occultentur 
formae declinantes. Pyramis ejus perpendiculariter veniens facit adeo visum 
fortem et nihilominus distinctum ut excludat confusionem/ &c. 



PERSPECTIVAE PARS PRIM A: DIST. VI. 39 

paliter per pyramidem radiosam : quoniam enim haec sola 
pyramis est perpendicularis super oculum, et cadit in foramen 
uveae, et directe opponitur centre oculi, ideo facit visionem 
bonam et principalem ; et tamen nihilominus possunt species 
venire extra istam pyramidem ad oculum, quae cadent non 
perpendiculariter super corneam, et frangentur omnes, ut sic 
fiat visus per eas ; sed debilis fiet, quia non perpendiculariter 
visa non manifeste apparent oculo. Et ideo possumus hie 
considerare duas pyramides ; scilicet principalem, quae cadit 
in foramen uveae, vel unam majorem, compositam ex hac et 
ex speciebus venientibus ex utraque parte foraminis super 
corneam ; quae tota sic aggregata non dicitur pyramis visualis, 
nee pyramis radiosa, cum tamen oculus per earn videat, sed 
aliquod principaliter et manifeste, ut omne illud quod cadit 
infra pyramidem visibilem, et alia oblique et debiliter, scilicet 
quae extra illam cadunt. Unde res potest esse ita magna, 
quod aliquod ejus cadet in pyramidem visualem, et bene 
videbitur, et alia a lateribus cadent extra pyramidem super 
oculum, et male videbuntur. Vel potest contingere, quod 
una res mediocris cadat in pyramidem visualem, et aliae res 
diversae videbuntur a lateribus. Vel potest esse, quod plures 
res parvae cadent in pyramide visibili, et a latere similiter 
cadent aliae. Sed semper videbitur principaliter et manifeste 
quod cadit in pyramide visibili, et nihil aliud. Maxime vero 
et in fine certitudinis videbitur illud, ad quod terminatur 
axis pyramidis visualis. Nam ille est perpendicularis super 
omnes tunicas et humores, et transit per omnia centra ; et ideo 
species quae venit super eum est fortissima et plenissima, et 
facit certificationem. Sed de hoc inferius fiet sermo. 

CAPITULUM III. 

In quo evacuatur confusio tertia propter mixtionem spe- 
cierum in acre. 

Sed adhuc non modica dubitatio est, circa evacuationem 
tertiae confusionis, quae l habet ad purum discuti in tractatu 

1 From quae to the end of the following sentence is omitted from J.'s text, 



40 OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 

Why rays de gcneratione et multiplicatione et corruptione et actione 

jectso?" specierum, sine quo tractatu non potest sciri perspectiva. 

many Sed tamen debet hie haec dubitatio propter necessitatem 

are not visionis aliquo modo brevius exponi, ne nimiam turbationem 

blended ingerat in modo videndi. Nam secundum veritatem species 

and blurred r 

in transit, colorum miscentur in omni puncto medii ; quoniam ex colonbus 
extremis fit medius, et ex duobus ejusdem naturae specificae 
fit una. Contraria enim scilicet extrema, dicit Aristoteles in 
decimo Metaphysicae 1 , medium faciunt, ut album et nigrum ; 
et duae albedines concurrunt in unum, quando sunt in eodem 
subjecto ; non enim in eodem loco et subjecto possunt nume- 
rari, sed fit una. Sed sicut est de coloribus, sic de speciebus 
colorum, nam species est ejusdem naturae cujus est agens 
earn, et ideo de genere colorum est species colorum, quoniam 
species albedinis non potest esse in substantia nee in alio 
praedicamento, quam in qualitate, nee potest esse in aliquo 
genere vel specie specialissima alia quam in albedine, non 
enim est nigredo vel viriditas, nee aliqua alia. Ergo relin- 
quitur quod species albedinis, quae est ejus similitudo, erit 
individuum in specie albedinis praedicamentali. Quapropter 
sicut albedo cum nigredine miscetur in eodem subjecto, sic 
species albedinis cum specie nigredinis. Et si hoc, ergo species 
mixtavenit ab omni puncto aeris ad oculum perpendiculariter, 
et tota pyramis radiosa erit mixta a loco mixtionis in aere, 
et hoc est necessarium. 

The reply t multitude philosophantium vult in hac parte illud im- 

ray is of pedire, et dicunt quod species habent esse spirituale in medio 

naturels ial et ' m sensu > et impo ni mt hoc Aristoteles et Averroes in libro de 

erroneous. Anima secundo. Et quia esse habent spirituale et non materiale, 

ideo non servant leges formarum materialium, et propter hoc 

non miscentur, quia propter esse materiale miscentur formae 

materiales. Et ideo ponunt, quod diversae species lucis in 

medio et lumina infinita numerantur in eodem puncto aeris ac 

and inserted in a foot-note. It should be restored to the text however, as 
it is found in the Harl. MSS. and in Combach's edition. [Cf. De Multiplicatione 
Specierum, Part III, cap. 3.] 

1 Apparently the reference is to Metaphys. lib. ix. 7, where proof is given 
that intermediate degrees must be of the same ytvos as the extremes. 



PERSPECT1VAE PARS PRIM A : D1ST. VI. 41 

distinguuntur, ac species coloris et omnes hujusmodi species 
rerum, ct propter hoc visus potest distincte videre res. Hie 
error est gravis valde : nam multa continet falsa et absurda, et 
oritur ex hoc, quod creditor quod oporteat ponere distinctionem 
visus, quam non aestimant fieri nisi species sint omnino dis- 
tinctae in acre. Primo ergo salvabo distinctionem visus, ut 
videatur quod non est necesse sic errare. Deinde evacuabo 
facilius errorem, et exponam auctores qui videntur esse con- 
trarii. 

Dico ergo, quod species habent esse materiale et naturale in The solu- 
medio et in sensu : et quod vera mixtione miscentur species [h^pre- ' 
contrariae, ut species albi et nigri et mediorum colorum, et ponderance 
quod una sit species duarum albedinum et duarum lucium, et ove r 
sic de caeteris speciebus ejusdem speciei praedicamentalis, Wlc i ne 
et a loco mixtionis veniet species mixta ad oculum, et tota 
pyramis mixta erit. Sed species unius visibilis habet princi- 
palem et primam multiplicationem, caeterae autem habent 
accidentalem. Principalis autem multiplicatio seu prima est 
recta, fracta, et reflexa, et venit ab agente, ut superius veri- 
ficatum est. Accidentalis vero seu secundaria non venit ab 
agente, sed a specie principali ; sicut est de luce, quae venit 
ad angulos domus a radio solis cadente per fenestram ; et haec 
est ita debilis ut non habeat comparationem ad principalem, 
nee ducit oculum in rem a qua venit multiplicatio. Unde homo 
in angulo domus habens speciem secundariam lucis Solaris in 
oculo non videt solem sed radium cadentem per fenestram. 
Si vero ponat oculum ad radium principalem bene videbit 
solem. Dico ergo quod sicut radius perpendicularis occultat 
omnes declinantes qui cum eo terminantur ; sic radius 
principalis occultat omnes radios accidentales. Unde in d 
puncto est vera mixtio albedinis, nigredinis, et rubedinis, et ab 
eo venit species mixta usque ad oculum super lineam d e. Sed 
in linea d e non est principalis multiplicatio nisi ab ipso b 
visibili, non ab a neque c, sed accidentalis et secundaria; quia 
non venit multiplicatio similis a et c nisi a speciebus eorum 
non ab ipsis. Sed principalis multiplicatio occultat omnes 
accidentales, sicut perpendicularis occultat omnes declinantes 
ei conterminales. Et sic tota pyramis est mixta ubique, sed 



OPER1S MAJORIS PARS QUINTA. 



Additional 
proof. 



nulla mixtio secundum multiplicationem principalem venit 
ad oculum. 

Et istud confirmatur per hoc, 
quod quando colores diversi habent 
eandem multiplicationem princi- 
palem, tune apparet oculo color 
mixtus ; ut quando vitrum vel crys- 
tallus, vel aliud corpus perspicuum 
coloratum opponitur visui, et aliud 
corpus densum retro illud per- 
spicuum sit in directo illius et visus, 
tune species utriusque corporis 
vadit in visum in eodem loco 
secundum multiplicationem princi- 
palem, et ideo mixtus color apparet. 
Et ideo per oppositum color sim- 
plex apparebit, quando unus color 
multiplicat se secundum lineam 
principalem, et alius accidentaliter, 
FlG - 3- licet in eodem loco. Si ergo philo- 

sophantes istam visus distinctionem adverterent, nunquam 
ponerent species non misceri in medio, quia propter distinc- 
tionem visus, quam nesciunt salvare, cadunt in ilium errorem. 
Et si dicatur, quod sicut species illae miscentur principal! 
mixtione in quolibet puncto aeris, sic in oculo ; ergo tune erit 
confusio plena, quia vera et principalis erit ibi mixtio ; dicen- 
dum est, quod vera et principalis potest esse mixtio in quolibet 
puncto oculi ; sed una sola species in uno puncto erit perpen- 
dicularis, quae cadit in centrum oculi, et omnes aliae erunt 
declinantes, ut sunt a /i, eg, et ideo occultabuntur, et non fiet 
judicium de eis, sed de perpendiculari quae est b e> et per earn 
de re ipsa quae est b l . 




1 The figure in J. is incorrectly drawn ; and further, as no reference is made 
to it in the text, the reasoning is made difficult to follow. 



PERSPECT1VAE PARS PRIM A : DIST. VI. 43 



CAPITULUM IV. 

In quo probatur vera mixtio specierum in quolibet puncto 
medii, cum evacuatione cavillationum in contrarium. 

Cum autem dicunt, quod species habet esse spirituale in Proof that 
medio, hoc non est secundum quod spirituale sumitur proprie material? 
et primo, a spiritu, secundum quod dicimus Deum et angelum not spirit- 
et animam esse res spirituales : quia planum est quod species 
rerum corporalium non sic sunt spirituales. Ergo de necessitate 
habebunt esse corporate, quia corpus et spiritus opponuntur 
sine medio. Et si habent esse corporale, etiam habent esse 
materiale, et ideo debent servare leges rerum materialium et 
corporalium, et ideo misceri, quando sunt contrariae, et una 
fieri, quando sunt ejusdem speciei praedicamentalis. Et hoc 
iterum patet, quoniam species est similitude rei corporalis et 
non spiritualis : ergo habebit esse corporale. Item est in 
medio corporali et materiali, et omne quod recipitur in alio 
est per modum recipients, ut dicitur in libro de Causis, et 
Boetius dicit in libro quinto de Consolatione. Ergo oportet 
quod habeat esse corporale in medio corporali. Caeterum 
species facit operationem corporalem, ut species caloris cale- 
facit corpora, et exsiccat, et putrefacit, et sic de aliis speciebus. 
Ergo cum hoc facit calorem univoce, et mediante calore facit 
alia, necesse est quod sit res corporalis, quia res spiritualis non 
facit actionem corporalem univoce. Atque maxime facit ad 
hoc, quod species est ejusdem essentiae cum effectu agentis 
completo, et fit ille, quando agens invalescit super patiens. 
Quoniam in principio, quando ligna calefiunt, dum adhuc 
manent ligna, habent speciem ignis, et postea fortificatur actio, 
et species promovetur in ignem completum, quando ignis 
corruperit naturam specificam lignorum, et fit flamma, et 
carbo. Non ergo differt species a carbone et flamma, nisi 
sicut incompletum a completo, sicut embryo a puero, et puer 
a viro. Sed constat quod completum est materiale: ergo 
et incompletum, ubicunque accipiamus ea, quia incompletum 
fit completum. Manifestum est ergo, quod species rerum 



44 OPERIS MAJORIS PARS QUINT A. 

corporalium et materialium habebimt semper esse materiale 
et corporale, unde insania est contrarium sentire. 
How the Cum ergo Aristoteles et Averroes dicunt, quod species 

error arose. -, , .... . . 

habet esse spirituale in medio et in sensu, patet quod non 
sumitur spirituale a spiritu 3 nee proprie. Ergo aequivoce et 
improprie, et hoc est verum. Nam pro insensibili sumitur : 
quia enim omne vere spirituale, ut Deus, angelus et anima, est 
insensibile, et non cadit sub sensum, ideo convertimus terminos 
et insensibilia vocamus spiritualia. Sed hoc est aequivoce, et 
extra verum et proprium sensum rei spiritualis. Unde species 
rerum non cadunt sub sensu forti et distinguenti et per se : 
cum enim nihil sit sensibile per se nisi densum, quia id solum 
potest visum terminare, lux vel species colon's in acre per- 
spicuo non est visibilis per se, sed per accidens, quia scilicet 
aliquod densum est ultra aerem, ad quod visus terminatur, et 
sic percipit perspicuum esse in medio ad quod non terminatur 
visus, et per consequens claritas lucis in eo apparet. Et simi- 
liter cum cadit per fenestram radius, videtur per accidens 
propter figuram determinatam fenestrae a qua figuratur lux, 
et propter loca opaca undique, ut sic oppositum juxta suum 
contrarium positum facilius appareat. Similiter quando radius 
Solaris transit per vitrum vel per pannum fortiter coloratum, 
apparet species colons in opaco. Sed hoc est dupliciter 
per accidens, turn propter nimiam claritatem lucis respectu 
colons, turn respectu opaci, quod luci opponitur. Et in 
corporibus stellarum videtur species lucis Solaris, sed non per 
earn, sed propter densitatem corporis stellae, quae densitas 
terminat visum ; et densum etiam est causa illuminationis, ut 
superius est annotatum. His ergo casibus videtur species per 
accidens, et similiter aliquando propter debilitatem visus 
nimiam et propter negligentiam videndi, sicut in certis casibus 
exponetur inferius. Et quia solum per accidens, ut ex defectu 
visus et negligentia videndi, possunt aliquando quasi a casu 
species visibilium percipi quodammodo, ideo non dicuntur 
visibiles nee sensibiles simpliciter, et nomine absoluto. Simi- 
liter in tangibilibus et odorabilibus et aliis speciebus sensibi- 
lium, nee per se nee per accidens accidit sensus de eis, et ideo 
species sunt insensibiles. Et quia insensibiles sunt, vocantur 



PERSPECTIVAE PARS PRIM A: DIST. VI. 45 

spirituales : sed haec spiritualitas non contradicit corporalitati 
nee materialitati in rebus materialibus et corporalibus. 

Quod etiam species concurrant in unam, et quod vere fiat True 
una ex pluribus, patet per auctorem perspectivae Alhazen l , 
et per Ptolemaeum, qui hoc dicunt, et per ea quae dicta sunt 
de primo sentiente. Nam oportet quod in eo duae species 
venientes ab oculis fiant una, ut res visa appareat una, et non 
duae. Et dicit Alhazen in primo libro quod luces miscentur 
medio ; et Ptolemaeus manifeste docet mixtionem specierum 
in libro tertio. Quod autem Alhazen per experimentum 2 
vult probare, luces non misceri in acre, cum tres candelae 
opponuntur uni foramini ; nam tune luces apparent ultra 
foramen distinctae, ergo et in foramine, ut videtur dicere: 
dicendum est, quod uno modo intelligitur vera mixtio, et alio 
modo dicitur esse distinctio. Nam in veritate miscentur in 
foramine; sed quia lux incedit directo incessu, dum in eodem 
medio multiplicatur, ideo oportet quod lux cujuslibet candelae, 
sicut ante foramen per diversas lineas rectas transivit, sic ultra 
foramen quantum ad multiplicationem principalem, et ideo 
incessus primi et principales dividuntur ultra foramen sicut 
ante. Sed multiplicatio accidentals duarum candelarum 
decurrit cum multiplication principali tertiae candelae, et 
sic est mixtio ultra foramen. Sed quia multiplicatio acciden- 
talis non ponitur in nervum cum principali, nee visus de ilia 
judicat, quia occultatur per principalem, ideo non apparet 
nobis confusio, nee mixtio in locis ubi cadunt lumina cande- 
larum. Est ergo mixtio in casu luminum, scilicet accidentalis 
lucis cum principali ; et auctor negat apparentiam mixtionis, 

1 Alhazen, i. cap. 5, 28. Cf. Ptol. Opt. p. 79 (ed. Govi). Ptolemy deals 
specially with the union of the tvfo/omtae ( = species, or impressions) received 
by the two eyes. Alhazen, in the passage referred to, is speaking of the 
mixture of/onnae in the medium. His account of the matter is less clear than 
Bacon's. ' Proprietas coloris et lucis est,' he says, ' ut formae eorum exten- 
dantur secundum verticationes rectas.' Bacon admits the mixture, but asserts 
the preponderance of the vertical radiation. With regard to the experiment 
with the candles, the only difference between Alhazen and Bacon seems to be 
that the latter asserted that a mixture of rays took place in the opening, from 
which secondary rays proceeded. The distinctness, however, of the image of 
each candle is obvious to any one who tries the experiment 

2 Alhazen, i. cap. 5, 29. 



46 OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 

quia occultatur, atque negat mixtionem principalium multi- 
plicationum in locis ubi cadunt ; et hoc concede ; et turn est 
ibi mixtio quam dixi de foramine. Dico vero quod lux con- 
siderata ut est in foramine absolute, oportet quod misceatur 
naturali mixtione, et fiat una lux mdivisa, et hoc non negat. 
Sed si consideremus luces in foramine in quantum natae sunt 
ad incessus rectos principales divisos post foramen, sicut ante, 
sic dicuntur dividi et non misceri. Unde absolute loquendo 
miscentur, sed respectu incessuum principalium diversorum, 
in quos ipsae luces jam derivandae dicuntur esse in foramine, 
divisae et distinctae. Sed sic esse distinctum est aequivoce 
acceptum, nee opponitur verae mixtioni absolute, quia hoc est 
effective, non fornraliter : solum enirn in foramine dicuntur esse 
distinctae, quia faciunt post foramen incessus distinctos, sicut 
sol dicitur calidus, quia facit calorem, non quia informetur 
calore. Quicunque ergo vel stoici, vel philosophi, vel qui- 
cunque sapientes antiqui dicunt, quod species lucis et coloris 
vel aliae species simul sunt distinctae in medio. non est hoc 
intelligendum absolute, sed quia faciunt incessus distinctos 
principales ultra locum mixtionis, sicut ante l . 

1 The problem discussed by Bacon in the two foregoing chapters is one that 
presented great difficulties to natural philosophers, not merely in antiquity and 
in the middle ages, but down to a period at least as late as the middle of the 
eighteenth century. Assuming that light, heat, or sound were conveyed to 
our senses by progressive disturbances of the medium interposed between the 
sensory organ and the object apprehended (and this, as will be seen, was 
Bacon's view), how was it that these lines of disturbance proceeding simul- 
taneously from different objects or from different points in the same object 
did not produce confusion when they intersected ? The explanation offered by 
some that these lines of radiating force were of immaterial and spiritual 
nature, and therefore like other spiritual things had no relation to space, Bacon 
rejects as an untenable evasion of the difficulty : one of the barren solutions 
characteristic of scholastic logic when unimpregnated by scientific research. (Cf. 
Mult. Sp. iii. 2.) His own solution was that the line of force which impinged 
vertically on the sense-organ was so much more effectual than those which 
fell upon it obliquely as to neutralize them. The solution was at least real, 
so far as it went ; though of course entirely insufficient. But it was much to 
have conceived distinctly the importance of the problem. For a better solution 
the world had to wait until Daniel Bernoulli solved the problem of the 
coexistence of small oscillations ; proving that the oscillations due to different 
causes went on as though each took place separately. (Cf. Comte, Philosophic 
Positive, i. 530, ed. Littre.) 



PERSPECT1VAE PARS PRIM A : DIST. VII. 



47 



DISTINCTIO SEPTIMA. 

Habens capitula quatuor. Primum evacuat errorem visus, 
qui fieret si vitreus et glacialis essent ejusdem naturae. 



CAPITULUM I. 

Postquam evacuata est confusio videndi, nunc ostendum The vi- 
est quomodo alia, in quibus inest error, vitentur. Nam si f s " s r than 
radii pyramidis visualis concurrant in centrum anterioris lens > s <> 
glacialis, tune oportet quod dividantur ab invicem, et quod entering 
fuit dextrum fiat sinistrum et e contra, et superius fiat frorn . latter 

. . . . is refracted. 

mferius, et sic totus ordo rei visae mutabitur, ut facile patet in 

figura : et ita non veniet species dextrae DEXTRUM SIN.STRUM 

partis rei ad locum suum, sed ad con- 
trariam partem, et sic de sinistro, et de 
aliis differentiis positionis. Quatenus 
ergo hie error vitetur et species dextrae 
partis currat secundum suam partem, 
et sinistra secundum suam, et sic de 
aliis, oportet quod sit aliud inter anterius 
glacialis et inter centrum ejus, quod 
impediat hujusmodi concursum. Et ideo 
ingeniata est natura, ut poneret humorem 
vitreum ante centrum glacialis, quod est 
alterius diaphaneitatis et alterius centri, 




FIG. 31. 



ut posset fieri fractio in eo, quatenus radii pyramidis elongentur 
a concursu in centrum anterioris glacialis. Cum ergo omnes 
radii pyramidis radiosae praeter axem, qui transit per omnia 
centra, sint declinantes ad angulos obliquos super humorem 
vitreum, quod est alterius diaphaneitatis, oportet quod omnes 
illi radii frangantur in ejus superficie, sicut superius in fractio- 
nibus certificatum est. Et quoniam humor vitreus est densior 
anteriori glaciali, ideo oportet, quod fractio fiat inter incessum 
rectum et perpendicularem ducendam a loco fractionis, ut 



4 8 



OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 



m 



in multiplicationibus specierum patuit. Quapropter oportet 
quod radius m q> cum venit in puncto q in superficie vitrei 
humoris, qui est g df, non transeat per rectum incessum in 
a centrum anterioris glacialis, quod est g hf, sed frangetur 
in puncto q, inter incessum rectum qui est q a et inter 
perpendicularem ducendam a loco fractionis, qni est ^, in 
humorem vitreum, qui perpendicularis est b I ; nam b I vadit 
p in centrum humoris vitrei 1 , quod 
est b. Et sic species dextra semper 
ibit secundum partem suam usque 
veniat ad punctum nervi communis, 
qui est c, et non ibit secundum 
partem sinistram. Eodem modo p tt 
radius non curret in a centrum ante- 
rioris glacialis, sed frangetur inter 
incessum rectum, qui est u a, et per- 
pendicularem b s ducendam a loco 
fractionis, qui est w, et sic / u radius 
curret ad punctum nervi communis 
in c y et fiet semper secundum partem 
sinistram. Et sic est de speciebus 
venientibus ab aliis partibus omnibus, 
quod semper ibunt secundum vias 
sibi debitas, et per situm quern debent 
habere, ut nullus error accidat. 
Quoniam vero nervus repletur a vitreo humore consimili usque 
ad nervum communem, ideo non est alia fractio, sed currit 
species uniformiter sine fractione, nee in aliquo immutat inces- 
sum rectum, nisi secundum tortuositatem nervi. Et in hoc est 
miranda potestas virtutis animae, quod facit speciem sequi 

1 It must again be repeated that by centrum Bacon means the centre of 
curvature of the concave surface of the vitreous humour formed by the convexity 
of the lens. So, too, the centrum anterioris glacialis means the centre of cur- 
vature of the anterior surface of the lens. Bacon was mistaken as to the 
refractive properties of these two media. The lens has the higher refractive 
index. 

2 In J's figure a straight line is drawn from gtof, and q and u are placed in 
this line, which spoils the reasoning. The refraction of the ray on entering the 
lens is not given. 




PERSPECTIVAE PARS PRIM A: DIST. VII. 49 

tortuositatem nervi, ut secundum lineam fluat tortuosam, non 
secundum rectam, sicut facit in corporibus mundi inanimatis. 
Dum enim est in uno medio inanimate, semper vadit secundum 
vias rectas, ut superius declaratum est : sed propter necessi- 
tatem et nobilitatem operum animae, species in medio animate 
tenet incessum medii, et derelinquit leges communes multi- 
plicationum naturalium, gaudens privilegio animae speciali. 
Sic ergo considerandum est, quod species rei visae necessaria 
est ad visum, et quomodo cadit in visum et omnes partes 
ejus l . 

CAPITULUM II. 

In quo ostenditur, quod species seu virtus oculi fiat usque 
ad visibile propter actum videndi. 

Nunc considerandum est, an species visus exigatur ad Force 
actum videndi. Manifestum est autem, quod species fit a visu from the 

sicut ab aliis rebus, quia accidentia et substantiae viliores visu e y? to the 

object, 
possunt facere suas virtutes, multo magis ergo potest visus. 

Et patet per hoc, quod oculus est visibilis a se, ut per 
speculum, et ab alio potest videri. Sed nihil videtur nisi per 
speciem venientem a re visa. Sed an species haec, seu virtus 
visiva, seu radii visuales fiant ab oculo usque ad rem visam, 
dubium fuit semper apud sapientes. Sed Aristoteles sua 
dissolvit auctoritate decimo nono de Animalibus 2 hanc quaes- 
tionem, dicens quod nihil aliud est videre, quam virtutem 
visivam fieri ad rem visam. Et Ptolemaeus 3 in libro de Opticis, 

1 This remark on the propagation of force in living nervous tissue deserves 
attention. 

2 If to the nine books of Historia de Animalibus we add the four De PartibuSj 
the one De Incessu, and the five De Generatione, we get nineteen. In De Gene* 
ratione Animaliutn, lib. v. i, Aristotle speaks of both theories, radiation to and 
radiation from the eye, without expressing a distinct preference for either. 
OvSlv -yap 8ta<p(pfi TO \tyav opav, uontp nvis ipaai, T$ TT)V fyiv iiivai . . . % T<) 
rj7 UTTO TWV opojutvcvv Kivfjati 6pdv. On the other hand in the Treatise de Sensu, 
cap. ii. he condemns the latter decidedly ; remarking, a\oyov 5' u\cus rb ii6vri 
nvl rty hf/iv 6pnv t Kal dvoTfivfffOai /"XP 1 TWV dorpuv. 

3 e.g. Optica, p. 17 (ed. Govi) 'Visus discernit situm corporum . . . per 
ordines radiorum a visu cadentium super ilia.' And again, p. 29, ' Figuras cog- 
noscit visus per figuras basium super quas cadunt visibiles radii.' But Ptolemy, 
while asserting the activity of the eye in vision, does not countenance the crude 

VOL. II. E 






5 o OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 

id est, de aspectibus seu in perspectiva sua qui prius quam 
Alhazen dedit hanc scientiam, quam a Ptolemaeo acceptam 
Alhazen exposuit, vult per totum librum suum, quod ab oculo 
fiant radii visuales, usque ad rem visam. Et Tideus in libro 
Aspectuum affirmat hoc, et infert, quod visus nunquam certifi- 
caret distantiam inter ipsum et rem visam, neque quanti- 
tatem rei visae, neque locum et situm ejus, nisi radii visuales 
fierent a visu usque ad rem visam, et starent super ipsam, et 
comprehenderent superficiem ejus,et extremitates continerent. 
Et hoc similiter asserit Jacobus Alkindi in scientia sua de 
aspectibus, et Euclides, et omnes. Et si volumus per sanctos 
hoc confirmare, dicemus, quod ipsi concordant in hoc, et prae- 
cipue Augustinus ; nam vult in sexto Musicae : quod species 
visus veniat et vegetetur in acre usque ad rem. Unde sicut 
res inanimata facit suam speciem inanimatam, sic res animata 
facit speciem quae habet quodammodo virtutem animae. Nam 
sicut se habet res inanimata ad suam speciem, quae similis est 
ei, sic se habet animata res ad speciem ei similem. Non 
tamen propter hoc medium quod est inanimatum erit anima- 
tum, sed assimilabitur animate per suam similitudinem jam 
receptam. 

CAPiTULUM III. 
In quo objectiones solvuntur. 

Apparent Et si contra hoc allegentur Alhazen, et Avicenna tertio de 
of P Amazen Animalibus, et Averroes in libello suo de Sensu et Sensato, 
and Aris- respondeo quod non sunt contra generationem speciei visus, 
view. ne c contra hoc quod faciat ad operationem visus, sed contra 
eos, qui posuerunt aliquod corpus ut speciem visibilem vel 

view which Aristotle condemns, that the eye projects something from its 
substance towards the visible object. Euclid, again, in his Optica, and Theon, 
in his commentary on Euclid's work, speak of rays drawn from the eye to the 
object ; as e. g. in the first of the definitions or postulates ; vvoKfiaQca rds 
dirb TOV opfMTOs ega.yofj.evas fvOftas ypaf^fMS <ppeff6ai 8Laarrjfj,a pfyeOcuv p.fya\<uv. 
But they use this language rather as geometers than as physiologists. 

1 See Aug. de Musica, vi. 10, in which Augustine dwells on the activity of 
the soul (anima) in the act of sensation. But his language is hardly as explicit 
as Bacon represents it. 



PERSPECTIVAE PARS PRIM A : DIST. VII. 51 

consimilem protendi a visu usque ad rem visam, per quod 
visus sentiret rem ipsam, et quod raperet speciem rei visae ac 
reportaret earn in visum. Haec enim fuit opinio aliquorum 
antiquorum in hac parte, qui nondum fuerunt experti certitu- 
dinem visionis. Dicendum est ergo quod praedicti philosophi, 
scilicet, Alhazen et Avicenna et Averroes, nihil aliud impug- 
nant, sicut patet ex eorum textu. Sed tamen vulgus 
imbuitur contrario propter exemplum Aristotelis in Topicis, 
quia quod quilibet audit a juventute trahit in consuetudinem, 
ut aliud recipere non velit. Aristoteles enim in libro Topi- 
corum, quia dat artem arguendi ad omne problema, ponit 
exempla, quae sunt positiones philosophorum de quibus fuit 
dubitatio et sermo communis inter eos, sicut manifestum est 
ex libro illo. Et ideo illud exemplum famosum, quod visus 
fiat intus suscipiendo et non extramittendo, recitat secundum 
opiniones famosas. Nam Stoici sic posuerunt, ut patet per 
Boetium quinto de Consolatione in illo metro, Quondam porticus 
attulit obscuros nimium senes, &c. Atque in libro Priorum 
dicit, quod exempla non ponimus semper quia vera sunt, sed 
ut assentiat qui addiscit. Non ergo assent Aristoteles quod 
visus non fiat extramittendo, sed recitat secundum opinionem 
vulgatam, et pro exemplo non pro veritate. Quod etiam 
secundo de Anima 1 nitaturostendere, quod universaliter sensus 
est de genere virtutum passivarum, et non docet sensum esse 
activum ; dicendum est, quod hoc fuit necessarium propter 
positionem sui magistri Platonis, et multorum Platonicorum. 
Nam vulgatum fuit inter eos, quod visus tantummodo fuit 
activus, et quod emitteret speciem visibilem ad omnia visibilia 
contuenda, unde subito ad astra visus secundum eos mittit 
speciem visibilem qui contuetur ea et reddit visui species 

1 J. has animalibus ; but the reference is clearly to De Anima, ii. 12 i 
(i) aiaOqais fan -rti &(KTIK&V rwv aia0r)Tu>v (foajv, et seq.). The passage in the 
Topics (i. 12, 2) merely expresses a view which might be held with a fair 
degree of probability, based on the analogy of the sense of sight with the 
sense of hearing. 

The excuse here given for what Bacon evidently considers Aristotle's 
obscurity, if not error, is curious. This time it is not bad translation. By his 
use of the word Stoici, here and elsewhere, Bacon shows that he did not 
distinguish between the two Zenos. 

E a 



52 OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 

earum. Et ideo Aristoteles, qui voluit certificate de singulis 
secundum possibilitatem sui temporis, reprobavit utramque 
opinionem de visu, scilicet Stoicorum, qui posuerunt eum 
tantum esse passivum, et Platonicorum, qui voluerunt esse 
tantum vel principaliter activum et erronee. Sed unam 
scilicet Stoicorum libro de Animalibus destruit, aliam Platoni- 
corum libro de Anima, sicut ei placuit. Exercitati vero in 
philosophia Aristotelis et praecipue in perspectiva aestimant 
quod visus est activus et passivus. Nam recipit speciem rei 
visae, et facit suam vktutem in medium usque ad visibile. 
Quoniam multiplicatio speciei ad omnem distantiam est in 
instanti, ut plures aestimant, vel magis in tempore sed tamen 
insensibili, et latet sensum hoc tempus propter sui parvitatem. 

CAPITULUM IV. 
In quo redditur ratio veritatis. 

Force Et ratio fit hujus positionis, quod omnis res naturalis 

simul- complet suam actionem per solam virtutem suam et speciem, 

taneously ut sol et caetera coelestia per suas virtutes immissas in res 

toeye and munot i causant gejieratione.m et corruptionem rerum ; et simi- 

from eye to liter res inferiores, ut ignis per suam virtutem exsiccat, et 

consumit, et multa facit. Et ideo oportet quod visus faciat 

operationem videndi per suam virtutem. Sed operatio videndi 

est certa cognitio visibilis distantis, et ideo visus cognoscit 

visibile per suam virtutem multiplicatam ad ipsum. Prae- 

terea species rerum mundi non sunt natae statim de se agere 

ad plenam actionem in visu propter ejus nobilitatem. Unde 

oportet quod juventur et excitentur per speciem oculi, quae 

incedat in loco pyramidis visualis, et alteret medium ac 

nobilitet, et reddat ipsum proportionate visui, et sic praeparet 

incessum speciei ipsius rei visibilis, et insuper earn nobilitet, 

ut omnino sit conformis et proportionalis nobilitati corporis 

animati, quod est oculus. Sed quoniam haec positio est dubia 

multis, ideo praeter verifications nunc habitas afTeram veras 

et certas experientias multiformes, secundum quod in diversis 

locis occurrent inferius circa alias conclusiones, quae necessario 



PERSPECT1VAE PARS PRIM A: D1ST. VIL 53 

hanc positionem comitantur. De multiplicatione autem ejus 
intelligendum est quod jacet in loco eodem cum specie rei 
visae inter visum et rem visam, et fit secundum pyramidem 
cujus conus est in oculo et basis in re visa. Et secundum 
quod species rei in eodem medio recte incedit et frangitur 
diversis modis, quando occurrit medium alterius diaphanei- 
tatis, et reflectitur quando venit obstaculum densi corporis ; 
sic est de specie visus, quod omnino incedit secundum incessum 
speciei ipsius visibilis. Et quamvis species oculi jaceat in 
forma pyramidis, cujus conus est in oculo, et basis stat super 
omnes partes rei visae, tamen a superficie glacialis fiunt pyra- 
mides infinitae, quarum omnium una basis est, et earum coni 
cadunt in singula puncta rei visae, ut sic videantur omnes 
partes visibilis in ea fortitudine quae fieri potest. Et tamen 
una pyramis est principalis, scilicet ilia cujus axis est linea 
transiens per centrum omnium partium oculi, quae est axis 
totius oculi ; nam ilia certificat omnia, sicut superius dictum 
est, et uberius exponetur. 

Et licet species visibilium, ut lucis et coloris, misceantur in Being of 
medio, scilicet quod plures luces in unam concurrant, et plures nature" no 
colores misceantur, ut dictum est, et haec species rei et species confusion 

, . arises from 

visus jacent in eodem loco indiviso ; tamen non est confusio their mect- 
istarum specierum, nee mixtio, nee fit unum ex eis, quoniam lng> 
non sunt ejusdem speciei, nee ejusdem generis ; quoniam 
pupilla colorem non habet, nee color et lux habent virtutem 
animae. Species autem oculi est species animati corporis, in 
qua virtus animae dominatur 1 , et ideo non habet comparationem 
ad speciem inanimatae rei, ut unum fiat ex eis, sicut nee ex 
albedine et dulcedine in lacte ; et multo minus hie, quia magis 
distat animatum ab inanimate, quam duo inanimata. 

1 This is not inconsistent with what has been said before, that the species, or 
ray, is in all cases of material not of spiritual nature. Animatum corpus was, in 
Bacon's view, as material as inanimatum. His peculiar views as to the 
diversity of matter, of which something has been said in the Introduction, made 
this way of thinking easy to him. 



54 OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 



DISTINCTIO OCTAVA. 

In qua proponitur quod praeter speciem exiguntur novem 1 
ad visum, habens tria capitula. In primo docetur, quod lux 
et distantia debita requiruntur ad visionem. 



CAPITULUM I. 

Conditions Post haec vero considerandum est, quod praeter speciem, 
(i) Light. novem requiruntur ad visum, sicut decent auctores perspec- 
tivae. Unum est lux, quia nihil videtur sine luce. Lux enirn 
est primo visibile, deinde color et caetera viginti quae prius 
numeravi, et omnia alia mediantibus eis videntur, sed nullum 
videtur nisi luce perfundatur. Cujus causa aestimatur multis 
modis esse, scilicet aut quia color non habet esse verum in 
tenebris, secundum Avicennam tertio de Anima, aut si habeat, 
non potest facere speciem in eis secundum Alhazen, aut si potest 
non operabitur in visum, nee immutabit ipsum ut fiat actus 
visionis, secundum eundem Alhazen. Primum destruit Ptole- 
maeus in secundo Perspectivae dicens 2 : Si enim sic esset, etiam 
quaelibet res duae habentes situm eundem respectu lucis et 
visus viderentur similis coloris, cujus contrarium videmus in 
diversis rebus quasi universaliter, et in eadem re in diversis 
temporibus, ut in chameleone, qui mutat colorem secundum 
diversitatem rerum quae appropinquant ei, et in eo qui 
rubescit ex verecundia et pallescit in timore ; quamvis eundem 
situm habeat res semper respectu lucis. Secundum patet esse 
falsum per simile de omni re alia activa, quae speciem faciunt 
in tenebris et in luce. Tertium est verum, et causa, quia 
visibile primum et principale est lux, et ideo nihil potest 
videri nisi mediante ea ; sicut in aliis sensibus, nihil olfacimus 
nisi mediante odore, nee tangimus nisi mediantibus quatuor 

1 The first six of those conditions are laid down by Alhazen, lib. i. prop. 

36-42- 

3 Ptolem. Optica, pp. 11-12. Bacon has condensed Ptolemy's remarks, but 
has given his meaning accurately. 



PERSPECTIVAE PARS PRIM A: DIST. VIIL 55 

qualitatibus primis, quae sunt calidum, frigidum, humidum, 
siccum. 

Secundum, quod ad visum exigitur, est distantia. Nam (2) Di$- 
universaliter sensibile positum super sensum l non sentitur, ut ta 
Aristoteles dicit secundo de Anima : cujus causa est, quia omnis 
sensus fit extramittendo, id est, faciendo virtutem suam a se 
in medium, ut species sensibilis reddatur magis proportionalis 
sensui, et recipiat esse nobilius a specie sensus quatenus sit 
magis conformis sensui. Et hoc invenimus in omnibus sensibus. 
Nam de visu prius ostensum est ; et similiter est in aliis duobus 
sensibus, qui habent medium extrinsecum, ut olfactus et audi- 
tus, quoniam Aristoteles dicit decimo nono de Animalibus *, 
quod virtutes fiunt ab olfactu et auditu, sicut aqua de canalibus. 
Et similiter de sensibus qui non habent medium extrinsecum 
sed intrinsecum, ut tactus et gustus. Nam de tactu dicit 
Aristoteles secundo de Animalibus, quod ejus medium est caro 
et ejus instrumentum est nervus. Sed in duodecimo de Ani- 
malibus vult quod caro sentiat in tactu, sicut oculus in visu. 
Et Avicenna primo et secundo et tertio de Animalibus vult, 
quod cutis et caro sentiant. Ergo virtus sensitiva quae est 
in nervo, diffundit suam virtutem in medium tactus, quod 
est caro et cutis. Sed gustus est qu.idam tactus, ut Aristoteles 
dicit secundo de Anima, et habet medium intrinsecum, sicut 
tactus. Et idco virtus gustandi, quae est in nervo, suam 
facit speciem in carnem et cutem linguae, immo quod plus est, 
in palatum et oris partes reliquas, ut quodammodo illae partes 
videantur sentire saporem. 

Ad quantam vero distantiam possumus videre in planitie 
terrae et in montibus docet auctor de crepusculis 3 , dicens, quod 

' De Anima, ii. cap. 7, 8. Aristotle shows that what is true of vision is also true 
of hearing and smell. Oi/Olv ydp OLVTUIV avrupfvov TOV ala8t)rr]piov ITOKITTJV atadrjatv. 
It is even true, he goes on to say, though less evidently, of taste and touch. 

3 The nineteenth book De Animalibus is the fifth book De Generatione. The 
reference is apparently to the second chapter ; though all that Aristotle says 
there is that animals which have something like long canals (olov 6x*rovs) con- 
nected with the senses of hearing and smell, hear and smell at greater distances. 

The twelfth book De A nimalibus, shortly afterwards referred to, seems to be 
the second book De Partibus. The reference is to cap. 8. See note on p. 170 
of Dr. Ogle's admirable edition of this treatise. 

3 See vol. i. p. 229. The distance that would be visible from the summit of 



56 OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 

prope tria milliaria ad plus videmus in terra plana ; et in 
altissimo monte, cujus altitude maxima est octo milliaria, non 
videbimus adhuc in superficie terrae nisi circiter 250 milliaria ; 
et hoc facit gibbositas terrae visui resistens. 



CAPITULUM II. 
De tertio, quod est oppositio visibilis respectu visus. 

Third Tertium est oppositio visibilis respectu visus. Hoc enim 

The object exigitur in visu fracto secundum lineas rectas, sicut hie est 

must con- intentio, quamvis per reflexionem et fractionem possit res 
front the ., . . .. c , .... V ,. 

eye. viden sine oppositione. Sed mirabile est hoc, cum nos audia- 

mus undique et olfaciatnus, et in fronte sentiamus calorem 
jo ignis retro positi, si multus sit et fortis; et visus, qui est 
sensus nobilior, non facit sic. Et causa hujus rei est valde 
occulta et adhuc inaudita et invisa apud sapientes. Aristo- 
teles enim in libro Problematum 1 debuit nos certificare de hoc, 
nam ibi tangit istud inter alia sua problemata secreta. Sed 
vel mala translatio, vel falsitas exemplaris Graeci, vel aliqua 
alia causa nos impedit in hac parte. 

Propaga- Certum tamen est, quod audimus ex omni parte sonos sine 
ound and f rac tione et sine reflexione, ut proferens audit vocem pro- 
odour dif- priam ; sed impossible est quod hoc sit secundum multiplica- 
that of tionem accidentalem, quia species accidentalis non facit nos 
lig ht - sentire objectum, ut prius habitum est. Nee est per frac- 
tionem, quia unum est medium ; nee est ibi densum, a quo fit 
reflexio ; quapropter necesse est, quod sit secundum lineas 
rectas factas 2 in aurem. Ergo oportet quod sonus verus et 
non sola species soni sit opposita auri, et fiat multiplicatio in 

a mountain eight miles in height is put, in J.'s ed v as viginti quinque, which is 
of course a gross understatement. In Alhazen's work, and in most MSS. of 
Bacon it is written in Arabic numerals, and the smallness of the final cipher led 
perhaps to the mistake. 

1 The reference is probably to sect. xi. 58, of this spurious work. 

2 Some MSS. have fractas (as in J.'s ed.) or fracta : but factas seems obviously 
right. 

The meaning of the paragraph is that sound itself, consisting in tremor of 
aerial particles, and not merely the species, or radiation, from sound was diffused 
through space. (Cf. De Mult. Spec. i. a.) 



PERSPECTIVAE PARS PRIM A: DIST. VIIL 57 

earn ; sed primus sonus non potest objici auri. Ergo oportet 
quod sonus verus generetur in oppositione auris ; et hoc est 
verum per hunc modum quern dicam. Nam sonus generatur 
ex hoc, quod partes rei percussae egrediuntur a situ suo 
naturali, ad quern situm sequitur tremor partium in omnem 
partem cum quadam rarefactione, quia motus rarefactionis est 
a centro ad circumferentiam, et sicut cum primo tremore 
generatur primus sonus, sic cum secundo secundus in secunda 
parte aeris, et cum tertio tertius in tertia parte aeris, et sic 
ulterius. Et quia hi tremores sunt impetuosi et maxime in 
acre, qui de facili mobilis est, et cum movetur bene, retinet 
impressionem motus, ideo secundus sonus et ultra usque ad 
bonam distantiam non est sola species soni, sed verus sonus 
saltern habens plus quam species. Et quia sic est, ideo voci 
multiplicatae ab ore juxta superficiem auris l secundum in- 
cessum primum potest consimilis per hujusmodi tremores aeris 
in omnem partem factos generari in aurem, non accidental! 
generatione sed principali, quia causa ejus est ibi, scilicet 
tremor dictus qui facit aerem tremere in aurem, et facit sonum 
verum in earn, et in omnem partem. Et sonus factus in aure 
vel prope aurem, et in directo ejus, non est species speciei, 
sed est ipse sonus factus a tremore. Et signum, quod sonus 
in partibus medii aeris a primo loco generationis non est 
species sola soni, sed habet magis de natura objecti, est quod 
violentior est sonus quam aliud sensibile, quia subito confundit 
auditum et interficit, quando multum excedit. 

Odor autem non solum facit speciem, sed ab odorabili exit 
fumus, qui est corpus subtile diffundens se ubique in aerem, 
et cum venit in oppositione narium, multiplicat speciem suam 
usque ad instrumentum olfactus, et ideo fumus ille habet 
verum odorem, sicut odorabile primum ; et propter hoc non 
solum species, sed verus odor invenitur hie in apertione 
narium, sed non primus, immo secundus, qui est in fumo. 

Quatuor vero qualitates, ut superius tactum est 2 in legibus 

1 ' superficiem auris ' is the reading of O. Four lines afterwards O. has 
'aerem tremere in aurem.' The reading of J. 'aurem tremere in aurem' is 
unintelligible. 

a The whole question of propagation of force is dealt with, though in a com- 
paratively cursory way, in the fourth part of the Opus Majus. But it does 



58 OPERIS MAJORIS PARS QUINT A. 

multiplicationum, possunt complere species suas, sicut quatuor 
elementa propter necessitatem generationis. Nam videmus, 
quod ignis non solum generat speciem suam, sed verum et 
perfectum ignem, in flamma et carbone ; et sic calor ignis 
potest generare verum calorem, habens plus quam species 
sola, et hoc potest fieri undique in acre. Et ideo potest 
pertingere in oppositione partis animalis, quae non est exposita 
igni, scilicet, quando venit extra umbram ignis, quam facit 
res objecta usque ad punctum a, et tune potest facere speciem 
in superficie rei, quae non est exposita igni per lineam a b. 
Sed hujusmodi casus non accidunt in istis visibilibus consuetis, 
et ideo oportet quod res sit in oppositione visus. 



CAPITULUM III. 

De quantitate sensibili ipsius visibilis. 
Fourth Ouartum quod ad visionem exigitur est, ut res sit quanti- 

condition. __ 

The object tatis sensibilis respectu sensus. Nam ita parvum potest esse 
must be of v i s i D ii ej quod non videbitur. Cujus causa est, quod species 

ti ccrtn.in 

magnitude, venientes a partibus visibilis debent ordinari distincte in super- 
ficie glacialis, et hoc sensibiliter respectu virtutis sentientis. 
Sed quando res est nimis parva, tune species venientes a 
partibus visibilis singulis ad partes membri sentientis, licet 
secundum positionem quantitatis, ut est divisibilis in infinitum, 
distinguantur, tamen respectu sensus non distinguuntur, sed 
confunduntur propter nimiam propinquitatem in parva parte 
membri sentientis quam occupat pyramis visualis. 

Extreme Et huic annexum est considerare quantum in magnitudine 

angle of maxima possumus videre per pyramidem visualem. Et hie 

vision said es t ingens dubitatio, quantum scilicet in maxima magnitudine 

right angle, potest ab oculo videri. Et homines dediti considerationibus 

perspectivae aestimant, quod oculus in superficie terrae, ut 

nunc videmus, non potest videre quartam coeli per pyramidem 

not appear to contain any passage to which this can be a reference. On the 
other hand, in the treatise De Multiplication* Specierum (Part I, cap. 6), this 
point is specially considered. The Perspective* was often copied; and this 
reference to De Mult. Spec, may have been inserted afterwards. 



PERSPECTIVAE PARS PRIMA : DIST. VIII. 59 

radialem ; sed si oculus esset in centro mundi, videret quartam 
coeli sub ilia pyramide ; quoniam ponunt, quod pyramis 
contineat in oculo angulum rectum, eo quod illi angulo sub- 
tenditur latus quadrati descriptibilis in sphaera uveae. scilicet, 
quod portio uveae, in qua est foramen, potest capere latus 
quadrati, et lateri quadrati respondet angulus rectus ; et cum 
ita sit secundum opinionem istorum, tune aestimant quod 
in portione visa de coelo possit contineri latus quadrati, et 
ideo tota quarta videretur, si oculus esset in centro terrae. 
Quod si hoc, tune sine dubitatione non potest quarta videri 
ab oculo existente in superficie terrae, per 1 vicesimam primi 
Elementorum Euclidis. Nam secundum earn, si a terminis 
basis trianguli ducantur duae lineae infra 
triangulum continebunt angulum majorem, 
ut patet in figura. Ergo conus pyramidis 
venientis in quarta coeli ad oculum in 
superficie terrae, contineret angulum ob- 
tusum. Cum ergo angulus pyramidis 
secundum eos rectus est, ipsa pyramis non 
habebit quartam coeli pro basi, quando 
oculus est in superficie terrae, sed minus quam quarta. 

Sed quod supponitur, quod pyramis radialis contineat 
angulum rectum, neque habet auctoritatem neque experien- This not 
tiam neque demonstrationem usque ad hunc diem, et ideo ei {^ ^ 
eadem facilitate contemnitur qua probatur. Et cum redditur theory, 
hujus causa per latus quadrati descripti in sphaera uveae hoc 
stare non potest : quia sphaera uveae et anterior glacialis non 
sunt concentricae, et ideo lateri quadrati in sphaera uveae 
non respondebit angulus rectus in sphaera glacialis, nee erunt 
portiones glacialis et uveae similes, et ideo nee portio coeli 
erit similis portioni uveae in qua protrahitur latus quadrati ; 
quod tamen oporteret. Et voco hie portiones similes, quae 
habent portiones proportionabiles respectu suarum sphae- 
rarum, cum secentur ab ejusdem diametris terrae, ut patet in 
figura. Nam sit sphaera coeli a c i, sphaera glacialis ei con- 
centrica d 0, et sphaera uveae, cujus centrum est aliud versus 
anterius oculi scilicet /, sit e f g. Patet ergo quod a c quarta 

1 The twenty-first proposition in modern editions of Euclid. 




6o 



OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 



coeli, et d o quarta glacialis sunt similes, et habebunt eundem 
angulum rectum, scilicet o h d\ sed illud non habet eg quarta 
uveae, quoniam respicit angulum g h e, qui est pars anguli 
recti o h d, sed est major portio quam sit ilia quarta scilicet 




ef, et ideo latus quadrati, -describendi in quarta uveae non 
potest respicere angulum rectum pyramidis et glacialis, et ideo 
per illud latus non potest concludi angulus pyramidis. Quod 
si concludatur, erit acutus, non rectus, ut patet ad sensum in 
angulo g h e, quoniam est pars recti anguli f h d, et o h d., 
quod idem est. Sed melius esset dicere, quod portio anterioris 
glacialis est quarta sphaerae ; nam sic angulus pyramidis esset 
rectus, quia tota portio ilia, quantacunque sit, est occupata per 
angulum pyramidis, quia tota est instrumentum videndi, et 
non sola pars aliqua. Et tune latus quadrati describendi in 
glaciali subtenditur angulo recto pyramidis; et similiter in 
portione humoris albuginei, quae est in foramine uveae ; et 
eodem modo in portione corneae, nam erunt quartae tune 
sphaerarum suarum, quia sunt concentricae glaciali. Et quia 
coelum esset concentricum eis, si centrum oculi esset in centro 
mundi, tune quarta coeli eis responderet cum latere quadrati 
describendi in ea, et sic videretur quarta coeli. Sed nee est 
certificatum, an portio anterioris glacialis sit quarta suae 

1 J. omits reference to this and the following figure. 



PERSPECTIVAE PARS PRIM A : DIST. VIII. 61 



sphaerae, et ideo nobis non est certificatum, quod oculus in 
centre mundi videret quartam coeli, nee per hanc viam potest 
nobis certificari quod oculus in superficie terrae videbit minus 
quarta, nee quantum minus. 

Sed per experientiam * certum est, quod oculus non potest or by ex- 
videre quartam coeli in superficie terrae. Nam si aliquis p< 
inspiciat stellam aliquam quae est super caput ejus, et stet 
in loco piano, non poterit usque ad terram respicere, quantum- 
cunque nitatur; sed quarta coeli est a zenith capitis usque 
ad terram. Et ideo quartam non videbit. Sed tamen parum 
minus, quia si sic aspiciens parum inclinet caput videbit terram, 
et non videbit stellam, et hujus causa non est alia quam dis- 
positio oculi, eo quod pupilla est sic situata, et foramen uveae 
sic dispositum, quod non potest plus videre. Quod manifestum 
est per hoc, quod aliquis propter dispositionem oculi videbit 

plus de quarta et alius minus. Nam qui habet foramen uveae 

parvum, et pupillam in profundo, minus videbit de hac quarta, 

et ubi est e converse, plus videbit, 

ut patet in figura ; ut si pupilla sit 

in a puncto, et chorda foraminis sit, 

b c, videbit minus, quam si pupilla 

esset in d, quia magis expanduntur 

lineae d b et d c, quam a b et a c. 

Similiter si foramen sit majus cum 

propinquitate pupillae plus videbitur, 

ut patet per d f et d g lineas, quae 

magis separantur ; et haec est causa 

certa in hoc casu ; et ideo in vanum 

finguntur, quae praetacta sunt. 




FIG. 35. 



1 What the greatest angular magnitude is that can be appreciated by the eye 
at any one moment (i. e. the maximum of the visual angle) is a problem which 
Bacon's knowledge did not enable him to solve : though he showed his usual 
' positivity ' in proposing it. As the angle becomes larger, the extreme rays 
will fall on portions of the retina nearer to its anterior border and less adapted 
for vision. The practice of landscape artists would indicate that the largest 
available visual angle was between 60 and 45. The precise determination of 
the angle is complicated by the extreme mobility of the eye round its focal 
centre. Dr. Young calculated that the range of motion in the eye-ball is 55 in 
every direction, so that, the head being fixed, a single eye may have perfect 
vision of any point within a range of m (Todd's Cycl. of Anat. iv. p. 1442). 



62 OPERIS MAJORIS PARS QUJNTA. 



DISTINCTIO NONA. 

Habens quatuor capitula. Primum est de densitate et rari- 
tate objecti. 

CAPITULUM I. 

Fifth Quintum est, quod oportet ut visibile, quod communiter 

The Object vocamus objectum visus, excedat densitatem aeris et coeli, 

must be ut docet Alhazen. Ideoque videmus aquam bene, quia densior 

the e est acre, et vapores, et nubes, et vitra et hujusmodi perspicua, 

medium. q uae parum habent de denso respectu eorum quae perfectam 

habent densitatem. Sed tamen sciendum est, quod Ptolemaeus 

dicit in secundo libro Perspectivae, quod nos videmus aerem vel 

perspicuum coeleste a longe et in superflua distantia, quamvis 

non in propinqua; multum enim de perspicuo cumulatur in 

magna distantia et se habet ad visum sicut illud quod est 

perfecte densum in parva distantia. Multum ergo de per- 

spicuo cumulatum in magna distantia fit umbrosum, sicut nos 

videmus in aqua profunda, per cujus medium non possumus 

videre terram sicut per aquam parum profundam. Nam 

partes aquae profundae projiciunt umbram priores in pos- 

teriores, et fit obscuritas quae proprietatem raritatis absorbet, 

ut sic tanquam aliquod densum appareat tota aqua, et sic de 

aere vel perspicuo coelesti longinquo, propter quod redditur 

visibile, et non de prope. 

Limitation Sed et alia causa est, scilicet quod visus terminatur ad 
perspicuum longinquum. Nam ut dicit Alhazen in septimo, 



in a rare raritas corporum mundi finita est, et ideo quodlibet eorum 
medium. ,. ., .,. 

habet aliquid densitatis et raritatis, licet non bene sensibilis et 

maxime a propinquo : nam species visus fit ab ipso ad visibile, 
et debilitatur in distantia, ita ut licet propter fortitudinem 
sui penetret aerem propinquum, non tamen perspicuum 
coeleste remotum ; et ideo terminatur visus ad illud. Sed 
Avicenna dicit tertio de Anima, quod illud est verum visibile, 
quod terminat visum, et ideo hoc perspicuum coeleste est vere 
visibile a longe. Et pono exemplum in aere vaporoso et 



PERSPECTIVAE PARS PRIMA : DIST IX. 63 

nebuloso in hyeme, qui a longe videtur sed non de prope, 
et tamen aer vaporosus uniformis est in densitate et rari- 
tate. Sed a distantia magna videtur propter hoc quod 
potest terminare speciem visus et ei resistere; et sic fit 
visibile, quod non potest facere de prope propter fortitu- 
dinem speciei visus. Nee est deceptio visus, quia aer 
ille vaporosus habet rationem objecti, quae ratio consistit 
secundum Avicennam in hoc quod potest visum terminare. 
Similiter dico hie, quod aer, vel sphaera ignis, vel coelum, de 
prope et a longe est similis raritatis quantum ad sensum : 
sed tamen habet aliquid densitatis de sua natura, et haec 
densitas potest speciem visus in magna distantia terminare, 
quod non potest facere in parva, et ideo bene videbitur a 
longinquo, sed non de prope. Quod ergo dicit Alhazen, 
quod visibile habet excedere densitatem aeris, et vocat aerem 
perspicuum totum usque ad Stellas, intelligendum est in 
visibilibus consuetis quae in debita distantia et in fortitudine 
visus possunt videri. Quare vero appareat coloris vergentis ad 
nigrum, scilicet coloris caerulei, est propter hoc, quod sicut 
in aqua profunda apparet similiter ille color propter umbras 
projectas a partibus, ex quibus umbris redditur obscuritas, 
quae est similis nigredini, sic est in acre sive medio inter nos 
et coelum ultimum. Si vero aliquod corpus coeleste esset 
densum, tune posset dici quod illud esset visibile principale 
quod visum terminaret, et totum perspicuum inter ipsum et 
oculum non perciperetur, nisi quia visus percipit se non 
terminari, antequam species ejus veniat ad illud densum. Et 
aestimatur a sapientibus astronomis, qui theologiam ignorant, 
quod coelum stellatum sit ubique densum. Sed aliter aesti- 
matur, scilicet quod illud, quod videtur superius ad quod 
terminatur visus, sit coelum aqueum. Nam colorem habet 
sicut aqua maris hie, et illud coelum videmus per medium 
coelorum omnium octo quae sunt citra. Non enim est dubium 
theologis et philosophantibus secundum theologiam quin 
coelum nonum sit aqueum 1 ; et tune ultra illud est decimum. 
Sed de his alibi sermo est proprius. 

1 This corresponds to the ct'elo crystalline of Dante, Parad. xxvii-xxix. Neither 
here, however, nor in the second section of the Convito, in which the heavenly 



6 4 



OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 



How a Sed objicitur de radio vel acre lucido cadente per fenestram 

luminous q uo d ille est bene visibilis, et tamen aer ille est rarus, et 

ray is 

rendered 

visible. 




FIG. 36. 

spheres are described, is anything said of the aqueous nature of the ninth sphere. 
I subjoin the diagram contained in Bacon's commentary on Aristotle's Secretum 
Secretorum (Bodleian, Tanner MSS., 116), which illustrates this view of the 
celestial spheres. It is appended to his note on ch. 67 of the Secretum Secre- 
torum, in which he observes : ' Sphaera circumdans scilicet omnia, scilicet 
coelum nonum ; et est coelum aqueum et empireum, ut intelligamus hos duos 
coelos hie ab Aristotele comprehendi sub sphaera continente. Quia primo 
Metaphysicae facit mentionem de coelo decimo quod est empireum circumdans 
scilicet omnia visibilia, et haec habet duas sphaeras scilicet coelum empireum 
et coelum aqueum. Hi duo coeli sunt invisibiles mortalibus et circumdant 
octo coelos inferiores et quatuor sphaeras elementorum. Unde quatuordecim 
sunt sphaerae mundi. De istis autem decem coelis non solum theologi sed 
philosophi loquuntur ut antiquissimus Pythagoras et Aristoteles in secundo 



PERSPECTIVE PARS PRIM A: DIST. IX. 65 

rarior quam extra casum lucis, quia lux rarefacit aerem ut 
generat calorem ; calor enim non generatur nisi ex rarefac- 
tione. Et hie aliqui conati sunt ostendere, quod densitas non 
exigitur in corporibus luminosis, unde aestimant Stellas non 
esse densas, sicut nee orbes. Sed propter nimium fulgorem 
lucis dicunt quod visus non potest eos penetrare, sed rever- 
beratur aut deficit ex nimietate splendoris. Exemplum autem 
de radio cadente per fenestram solvitur evidehter, ut superius 
tactum est. Nam non est de se visibile nee visum terminat, 
sed densum circumstans terminat visum, et non radius: si 
enim non esset densum ultra ilium non videretur, sicut nee 
aer lucidus extra videtur, nisi per densitatem coeli alicujus 
terminetur. Accedit tamen ad majorem sensibilitatem aer in 
fenestra, quia coarctatur in figura determinata propter partes 
fenestrae, et terram ad quam cadit. Non est ergo visibile 
nisi secundario et non primo, nee est visibile de quo loquimur 
hoc quod scilicet potest de se debita distantia visum terminare. 
Et sicut hujus exempli intellectu jam falsitas evacuatur, sic 
oportet de illo quod confirmant per jam dictum exemplum de 
corporibus luminosis. Nam postquam antecedens falsum est, 
non oportet quod credatur consequentiae. Superius l vero in 
mathematicis declaratum est quod orbes non sunt lucidi, sed 
Stella sola propter suam densitatem, ut dicit Averroes, sicut 
ibi notatum est. Et licet nimius fulgor confundat visum, ut 
patet aspiciendo ad solem in sua puritate, tamen hoc non 
excludit densitatem solis, quia densitas est causa illumina- 
tionis, ut dicit Averroes, atque luna et stellae fixae cum 
aspiciuntur non confundunt visum ex nimio splendore. Ergo 
visus penetrabit eas, nisi esset densitas corporum. 

Ex hoc autem capitulo patet bene consideranti, quod 
oportet visum fieri per suam speciem factam ad visibile. Nam 
si perspicuum unum continuatum in superflua distantia 

I terminat visum, et non terminat propter densitatem debitam, 
quae secundum se sit sensibilis in omni distantia, sed propter 
debilitatem speciei visus, quae deficit ad nimiam distantiam, 



:Metaphysicorum in translatione Boethii ; et Messolana astronomicus in libro 
de causis orbis et commentator Ptolemaei super Almagesti.' 
1 Vol. i. p. 128. 
VOL. II. F 



66 OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 

oportet quod visus fiat extramittendo speciem, id est, faciendo 
speciem a se propter actum videndi l . 



CAPITULUM II. 
De raritate medii. 
. Sextum quod ad visum requiritur est raritas medii. Nam 

condition. 

Rarity of si densum ponatur inter visum et visibile, non potest species 
medium pertransire hinc inde, et sic abscindetur visus de necessitate. 
Sed aliqui, multa bene intelligentes in scientia Perspectivae, 
objiciunt de flamma interposita inter visum et visibile 
impediente visionem ; et flamma, ut dicunt, est corpus raris- 
simum, propter quod Alhazen dicit libro tertio quod flammae 
raritas egreditur temperamentum. Ergo rarum magis impedit 
quam densum. Hie autem est magnus error nam oportet de 
necessitate quod flamma sit densior aere, quia Aristoteles 
dicit secundo de Generatione quod flamma est fumus terrestris 
ardens ; et ideo egressus raritatis a temperamento potest 
intelligi, vel per declinationem ad extremum deficiens, vel ad 
extremum superabundans, quia temperamentum est medium 2 
utriusque, sicut largitas inter prodigalitatem et avaritiam. Et 
ideo sicut avaritia egreditur temperamentum largitatis per 
defectum ejus, sic flamma egreditur temperamentum raritatis 
deficiendo ab ea, non excellendo. Et hoc intendit Alhazen ; 
nam sic se exponit in sequentibus. Si vero objiciatur de 
lynce, qui videt per medium parietem, ut Boetius 3 tertio de 
Consolatione imponit Aristoteli, dicemus, etsi hoc sit verum 
de visu lyncis, tamen non de visu humano de quo datur 
scientia Perspectivae. De illo enim est hie sermo. 

1 It must be owned that in this fanciful conception of lines of force proceed- 
ing from the eye to the object, in addition to the lines of force proceeding from 
the object to the eye, Bacon shows himself inferior to his teacher, Alhazen ; 
whose demonstration (lib. v. cap. v. 23) that any such view was ' superfluus 
et otiosus* ought to have been conclusive. 

2 This reference to Aristotle's Ethics without mention of the treatise is 
significant as showing how familiar it had already become among students. 
It illustrates also the dominant tendency of Bacon's method ; that of illustrating 
one science by another. 

3 De Consolatione, lib. iii. Prosa viii. 






PERSPECT1VAE PARS PR1MA : DIST. IX. 67 

Sed si vacuum l poneremus inter coelum et terrain, nee No 
esset densum nee rarum. Et tamen aestimavit Democritus 
oculum in terra posse videre formicam in coelo, ut Aristoteles and heaven. 
dicit secundo de Anima. Atque vacuum non habet aliquam 
naturam, unde impediat speciem, nee unde resistat speciei, quia 
nulla natura est ibi, ut Aristoteles dicit quarto Physicorum. 
Ergo species pertransirit a coelo ad oculum, et sic videremus 
Stellas sine raro et denso. Dicendum est autem hie, quod non 
videremus aliquod, si vacuum esset. Sed hoc non esset 
propter aliquam naturam impedientem speciem, et resistentem 
ei, sed propter defectum naturae convenientis multiplication!* 
speciei ; species enim est res naturalis, et ideo indiget medio 
naturali, sed in vacuo nulla natura est. Nam vacuum recte 
imaginatum est sola quantitas mathematica extensa secundum 
trinam dimensionem, stans per se sine calido et frigido, molli 
et duro, raro et denso, et sine omni passione naturali occupans 
locum, ut posuerunt philosophi ante Aristotelem tarn infra 
coelum quam extra. 

Septimum vero quod exigitur ad visum est tempus sensibile. Seventh 
Nam Aristoteles dicit libro de Memoria et Reminiscentia, quod 



omnis intellectus noster est cum continue et tempore ; multo &oflight 

9 -KT .... occupies 

ergo magis sensus . Nam operatio intellectus est spintuahs, time. 

et operatio sensus est corporalis. Caeterum si repente ante 
oculos res deferatur, non videtur distincte et perfecte, et ideo 
ad sufficientem visum exigitur tempus sensibile, in quo fiat 
judicium visus. Unde Ptolemaeus secundo Opticorum dicit, 
quod res quae pertranseunt pyramidem visualem aestimantur 
velociter moveri, sicut sunt favillae ignis et res transeuntes per 
foramina et angusta loca, ad quae penetrat visus. Quia enim 
in parvo tempore pertranseunt pyramidem, aestimantur ferri 
velociter. Sed non est ita. 



1 De Ani*na, ii. 7, 6 naax ovro * 1&P rt r v alfffynicov yivtrai rb &pdv "fir' 
avrov fjitv ovv rov 6pwfjivov \pwfjunos dSvvarov Xtiirtrai 8?) vno rov fjifrafv, war 1 
&vafKaT6v n flvat n(rav- Ktvov 51 yei/o/uVov, ovx on d/fpt/3a)y, dAA.' oAo>s ovOlv 
6<p6r}<T(Tcu. Cf. Natur. Auscult. lib. iv. cap. 6-9. See also De Multipl. Specierum, 
iv. cap. 2. The reference to Democritus immediately precedes the passage 
quoted. 

2 sensu, J. O. has sensus. 



F 2 



68 O PERIS MAJORIS PARS QUINT A. 

CAPITULUM III *. 
Quod species visus et visibilis fiat in tempore. 

View of Sed hie oritur dubitatio maxima circa speciem visus et 
and Al- visibilis, an fiant subito et in instanti, an fiant in tempore ; 
kindi as to e t s i in tempore, an in tempore sensibili et perceptibili, 
taneous vel non 2 ? Nititur autem Alkindus ostendere in libro suo 
tion P of a ^ e Aspectibus, quod radius pertranseat in instanti omnino 
light. indivisibili, et affert rationem satis curialem et probabilem, 
cum dicit : Si in tempore aliquo species, ut lux solis quando 
oritur, fiat in prima parte aeris, tune si illud tempus dupli- 
caretur in secunda parte aequali, et in tertia triplicaretur, 
et sic quando veniret ad occidens, fieret unum tempus multi- 
plex in magna proportione ad primum tempus ; et quamvis 
primum esset insensibile, istud tamen tempus totum propter 
sui magnitudinem quasi incomparabilem respectu primi tem- 
poris erit sensibile. Et Aristoteles dicit secundo de Anima, 
quod licet in parva distantia posset sensum nostrum latere 
lucis multiplicatio, non tamen in tanta quae est inter oriens et 
occidens 3 . Ergo si in tempore fieret aliquo, hoc esset per- 
ceptibile sensu ; sed non percipimus. Ergo non fiet in tempore 
sed subito. Et Aristoteles dicit libro de Sensu et Sensato 
quod de lumine alia ratio 4 est quam de aliis sensibilibus, et de 

1 This subject is also discussed in De Mult. Spec. iv. cap. 3. The present 
chapter and that which follows are specially interesting as showing the 
independent manner in which Bacon criticized his authorities, Aristotle in- 
cluded, while allowing due weight to their objections. He dissents from the 
conclusion of Aristotle and Alkindi that the propagation of light was instan- 
taneous. He adopts the conclusion of Alhazen, while explaining that some of 
Alhazen's reasons for it were fallacious. Bacon's own reasoning on the subject 
is remarkable as an anticipation of the discovery made by Roemer in 1675. 

2 In Combach's edition we find the words ' Quae licet in tractatu de speciebus 
habet ad plenum determinari hie tamen tangenda est et exponenda, ut sufficit 
huic loco.' This, like other similar passages, was probably inserted in some 
version of the Perspective* subsequent to that of 1267. 

3 De Anima, ii. cap. 7, 3 fv [UKpy f&v yap SiaoTrjjj.aTi \aOoi av, air* dvaro\rjs 
8* ITTI 8vffp.as rb \avQavfiv fjieya \iav rb atTTjfia. 

* De Sensu, cap. 6 irepl ffe rov (jxaros d\\os \6yos, &c. The distinction drawn 
here by Aristotle between vision and the other senses seems hardly consistent 
with other passages in which he speaks of light as Kivrjais TIS. 



PERSPECT1VAE PARS PRIM A : DIST. IX. 69 

aliis docet quod multiplicationes eorum sunt in tempore. Ergo 
multiplicatio lucis est in instanti. 

Et omnes auctores istud dicunt praeter Alhazen qui conatur Alhnzen 
hoc destruere in secundo libro arguens sic 1 ; Accipiatur 



ultimum instans in quo lux est in termino a quo et primum in . n insuffi- 

cient 
quo est in termino ad quern. Cum ergo instantia sunt diversa. grounds. 

sicut nititur per experimentum probare, erit inter ilia tempus 
medium ; et dicit quod omnis alteratio est in tempore, sed 
medium et oculus alterantur per speciem. Sed hae rationes 
ipsius Alhazen non habent aliquam efficaciam, quia alibi 2 
solvitur prima. Non enim oportet dare semper ultimum 
instans existantiae rei in termino a quo, sicut universaliter 
accidit in generatione rerum permanentium, sed oportet dare 
primum instans termini ad quern, sicut docet Aristoteles 
octavo Physicorum. Unde cum Socrates de non albo fit 
albus, non potest dici nunc ultimo est non albus, sumendo 
nunc pro instanti, sed nunc primo est albus : nam non albus 
est in toto tempore mensurante alterationem, et fit albus in 
fine illius temporis, scilicet in instanti quod est terminus ejus, 
ut Aristoteles docet, et est certum, licet sit nimis difficile ad 
intelligendum nisi optime explanetur ; sed alias requiritur hoc 
Secunda ratio ejus nihil valet ; nam omnes contrarium 
sentientes negant lucis multiplicationem esse alterationem 
successivam et temporalem. 

Potest tamen sumi argumentum insolubile pro opinione Better 
Alhazen ex eis quae dicit in septimo. Nam ibi docet, quod "j^JJe 
ab eodem termino radius perpendicularis fit citius ad terminum given. 
spatii quam non perpendicularis. Sed citius et tardius non 
sunt nisi in tempore, ut Aristoteles dicit quarto Physicorum 
et sexto. Et istud demonstratur sine contradictione possibili. 
Nam nulla virtus finita agit in instanti, ut Aristoteles 
dicit sexto Physicorum :1 ; et probat hoc, quia tune major 

1 Alhazen, lib. ii. prop 21. Cf. lib. vii. prop. 8. 

3 Cf. vol. i. p. 150. 

* Nat. A use. vi. cap. 3, 6 on 5' ovSlv iv r$ vvv Kivtircu IK rwvfe <pavtp6v (I 
ycip (ffriv, ivStxtrai nal $OLTTOV KtvftaOai tv avry *at ftpaovrcpov . . . ind 5 TO 
PpafivTfpov fv o\o) T(j> vvv KfKiVTjTai, TO OO.TTOV tv I^CLTTOVI TOVTOV KivrjOrjatrai. 
"Clart 5iaip(0rja(Tai TO vvv. *A\A' rjv a&aiperov. Cf. iv. cap. II, and viii. 
cap. 10 



70 OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 

virtus ageret in minori quam sit instans, quod est 
impossibile. Sed virtus oculi, et suae speciei, et cujuslibet rei 
creatae est finita. Ergo nulla potest agere in instanti. Et in 
octavo Physicorum in fine ultimi, quod virtus finita et infinita 
non possunt agere in aequali et eadem duratione, quoniam 
tune possent habere operationes aequales, et sic ipsae sibi 
invicem aequarentur. Sed proprium est virtu tis infinitae agere 
in instanti. Ergo virtus finita non potest in eo aliquid facere, 
quapropter in tempore. Item sicut se habet instans ad 
tempus, sic punctus ad lineam. Ergo permutative, sicut se 
habet instans ad punctum, sic tempus ad lineam ; sed 
pertransitus puncti est in instanti. Ergo omnis lineae 
pertransitus est in tempore. Ergo species pertransiens 
spatium lineare quantumcunque parvum pertransibit in 
tempore. Item prius et posterius in spatio sunt causa prioris 
et posterioris in translatione facta super spatium et in 
duratione, ut Aristoteles dicit quarto Physicorum. Ergo cum 
spatium per quod fertur species habet prius et posterius, 
oportet quod translatio facta habeat prius et posterius in se 
et sua duratione : sed prius et posterius in duratione non est 
nisi in tempore, quoniam in instanti esse non potest. Et si 
dicatur quod hoc est verum de illis quae habent esse corporale 
in medio, non de his quae habent esse spirituale, ut hie fingitur, 
jam patet per praedicta quod hoc nihil est. Et iterum si 
dicatur hoc esse verum de his quae commetiuntur se partibus 
spatii, quod non est species, ut fingitur, adhuc nihil est, quia 
illud secundum non dicitur nisi propter esse spirituale. Cum 
ergo species rei corporalis habeat verum esse corporale in 
medio, et sit vera res corporalis, ut prius ostensum est, oportet 
de necessitate quod sit dimensionata, et ideo dimensionibus 
medii coaptata. 

Caeterum si in instanti eodem fieret per totum medium, 
tune esset in termino a quo, et in medio spatii, et in termino 
ad quern, scilicet simul et semel. Sed hoc est multipliciter 
impossibile. Nam primo sequitur ex hoc, quod res creata 
esset simul et semel in pluribus locis, et qua ratione in 
pluribus, etiam in infinitis, sicut prius habitum est in capitulo 
de materia. Ergo haberet potentiam infinitam et esset Deus, 



PERSPECTIVAE PARS PRIMA : DIST. IX. 71 

vel aequalis Deo. Secundo arguitur ex hoc, quod dum res 
est in termino a quo, quiescit omnino. nee aliquo modo 
transmutatur ; et quando est in termino ad quern, facta est jam 
transmutatio, et inter hos terminos fit transmutatio. Ergo 
simul et semel quiescerent species ante translationem, et 
finiretur transmutatio, et transmutaretur actualiter per totum 
spatium. Ergo simul transmutaretur et non transmutaretur, 
quae sunt contradictoria, ut arguit Aristoteles ad impossibile 
in alio casu sexto Physicorum. 

Ratio autem ultima ad hoc est, scilicet quod postquam Time 



lucis multiplicatio non dependet ab aliquo motu alio, ponamus 



ergo coelum quiescere et motum non esse, nam stante coelo though 

,.,.. -.- ,.. less than 

bene potest fieri lucis multiplicatio, et fiet in fine mundi, si sense can 
coelum stabit sicut creditur. Si ergo lucis multiplicatio est appreciate. 
in instanti, et non in tempore, erit instans sine tempore ; quia 
tempus non est sine motu. Sed impossibile est instans esse 
sine tempore, sicut nee punctum sine linea. Relinquitur ergo 
quod lux multiplicatur in tempore, et omnes species rei visibilis 
et visus similiter. Sed tamen non in tempore sensibili et 
perceptibili a visu, sed insensibili, quia quilibet experitur 
quod ipse non percipit tempus in quo fit lux ab oriente in 
occidens. 

CAPITULUM IV. 
De solutione objectorum contra veritates. 

Ad hoc autem quod allegat Jacobus Alkindi, dicendum est, Alkindi 
quod sicut primum tempus est insensibile, sic duplum ejus et ^ e Arls 
triplum, et millesimum : unde totum tempus est insensibile, answered 
licet habeat partes multas quae omnes compositae ad invicem 
faciunt totum insensibile, tantae enim velocitatis est hie motus 
speciei, quod potest fieri in tempore insensibili in spatio 
maximo. Quod vero Aristoteles dicit, verum est secundum 
intellectum ejus, nam ipse arguit ibi contra Empedoclem, qui 
posuit lucem esse corpus et defluxum corporis, sicut aqua 
defluit a fonte ; et non est possibile quod corpus mutaret 
locum secundum se totum ab oriente in occidens, quin 
perciperetur propter magnitudinem distantiae. Sed species 



72 OPERIS MAJORIS PARS QUINT A. 

non est corpus, neque mutatur secundum se totam ab uno 
loco in alium, sed ilia quae in prima parte aeris fit non 
separatur ab ilia, cum forma non potest separari a materia in 
qua est, nisi sit anima, sed facit sibi simile in secundam 
partem, et sic ultra. Et ideo non est motus localis, sed est 
generatio l multiplicata per diversas partes medii ; nee est 
corpus quod ibi generatur, sed forma corporalis non habens 
tamen dimensiones per se, sed fit sub dimensionibus aeris : 
atque non fit per defluxum a corpore luminoso, sed per 
educationem de potentia materiae aeris, ut superius dictum 2 
est quando tractabatur de generatione specierum. Et si adhuc 
diligentius quaeratur, quare non percipimus hanc generationem 
lucis fieri successive in partibus aeris, dici potest, quod lux in 
aere non est objectum, sed species habens esse debile et quasi 
insensibile secundum se, et suum subjectum inter oriens et 
occidens est insensibile, scilicet ipse aer, et propter hoc sensus 
non potest hujusmodi generationem successivam percipere. 
Differences Ad illud autem quod dicit Aristoteles aliam rationem esse 
gation P of de ^ uce et * n a ^" s y dicendum est quod hie decipiuntur multi : 
H S ht and nam verum est quod dicit, sed haec alia ratio non est 
intelligenda ut lux fiat in instanti et caetera in tempore, immo 
intelligendum est quod licet lux habeat successionem in suo 
transitu, non tamen habet tantam sicut sonus et odor, de 
quibus loquitur ibi. Nam sonus habet motum egressionis 
partium rei percussae a situ suo naturali, et motum tremoris 
consequentis, et motum rarefactionis in omnem partem, sicut 
dictum est prius, et patet ex secundo de Anima ; et hi sunt tres 
motus locales partium aeris, sicut rei percussae, quorum nullus 
accidit propter multiplicationem lucis. Nam licet ad hoc 
quod lux faciat calorem, oporteat aerem rarefied, tamen 
propter sui ipsius multiplicationem non oportet, quon-iam in 
coelestibus multiplicatur lux, ubi non est possibilis rarefactio 
nee caloris generatio. Quoniam ergo non est successio a parte 
lucis praeter ipsam successionem in multiplicatione, sed in 
multiplicatione soni triplex successio temporalis cui accidit, 

1 This view of light, not as an emanation of particles but as a propagation of 
motion, is in striking conformity with the undulato^- theory. 

2 This appears to be a reference to Mult. Spec. Part. iii. cap. i. See note on 
p. 68. 



PERSPECTIVAE PARS PRIMA : DIST. IX. 73 

quarum trium nulla est in lucis multiplicatione, ideo longe 
aliter est in luce quam in sono. Et tamen utriusque multipli- 
catio secundum se est successiva et in tempore. 

Similiter de odore longe alia ratio est, quam de luce, et Propaga- 
tamen utriusque species transibit in tempore, nam in odore odour!" 
accidit fumi subtilis evaporatio, qui in veritate corpus est 
diffusum in acre usque ad sensum praeter speciem, quae 
similiter fit. Est etiam narium attractio fortis hujusmodi fumi 
et speciei ad hoc quod fiat sensus, sicut Avicenna docet tertio 
de Anima, et scimus per experimentum, et hoc est, ut re- 
moveatur cooperculum quod est super instrumentum olfactus 
secundum Aristotelem secundo de Anima '. Et ideo in sensu 
odoris est duplex motus localis, unus ex resolutione vaporis, et 
alius ex attractione ejus, praeter successionem in multiplicatione 
speciei ; sed in visu nihil invenitur nisi successio multiplica- 
tionis. Et adhuc aliter potest exponi illud, quod alia ratio est 
de luce, et sono, et odore, nam lux citius longe fertur in acre 
quam illi, ut videmus de aliquo a longe percutiente cum malleo 
vel baculo, citius videmus eum percutere, quam sonum 
generatum audiamus. Nam secundam percussionem per- 
cipimus visu, antequam sonus primae percussionis veniat ad 
auditum. Et sic est de coruscatione, quam prius videmus 
ante auditum tonitrui, cum tamen fiat prius sonus in nube, 
quam coruscatio, quia ex ruptione nubis per vaporem 
inflammatum in eo nascitur coruscatio. Et ideo quod dicit, 
alia ratio est de luce et aliis, intelligi potest, quod ista alietas 
non est penes instans et tempus, sed penes minus tempus et 
majus. Omnes enim auctores, sive sancti sive alii, dicentes 
lucem multiplicari in instanti, intelligendi sunt de instanti 
divisibili, quod est tempus insensibile, et non de vero instanti, 
quod est indivisibilis terminus temporis, sicut punctus lineae. 
Si ergo speciei visus et visibilis multiplicatio sit in tempore 
in sensibili, quomodo dictum est prius quod visus erat in 
tempore sensibili ? Et patet quod praeter hanc multiplica- 
tionem est judicium visus de visibili, et hoc judicium debet 
esse notum sensui ; propter quod oportet quod fiat judicium 
in tempore sensibili. 

1 This seems a misunderstanding of De Anima, ii. cap. 9, 7. 



74 OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 

Eighth Octavum quod exigitur ad visum est sanitas visus cum naturali 

Healthy 11 sua dispositione : nam oculus erutus, vel caecus, vel multum 

state of eye. laesus, vel turbatus ex aliquo humore fluente, vel ex resolu- 

tione vaporum confundentium pupillam non potest judicare de 

rebus, ut patet, et ideo non oportet hie immorari. Si enim 

oporteat dici aliquid, plus de hoc patebit in sequentibus. De 

situ quidem, qui est ultimum in visu, non potest hie explicari, 

quia coincidit cum aliis de quibus postea dicendum est. 



DISTINCTIO DECIMA. 

Habens capitula tria. Primum docet expressius quam 
superius, quae sunt sensibilia per se et per accidens. 



CAPITULUM I. 

Of what Habitis his octo sine quibus non potest fieri visio, videndum 
vision takes est ^ uae sunt cognosc^nda per visum, et quibus modis 
cognizance, cognoscantur et certificentur, et qualiter et quare errat visus in 
cognitione visibilium, cum fuerit visus per radios rectos factus. 
Sciendum ergo quod quando haec novem 1 non egrediuntur 
temperamentum, scilicet nee excellunt nee diminuuntur, tune 
fit visus certificatus. Quando ergo egrediuntur modum vel 
deficiendo vel excedendo, tune fit error in visu. Sunt autem 
certificabilia per visum viginti duo prius enumerata, ut lux, 
color, remotio, &c. ; et praeter hoc visus percipit hominem et 
equum et caeteras res hujus mundi. Nam per lucem et 
colorem ilia viginti cognoscuntur. Deinde mediantibus luce 
et colore et illis viginti alia fiunt nota, ut est possibile sensui, 
nam sensus particulares non possunt de omnibus certificari ; 
sed ilia viginti duo sensus particularis et communis et 
imaginatio possunt comprehendere sine errore, dummodo octo 
praedicta non egrediantur temperamentum. Vocantur autem 

1 The ninth condition is situs of which the consideration, as stated at the end 
of the last chapter, is postponed. 



PERSPECT1VAE PARS PRIMA : DIST. X. 



75 



sensibilia per se de quibus possunt certificate, sed de quibus 
non possunt certificare sunt sensibilia per accidens. 

Et licet prius l tactum sit de his sensibilibus per se et per Analysis of 
accidens, tamen ne aliquis error incurrat, necesse est ut p( 
uberius exponantur. Dico ergo quod sensibilia per accidens 
sunt dupliciter : quaedam possunt certificari ab aliis virtutibus 
animae sensitivae, ut ab aestimativa et memorativa, ut prius 
dictum est, quaedam 2 tamen dicuntur sensibilia per accidens 
respectu sensuum particularium, et sensus communis et 
imaginationis, quoniam sensus. tales non percipiunt hujusmodi 
secundum se et per se, sed quia reperiuntur in eisdem rebus 
cum suis sensibilibus per se ; ut quia inimicitia respectu agni 
est simul cum figura et colore lupi, agnus in videndo 
lupum videt inimicum et coloratum, sed de inimico nihil 
judicat oculus per se, sed solum quia invenitur cum colorato. 
Et quia sensus particularis et communis vulgariter vocantur 
sensus, ideo sensibilia de quibus illi certificant vocantur 
sensibilia per se, et de quibus illi non certificant vocantur 
sensibilia per accidens, quamvis aliqua illorum possint ab aliis 
virtutibus animae interioribus cognosci. Aestimativa enim, 
et cogitativa, et memorativa non vocantur sensus vulgato 
nomine, quamvis sint partes animae sensitivae, et ideo 
sensibilia ab illis vocantur sensibilia per accidens, propter hoc 
quod sensibilia referuntur ad sensus particulares et communem. 

Sed alia sunt sensibilia per accidens quam 3 ea quae a Reasoning 
virtutibus animae sensitivae cognoscuntur. Ut quando video 
hominem extraneum non possum per sensum percipere cujus 
sit films, nee de qua regione sit, nee qua hora nee quo loco 
fuerit natus, aut quomodo vocetur, an Petrus an Robertus ; et 
hujusmodi infinita sunt, quae acciduntcuilibet, de quibus nulla 
virtus animae sensitivae potest certificare, nee potest homo 
scire veritatem nisi per doctrinam. Et tamen in videndo ilium 

1 Cf. Distinct, i. cap. 3-4. 

2 quae, J., which makes the sentence quite unintelligible, by destroying the 
contrast between the two acceptations, of sensibilia per accidens. O. has 
quaedam. 

3 The reading in J. is quoniam, but quam is equally consistent with the 
MSS., and the sentence should end with cognoscuntur. A new order of 
sensibilia per accidens is introduced, requiring further analysis. 



76 OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 

hominem visus cadit super omnes ejus proprietates. Nam si 
sit filius Roberti, et Gallicus 1 , et prima hora noctis natus 
Parisiis, et vocetur Petrus, videns eum videt Petrum 
Parisiensem natum prima hora noctis filium Roberti, quia haec 
coincidunt cum colore et figura et caeteris visibilibus. Et 
similiter naturae substantiales rerum, tarn in rebus animatis, 
quam in rebus inanimatis non sunt sensibiles ab aliqua virtute 
animae sensitivae nisi per accidens : exceptis illis quae sunt 
nocivae vel utiles, quas comprehendit aestimativa, et turn 
sensus cadit super hoc per accidens. Unde cum video 
hominem video substantiam et rem animatam, et ideo visus 
cadit quodammodo super naturam ejus substantialem, et super 
animam etiam, quae est res spiritualis ; sed hoc est valde per 
accidens. Et iterum sensibilia propria unius sensus sunt 
sensibilia per accidens aliorum sensuum, unde calidum et 
frigidum, humidum et siccum, -odor, sonus, sapor sunt 
sensibilia per accidens respectu visus, et sic quaelibet sensibilia 
propria unius sunt sensibilia per accidens respectu aliorum. 
Sensibilia ergo per se, ut dictum est dupliciter sunt, quaedam 
sunt propria ut novem, et quaedam communia ut viginti, quia 
communiter possunt sentiri a sensibus pluribus, et maxime a 
visu et tactu. Nam ut Ptolemaeus 2 dicit in secundo libro, 
omnia quae visus percipit tactus discernit, praeter lucem et 
colorem ; et omnia quae tactus certificat, visus potest certifi- 
care, praeter quatuor propria, scilicet calidum, frigidum, 
humidum et siccum. 



CAPITULUM II. 
De his quae faciunt speciem in visum. 

Of sensible Ad hoc autem ut sciamus, quomodo hujusmodi sensibilia 
light'and P er se co g noscan tur, oportet primo scire an omnia faciunt 

1 Callus, J. 

2 ' In omnibus quae secundum principium nervosum communia sunt sensibus 
tactus et visus communicant sibi excepto in colore : color enim nullo sensuum 
dignoscitur nisi per visum. Debet ergo color esse sensibile proprium visui, et 
ideo factus est color id quod primum videtur post lumen ; ' Ptol. Optica, lib. ii. 
p. ii. 



PERSPECTIVAE PARS PRIMA : DIST. X. 77 

species suas in sensum. Cujus certificatio difficilis est, sed colour only 
tamen Ptolemaeus in secundo libro Opticorum determinat hanc C emed in 
quaestionem, dicens, quod lux et color tantum faciunt suas vlslon - 
species in visum. Et hoc vult Alhazen quarto libro ; unde 
alia l non sunt activa in sensum nee in medium. Et causa 
quare haec non sunt activa est, quia omnia vel sunt quantitates 
vel proprietates quantitatum, ut patet, et quantitatis non est 
agere, quia debetur materiae cui non competit actio sed passio, 
ut Aristoteles dicit primo de Generatione, et Avicenna in 
secundo de Anima concordat. Nam medium vel instru- 
mentum susceptivum soni est absonum, et susceptivum 
colons non coloratum, ut dicit. Et ideo ejus sententia 
est, quod medium et sensus non debent habere naturas 
sensibilium quorum species debent suscipere, ut judicent de 
sensibilibus per eas. Unde humor glacialis non habet naturam 
aliquam lucis vel colons sub illo gradu quern habent res 
visibiles extra. Nam licet oculus habeat lucem, hoc est 
respectu coloris videndi non respectu lucis, quia patiens non 
habet actu sed in potentia quo assimiletur agenti. Nee habet 
glacialis anterior aliquem gradum coloris, quo assimiletur vere 
coloratis extra de quibus habet judicare ; licet habeat oculus in 
suis humoribus et tunicis quoddam esse coloris debile, per 
quod colores phantastici aliquando appareant, ut patebit cum 
de iride fiet sermo. Sed bene habet figuram, et quantitatem et 
corporeitatem, et alia sensibilia communia, quae 2 ei competunt, 
et ideo non est natum recipere species horum, nee ipsa sunt 
activa. Et quamvis Aristoteles dicat secundo de Anima, quod 
ultima perfectio omnis sensus est, quod ejus instrumentum est 
medium sensibilium, tamen ' ille gradus medietatis non 
invenitur in rebus sensibilibus ; quia si inveniretur et fieret 
ejus species in sensum, non judicaret sensus de ilia medietate, 
et ideo visus non potest species rerum recipere, ut judicet per 
eas de rebus, quarum naturae similes sunt in visu 3 , Cum ergo 

1 J. has haec, which is clearly wrong. Combach has alia. The reference to 
Alhazen seems wrongly given. It should be lib. ii. cap. n, 17, 18; or 
else, iii. cap. 5, 20. His language is quite distinct: 'non fit comprehensio 
per sensum (visus) nisi lucis et coloris tantum.' 

3 quod, J. 

3 The meaning seems to be that the medium and also the sense-organ must 



78 OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 

objicitur quod haec sunt sensibilia per se, ergo agunt in 
sensum, sicut propria ; dicendum est, quod non dicuntur per 
se sensibilia propter actionem in sensum, sed propter hoc quod 
sensus potest de eis certificare. >Et si objiciatur, quod tune 
visio non certificabitur de eis, postquam non faciunt in visu 
species suas : dicendum est quod sic : nam non exigitur in 
omnibus species propria, sed sufficit species visus cum specie 
lucis et colons, et cum quibusdam aliis considerationibus ; quae 
cum omnia congregata fuerint potest haberi certitudo, ut 
postea explicabitur. Si dicatur, quod auctores perspectivae 
multoties dicunt quod figura et qualitas rei visae et hujusmodi 
ordinantur in superficie membri sentientis, et non possunt ibi 
attingere nisi per species ; dicendum est, quod non est sermo 
proprius, vel non bene translatus ; nam non plus volunt dicere, 
nisi quod a tota quantitate et figura veniunt species lucis et 
colons quae ordinantur in superficie membri sentientis, et hoc 
suffich> 

Et cum superius dictum est, quod nos videmus aerem 
vel coelum a remotis, et certum est quod in aqua fluminis vel 
alia quae magnam habet latitudinem videtur coelum per 
reflexionem, sicut res in speculo ; et res in speculo 
videtur per hoc, quod species sua reflectitur a speculo 
ad visum ; tune diceret aliquis, quod perspicuum coeleste 
vel aer remotus faciat speciem per quam in aqua 
videatur. Sed dicendum est, quod nulla rei visae species 
est ibi, sed species visus, quae in acre sine aqua 
multiplicatur secundum lineam rectam ad perspicuum coeleste 
distans, et apprehendit illud perspicuum cum adjutorio 
speciei lucis illuminantis illud perspicuum ; et cum videtur 
per aquam reflexive, reflectitur species visus ab aqua usque 
aerem visum a remotis, et non species rei. Non ergo omne 
quod videtur per reflexionem, videtur per speciem suam. 



be of different nature and properties from the object perceived. The eye does 
not see the ether through which light passes ; nor again has the eye (with one 
exception) in its own structure anything akin to light and colour. On the 
other hand the eye does possess other sensible qualities as shape, texture, &c. 
For that very reason the visual organ takes no direct cognizance of these latter 
properties. 



PERSPECTIVAE PARS PRIM A : DIST. X. 79 

Sed hoc est ut in pluribus visibilibus consuetis, non tamen 
universaliter est hoc intelligendum, quia aquam videre possum 
per speculum, sed species aquae non fit ibi, sed species visus, 
et sic est hie '. 

CAPITULUM III. 

Distinguens tres universales modos cognoscendi per visum. 
Deinde oportet scire, quod praeter modos particulars Three 

....... .. . ,2 modes of 

cognoscendi sensibiha per se, sunt tres modi universales knowing, 
secundum auctores perspectivae. Sed praecipue Alhazen (i) Sens* 
exponit hos modos et sufficienter, nisi quod aliquando 
intercurrit inepta verborum translatio. Est ergo prima 
cognitio solo sensu sine aliqua virtute animae, et sic 
cognoscuntur lux et color in universal!. Nam visus potest 
judicare quod sit color vel lux sine errore quando aspicit rem, 
dummodo octo praedicta sunt in suo temperamento ; et ideo 
haec duo cognoscuntur solo intuitu sensus. Sed species et 
modi coloris et lucis non possunt ita leviter cognosci ; nam si 
occurrat extraneus color quern non vidimus prius, nesciemus 
cujus sit color ille. Similiter si aliquod lucidum renovetur in 
acre, quod habeat lucem difformem ab aliis consuetis, ut 
Stella comata vel aliud, et non prius vidimus, non possumus 
judicare per visum quae lux sit ilia. Similiter si nos viderimus 
prius aliquem colorem, et postea tradiderimus oblivioni 
memoriam ejus, tune quando iterum apparebit visui, colorem 
possumus judicare, sed quis color sit non percipiemus. 
Similiter quando in infantia vidimus lunam plenam, non 
percipiebamus an esset lux solis vel lunae, donee fuerimus 
assueti et fixum fuerit in animabus nostris quod talis lux est 

1 Cf. Alhazen, lib. iv. i, 20, which is in direct opposition to this view. 

3 These three modes are called by Bacon, following previous writers, 
sensation, science, and syllogism (see the final chapter of the second part of 
Perspective?). He admits that the names are imperfect, but explains their 
meaning clearly enough, i. A simple sense impression, as in the case of 
vision, that of light and colour, a. The comparison of such sense impression 
with others of a like kind reproduced by memory. In this way we distinguish 
universals from particulars, and one particular from another. 3. Apprehen- 
sion by a reasoning process, which often may be extremely rapid, and carried 
on unconsciously. See Alhazen, ii. prop. 10-13. 



8o OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 

lunae, non soils. Et hoc modo accidit de stellis : quia multi 
homines vident aliquando Jovem, vel Venerem, vel Mercurium, 
et propter pulchritudinem earum libenter aspiciunt, et dicitur 
eis tune ab astronomis quod talis est lux illius stellae, et talis 
alterius, et perpendunt differ en tiam ad sensum. Sed elapso 
tempore, quando alias vident unam illarum stellarum, non 
discernunt an sit lux Mercurii vel Veneris vel alterius, quia 
jam tradiderunt oblivioni imaginationem lucis propriae 
cujuslibet illarum. 

(2)Memory Sed si non tradiderunt oblivioni imaginationem lucis propriae 
sensation. cujusJibet stellarum prius visarum, cognoscunt luces earum 
cognitione secunda, quae est per similitudinem l secundum 
Alhazen. Et hie modus cognitionis non solum est circa 
colorem et lucem, sed circa omnes res in quibus distinguimus 
universale a particulari, et particularia ab invicem ; ut cum 
video hominem quern prius vidi, si habeo imaginationem quod 
prius vidi eum, tune cognosco non solum hominem in 
communi, sed istum particularem quern ab aliis discerno per 
hoc genus cognitionis ; si autem tradidi oblivioni, video 
hominem, sed nescio quis sit. 

Considerandum autem, quod cum dictum est quod visus 
cognoscit colorem vel lucem universalem solo sensu, et non 
particularem, excluditur particulare quod est inferius in linea 
praedicamentali, ut species colons. Iterum particularia 
signata specie alicujus, ut lux solis, et lux lunae, quia forsan 
lux non habet species 2 sed modos, quia omnes luces stellarum 
a sole oriente proveniunt. Sed non excluditur particulare 
vagum, nam illud est ita commune sicut suum universale et 
convertitur cum eo, ut aliquis color, aliqua lux, aliquis homo, 
aliquis bos. Cognoscere ergo universalia ab invicem et a 

1 J.'s reading, sensibilem, deprives the passage of its meaning. Alhazen's 
words with regard to this form or degree of knowledge are (lib. ii. cap. i, n) 
' Cognitio est comprehensio consimilitudinis duarum formarum, scilicet formae 
quam comprehendit visus apud cognitionem, et formae illius rei visae vel sibi 
similis quam comprehendebat in prima vice : et propter hoc non erit cognitio 
nisi per rememorationem.' It is a ratiocinative process, he goes on to say: 
but distinguishable from the third degree of the (modus rationis) knowing pro- 
cess, in that it lakes place ' non per inductionem omnium intentionum quae sunt 
in forma, sed per signa.' 

* species seems used here in its ordinary acceptation. 



PERSPECTIVAE PARS PRIM A : DIST. X. 81 

particularibus, et particularia ab invicem per comparationem 
rei visae ad eandem prius visam, recolendo quod prius fuerit 
visa et nota videnti, facit hie secundum modum compre- 
hendendi per visum. 

Cognitio vero tertia adhuc est, quae non potest fieri solo (3) Inter- 
sensu, et non est per comparationem ad prius visum, sed J^ci 1 ^ 
absolute considerat praesentem rem ; ad cujus cognitionem an instinc- 

.. . , tivereason- 

plura requiruntur, et est quasi quoddam genus arguendi. Sicut i ng process. 
cum aliquis tenet in manu lapidem perspicuum, et non percipit 
ejus perspicuitatem, sed si exponat eum aeri, et sit aliquod 
densum retro illud in debita distantia et lux sufficiens, videbit 
lucem et densum ultra lapidem ; et tune cum non potest 
mediante lapide rem videre quae est retro nisi sit diaphanus, 
arguit quod sit transparens et perspicuus. Sed in rebus 
consuetis nos utimur hac cognitione subito, et non percipimus l 
nos arguere, cum tamen arguamus. Homo enim arguit ex 
natura sine difficultate et labore ; ut cum puero offeruntur duo 
poma, quorum unum est alio pulchrius, puer elegit quod 
pulchrius est, sed non nisi quia melius sibi videtur, et ideo 
magis eligendum. Unde facit hoc argumentum, quod est 
pulchrius in quantum hujusmodi est melius, et quod est melius 
est magis eligendum, ergo pulchrius est magis eligendum ; et 
tamen non percipit quod arguit, propter velocitatem arguendi 
innatam homini, sicut docet Alhazen. 

Et jam in mathematicis et logicalibus confirmavi hanc 
sententiam Alhazen, et probavi quod scientiam arguendi, quae 
est logica, scimus a natura 2 , sed vocabula propria ignoramus 
a principio, et ilia per studium inventionis habuerunt primi 
auctores logicae, nos autem per doctrinam. Et propter haec 
vocabula fit tractatus et sermo de logica, non propter scientiae 
ipsius potestatem, quia haec est cuilibet innata, ut hie vult 
Alhazen et alias demonstravi. Et sic comprehenduntur viginti 
sensibilia communia, cum suis speciebus, non enim possent 

1 'Homo est natus ad distinguendum sine difficultate et arguendum sine 
labore, et non percipit quod arguit ; ' Alhazen, ii. prop. 13. 

2 On the slight importance attached by Bacon to formal logic cf. Opus 
Tertium, cap. xxviii. The reference here however is to other works not in- 
cluded in the Opus Majus ; another proof that this copy of the Perspectiva 
contains additions posterior to 1267. 

VOL. II. G 



82 OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 

certificari nisi per hanc cognitionem, et patet quod solus sensus 
non potest in hos duos modos ; et vocatur hie solus sensus, ut 
visus in pupilla et in nervo communi usque ad sensum 
communem, Nam nisi adsit imaginatio et memoria visionis 
prius factae circa rem, non fiet comprehensio in secundo modo. 
Sed imaginatio et memoria sunt ultra sensum communem. Et 
tertius modus magis elongatur a solo sensu, quia ibi con- 
siderantur plura quam in secundo modo, et magis accedit 
ad opus rationis propter viam arguendi. Sed hi modi non 
habent nomina recte translata. Primum vocat Alhazen 
cognitionem solo sensu. Secundum principaliter vocat 
cognitionem per scientiam. Tertium vocat cognitionem per 
syllogismum propter modum arguendi. Sed haec nomina 
non sunt propria, quia virtutes animae sensitivae habent has 
cognitiones, quibus non debetur scientia nee syllogismus ut 
communiter accipiuntur. Sed de hoc certius fiet quando 
inquiretur, quae sunt virtutes animae quae faciunt hie judicia 
mediante visu, quod fieri non potest antequam magis pateat, 
in exemplis de diversis visibilibus, qualiter certificentur. 



PERSPECTIVAE PARS SECOND A: 

DISTINCTIO PRIMA. 

Hie incipit pars secunda hujus tractatus, quae est de modis 
particularibus et causis videndi per 1 lineam rectam princi- 
paliter. Et habet distinctiones tres. Prima est de visione 
penes compositionem oculi, et habet tria capitula. Primum 
est de his quae a longe vident vel quae prope. 

CAPITULUM I. 

Et quoniam eadem est scientia oppositorum, ut dicit Aris- Connexion 
toteles in Topicis, et in primo de Animalibus assent quod eyes^th* 
rectum est index sui et ejus obliqui, quia per privationem lor >g si^ht. 
sanitatis cognoscitur infirmitas, ideo simul modos particulares 
certificandi visibilia cum defectibus visus et erroribus ejus 
designabo, ut statim ipse defectus et error pateat per de- 
terminationem contrariae veritatis. Primo vero recurrendum 
est ad reddendam rationem videndi penes ea quae ad compo- 
sitionem oculi spectant. Qui vero habent oculos profundos, 
necesse est ex hac causa quod possunt videre magis remota 
quam habentes oculos prominentes. Et hujus ratio prima est 
propter majorem fortitudinem quam habet oculus profundus 
propter majorem ejus appropinquationem ad nervum com- 
munem in quo est virtus vistva, sicut in fonte. Alia causa 
est, quod oculus profundus magis conservatur a nocumentis 
et plus elongatur a Jaesionibus quam prominens, et ideo 
fortior est. Tertia causa est, quod magis congregatur virtus 
visiva et adunatur, dum magis cooperitur interius in con- 
cavitate ossis, ut sic capiat viam strictiorem et rectiorem in 
rem visam, et minus dispergatur et dilatetur, ut sic cadat 
in locum pyramidis visualis. Et propter hoc homo, quando 
vult diligenter aspicere aliquid a longe, apponit concavitatem 

1 secundum, J. 
G2 



84 OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 

manus suae ad os oculi, ut plus congregetur virtus visiva et 
minus dispergatur. Et signum est ad hoc, quod oculi anima- 
lium, ut in piscibus qui non habent custodiam palpebrarum, 
male vident a longe, quoniam virtus visiva dispergitur et 
dilatatur nimis, cum non habeat oculus circumdans et coarctans 
ipsum. Hujus sententiae est Aristoteles in decimo nono de 
Animalibus 1 , et confirmatur hoc per experientiam. Nam homo 
existens in puteo vel alio loco profundo poterit videre Stellas 
de die, quas non videbit cum est in superficie putei, sicut 
dicit Plinius in secundo Naturalis Philosophiae, et experientia 
docet. Et una causa hujus est propter angustiam viae, quia 
virtus visiva coarctatur diu, ut rectius incedat ad locum stel- 
larum quae sunt super puteum, et hoc fit propter cooperi- 
mentum quod habet in profunditate putei. Et sic oculus 
profundatus in capite eodem modo potest videre fortius ex 
hac causa, quae inferius tangetur. Et hoc dicit Ptolemaeus 
expresse in secundo Opticorum, sub his verbis ; Illi qui 
habent concaves oculos vident a remotiori ; cujus causa est 
virtus visibilis, quae fit propter coarctationem 2 , id est, congre- 
gationem et adunationem, et propter loci angustiam. Cum 

enim processio fuerit ex angustis locis, 
protenditur visus et elongatur, quia 
necessario magis colligitur virtus 
oculi, et in minorem locum coarctatur, 
et ideo fortior est : quia omnis virtus 
unita est fortioris operationis. Et 
ejus coarctatio patet in figura. Si 
b c sit foramen uveae, et a sit pupilla 
alicujus oculi interius, planum est 
FIG. 37. quod virtus ejus cadit inter e et 

1 i. e., as before stated, the fifth book of De Generatione Animalium. In the 
latter part of the first chapter, the whole of this foregoing statement as to the 
connexion of deep-set eyes with long sight, including the illustration of stars 
seen from a well, is clearly stated. In the same passage Aristotle distinguishes 
between long sight and fine discrimination of the colours of near objects ; 
these are not, he says, always found in the same person. His views on this 
point form part of Bacon's next chapter. 

2 Jebb has cohabitationem. I substitute the word used in the passage of 
Ptolemy referred to (p. 38, ed. Govi). 




PERSPECT1VAE PARS SECUNDA : DIST. I. 85 

f lineas ; quod si esset in d, iret virtus per g h lineas 
magis dilatatas. Et tamen aliqui multa percipientes in hac 
scientia perspectivae, contradicunt causae quam Ptolemaeus 
et Aristoteles assignant et quam experientia docet, allegantes 
quasdam persuasiones quae in auctoritate tarn valida et ex- 
perientia efficaciori merito eliduntur. Hoc dico, quia non 
oportet hie dissolvere omnes cavillationes quae possunt fieri 
contra veritatem, nam infinitae contra quamlibet possunt 
adduci. 

Praeter autem hanc rationem de concavitate, potest alia other con- 
assignari penes humores oculi, et est paucitas humoris albu- [^ lon s j ^ 
ginei : nam cum humor multus est in albugineo, accidit 
glaciali sicut illi qui aspicit in aquam multam et profundam, 
cujus multitudo ita abbreviat visum quod non potest longius 
videre. Et hujus sententiae est Avicenna decimo nono de 
Animalibus 1 ; et Averroes in libro suo de Sensu et Sensato 
ponit causam videndi a remotis custodiam palpebrarum ; 
dicens quod palpebrae conservant et custodiunt oculos a 
calore et frigore et multis impedimentis, et ideo fortior virtus 
est in oculis habentibus palpebras, et vident a longe ; et 
affert exemplum de multis animalibus quae vident remotius 
quam homo, propter hoc quod habent palpebras spissiores -. 

Juxta hoc considerandum, quare senes multi cum distincte The sight 
volunt videre res, ut cum legunt literas, vident melius a longe of old a k' e - 
quam prope. Nam protendunt a se longius res, quas volunt 
videre. Et hujus causam docet Ptolemaeus in secundo Per- 
spectivae, nam multa humiditas abundans in oculis eorum est 
in causa ; senes enim multas humiditates accidentales super- 
fluas habent. Cum ergo est modica humiditas, tune visus 

1 This work, translated by Michael Scotus, and dedicated to his patron the 
Emperor Frederick II, was printed in Venice in 1500. The book is not so 
distinctly a commentary on Aristotle as are the principal philosophical works of 
Averroes and Aquinas, though it follows to some extent the Aristotelean 
arrangement. Not knowing Arabic, I can not speak of the accuracy of the 
translation. But it is clumsily and ungrammatically written, is filled with 
untranslated Arabic words, and gives the impression that the translator knew 
little of the subject. See pp. 10, n of this volume. 

2 See however Aristotle, De Partibtts, ii. 14, and Dr. Ogle's note on the 
passage. Aristotle says that ' of hairy animals man alone has lashes on both 
lids' ; also that very few birds have lashes. 



86 OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 

transiens per earn statim expeditur ab ea, et sic potest rem 
occurrentem prope cito distincte videre ; cum vero est super- 
flua humiditas accidentalis, tune confunditur oculus, et non 
ita cito expeditur propter quantitatem humiditatis. Et ideo 
oportet quod res longius distet ab oculis antequam distincte 
videatur ; nam humiditas haec, quae decurrit in oculo et in 
superficie corneae et palpebrarum, non solum corpus oculi 
occupat, sed aerem humectat prope oculum ; et ideo de 
prope non possunt oculi tales videre, sed oportet visum 
expediri ab ea et longius transire. Prior ratio tangebat 
causam videndi a remotis per humiditatem naturalem oculi, 
hie fit mentio de humiditate accidental! superflua 1 . Caeterum 
hie loquimur de visione a longe aliter quam prius : nam 
quod hie vocamus prope et longe continetur ibi sub altero 
illorum, scilicet sub prope, eo quod remotio ibi sumitur pro 
magna distantia, et hie loquimur de distantia et discreta 
cognitione quae sit semper prope. Sed potest fieri propin- 
quius vel remotius, qui tamen sunt gradus in propinquitate 
contraria remotioni de qua in prioribus loquebamur. 



CAPITULUM II. 

In quo dantur causae de certa vel discreta visione in 
tenebris et luce. 

Depen- Et quia facta est mentio de discretione visus, quia aliud 

vision on est videre a longe, aliud discernere ; considerandum est, quae 
size of lens exiguntur ad discretionem visus et distinctionem, quantum 
trans- est de compositione oculi. Et proculdubio necesse est quod 
humours f numor g^ ac i a ^ s s & bonae quantitatis, ut in eo possint partes 
and of rei bene distingui et sensibiliter. Si enim parvus est, species 

cornea. 

1 Fantastic as this explanation of Presbyopia may be, it should be remem- 
bered how very recent is the true explanation. Not till midway in the last 
century was it suggested (by Porterfield) that accommodation of sight to near 
objects depended on an increase in the curvature of the lens produced by con- 
traction of the ciliary muscle ; and that weakness of the muscle and rigidity of 
the lens came on with age. Knowledge of the precise mechanism of the pro- 
cess was reserved for our own time. 



PERSPECT1VAE PARS SECUNDA : DIST. L 87 

partium rei visae occupabunt loca nimis propinqua, et fiet 
confusio major. Item oportet quod sit mundus, et similiter 
humor albugineus: nam impressiones et maculae cito depre- 
henduntur in re munda, ut patet de maculis in panno mundo, 
et ideo species rerum impressae oculo melius et certius 
apparebunt, si humores sunt mundi et defaecati. Caeterum 
oportet quod humor albugineus sit temperatae quantitatis : 
nam aliter erit respectu glacialis sicut aqua profunda, ut 
dictum est, et obscurabitur visus. Praeterea oportet quod tela 
aranea et cornea sint tenues et subtiles et bene perviae, ne 
umbram faciant glaciali. Insuper oportet quod non sint 
rugosae, sed lenem et expansam habeant superficiem. Quo- 
niam si rugas habeant faciunt umbram : et haec est causa 
quare senes impediantur a visione distincta et discreta, quo- 
niam aranea et cornea habent rugas in senibus, sicut et cutis 
totius corporis. 

Non solum considerandum est de acumine visus ad viden- Relation ot 
dum longius, et de discretione videndi per naturam compo- ^^1^ O f 
sitionis oculis ; sed de hoc conferendum est, quare quidam 
vident in tenebris et crepusculo et parva luce melius quam 
in pleno lumine, et alii e contra. Et proculdubio illi qui 
habent multum de humore albugineo indigent multa luce, 
antequam clarificetur ; praeciptie si est spissus, et maxime 
immundus ; et ideo tales oculi non vident bene de nocte ad 
modicum lumen. Et ad hoc facit si humor glacialis sit 
multus et spissus et immundus, et si tela aranea et cornea 
sunt spissae et rugosae : necessaria 1 enim est multa operatio 
lucis et fortis, ut omnia ista clarificentur, et in die et in pleno 
lumine bene vident, et non aliter. Sed illi qui habent paucam 
humiditatem in humoribus, et claram et mundam, et telam 
et corneam bene perspicuas et sine ruga, non possunt videre 
in magna luce : quia lux multa confundit oculum talem ex 
nimia claritate, et in tantum occupat visum lucis fulgore ut 
fiat respectu rerum visibilium exteriorum inhabilis ad dis- 
cernendum in illis. Sicut homo qui stetit in forti lumine, 
quando convertit se ad loca tenebrosa, non potest discernere 
res in eis propter speciem lucis fortem quae in oculis suis 

1 nociva, J. obviously an error, necessaria, O. 



88 OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 

superflue operatur : nam fortior motus animae semper occultat 
debiliores. Et ideo homines habentes dispositionem hujus- 
modi oculi vident bene in crepusculis, et ad lumen candelae 
de nocte, et ad lumen stellarum. Et in his omnibus quae 
dicta sunt de distinctione et de visu in tenebris et in luce, 
Aristoteles et Avicenna dant auctoritatem in libris suis de 
animalibus superius annotatis. 

Some eyes De visu tamen in tenebris et in luce potest alia causa 
sicTight " assignari, scilicet quando oculus habet multum de luce 
propria : nam oculus in hominibus, et equo, et cato 1 , et multis 
animalibus lucet de se, sicut squamae piscium, quod patet 
quando homo in tenebris movet oculum a situ suo per digi- 
tum. Sed quidam homines habent plus de luce, quidam 
minus : et illi qui multum habent possunt videre in parvo 
lumine et tenebris, si aliae causae a parte humorum, et telae 
et corneae adsint, quae dixi. Sed qui parum habent de luce, 
non sic : praecipue si caeterae causae assint a parte humorum 
et telae et corneae, 

CAPITULUM III. 

De variis erroribus visus propter compositionem et com- 
plexionem oculi. 

Double Praeterea ex bonitate compositions oculi accidit, quod res 

many una videtur una ; quando scilicet pupillae habent eundem 
causes. situm respectu nervi communis ; quoniam tune species veniunt 
a duobus oculis ad eundem situm in nervo communi, et fit 
Strabismus, unum judicium. Quando vero natura errat, ut accidit in 
lusco quod glacialis unius oculi non habet situm consimilem 
ad glacialem in alio, tune species naturaliter vadunt ad loca 
diversa in nervo communi, et ideo oportet luscum laborare 
multum et ingeniari ad hoc, ut reducat oculos ad situm con- 
similem quatenus non erret, ut unitatem rei possit compre- 
Cold or hendere. Et licet oculus bene sit compositus, nihilominus 
tamen accidit multiplex impedimentum ex nimio calore vel 
frigore, secundum quod homines stant multotiens in locis 

1 caro J. 



PERSPECTIVAE PARS SECUNDA : DIST. I. 89 

calidis, ut fabri, et pistores, et coquinarii, et hujusmodi ; nam 
resolvitur oculus et destruitur per fortitudinem ignis et 
destruitur a naturali complexione, et impeditur judicium 
videndi. Similiter, ut Averroes dicit libro suo de Sensu et 
Sensato, accidit impedimentum quando instrumentum videndi 
fuerit infrigidatum a rebus intrinsecis infrigidatione intensa. 
Nam debilitatur et obscuratur oculus in locis in quibus est 
multa nix aut multa aqua, et ideo apparent ripae maris 
turbidae et paucae lucis, et similiter loca nivis. 

Et similiter in ebriosis et infirmis et iracundis accidit Passion or 
recessus oculi a naturali complexione : unde ebriis et infirmis 
videtur unum duo et res visa vacillare et moveri, propter hoc, 
quod nimia humiditas vaporum ascendentium ad oculos 
resolutorum per fortitudinem vini, aut humoris calidi domi- 
nantis in causa morbi, turbat oculos et cogit egredi a suo situ 
naturali, sicut in irato. Nam calor accenditur circa cor, et 
accendit sanguinem, et resolvit vapores, qui de facili surgunt 
ad oculos et penetrant propter poros eorum, et movent oculos 
a suo situ naturali, ita quod species non possint figi in uno 
loco nervi communis ; atque nee in uno loco glacialis oculi 
ejusdem, secundum Averroem loco memorato. Nam propter 
motum et ebullitionem vaporum accidit quod species formatur 
in diversis partibus, sicut species solis et lunae in aqua mota, 
et dum formatur in una non adhuc abscinditur ab alia, et 
ideo duae apparent, sicut apparet nobis duplex species solis 
et lunae in aqua mota. 

Et similiter ex passione capitis accidit aliquando resolutio Nervous 
vaporum ad oculum quibus visus movetur, ut in scotoma 1 et 



vertigine, et tune aestimatur res visa moveri, ut exemplificat disturbance 
Ptolemaeus in secundo Opticorum, et illud operatur ad in- humour?" 
telligendam causam scintillationis, et sic apparet unum duo 
et res visa moveri. Et Avicenna dicit tertio de Animalibus, 
cum contingit aliqua causarum quae scriptae sunt in libris 
philosophiae, quae moveat spiritum qui est in anteriori ven- 
triculo cerebri circulariter, et virtus visibilis reddidit ei formam 
sensatam, non quiescit species in loco uno, sed circulariter 
movetur secundum motum spiritus revoluti, et sic videbitur res 

1 Ptol. Optica, p. 51. 






9 o 



OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 



Compres- 
sion of 
globe of 



Double 
vision in 
a single 
eye through 
obstruction 
of lens, or 
debility. 



circulariter moveri. Et Avicenna tertio de Animalibus dat 
causas tres a parte dispositionis nervi communis et oculi, quod 
unum potest videri plura. Nam humor vitreus, qui extenditur 
ab oculo ad nervum communem, et spiritus visibilis, qui fluit 
a sensu communi in nervum communem et in oculum, stint 
subtilia corpora et mobilia multum, et ideo de facili mutantur 
a situ suo, et hoc potest esse vel secundum dextrum et sinis- 
trum, vel secundum ante et retro. Quod si in nervo communi 
vacillent secundum dextrum et sinistrum tune species duae 
quae veniunt ab oculis duobus non possunt figi in eodem loco 
nervi communis, sed una cadit in dextrum, et alia in sinistrum, 
et sic duae apparent, et oportet quod res una videatur duae. 
Similiter si vacillent secundum ante et retro, figetur una 
anterius et reliqua posterius, et ideo duae distinctae appare- 
bunt. Et quando uterque motus accidit erit motus speciei, 
sicut vertigo, et apparebit res vacillare secundum duos situs. 

Tertiam causam assignat de uvea ; quae de facili recepit 
motum. Nam per motum spirituum et calorem fortem et 
multum, potest interius concuti, atque per conatum oculi 
dilatatur, et per suum nervum ex quo componitur potest 
dilatari vel comprimi secundum quod nervus ille contrahitur 
vel distenditur. Potest etiam exterius concuti ex multis 
occasionibus, ut quando digitus comprimit uveam vel aliis 
modis, et per has concussiones aliquando mutatur foramen in 
directum, aliquando in obliquum, et haec variatio potest fieri 
in uno oculo et non fiet in alio, aut in ambobus oculis simul 
fiet, sed diversis modis. Quapropter ipsa species diversifica- 
bitur in utroque oculo et per consequens in nervo communi, 
ut major vel minor appareat res et species, et sic majorem 
locum in nervo communi una species habebit quam alia, et 
ideo res quae est una videbitur duplicata. 

Praeter omnia quae dicta sunt de hoc quod unum videatur 
duo, sunt adhuc casus diversi naturales cum suis causis. Et 
accidit ergo aliquando quod humor extraneus coagulatur 
infra uveam inter glacialem et foramen; et aliquando a superius 
ad inferius secundum longitudinem, aliquando ex transverso 
secundum latitudinem, aliquando circulariter; et ita fit divisio 
glacialis, ut videat per partes suas diversas eandem rem, et 



PERSPECTIVAE PARS SECUNDA : DIST. I. 91 

ideo ei apparet una res duae. Hanc causam tangunt medici 
in libris et decent curationem, ut per Avicennam patet in cura 
oculi. Quod si non contingeret, aestimatur quod potest fieri 
hie deceptio. Et vero aliter creditur posse fieri apparitionem 
duorum ex eo, quod visus fit extramittendo, et quod species 
potest aliquo modo videri. Nam sunt multi homines, qui 
quum aspiciunt aliquam rem unam, apparent eis duae, et non 
est propter oculorum diversitatem, quoniam si uno oculo 
aspiciant idem eis accidit. Uno ergo oculo vident duo omni- 
bus causis exclusis praedictis. Quapropter non potest esse, 
nisi vel quia species rei, dum fit prope rem, est fortior et plus 
habet de natura rei, et ideo magis est sensibilis quam longius 
multiplicata. Cum ergo homo habeat debiles oculos, tune 
virtus non solum secundum se est debilis, sed magis debilitata 
ex distantia stabit ad speciem rei prope earn, et fiet species ei 
pro objecto, ut terminetur virtus debilis ad illam, sicut ad 
vaporem terminatur visus ex distantia debilitatus. Sed oculus 
fortis penetrat aerem, in quo est species prope rem, et occul- 
tatur ei species propter fortitudinem visus, sicut vapor in acre 
prope oculum occultatur et penetratur propter vigorem oculi. 
Et illud frequentissime accidet hominibus habentibus debiles 
oculos, maxime scilicet quando negligenter vident. Et ali- 
quando homines habentes bonos oculos cadunt quoquo modo 
in istam passionem, quando scilicet negligentissimi sunt in 
videndo et oculum semiclaudunt, et sunt ipsi et res visa in 
locis obscuris et temporibus caliginosis, sicut in crepusculis. 

Et necesse est istud, vel quod oculus unus habeat geminas Double 
pupillas ; quod licet sic hoc possibile, non sum hoc expertus. pupl " 
Solinus enim in libro de Mirabilibus Mundi facit mentionem 
de quadam regione in qua mulieres solebant habere duas 
pupillas. Et Plinius sexto libro per diversa loca mundi 
ostendit homines habentes geminas pupillas in oculis ; quod 
si contingat unum potest videri duo. 



92 OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 



DISTINCTIO SECUNDA. 

De modo videndi recto considerate penes speciem visus et 
rei visae ; habens quatuor capitula. 



CAPITULUM I. 

That a 

cloud can Deinde considerandae sunt causae visionis a parte specierum 

be seen . . ., ... ._ . . 

from with- visus et visibilium. Et jam in promptu est causa quare oculus 
out not existens extra aerem vaporosum et nebulosum videt eum, et 

fromwithm, 

proves quando est in aere tali non videt nee percipit vapores et 

radiation nuD ^i a - Hoc enim superius tactum est incidenter, nunc autem 
ex causa principali. Oportet enim quod fortitudo et debilitas 
radii visualis sit causa hujus : nam quando est prope aerem 
talero, et in eo virtus visiva est fortis ex propinquitate sua ad 
oculum, propter sui fortitudinem potest penetrare aerem spis- 
siorem, et nihil videtur nee percipitur a visu, nisi quod potest 
visum terminare, ut dictum est prius. Et ideo tune 1 non per- 
cipitur aer vaporosus. Sed quando oculus longe fit ab illo 
aere vaporoso, tune species oculi debilitata invenit resistentiam 
et terminationem, et ideo valet a longe videre aerem nebu- 
losum. Et ex hoc experimento patet manifeste> quod fit visus 
extramittendo. Nam si sola species rei visae fieret, tune non 

The axis of P osset ratio reddi hujus visionis. 

vision. Et a parte speciei considerandum est ulterius non solum 

absolute, sed per comparationem ad situm, sine quo non potest 
fieri, nee distincte, nisi diligenter observetur. Dicendum ergo 
quod unus oculus facit speciem usque ad rem visam, et res visa 
facit ad oculum suam speciem in eodem loco, unde habent 
axem communem, qui est perpendicularis super omnes partes 
oculi, eo quod transeat per centrum omnium. Et ideo cum 
perpendicularis incessus sit fortis et potens, oculus judicat 

1 Tune is the reading of O., not etiam, as in J. The punctuation in J., and the 
insertion of et before propter sui fortitudinem, obscure the meaning. See p. 62. 



PERSPECTIVAE PARS SECUNDA : DIST. II. 93 

fortissime per speciem partis quae venit super hanc lineam, et 
earn comprehendit in fine certitudinis, quantum potest unus 
oculus comprehendere. Et ideo dicitur in libro de Visu a , quod 
nullum visorum videtur simul secundum totum, et hoc est 
intelligendum in fine certitudinis, sed una pars tantum super 
quam cadit axis dictus : nihilominus tamen eodem aspectu 
videtur tota res quae est basis pyramidis visualis, et plus ut 
tactum est, et ideo simul plura videntur. Sed propter com- 
plementum certitudinis et partes ex utroque latere propin- 
quiores termino axis certius videntur, et remotiores minus 
certe. Quando vero oculus movetur ut certificet singulas 
partes visas, tune axis decurrit super eas, et certificat succes- 
sive unam post aliam. 

Et quoniam naturaliter duo oculi situm habent consimi- Binocular 
lem respectu nervi communis, tune se habebunt axes ocu- V1 
lorum uniformiter ad omnem punctum super quem cadunt, 
et cadent necessario super eundem punctum rei, et tune 
ille punctus melius et certius videbitur a duobus oculis 
quam ab uno. Et intelligendum est, 
quod a nervo communi dirigatur linea 
recta imaginabilis inter duos oculos, 
usque ad rem visam, concurrens in 
eandem partem rei visae cum axibus . 
oculorum, et haec linea est axis 
communis, et ille punctus super quem 
cadunt isti tres axes, videtur in fine 
certitudinis, ut patet in figura, et aliae 
partes secundum magis et minus, se- 
cundum quod habent situm diversum respectu hujus axis. 
Nam a punctus videtur certissime, quia tres axes concurrunt 
in eo, et b atque c certius videbuntur quam e et d. 

1 This is the first proposition of Euclid's Optics. OuS^ rwv opcunivcav a/za o\ov 
uparai. His mode of explaining this proposition is curious. Rays proceed from 
the eye to the object (al -npoam-nrovoai oif/eis). These impinge upon certain 
points leaving other points unaffected, and therefore unseen. It takes time for 
all the points to be touched so that the image becomes continuous; although 
the time is too short for us to be conscious of it. Aoff opdadat a/zo TWV 6\f/uv 
Ta\v irapa(p(pofjifi'<uv. But Euclid did not combine as Bacon did, the geometrical 
point of view with the physiological. The dependence of vision upon ocular 
movement could hardly be better stated than Bacon states it. 



OCULUS DEXTER OCULUS 







94 



OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 



Sed inter omnia pars ilia certissima videtur ad quam cum 
terminantur axes est species propria ei perpendicularis, nam 
tune est duplex fortitude. Et propter 
hoc a videtur fortius per axes, quam 
c et #, nam species visus ipsius a est 
perpendicularis super ipsum, ut patet, 
non sic super b et c est species eorum 
perpendicularis species enim b et c sunt 
perpendiculares super oculum, sed non 
super se ipsas. Species autem ipsius 
a est perpendicularis super ipsum et 
super oculum. 




Experi- 
ments on 
double 
vision. 

(1) Pres- 
sure on the 
globe of 
one eye. 

(2) An ob- 
ject placed 
nearer than 
the point of 
con- 
vergence 

of the axes, 

appears 

double. 



CAPITULUM II. 

In quo ostenditur duobus diversis experiments, et diversis 
figurationibus, quomodo unum videatur duo 1 . 

Sed non solum propter causas in praecedenti distinctione 
memoratas videtur unum duo, sed propter multas alias. Et 
frequentius et evidentius accidit haec passio ex hoc quod 
oculus alter vel uterque moveatur a situ suo, sicut quando 
homo gratis revolvit alterum oculorum a situ debito, aut 
quando supponit digitum oculo,et pellit eum a situ suo. Nam 
tune duae species veniunt ad loca diversa in nervo communi, 
et apparet una res duae. Et contingit quod unum videatur 
duo secundum magnam elongationem ab axibus propter sensi- 
bilem diversitatem anguli, quam faciat species in oculis, ut 
patet in figura. Nam sit m c res visa, et a et b oculi, et a c et 
b c sint axes fixi super punctum c, quod ab eis videtur in fine 
certitudinis : tune potest aliqua pars in tantum removed ab 

1 The account of binocular vision in the foregoing chapter, and that of diplopia 
(double sight) in this chapter and the following, are taken from Alhazen (lib. iii. 
cap. 2, 2-i5\ Bacon's exposition is far shorter and clearer than that of his 
teacher. In consulting Risner's edition of the Latin version of Alhazen it must 
be borne in mind that the diagrams, and the headings of each section, were 
added by Risner. 




PERSPECTIVAE PARS SECUNDA : DIST. 1L 95 

axibus, ut ;//, quod videbitur duo propter sensibilem diversi- 
tatem anguli quern constituit in oculis, quoniam macestlonge 
major in oculo a quam m b c in 
oculo b ; et ideo non potest species 
utraque propter hanc diversitatem 
venire ad eandem partem nervi 
communis, sed oportet quod major 
occupet majorem partem nervi com- 
munis, et ideo videtur visui, quod 
m sit duo. Et non solum accidit FlG o 

hoc, quando punctus visus cadit 

a dextris et a sinistris axium, ut nunc figuratum est, sed 
quando in aliqua distantia fit dexter respectu unius axis, et 
sinister respectu alterius, scilicet quod quando inter concursum 
axium cadit vel ultra, ut apparet in figura. Nam si oculorum 
a et b axes figantur diligenti intentione in o 
partem visibilis m o n, tune visibile k infra con- 
cursum axium videbitur duo, et h visibile ultra 
concursum similiter videbitur duo necessario. 
Nam hoc potest experimentator probare, acci- 
piendo unum asserem latitudinis unius palmae, 
et longitudinis quatuor, vel quinque, vel sex, et 
sit superficies ejus laevis, et accipiat tria individua 
visibilia, vel de cera vel de ligno formata ad 
quantitatem supremi articuli digiti minoris in figura pyramidali, 
et sint diversimode colorati propter evidentiam majorem, et 
ordinet ea secundum ordinem // o k y ita quod sit sensibilis 
distantia inter ea, ut medium eorum sit in medio tabulae, et 
unum aliorum sit in extremitate tabulae remotiore, et tertium 
sit in medio inter medium videndum et oculum, et tabula in 
extremitate sua respectu oculi habeat quandam concavitatem, 
ut bene possit applicari oculis, et quod tabula possit bene 
applicari super extremitatem nasi ad oculos, et tune oculi 
figant axes super medium individuum, quod videbitur unum, 
et utrumque aliorum duorum videbitur duo, nam k et h 
videbuntur quatuor et o videbitur unum. 




OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 



Further 
experi- 
ments. 



eye closed, 
left image 
disappears. 



CAPITULUM III. 

In quo ad hos duos errores componitur una figuratio per 
unum experimentum, cum consideratione imaginum plurium 
disparentium. 

Et per eandem tabulam, si latitudinem habeat sufficientem, 
potest fieri experimentum de priori errore. Sufficiat ergo 
with"right una pro utroque et sit hujusmodi, ut apparet in hac figura 

Nam a et c et b videbuntur ut sunt, 
dummodo oculi aptentur recte, ut ex- 
tremitates pyramid is visualis cadant super 
c et b, et axes super a. Sed si alia 
individua, vel ilia eadem, scilicet a b c 
ordinentur secundum longiorem diame- 
trum A a, ut c ponatur in loco m t et 
b in loco ;/, videbuntur m et n esse 
quatuor ; et sicut c videbitur esse unum, 
quando est in diametro minori et trans- 
versali, sic /, quod parum ab eo distat 1 
et ab axibus ; sed f quod multum obli- 
quatur videbitur duo, secundum quod in 
priore errore fuit annotatum. Nam ab 
oculo / videbitur sub angulo f p k^ qui 
est minor recto, et ab oculo k videtur sub angulo /// qui est 
rectus, et ideo oportet quod ob diversitatem anguli videatur 
duo. Et experimentator potest sine tabula experiri multa in 
hac parte. Nam potest de nocte elevare digitum inter ipsum 
et candelam. Si ergo figat axes super candelam, videbitur unus 
digitus duo. Et in his considerandum est, quod si claudatur 
oculus dexter, disparebit imago sinistra, et clauso oculo 
sinistro dextra evanescet imago ; quod admiratus est beatus 
Augustinus, et longum fore dare causam hujus rei scribit in 
undecimo libro de Trinitate capitulo secundo 2 . Et vere longum 
est homini ignoranti perspectivam, quia oportet ipsum primo 
addiscere hanc scientiam. Similiter est longum ut doceat 

1 distant J. 3 primo J. 





PERSPECTIVAE PARS SECUNDA : DIST. II. 97 

causam hujus rei, quia oportet ipsum ea quae scripta sunt in 

hac parte quinta hujus persuasionis bene considerare, et 

maxime quae in hoc capitulo de causis visionis a parte 

specierum dicuntur et scribuntur. Certum ergo est, quod 

axibus oculi fixis super a visibile, nihilominus tamen virtus 

visiva tendit in m visibile, sed species veniens ab oculo dextro 

tendit in sinistrum, si procedatur ultra, etsimiliter species oculi 

sinistri tendit ad dextrum, nam hae species 

intersecant se in m puncto, et separantur 

ita, ut dextra transeat ad sinistram partem, 

et sinistra ad dextram, ut patet ad sensum. 

Quoniam ergo m apparet duo, necesse est 

ut imago quae respondet dextro oculo sit 

ultra m in partem sinistram, quia species 

oculi dextri tendit in partem illam. Et 

ideo quando oculus dexter clauditur, oportet FJG 

quod evanescat imago sinistra ; et con- 

similis ratio est de oculo sinistro et imagine dextra, et istud 

patet in figura. 

Et tamen non semper disparebit imago dextra oculo It is other- 

. . t . , . , wise with 

sinistro clauso, nee sinistra ad clausionem dextri oculi; sed rays f rom 
bene accidit quod clauso dextro oculo, imago dextra dispareat, ^^ c j ! s stant 
et clauso sinistro imago sinistra disparebit, ut potest quilibet 
experiri ad Stellas fixas in aestate in crepusculo ante obscuram 
noctem, et ita posset fieri de ignibus longe distantibus. 



CAPITULUM IV. 

De hoc, quod appareat unum duo propter elongationem 
axium particularium ab axe communi, cum expositione 
omnium modorum situs 1 et assignatione causae visionis bonae 
vel malae in omnibus. 

Non solum est diversitas visionis erroneae, eo quod diversa Depen- 

.... . . . A j . dence of 

sit positio rei visae respectu axium, ut dictum est, sed ipsi double 

1 Omnium modorum situs is omitted in J. Stius is the ninth of the conditions 
of vision referred to on p. 7435 needing further explanation. 
VOL. II. H 




98 OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 

vision on axes possunt obliquari nimis ab axe commimi, ut patet in 
position of figura. Nam a b d angulus in b oculo est longe major quam 
ocular axes. a c d angulus in oculo c, et ideo erit error, et videbitur a duo, 

ad quod terminantur axes 
b a, et c a, et hoc quia 
declinant ab e d axe com- 
muni 1 . Et hoc est quando 
oculi convertunt axes suos 
ab axe communi ad par- 
tern unius oculi, et alius 
FlG- 44 ' oculus sequitur quantum 

fieri potest declinatio, et ideo axes non terminantur ad d, 
nee sunt b d, et c d, sed b a et c a, nam axes sic declinant 
a situ suo naturali et obliquantur. Possunt etiam ter- 
minari ad punctum rei visae idem, sub tamen diverse situ 
respectu nervi communis ; et tune videtur ille punctus duo, 
sicut patet per elevationem unius oculi a situ suo recto vel 
utriusque. Et ex his obliquationibus patet manifeste, quod 
sive axes obliquantur nimis ab axe communi, sive res visa, vel 
pars rei visae -nimis obliquetur ab axibus oculorum, videbitur 
male res, et hoc sive uno oculo, sive duobus, sive etiam fiat 
obliquatio extremitatum rei a faciali oppositione. Et per 
oppositum erit, quod illud quod facialiter erit objectum, ad 
quod axis specialis et communis concurrunt, videbitur in fine 
certitudinis. Si vero s^t prope axes, res ab eadem parte 
videbitur suftkienter; et sic minuetur visio ejusdem rei usque 
ad locum tantae obliquationis quod unum videtur duo, ut 
praedictum est. Et horum omnium causa est, secundum 
Alhazen in tertio libro, et Ptolemaeum similiter in tertio, quod 
quando res facialiter videtur vel prope, tune species ejus 
venit ad superficiem glacialis sub magno angulo et occupat 
magnam partem pupillae, in qua sensibiliter possunt partes 
distingui ; sed quando est magna obliquatio, tune species 
venit sub parvo angulo ad membrum sentiens, et occupat 
parvam partem illius, ita quod insensibiliter congregantur 
species partium rei visae, et collocantur confuse, et ideo non 
est judicium certum de eis. Et sic patent omnia quae habent 

1 This is wrongly lettered, both in the text and the figure, in J. 



PERSPECTIVAE PARS SECUNDA : DIST. III. 99 

sciri de situ respectu oculi. Nam de facili potest quilibet 
differentias situs jam elicere. Est enim situs facialis, quando 
res facialiter opponitur oculo vel oculis, nee elevatur una 
extremitas, nee alia declinat. Et est situs obliquatus per 
elevationem unius extremitatis et depressionem alterius ; et 
hie dicitur situs obliquus. Item in situ faciali est situs partis 
unius respectu axium, et aliae partes magis declinant ; et 
similiter in situ obliquo quaedam partes sunt remotiores ab 
axe, quaedam proximiores. Et dictum est quomodo fit com- 
prehensio et error in omnibus similibus. Situs autem, qui est 
extra pyramidem non solum visualem, sed totam, excludit 
visionem omnino. 



DISTINCTIO TERTIA. 

In qua consideratur de triplici modo videndi penes octo 
praedicta, habens septem capitula. Et primo ponuntur 
exempla de cognitione solo sensu. 

CAPITULUM I. 

His habitis a parte oculi et specierum situs, nunc consi- 
derandum ulterius de triplici modo videndi penes octo quae 
necessaria sunt sine quibus non potest fieri visio. Lux ergo Perception 
et color videntur solo sensu, et non erratur circa ea, quando anc/colour. 
haec octo non egrediuntur a suo temperamento ; immo tune 
videtur lux sicut est, et color sicut est. Quando vero egre- 
diuntur a suo temperamento, tune accidit error vel defectus. 
Nam lux stellarum de die non videtur quando ad oculum 
venit plenitude lucis Solaris \propter cgressum illius lucis 
a temperamento respectu oculi et lucis stellarum, ut quando 
homo est in superficie putei, ad ejus oculos venit lux solans 
principalis excellens lucem stellarum principalem. Sed si 
homo ingrederetur profundum putei videret Stellas quae 
essent super caput ejus ; non solum propter causam prius 
tactam, sed propter hoc quod temperaretur lux Solaris, eo 

H 2 



ioo OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 

quod sola lux ejus accidentalis veniret ad oculum et nullus 
radius principalis, et ideo stellae videntur per radios suos 
principales, et non occultarentur. 

The milky Sed de galaxia l mirum est, quod non potest apparere in 
sphaera coelesti, nee in sphaera aeris, sed in sphaera ignis. 
Galaxia vero uno modo est circulus in coelo coelestis, quae 
lactea via vocatur, habens multas Stellas minutas congregatas, 
et haec pars coeli facit, secundum Aristotelem primo Meteoro- 
. logicorum, impressionem luminosam continuam per concursum 
lucis Solaris cum lucibus hujusmodi stellarum parvarum, et 
haec impressio vocatur similiter galaxia. Unde aequivocatur 
nomen ad causam et effectum : et apparet continuum lumen 
et oblongum, licet stellae sint distinctae. Sed distantia facit 
hoc, sicut si quis a longe aspiceret ollam perforatam in 
partibus multis propinquis, in qua ignis contineretur : appareret 
enim ei propter distantiam ignis continuus propter propin- 
quitatem foraminum, quam non discerneret visus propter 
remotionem. Hanc tamen impressionem non perciperet 
oculus in orbe coelesti, licet hoc lumen transeat per eum, nee in 
acre licet similiter transeat. Sed in igne fit sensibilis, quia 
orbis coelestis est tarn excellentis subtilitatis, quod non potest 
lux incorporari in eo, ut sit visibilis. Aer autem est majoris 
densitatis quam hie requiratur. Nam quia ista impressio 
debilis est propter debilitatem lucium parvarum stellarum, 
cito potest opprimi loci obscuritate, nee sufficit ad purgandum 
aeris tenebras densioris. Sed in suprema parte ignis potest 
galaxia visui apparere, quia proportionalis est apparitioni 
propter mediocritatem sui inter nimiam subtilitatem coelestis 
perspicui, et inter majorem densitatem in acre quam hujus- 
modi apparitio 2 requirat ; et ideo in igne potest apparere, ut 
Aristoteles dicit, licet parum exprimat de causa. Sed lumen 
stellarum aliarum fixarum rhajorum, et similiter planetarum, 

1 Bacon refers to Aristotle's explanation of the milky way (Meteorologica, 
lib. i. cap. 8) as though it were his own. But his own is far nearer the truth. 
Aristotle attributes it to a disturbance at the confines of the sphere of air and 
of fire caused by the motion of the man}' large stars which are situated in the 
milky way. Bacon speaks of it as multas Stellas minutas from which a con- 
tinuous luminous impression is conveyed to the eye. 

2 appericatio J. 



PERSPECTIVAE PARS SECUNDA : DIST. III. 101 

habet tantum fortitudinis, quod non recipit occultationem in 
acre, sicut nee in sphaera ignis et coelesti, et ideo uniformiter 
illustrat totum medium, scilicet orbes coelorum et ignis et 
aeris ; et ideo visus non percipit in aliquo diversitatem incor- 
porationis lucis istarum. Et ideo non fit aliqua impressio 
distincta apparitionis per luces cadentes ab aliis stellis quam a 
stellisgalaxiae, propterquod philosophi non faciunt mentionem 
de aliqua alia impressione, quae sit pura lux, quam de ilia quae 
galaxia vocatur. Et sic patet, quod galaxia non potest 
apparere in sphaera aeris nee coeli, propter egressum medii a 
temperamento raritatis. Non in acre, propter defectum rari- 
tatis sufficientis, in coelo vero propter superfluitatem. 
Sciendum tamen quod multum facit ad notitiam galaxiae 
consideratio fractionum in sphaera ignis ; omnes enim radii qui 
cadunt ad angulos obliques in superficie ignis franguntur. Sed 
hujus explanatio alibi requiratur. 

Similiter mirum est de luce aurorae, qualiter apparet nobis The dawn, 
tune et non ante : nam coelum totum illuminatur, praeterquam 
in umbra terrae. Et coelum voco hie totum mundum, unde 
extra umbram terrae aer illuminatur, et sphaera ignis et orbes 
coelestes. Et nos l bene videmus Stellas de nocte in omni 
parte horizontis ; ergo similiter videtur quod deberemus videre 
species coelorum et ignis et aeris illuminari extra umbram. 
Nam inter nos et Stellas est aer illuminatus necessario, et 
sphaera ignis, et orbes coelorum, non solum per lucem 
stellarum, sed per lumen solis, quod transit in acre per latera 
umbrae, et ideo sicut in aurora videmus aerem illuminatum, 
sic probabile est quod aer illuminatus videretur prius. Sed 
egressus distantiae a temperamento cum egressu raritatis 
a temperamento solvit hoc. Nam stellae sunt corpora densa, 
et habent multum de luce * propria et fixa, et ex hac utraque 

1 Combach reads non ; but O. and Reg. have nos, which is the reading 
adopted by J. The punctuation however of J. needed 'altering. The question 
asked is this : Why is there not twilight all through the night? We see tlu 
stars which derive light (at least indirectly) from the sun. Why not then the 
diffused light from the spheres in which the stars are placed, and also from 
the sphere of air? for these are illuminated all through the night by the sun. 
The answer contains much more truth than error. 

9 See the discussion of this point in vol. i. p. 129. On twilight cf. vol. i. 
p. 229. 



102 OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 

causa possunt videri per species suas dififusas in umbram 
usque ad oculum. Sed partes orbium illuminatae, et sphaera 
ignis et aer extra umbram sunt corpora nimis rara, nee habent 
lucem fixam sed transeuntem, et ideo debilis lux est, et 
multum distant ; ex quibus causis videri non possunt de nocte, 
quia species veniens ab eis in umbram est nimis debilis, nee 
potest oculum immutare. Sed quando sol appropinquat ad 
ortum, et hoc est quando est in decimo octavo gradu circuli 
suae depressions sub horizonte, secundum quod Ptolemaeus 
docet in Almagesti 1 , tune radii ejus cadunt in acre propinquiori 
ad nos, et ingrediuntur summitatem umbrae et latera ejus, et 
sic potest aer illuminatus propinquior facere speciem fortiorem 
ad oculum, et incipit videre eum, et magis videtur secundum 
quod propinquior illustratur. Additur autem ad hanc causam, 
quod aer propinquior est densior, et praecipue quando lux 
venit ad aerem vaporosum, cujus altitude maxima est 
quinquaginta et unum milliaria, et quaedam partes milliaris, 
secundum quod demonstratur in libro de Crepusculis ; et 
propter densitatem hanc plus retinetur de luce in tali acre 
denso, sicut in stellis, et ideo fit fortior species ad oculum. 
Et haec nobis ostendunt, quod aurora non fit per fractionem 
vel reflexionem lucis in nube, sicut sciunt instructi ; sed fit per 
speciem solis accidentalem, quae venit ad nos a radiis ejus 
transeuntibus in aere vaporoso et nubiloso, sicut a radio solis per 
fenestram cadente venit species accidentalis per totam domum. 
Luminous Accidit etiam, quod lux parva, sive corpus lucidum modicae 

bodies in . . . . . ..... 

rapid mo- quantitatis, appareat aliquando magnae extensioms in ali- 
tion. quibus propter sensibilem distantiam et motus celeritatem in 

stellis discurrentibus 2 , sicut dicit Ptolemaeus in secundo Per- 
spectivae. Nam impressiones inflammatae in aere ex vaporibus 
ignitis in similitudinem stellarum, quae vocantur Arabice 
Assub 3 ascendens et descendens, sunt corpora parvae quanti- 

1 This word is properly written al-mijasti ; the i being long, corresponding to 
the Greek 77 in n^iarrj. In its Latin form it is usually, though not uniformly, 
treated as indeclinable. 

2 Ptol. Optic, p. 41. 

3 An orientalist friend referred me to Freytag's Arabic Lexicon : ' 'asb, nubes 
rubicunda, apparens in magna siccitate anni.' But Professor Rieu, who has 
kindly examined this passage for me is clearly of opinion that the word in 



PERSPECTIVAE PARS SECUNDA : DIST. III. 103 

tatis. Sed propter distantiam et motus celeritatem apparent 
habere lumen longum. Similiter accidit in scintillis ascen- 
dentibus velociter de igne ; nam motus celeritas facit quod 
multotiens apparent extendi in magna longitudine, cum 
tamen sint parvae quantitatis. 

Sicut vero lux percipitur solo sensu, sic color : et si ilia Modifica- 
novem, de quibus dictum est quod sint necessaria ad visum, 
non egrediantur temperamentum, visus percipiet veritatem 
colons. Si autem egrediantur, non percipiet : ut si corpus 
coloratum sit solidum sufficienter, quatenus visum possit 
terminare, aestimabitur color visus esse illius corporis. Sed 
si non sit satis solidum, ut crystallus, cui si applicetur a parte 
posteriori corpus coloratum, apparebit visui quod sit color 
crystalli, cum non sit l . Et cum viderit oculus colores fortes et 
postea convertat se ad loca luminosa, remanebit species colons 
fortis in oculo suo ad tempus, et primo apparebit ei color 
puniceus, deinde purpureus, et postea niger, et sic evanescit, 
ut Aristoteles dicit secundo de Somno et Vigilia 2 . Et 
hie error contingit ex superfluitate lucis variantis sicut judicium 
coloris. Et Ptolemaeus in secundo Perspectivae docet, quod 
diversi colores 3 videntur unus propter duas causas. Prima 
causa est ; nam in re diversorum colorum apparet unus propter 
distantiam superfluam, ita quod angulus qui totam rem con- 
tinet non habeat idoneam quantitatem. Cum singuli autem 
anguli, qui continent diversos colores, fuerint insensibiles, 
accidit ex compressione partium quae non discernuntur, quod 
color totius rei sit unus aliter quam singularum partium. 
Alia causa est ; nam accidit ex motu rei veloci, ut in motu 
trochi plures colores habentis, quod non moratur unus et idem 
radius super unum et eundem colorem, quoniam recedit color 
ab eo propter celeritatem motionis ; et sic idem radius cadens 
super omnes colores non potest discernere inter primum et 
novissimum, nee inter eos qui sunt in toto trocho, sed apparent 

question is i_> ft . 11 ash-shuhub, plural of <*->\ 4~" ash-shihdb, a shooting star ; 
ascendens et descendens ought therefore to be in the plural. 

1 The sentence is incomplete, though the sense is clear. 

3 What Bacon calls the second book De Sontno et Vigilia is what is now 
called De Jnsomniis. The passage quoted is in cap. iii. 

3 Ptol. Optic, pp. 40-1. 



104 OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 

quasi unus, et videtur quod ille sit quasi mixtus ex omnibus. 
Et de his sunt exempla infinita, et posita sunt aliqua in 
principio 1 , et in diversis locis ; et ideo pertranseo. 

CAPITULUM II. 
De cognitione per scientiam. 
Vactsabout Quae vero comprehenduntur per scientiam 2 , sunt per dis- 

the moon . . ... . . . . . 

learnt by tmctionem universahum ad mvicem vel particulanum vel 
repeated universalium a particular}, ut dictum est : unde diversitas et 

experience. 

distinctio rerum visibilium consideratur in hac cognitione, 
et haec cognitio primo et per se attenditur circa lucem et 
colorem, quoniam sunt maxime sensibilia. Quando ergo 
luna est extra umbram terrae, habet lumen clarum et album, 
quando est in superiori parte umbrae habet lumen rubeum, 
quando vero est in inferiori parte non videtur lumen, quando 
etiam soli conjungitur in novilunio non apparet ei lumen. 
Et ideo visus percipit hanc diversitatem : sed non potest 
solus sensus hoc certificare, sed postquam pluries vidit has 
diversitates et aspiciat lunam, potest cognoscere quod in tali 
tempore vel in tali sic vel sic apparet, et in aliis non videtur. 
Explana- Causa vero hujus rei difficilis est ; certum tamen est quod 
these facts. l umen lunae causatur a sole, sicut omnium stellarum, ut 
superius dictum est. Sed ut dicit Ptolemaeus in libro secundo 
Opticorum, quando conjungitur soli 3 tune illud quod impedit 
lunam illuminari versus nos est propinquum lunae, quoniam 
est fere medietas corporis lunaris nobis objecta, quia alia pars 
illuminatur. Et ideo radii solares non possunt attingere ad 
partem versus nos ; neque principales 4 , ut patet ; sed multum 

1 See pp. 39-46. 

2 The word is here used in the sense attributed to it, provisionally, on pp. 79-80, 
of memoria visionis prius factae. The knowledge to be considered under this head 
is that which results from reiterated experience : no faculty being needed other 
than the power to discriminate between one universal and another, or one par- 
ticular and another, or again, between a particular and a universal. The instance 
here given applies of course only to the facts discerned ; not to the disquisition 
as to their cause ; which, however interesting, is a digression. 

3 Ptol. Optic, p. 39. 

* Neque principales, should be followed by neque accidentales, but the 
structure of the sentence was altered, in the hurry of composition, as is often 
the case with Bacon. The explanation why the Moon is completely hidden 



PERSPECTIVAE PARS SECUNDA : DIST. III. 105 

recedunt et separantur. Et ideo radii accidentales non suffi- 
ciunt accendere lunam. Sed quando est in umbra, tune 
terra quae obtegit lunam a sole, est multum elongata a luna, 
et ideo radii solares principales multum prope concurrunt 
propter strictitudinem umbrae in parte superiori ; et propter 
hoc radii accidentales possunt venire de prope in magna 
fortitudine ad corpus lunae, et ideo accendunt lunam. Sed 
quia accidentales sunt debilioris operationis quam principales, 
propter hoc non clare illuminant lunam nee plene, et ideo 
fit subrubea vel pallida, declinans ad ruborem, et magis rubea 
est, quando minus cadit in spissitudinem umbrae, et magis 
pallida. quanto magis cadit in earn. Et tamen potest ingredi 
spissitudinem umbrae, et descendere in eccentrico suo versus 
terram, quod non possunt radii accidentales earn accendere 
propter magnam separationem radiorum principalium ipsius 
solis, et remanet tota tenebrosa, sicut in conjunctione, quia de 
se lumen non habet, sed est corpus densum. 

Similiter de colore potest poni exemplum. Nam si per Second 
medium panni valde rari colorati diversis coloribus in par- 



tibus suis visus aspiciat aliquod corpus unius colons, tune si ^J ect * eetl 
foramina panni sunt magna, videbit colorem corporis sicut fine parti- 
est, sed si sint parva et subtilia, apparebit ei color rei post- 
positae mixtus, et ideo ex diversitate raritatis medii per quod 
videtur videbitur color diversus, et sic errabit in scientia. 
Cujus causa est dubia. Nam constat, quod colores partium 
corporis non veniunt ad visum nisi per foramina panni inter 
fila, et colores filorum veniunt secundum suas lineas et 
verticationes proprias ad alia puncta quam species colorum 
partium postpositi corporis : quapropter figuntur colores par- 
tium illius corporis ad puncta alia in oculo quam colores 

when in conjunction with the Sun (i. e. when new) and only partially hidden 
when in eclipse, is quite just, if allowance be made for the difference in 
technical language between his time and ours. He observes that, in the first 
case the source of light is near to the object obscured (propinquum lunae), being, 
in fact, the further side of the moon lit by the sun's rays. The direct rays 
(principales), therefore, diverge so much that the diffused rays (accidentales) are 
inoperative. In the second case the direct rays which bound the cone of the 
earth's shadow, coming from a more distant source, are far less divergent, 
and the accidental rays, being less remote, produce a dim reddish colour on 
the eclipsed surface. 



106 OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 

filorum, quare non videtur quod color erit mixtus. Sed 
dicendum est, quod sic : nam quando foramina sunt minuta, 
tune colores transeuntes per foramina sunt multum propinqui 
filis, et ideo colores filorum et colores transeuntes per foramina 
sunt valde propinqui, et attingunt ad puncta habentia insensi- 
bilem distantiam : et quia sic est, ideo non erit sensibilis 
diversitas colorum istorum, et per hoc apparebit visui mixtus. 

CAPITULUM III. 

Apprecia- De his vero quae per syllogismum comprehenduntur acci- 
distance by dunt similiter exempla notabilia. Primum quidem inter ea 
a series of es t distantia seu remotio. Circa quod primo consideratur, 

intermedi- . 

ate objects, quod distantia superflua impedit visum ; quia eadem res distans 
facit parvum angulum in oculo quae faceret magnum quando 
est propinqua, ut patet in figura. Et quoniam ex parvitate 
anguli accidit quod parva res pupillae occupatur, non potest 

i ( res sensibiliter quantum oportet dis- 

tingui in oculo, et ideo res male per- 
cipitur ex superflua distantia. Com- 
prehenditur vero et certificatur dis- 
tantia, si sit mediocris, per continua- 
tionem et ordinationem corporum 
sensibilium interjacentium inter visum 
et rem remotam. Ut cum aliquis sit 
juxta murum unum, et aspiciat ahum 

murum ultra primum elevatiorem eo et satis ab illo distantem, 
non percipit aliquam distantiam inter ipsos, quia aut non 
sunt corpora continuata inter eos, aut ea non potest percipere 
propter interjectionem primi muri sub quo stat. 

Height of Et inde accidit, quod quando non sumus prope altos 
clouds. mon tes, sed in locis planis, non percipimus altitudinem 
nubium 1 ; immo aestimamus quod sint longe remotiores a 
nobis quam sunt, quia non sunt corpora sensibilia posita 
inter nos et eas sed solus aer qui non est sensibilis nobis, 
et ideo tune non percipimus altitudinem nubium. Sed cum 
fuerimus prope altos montes, quamvis non sint multum alti 
ultima altitudine quae est circiter octo milliaria, videbimus 

1 See vol. i. p. 229. 




PERSPECTIVE PARS SECUNDA : DIST. III. 107 

nubes in capitibus montium et cacumina superiora nubibus. 
Ex quo concludit Alhazen in secundo libro quod nubes non 
sunt magnae altitudinis, quamvis vapores bene ascendant 
usque ad unum et quinquaginta milliaria, sicut demonstratur 
in Jibro de Crepusculis. Sed non omnes vapores faciunt nubes, 
soli enim aquei ; et non omnes sunt materia nubium, terrestres 
vero altius ascendunt quamvis sint graviores, quia siccum est 
subjectum caloris et bene calorem retinet postquam receperit, 
ut lapis melius quam lignum. Inde accidit quod calor solis 
fortior et abundantior retinetur in vaporibus terrestribus 
quam aqueis, et propter hoc altius elevantur. Nunc autem 
ne fieret objectio de altitudine nubium, per contrarietatem 
libri de Crepusculis, feci mentionem de hoc libro. 

Remotio l ergo comprehenditur quando corpora continuata Difficulty 
sunt inter visum et rem, et hoc in mediocri distantia, et tune wex^rern 
quando visus ilia corpora aspexerit et mensuras eorum certi- distances, 
ficaverit. Quod si aliquid istorum defuerit non certificabitur 
remotio. Et remotio mediocris respectu visus, id est cujus 
quantitas certificatur a visu, est remotio apud cujus ultimum 
non latet visum aliqua pars illius spatii habens quantitatem 
sensibilem ad totam remotionem. Et remotio mediocris 
respectu rei visae, in qua visus comprehendit unam partem 
rei visae, est apud cujus ultimum non latet pars illius rei visae 
habens proportionem sensibilem ad quantitatem rei visae. 
Remotio vero quae est extra mediocritatem respectu visus est 
ilia, apud cujus ultimum latet quantitas habens proportionem 
sensibilem ad totam illam remotionem. Et remotio intem- 
perata respectu rei visae est, quae partes proportionales toti 
proportion! sensibili abscondit a visu. 

Erratur ergo de certificatione distantiae propter intem- 

1 This is treated of in Alhazen (lib. ii. cap. n, prop. 22, 24, 25, and 39). He 
points out in a way that would be clear enough, were it not for his extreme 
diffuseness, that our estimate of the distance of an object depends on the 
existence of a series of familiar things interposed between the eye and the 
object. We gain an estimate of the distance of things round us by measuring 
the time taken in walking to them, or by reference to parts of our own body, 
as the foot or hand, as measures of this distance. When the distance is very 
great, and no such series of objects is intefposed, the eye has no means of 
determining distance. Bacon is less verbose, and more lucid. 



io8 



OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 



Errors of 



perantiam longitudinis rerum a visu. Nam sic arbores 
mu l tum a longe positae, quamvis sint satis distantes videntur 
fromdis- tamen continuari aut sibi propinquae. Et ob hoc stellae 
erraticae aestimabuntur in eadem superficie cum stellis fixis, 
propter immoderatam distantiam stellarum a visu : cum 
tamen stellae erraticae plurimum distent a fixis. Et figura 
multorum aequalium laterum directe visui opposita videtur 
circularis figurae, et circulus videtur recta linea, et sphaera 
aestimabitur plana figura. Nam propter immoderatam longi- 
tudinem anguli figurae, licet sint sensibiles respectu totius in 
debita distantia, quando tamen fuerit immoderata distantia, 
occultabuntur a visu respectu totius, et ideo judicabitur res 
angularis rotundae figurae, quia quando est clausus tails 
angulus, tune est rotundae figurae. Similiter cum gibbositas 
arcus circuli objiciatur visui, licet medium gibbositatis circuli 
sit propinquius visui quam extremitates ad diametrum, tamen 
haec propinquitas non apparet visui propter distantiam im- 
moderatam : et ideo occultatur accessus partis propinquioris 
visui, et aufertur in judicio visus ipsa gibbositas ; quapropter 
curva linea apparebit recta 1 . Et ob hoc accidit, quod quando 
luna est septima vel vicesima prima, tune linea circularis basis 
pyramidis luminosae Solaris occupantis corpus lunae apparet 
linea recta, cum tamen in aliis temporibus apparet curva. Et 
sphaerica videbitur plana propter eandem causam. Propin- 
quitas tumoris ejus excedit imperceptibiliter propinquitatem 
extremitatis illius tumoris propter immoderatam distantiam. 
Et ideo sol et luna videntur esse superficiei planae, cum 
tamen sint sphaericae. 

CAPITULUM IV. 

De figuratione lunae secundum diversas aetates ; et addi- 
tiones aliquorum in fine. 

Phases of Et per jam dicta potest apparere causa de diversa appari- 
scureSex tione figurationis luminis lunaris secundum quod crescit et 

1 See Euclid's Optica, prop. 22. 'Eav kv TC? avrw eiwrfSa) (V < TO o/^/ia KVK\OV 
irepupeptta reOri, 57 rov KVK\OV -ncpiQepfta evOfia ypap,^ (paiverat. Euclid goes on to 
explain, as Bacon does, that the illusion is more complete the greater the 
distance of the object. 



PERSPECT1VAE PARS SECUNDA : DIST III. 109 


decrescit. Nam aliquando basis pyramidis lucis Solaris plained by 

VT . . Aristotle 

occupantis corpus lunae, apparet linea arcualis, ut ante an( j 



septimum diem et post, sed in septimo apparet linea recta. roes - 
Cujus causam Aristoteles secundo Coeli et Mundi et Averroes 
imperfectis et transitoriis sermonibus 1 occultant ; atque liber 
Problematum Aristotelis Latinussuae translationis obscuritate 
dubios nos relinquit. Mirum enim satis est, quare eadem 
linea curva apparet aliquando recta, aliquando curva, ex eadem 
distantia. Si enim secundum causam datam de immoderata 
longitudine linea arcualis debet apparere recta : quomodo 
ergo poterit pluries, immo fere per totum mensem lunarem, 
apparere curva, et bis tantum recta judicari ? 

Abstrahamus ergo nos a sensu, et imaginemur secundum True ex- 
veritatem, lunam esse corpus sphaericum, et primo intelli-^' 1 
gamus earn esse positam juxta nos in distantia moderata, et 
solem similiter, ita tamen quod habeant eandem compara- 
tionem ad invicem, et motus suos sicut in coelo, et quod 
eundem respectum habeant respectu visus nostri sicut quando 
sunt in coelo, excepto quod distantia non sit immoderata. 
Tune hie videbimus duas pyramides ; una est visualis, cujus 
basis est portio superficiei lunae nobis objecta, et alia est 
pyramis luminosa solans, cujus basis principalis est superficies 
solis. Et quoniam haec pyramis est curva, eo quod antequam 
possit pervenire ad conum suum occurrit ei superficies lunae, 
oportet quod habeat ibi basim secundariam 2 , licet longe 
minorem prima, et est major portio lunae objecta soli. Ante 
vero quam pars lunae objecta visui nostro incipit in aliquo 
illuminari, scilicet dum sol et luna sunt in conjunctione, basis 
pyramidis lucis solan's non apprehendit aliquid de basi pyra- 
midis visualis. Sed quam cito separatur luna a conjunctione 
sua, ut aliqua pars de portione illuminata objiciatur nobis, 
tune basis pyramidis solis occupat illam partem basis pyra- 
midis visualis, et ideo circuli illorum statim intersecant se in 
duobus locis, et includunt infra se partem illuminatam. Et 

1 Aristotle's remark on the moon's phases in De Coelo (ii. cap. n), is 
undoubtedly meagre. 

3 That is, it is a truncated cone. The use of the word conus to denote the 
apex of the cone has been already noted. Cf. vol. i. p. 119. 



no OPERIS MAJORIS PARS QUINT A. 

secundum quod portio basis pyramidis Solaris plus secat de 
basi pyramidis visualis secundum hoc crescit lumen in portion e 
nobis objecta. Circulus ergo basis pyramidis solis in distantia 
moderata semper curva linea apparebit, et nunquam recta : 
quia sola distantiae immoderatio facit quod aliquando potest 
apparere recta. Sed in distantia superflua sicut nunc est 
oportet quod pluries appareat circularis l . Nam circuli dupli- 
citer possunt intelligi in sphaera ; scilicet, ut aequidistantes 
ad invicem, ut sunt aequinoctialis in sphaera mundi, et tropici 
et caeteri aequinoctiali aequidistantes, ex utraque sui parte ; et 
alii sunt circuli intersecantes se et hujusmodi aequidistantes, 
ut qui transeunt per polos sphaerae sicut coluri in sphaera 
mundi, et omnes sunt circuli majores in sphaera. Priorum 
autem una sola est de majoribus, scilicet major aequidistan- 
tium, ut aequinoctialis in coelo : nam illi soli circuli sunt 
majores in sphaera qui transeunt per centrum sphaerae et 
dividunt sphaeram in duas partes aequales. 

Explana- Sic ergo consideremus sphaeram corporis lunae, et hoc in 
tirmed? 1 " portione nobis objecta, ita quod in hac portione quae respicit 
terram, intelligamus majorem aequidistantium, quae dividit 
corpus lunae in duas partes aequales, et post earn versus nos 
intelligamus alias, quot volumus versus polum corporis lunae 
nobis objectum; et intelligamus magnos circulos intersecantes 
se in polis sphaerae lunaris, unus tamen nobis sufficit hie, 
cujus gibbositas directe objiciatur visui nostro, separans lunam 
in duas partes aequales versus oriens et occidens, qui transit 
per polum nobis objectum, et per alium ejus oppositum, et 
vocemus hie ipsum colurum. Certum ergo est, quod immo- 
derata distantia occultat gibbositatem istius coluri, secundum 
superius declarata. Unde oportet, quod aliquando appareat 
linea recta. Sed nulla distantia potest occultare gibbositates 
aequidistantium, quoniam tota circumferentia cuilibet earum 
habet penitus eundem situm respectu oculi, et non accedit 
aliqua pars circumferentiae ad visum magis quam alia, ut 

1 The Magd. MS. has pluries circularis et aliquando recta. The addition, how- 
ever, seems hardly needed. Even with the condition of distance (Bacon means\ 
the straight line can only appear twice in the lunation. Circularis is apparently 
used in a comprehensive sense for curved. In reality the line, when not 
straight, is elliptical. 



PERSPECTIVAE PARS SECUNDA : D1ST. III. in 

appareat visui in omni distantia, et ideo nihil occultandum est 
in eis ; propter quod semper apparent in sua circumferentia et 
circulatione, sicut nos percipimus de linea circulari quae est 
circumferentia basis pyramidis visualis. Ilia enim est una de 
aequidistantibus istis, et major inter omnes quae possunt 
visui objici, et patet quod visus cujuslibet judicat earn perfecte 
circularem ; et sic faceret de omnibus aequidistantibus quae 
signarentur in portione nobis objecta, sed nulla est assignata 
quantum est de ratione lunae secundum se. Pyramis tamen 
visualis signat unam, quae est circumferentia suae basis, et 
pyramis solis signat aliam, quae similiter est basis suae cir- 
cumferentia. Cum autem haec circumferentia basis pyramidis 
solis attingit portionem lunae nobis objectam, necesse est ejus 
gibbositatem esse versus solem, sicut nos ad oculum videmus. 
Et causa hujus est, quia est portio circularis quae est prope 
majorem in sphaera ; nam est portio unius de aequidistantibus 
describendis circa portionem sphaerae lunae nobis objectae, 
quae aequidistans est major omnium quae possunt ibi de- 
scribi. Sed non est simpliciter major, quae secet sphaeram 
lunae in partes aequales, quia non est medietas sphaerae 
lunae nobis visibilis, sed portio parum minor ejus medietate, 
ut nunc supponitur, et sequentia explicabunt magis loco suo. 
Quia tamen arcus basis pyramidis Solaris est fere portio 
majoris circuli, ideo nullo modo potest ejus concavitas in 
portione lunae nobis visibili jacere versus solem. Si enim 
esset arcus circuli bene parvi, tune posset concavitas esse 
versus solem, ut patet. Erit ergo arcus illius gibbositatis 
versus solem in novilunio : et quando attingit primo cir- 
cumferentiam basis pyramidis visualis, tune arcus visualis 
pyramidis et arcus Solaris sunt aequales, et jacent simul 
et terminantur ad terminos chordae portionis visibilis ipsius 
lunae. Sed quando pyramis Solaris occupat aliquam partem 
portionis lunae nobis objectae, tune arcus pyramidis Solaris 
relinquit arcum basis pyramidis visualis, semper tamen ei 
conterminal is, et separantur ad invicem continentes por- 
tionem illuminatam, et intersecant se in terminis chordae 
portionis lunae nobis objectae ; et tune arcus pyramidis 
Solaris est sicut arcus unius aequidistantis prope magni- 



U2 OPERIS MAJORIS PARS QUINT A. 

tudinem majoris aequidistantium. Et debet imaginari primo 
fuisse in circumferentia basis pyramidis visualis, et postea 
continue mota ab ea versus colurum de quo dictum est 
prius, qui transit per polos lunae, scilicet per ilium polum 
nobis objectum et per ejus oppositum, dividens lunam in 
duas medietates, ac si moveretur per quartam lunae a 1 cir- 
cumferentia basis pyramidis visualis usquequo fiat colurus. 
Quando ergo erit colurus, tune oportet quod ejus gibbositas 
nos lateat propter intemperatam distantiam, et apparebit linea 
recta. Sed ante non ; quoniam semper prius fuit arcus unius 
aequidistantis, et partes circumferentiae aequidistantium habent 
eundem situm respectu oculi. Nulla enim magis accedit ad 
oculum quam alia, ut prius visum est. 

Quapropter a prima illuminatione lunae, usquequo portio 
basis pyramidis veniat ad locum coluri, erit semper arcualis 
et in se et secundum judicium visus. Sed quando in septima 
die veniet ad locum coluri, oportet quod appareat visui in 
linea recta tanquam diameter superficiei lunae, quae nobis 
plana apparet. Et tune cum sit in altera medietate lunae fit 
iterum arcualis, quia jam accedit ad naturam aequidistantis. 
Et quoniam est arcus aequidistantis prope majorem aequi- 
distantium, necesse est quod ejus concavitas sit versus solem. 
In ilia enim medietate lunae non posset tanta aequidistans 
designari, cujus gibbositas sit versus solem, bene enim posset 
in parva aequidistante, ut patet consideranti 2 . Et si tune 

1 The Magd. MS. has ad circumferentiam, but clearly the first quarter of the 
lunation is being described, not the fourth. 

2 This is the reading of Reg. Magd. has ' quod ejus gibbositas sit versus 
solem : in ilia enim medietate lunae posset aequidistans tam parva assignari 
quod ejus concavitas sit versus solem.' The passage is somewhat obscure. 
During the first quarter both curves of the illuminated surface are convex 
towards the sun. 

Bacon's explanation of the moon's phases is remarkable as a piece of lucid 
exposition addressed to a vigorous intellect with such elementary mathe-- 
matical knowledge as we may suppose Pope Clement IV to have possessed. 
It will be noted that the whole description is brought in to illustrate an 
error of vision caused by distance : namely, that a circle or half-circle in 
the plane of the eye appears a straight line. The proposition has to be 
qualified by noting that the illusion does not take place except under the con- 
dition of distance (distantiae immoderatio). 

The use of the words aequidistantes for lines parallel to the equator of 
a sphere, major aequidistantium for the equator and coluri for great circles 



PERSPECTIVAE PARS SECUNDA : DIST. III. 113 

movebitur ille arcus pyramidis donee jaceat super arcum basis 
pyramidis visualis, et tota circumferentia illius aequidistantis 
jacebit super totam basim pyramidis visualis, tune oportet 
quod tota superficies lunae nobis objecta sit illuminata, et 
eadem erit basis utriusque pyramidis, et tune erit luna plena. 
Deinde propter situm solis variatum respectu lunae, arcus 
basis pyramidis Solaris incipit recedere a basi pyramidis 
visualis, et inclpit luna deficere a luce, sicut in novilunio 
crevit, ita quod semper apparet basis pyramidis Solaris linea 
curva propter rationem aequidistantis, usquequo basis pyra- 
midis Solaris veniat ad locum coluri in prima et vicesima 
die, et tune iterum apparet linea recta, sicut in die septima. 
Sic ergo potest per hujusmodi immoderatam distantiam et 
rationes circulorum intelligi figuratio lucis lunaris per aetates 
suas variatas 1 . 

Patet ergo quod impossibileest ut coelum sit planae figurae ; The 
quamvis hoc visus aestimet, vel saltern quod accedit multum 
ad planam figuram. Nam sicut hie dictum est, anguli figurae concave 
polygoniae aequalium laterum apparent ex immoderata surface. 
distantia habere rotunditatem. Paulatim enim absconduntur 
anguli, quia non habent proportionem ad immoderationem 
distantiae, nee accessus anguli ad oculum excedit sensibiliter 
partem circuli inscribendi in tali figura, vel sphaerae 
inscribendae, propter hoc quod anguli quantitas modica est 
vel nulla sensibilis respectu tantae remotionis. Et hoc non 
solum apud Alhazen dicitur in tertio suo libro, sed in libro De 
Visu hoc idem vult auctor, cum dicit in decima propositione 2 , 

passing through the poles, has been illustrated in the geographical section. 
Attention is fixed in this case on one particular colure, that which lies in the 
plane of the eye. 

1 It is not at first sight very easy to reconcile this description with the denial 
in vol. i. p. 129, that lunar light was reflected from the sun. But it will be 
observed that Averroes in that passage, while maintaining that the moon (as 
well as other planets and stars) had intrinsic light, yet held that solar influence 
was needed to call it forth. 

2 J. has, a propositione ; Combach gives decima propositione. It is the ninth 
proposition of Euclid's Optica, roL upOoywvia fji(~ft0T) i airoaTT]jj.aros opupfva irtpHfxpT) 
<f>aivtTai. Cf. Eucl. Optica (ed. Heiberg),p. 17. But the demonstration given 
is by no means complete or satisfying. The treatise De Visu, if not identical 
with Euclid's Optica, was at least founded on it. Cf. Alhazen, iii. 24, 25, 26. 

VOL. II. I 



H4 OFERIS MAJORIS PARS QUINT A. 

Rectangulae magnitudines e distantia visae peripheriae 
apparent. Sed quia rectangulae figurae hujusmodi non 
possunt esse nisi aequilaterae, ideo alia translatio subjungit, 
quadrata per distantiam apparent rotunda, et non solum 
quadrata, sed omnis figura aequilatera, quia eadem est ratio 
de omnibus. Sicut de aliis polygoniis, in quibus circuli et 
sphaerae inscribi non possunt, non est verum, quia potest esse 
sensibilis accessus anguli ad oculum licet magna distantia sit. 
Hoc addidi propter intellectum istius occultationis. Si ergo 
anguli corporis aequilateri paulatim occultentur. donee corpus 
appareat rotundum, ita quod non semel et simul occultatur 
tale corpus propter angulorum protensionem, tune corpus 
rotundum, quia non habet angulos, simul et semel totum 
occultabitur, et ex magna distantia apparebit planae figurae. 
Ergo si coelum extenderetur ad oriens et occidens sub plana 
figura, tune stellae in occasu occultarentur secundum se totas 
simul et semel, cum sint sphaericae figurae. Sed nos videmus 
contrarium, quia pars post partem occidit et occultatur, ac 
similiter oritur. Quapropter non potest hoc esse in plana 
distantia et ideo nee coelum erit planae extensionis, sed 
curvae. 

CAPITULUM V. 

De comprehensione magnitudinum . 
As with Sicut vero exemplificatum est de comprehensione distantiae 



so pro syllogistica cognitione, sic potest exemplificari in 
nitude : a magnitudine. Et auctor libri de Visu l et multi aestimabant 

1 The fourth of the seven definitions of Euclid's Optica lays it down that rd 
fj.v VTTO fjifl^ovos ycavias 6pd>p.eva [Ati^ova. fyaivfaOat, ra 8c vnd \drrovos kXarrova, 
icra Se ra virb lacav ycovt&v op&fjifva. The Latin translation quoted by Bacon is 
exact. 

Alhazen, lib. ii. 36, shows clearly enough that other data besides the angle 
of vision are needed to determine the magnitude of an object. ' Non est 
possibile/ he observes, ' ut sit comprehensio quantitatum rerum visarum a visu ex 
comparatione ad angulos quos res visae respiciunt apud centrum visus tantum.' 
If an object is held at a foot from the eye and then again at two or three feet, 
it is judged of the same size though the visual angle is very different. Trans- 
verse diameters of a circle held before the eye in various planes subtend very 
different visual angles. In props. 37 and 38, he shows one element of the per- 
ception of magnitude to be the proportion that the part of the object embraced 



PERSPECT1VAE PARS SECUNDA : DIST. III. 




FIG. 46. 



magnitudinem comprehend! per quantitatem anguli apud reasoning 
oculum. Unde in principio illius libri supponitur, quod visa 
sub majori angulo apparent majora, 
et sub minori minora, et sub aequali- 
bus angulis visa apparere aequalia. 
Sed hoc non sufficit, sicut docet Al- 
hazen per exempla ; quoniam si in 
circulo signentur diametri diversae ut 
a b) c d, patet ad sensum quod a b 
videtur longe sub minori angulo, et 
tamen diametri sunt aequales. Simi- 
liter de lateribus quadrati, nam a b 
latus facit longe minorem angulum 
in oculo quam d c, et tamen latera 

sunt aequalia, et visus apprehendet hujusmodi latera esse 
aequalia: et similiter diametros circuli ejusdem,vel circulorum 
aequalium, judicat visus ae- 
quales in mediocri distantia. 
Ergo quantitas anguli compre- 
hensa non sufficit. Praeterea 
una re visa in minori distantia 
et majori, dummodo sit medio- 
cris excessus, diversificabitur 

angulus sensibiliter. Sed visus non judicabit rem visam esse 
majorem et minorem ; ut si oculus ponatur in cono pyramid is 
brevioris, major in eo erit angulus quam in cono longioris, per 
xxi primi Euclidis. Atque si triplicaretur distantia, scilicet ut 
prima sit unius cubiti, secunda sit duorum, tertia sit trium, erit 
extranea diversitas anguli, et tamen judicabitur esse ejusdem 
quantitatis. Quoniam ergo ita est, non potest esse certificatio 
magnitudinis rei secundum quantitatem anguli. Sed oportet 

by the visual angles bears to the whole object, and another element to be the 
length of the visual cone, in other words, our estimate of the distance of 
the object. The question of distance has been already spoken of. 

1 This diagram is accurately copied from Reg. It supposes the eye of the 
observer to be at the vertex of the visual angles, i.e. to the left (in the diagram) 
of the shaded area. Thus a b represents the side of the square which being 
farthest from the eye, has the smallest visual angle. The diagram in J. is 
without meaning 

I 2 




n6 OPERIS MAJORIS PARS QUINT A. 

quod consideretur angulus et longitude pyramidis, et his com- 
paretur basis pyramidis quae est res visa. Longitudo vero 
pyramidis comprehenditur per comprehensionem quantitatis 
corporum interjacentium, sicut prius dictum est de remotione. 
Et hoc fit in rebus consuetis et mediocris distantiae per com- 
positionem et resolutionem subjectam ad aliquam certam 
mensuram memoriae promptam, cujusmodi est quantitas 
hominis mensurantis secundum se tptum vel secundum 
partem, et haec omnia certificat axis visualis super visibilia 
transportatus. 

Effect of Accidit autem error in magnitudinis comprehensione quando 
dSa S nce 6 on est immoderata remotio, quoniam videbitur multo minus 
estimate of quam sit in veritate. Cujus causa est quoniam longitudo 

magnitude. . ..... 

intemperata est, quae partes proportionates toti in proportione 
etiam sensibili abscondit visui ; et cum fuerit occultatio partium 
sensui perceptibilium, anguli in quos cadunt non sentiuntur, 
licet sint totali angulo proportionales. Uride cum discurrerit 
axis super rem visam, absconduntur lineae ex ea et partes 
multae, unde minor efficitur totalis apparentia. Et etiam 
propter male sensibilem parvitatem anguli non bene ordinabitur 
species in parte sensibili membri sentientis, et ideo non bene 
judicabitur quantitas. 

CAPITULUM VI. 

in looking De corporibus autem sphaericis, sicut sunt stellae et alia, 

we^ee^ess non est P oss ^^ e q u d oculus videat medietatem, sed oportet 

than half, quod videat minorem portionem. Nam radii extremitatum 

rei concurrunt in oculum : radii autem, qui ab extremitatibus 

medietatis sphaerae venirent, contingerent terminos diametri, 

per xix tertii Elementorum, et facerent angulos rectos cum 

terminis diametri, sicut ibidem dicetur. Ergo relinquitur quod 

non concurrent per petitionem. 

Quod autem stellae ex causa perpetua videantur majores 1 

1 Ptolom. Optica, p. 78 ; ' Visibilis radius, quando cadit super res videndas 
aliter quam inest ei de natura et consuetudine, minus sentit omnes diversitates 
quae in eis sunt ; similiter etiam erit sensibilitas ejus de distantiis quas com- 
prehendit minor. Videtur enim hac de causa quod de rebus quae sunt in coelo 
et subtendunt aequales angulos inter radios visibiles, illae quae propinquae sunt 



PERSPECTIVAE PARS SECUNDA : DIST. III. 117 

in oriente et occidente quam in medio coeli, dicit Ptolemaeus Why stars 

in tertio et quarto ; et Alhazen in septimo. Et potest demon- p^the 8 

strari per hoc, quod visus judicat coelum quasi planae figurae horizon. 

extensae super caput in orientem et occidentem, quando aspicit 

ad alterum illorum. Sed quod videtur prope caput propin- 

quius videtur, et ideo stella quando est in medio coeli videtur 

esse propinquior, et ideo in horizonte videtur magis distare. 

Sed quod magis videtur distare videtur esse majus, postquam 

sub eodem angulo videtur. Sed quod secundum veritatem 

magis distat est majus postquam sub eodem angulo cum re 

minori videtur. Ut a b magis distat ab oculo, et majus est 

quam c d, et c d quam e f. Ergo tune relinquitur quod stellae 

apparent majoris quantitatis in oriente quam 

in medio coeli. Et hoc patet aliter. Remotio 

earum quando sunt in oriente comprehenditur / \ / 

per interpositionem terrae ; sed sic non possunt 

comprehendi quando sunt in medio coeli 

propter insensibilitatem aeris. Ergo cum 

magis percipitur earum remotio quando sunt 

in oriente quam in medio coeli, sequitur a 1 

quod magis videntur tune distare, quam FlG- 

quando sunt in medio coeli. Ergo ut prius apparebunt 

majora. 

Potest etiam exemplificari de motu et quiete, quantum ad Optical il- 
cognitionem quae dicitur esse per syllogismum. Motus autem p U e s r e piion 
cognoscitur ex comparatione rei motae ad aliam respectu of motion 

and rest. 

cujus mutat situm. Unde non comprehendit visus motum, 
nisi quando comprehenderit rem in duobus locis et sitibus 
diversis ; et situs rei visae non diversificatur, nisi in tempore. 
Quapropter motus non comprehenditur nisi in tempore 
sensibili. Quies similiter comprehenditur a visu, ex compre- 
hensione rei visae m eodem loco et eodem situ tempore 
sensibili. Et visus multipliciter errat in comprehensione 
motus et quietis. Nam aliquando motis nubibus aestimatur 

puncto qui super caput nostrum est apparent minores ; quae vero sunt prope 
horizontem videntur diverse modo, et secundum consuetudinem.' Cf. Alhazen, 
lib. vii. cap. 7, prop. 51. He attributes the apparent enlargement in great part 
to mists and vapours near the horizon. 




n8 OPERIS MAJORIS PARS QUINT A. 

esse lunae motus, et accidit error iste ex intemperata 
longitudine : nam ex temperata non fit ita. Unde baculum 
fixum in aqua videmus semper quiescere, ct motum aquae 
transeuntis percipimus. Accidit autem error praedictus in 
motu lunae cum nubes fueriht multae et continuae, quoniam 
non comprehenditur motus nisi per accessionem alicujus ad 
aliud vel recessum. Cum autem paucitas et diminutio fuerint 
nubium motus, possumus discernere motum earum per 
accessum ad invicem et ad stellam per recessum. Et ideo per 
contrarium cum coelum fuerit nubibus coopertum, propter 
continuationem earum et multitudinem non decernimus motum 
in eis ; et tamen lunam videmus moveri motu celerrimo, 
propter hoc quod pertransit velociter partes diversas nubis, 
turn propter motum proprium turn propter motum nubium. 
Et quando videns vadit in partem in qua est luna vel aliae 
stellae, videtur ei quod stellae moveantur ante se in partem in 
quam vadit ; quoniam in fine motus sui eandem distantiam et 
eundem si turn judicat se habere, sicut in principio motus. Et 
quia sic, concludit virtus distinctiva mediante visu, quod Stella 
moveatur ante faciem videntis in partem ad quam movetur 
videns ; et similiter si fugiat videns in partem contrariam 
videbitur ei quod Stella sequatur. Sicut si viderit hominem 
ante se qui semper habeat eundem situm ad ipsum, necesse 
est quod aequali motu moveantur in partem eandem, et ideo 
aestimat videns quod stellae moveantur in partem suam, aut 
procedendo aut subsequendo. Nam situs ejus respectu stellae 
quantum ad judicium visus est idem. 

Et causa hujus est distantia immoderata inter ipsum et 
stellam, propter quam non percipit se per motum suum 
elongari vel appropinquare stellae, et ideo judicat se habere 
semper situm eundem. Et eodem modo accidit, quod quando 
sol est in meridie et homo vadit ad oriens, semper videtur 
quod sol sit in ejus directo ; et si plures homines stent in 
eadem linea inter oriens et occidens, licet multum distent, 
tamen sol apparet in directo cujuslibet eorum. Et hoc verum 
est propter immoderatam distantiam et solis magnitudinem. 
Et umbrae illorum horninum videntur aequidistantes ; et 
similiter radii soiis venientes ad eos videntur aequidistantes, 



PERSPECTIVAE PARS SECUNDA : DIST. III. 119 

quamvis concurrant in centrum solis ; sed propter distantiam 
superfluam non percipitur concursus, et ideo videntur radii 
aequidistare et umbrae similiter. Cum autem homo aspicit 
Stellas erraticas, licet moveantur in coelo motu veloci ad 
occidentem, tamen quando visus aspicit ea, aestimet quod 
quiescant nee percipit motum. Et causa hujus est, quia propter 
immoderatam distantiam, non percipit visus accessum vel 
recessum eorum respectu alicujus fixi, nee situs diversitatem : 
et ideo radius visibilis judicatur immobilis, habens eundem 
situm respectu rei, et ideo aestimat visus rem esse immobilem. 

Et quando homo revolvitur saepius in circuitu, cum quiescit Illusion 
putat quod visus moveatur et res aliae in circuitu, quoniam ro 
moto vidente movetur interius vis visibilis. Et licet videns motion, 
steterit, non statim res visibilis stabit, sed motus ejus in 
videntis quiete durabit : quia humores oculi sunt de facili 
mobiles, et cum receperint motum retinent ipsum bene, sicut 
aqua et species etiam visibiles quae sunt corpora subtilia sunt 
facilis motus, et ipsum bene continuant. Nam sunt de genere 
evaporationum et resolutionum, et ideo visus movetur interius 
quiescente ipso vidente ; et quia visus movetur, aestimat res 
visas moveri, sicut dicit Aristoteles secundo Coeli et Mundi, 
et Averroes et Ptolemaeus in secundo et Alhazen in tertio 
Perspectivae l . Et quando homo est in navi mota, videntur 
ei arbores et alia in ripa moveri, et hoc est propter motum 
virtutis visivae. Et maxime res illae videntur moveri quae 
longe sunt ab axibus : nam si axes bene figantur super rem 
propinquam aquae, non videtur moveri. 

1 Cf. Alhazen, iii. 7, 70 : 'Si quis enim saepius in circuitu volvitur, cum 
quiescit putat quod parietes moveantur. Et est, quoniam moto vidente, 
movetur intrinsecus vis visibilis : et licet videns steterit, non tamen vis visibilis 
stabit, sed motus ejus in videntis quiete durabit ; et ob hoc motus visarum 
rerum aestimatio insurgit,' Alhazen's third book is chiefly occupied with 
optical illusions of the kind spoken of in this chapter by Bacon, who has 
selected some of the most significant. The illusory appearance of the moon 
moving in clouds is noticed in cap. iv, 19 of this book. The reference to 
Aristotle is De Coelo, ii. 8, 6, a passage which is further discussed in the 
next chapter. 



130 QPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 

CAPITULUM VII. 
De scintillatione. 

Difficulties Et his annexa est difficultas philosophica valde, sed magis 
biem e not" insolubilis quam aliqua praeter iridem. Omni nocte possumus 
overcome intueri res in quibus accidit hujusmodi dubitatio, unde nihil 

by Aris- . , . . . 

totle. totiens videmus cujus causam minus sciamus ; et est de scin- 
tillatione stellarum. Stellae vero fixae aliquando manifeste 
scintillant, et aliquando non. Planetae quidem secundum 
Aristotelem * non scintillant. Scintillatio vero est quidam 
tremor stellae, et motus apparens, et hoc maxime accidit 
quando stellae sunt in ortu vel in occasu, ut Aristoteles vult 
in secundo Coeli et Mundi, quia tune videntur magis distare, ut 
habitum est, et ideo visus minus certificat eas. Nam Aris- 
toteles primo Posteriorum et secundo Coeli et Mundi dicit, quod 
causa hujus rei est propter distantiam stellarum fixarum, unde 
quia planetae sunt prope, ideo non scintillant, ut dicit. Et ait 
quod non est haec passio in stellis, sed videtur solum propter 
resolutionem et tremorem visus, quia ut infert, planetae prope 
sunt, et ideo potens est super eos visus. Ad fixas autem 
porrectus tremit propter longitudmem : quia tremor visus 
facit ipsius astri videri motum nihil enim differt moveri visum, 
aut quod movetur. Haec est sententia Aristotelis secundum 
quod ex pluribus translationibus colligitur evidenter, et maxime 
per earn quae immediate de Graeco purior est transfusa 2 . 
Com- Sed cum dicat absolute, quod planetae non scintillant, tamen 

parison of vu i t secun d o Coeli et Mundi, quod sol quodammodo tremit, 

st&rs wrtn 

1 Aristotle's view on Scintillation throws such light on the discussion that 
follows that it is well to quote it fulrjj, (De Coelo, ii. 8, 6) : fj yap 6i//ts diro- 
Tfivo/j-tvrj naKpav \iaafTai Sia rrjv aaQivtiav, "Oirep a'iriov taws /cat rov orikfieiv 
TOVS doTtpas TOVS evSfSf fj.fi/ovs, TOVS 5% ir\dvr]Tas (*.r) ari\&tiv ol p.ev ydp 
tyyvsciaiv, war' eyupar^s ovaa irpbs CLVTOVS d<f>iKveirai ^ 6i[/is" irpos 5t TOVS 
paSaiverai Sid TO jjifjitos, dirorfivop.ivr] iroppoj Xiav. 'O 8e rp6fj.os avrffs 
rov darpov 8onetv etvai rrjv Kivrjaiv ovOtv -ydp 8ia<pepei Kiveiv TTJV oif/iv f) TO 



2 Probably the translation of William of Moerbecke, made from the Greek at 
the suggestion of Thomas Aquinas, is here referred to. See Jourdain, Traduc- 
tions Latines d'Aristote, p. 67 (ed. 1843). 



PERSPECTIVAE PARS SECUNDA : DIST. III. 121 

et maxime quando est in oriente et prope. Cujus ratio est 
quia hie tremor non est motus scintillationis, sed debilior eo. 
Fortior enim tremor requiritur ad scintillationem, nee est nisi 
in horizonte vel prope ; sed stellae scintillantes tremunt ubi- 
que. Quod autem Venus et Mercurius prope ortum et 
occasum aliquantulum tremere videntur, ut experientia docet, 
non reputatur scintillatio, quia modicus est, et non fit nisi in 
illis locis. Unde hie tremor in sole et in istis propter debili- 
tatem sui non habet evidentiam respectu scintillationis in 
stellis fixis, nee fit ubique in coelo sicut in eis ; et ideo non 
computantur tremores isti inter scintillationes. Sed cum 
longior orbis Saturni sit aequalis remotionis cum stellis fixis, 
tune Saturnus quando est in sua longiori longitudine scintil- 
labit propter distantiam, sicut stellae fixae : hoc autem non 
videmus. Et potest dici, quod cum spissitudo Saturni sit 
29,240 milliaria, ut patet ex prius declaratis in his quae de 
arithmetica tacta sunt, propinquior nobis est per hujusmodi 
quantitatem quam stellae fixae, et ideo distantia ejus non 
tanta. 

Praeterea lux intensa et bene sensibilis exigitur in re visa A certain 
ad hoc quod scintillet, eo quod videtur projicere jacula lucis ; brUHancy 
unde Averroes dicit, quod sol habet ilium motum, de quo required, 
dictum est superius, plusquam.alii planetae, propter fulgorem 
sui luminis. Et si dicatur quod non omnes stellae fixae 
scintillant, cum tamen plus distent quam planetae ; dicendum 
est quod illae quae majores sunt et plus habent de lumine 
scintillant abundantius quam stellae aliae. Unde ad scintil- 
lationem requiritur splendor sufficiens, eo quod visio manifesta 
et sensibilis accidit in scintillatione. Si vero objiciatur, quod 
lux solis et stellarum est fortior et splendidior quando sunt 
in meridie quam quando sunt in horizonte, quia tune cadunt 
radii stellarum magis ad angulos rectos, quare 1 tune magis 
apparet tremor in eis, si hujusmodi splendor requiritur, et 
operatur ad scintillationem ; dicendum est, quod sicut dimi- 
nutus splendor non sufficit ad scintillationem, sic superfluus 

1 J. has quam tune, which is unintelligible. The reading in the text is that 
of Reg. In the same sentence, and on the same authority, sic has been 
substituted for sicut before superfluus. 



122 



OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 



Strain of 
the eye in 
regarding 
distant 
objects. 



Objections 
to this ex- 
planation 
discussed. 



confundit oculum et absorbet in totum, ut tremor non per- 
cipiatur. 

Atque quod stellae magis videntur distaie in horizonte 
quam in meridie, facit visum errare in cognitione visibilis ; quia 
enim erronee aestimat stellam plus distare quando est in 
horizonte, plus conatur intueri stellam, et ex conatu est motus 
oculi fortior et involutio. Nam ex magno conatu exprimitur 
oculus et recedunt tunicae et humores a situ naturali, et tamen 
statim naturaliter inclinantur ad eundem, et ideo accidit 
involutio et tremor. Atque natura semper recurrit ad locum 
laesum vel indigentem, et mittit abundantius spiritus et 
calores, et ideo a nervo communi in hujusmodi conatu oculi 
resolvuntur spiritus et calor naturalis, et hujusmodi super- 
fluitas humores concutit et facit recedere a situ naturali ad 
quern statim reinclinantur. Et sic accidit tremor oculi et per 
consequens in re visa secundum apparentiam ; sicut Ptole- 
maeus hanc assignat causam secundo Perspectivae. Et etiam 
quia visus aestimat solem et stellas plus distare quando sunt 
in horizonte, ideo magis conatur et involvitur. Et secundum 
hoc potest reperiri causa praecisa de planetis splendidis, ut 
maxime de sole et luna, et Venere, et Mercurio, et Jove, 
quare non scintillant ; quia visus aestimat ilia bene et reputat 
per consequens ea esse propi-nquius, secundum quod dicit 
Ptolemaeus in libro Opticorum secundo, quod splendida, ut 
sol et luna, reputantur prope ; quae vero minus sunt luminosa 
non sic. Et dicit Alhazen in tertio. quod color fortis licet 
sit remotior tamen apparet propinquior, quia bene immutat 
visum ; et quia sic est, visus non conatur circa hujusmodi 
planetas, et ideo non involvitur. Praeterea secundum veri- 
tatem sunt propinquiores stellis fixis, et ideo species debilior 
venit ad visum a stellis fixis, et species visus debilitatur ex 
distantia et ideo magis conatur circa stellas fixas. 

Quod si dicatur quod magis conatur oculus in contuendo 
stellas minutas quam majores, ergo citius erit involutio ; 
dicendum est, quod alia causa, quae est penes splendorem, 
deficit in eis. Et si dicatur quod conatus iste sit secundum 
voluntatem hominis, ergo ab arbitrio ejus dependet, quare in 
potestate ejus est hie conatus ; ergo aequaliter potest conari 



PERSPECTIVAE PARS SECUNDA : DIST. III. 123 

ad majorem stellam sicut ad minorem, et ad planetam sicut 
ad stellam fixam, ct ad stellam in horizonte sicut in medio 
coeli ; quapropter hujusmodi conatus nihil operatur hie : 
dicendum est quod sic. Nam visus ex consuetudine habet 
quod conatur plus et minus secundum distantiam visibilis, et 
secundum debilitatem ipsius visus, et secundum quod visibile 
habet parum de visibilitatc. Et T quia in hoc visus est exerci- 
tatus et consuetus, et consuetudo est altera natura, ut dicit 
Aristoteles, et maxime in visu, ut docent auctores perspec- 
tivae. Unde non percipit se videre per reflexionem et frac- 
tionem, sed per lineas rectas tantum, quia consuevit videre per 
lineas rectas, sicut inferius declarabitur. Et ideo in potestate 
animae rationalis non est conatus visus, sicut nee caetera 
judicia consueta, quamvis hie nitantur aliqui per hujusmodi 
cavillationem conatum hunc, et quaedam consimilia naturalia 
visui consueta, reprobare. Si objiciatur, quod visus non 
judicat de distantia planetarum et stellarum, sola enim ratio- 
cinatione comprehendimus stellarum distantias, ergo visus 
aequaliter judicabit de stellis fixis et planetis, quantum ad 
passiones rerum visibilium quae fundantur super distantiam ; 
dicendum est, quod non. Nam licet non potest certificare 
distantiam stellarum, quia non sunt corpora continuata inter 
Stellas, tamen propter majorem sensibilitatem planetarum 
splendidorum, ut dictum est, apparent propinquius, licet non 
sciat visus dicere quantum sint propinquius. Et iterum quia 
speciem debiliorem recipit a fixis stellis quam a planetis, 
quia species debilitatur ex distantia, magis conatur visus 
circa species fixarum quam circa species planetarum, et simi- 
liter species visus debilitatur ex distantia, et ideo non est 
tantae virtutis cum pervenit ad visibile multum distans, et 
ideo conatur plus et accidit ejus involutio et motus major. 

Si 2 objiciatur, quod sicut ex distantia debilitatur visus, et Density 
deficit et conatur et revolvitur, sic ex densitate medii deficit me di u m. 

1 This sentence is grammatically incomplete, the inference being drawn in 
the next but one. The intermediate sentence is a parenthetical illustration. 
The sense, however, is clear enough. 

2 This in O. begins a new chapter. It seems, however, hardly necessary. 
The usual dicendum est does not follow here. Its place is taken by Et Averroes 
respondet. 



I2 4 



OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 



Motion 
of the 
medium. 



a vera comprehensione visibilis. Ergo posita densitate medii 
proportional! distantiae stellarum scintillantium scintillarent. 
Quod non creditur esse verum. Et Averroe3 respondet ad 
hoc in secundo Coeli et Mundi : nam bene vult, quod densitas 
medii faciat ad scintillationem et tremorem, dicens quod si 
sol tremit solum in occasu et ortu, est propter densitatem 
medii. Si autem ubique, tune est propter fortitudinem lucis 
magis quam in aliis planetis. Vult ergo quod densitas medii 
operetur ad tremorem. Et ideo licet vulgus hoc neget, tamen 
hoc non est improbabile : et ideo stellae magis scintillant in 
ortu et occasu, non solum ex causa superius dicta, sed propter 
spissitudinem medii vaporosi, quia multitudo vaporum abundat 
in medio circa illas horas, eo quod sol elevat tune vapores, 
et non consumit sicut in meridie ; propter hoc quod radii ejus 
sunt debiles in ortu et occasu, eo quod cadunt ad angulos 
obliquos super horizontem, ut in prioribus habitum est. 

Quod si spissitudo medii non faceret hoc, potest tamen 
motus medii hoc operari, sicut ibidem docet hoc Averroes. 
Nam medium est in continue motu, et ideo species rei dum 
cadit in unam partem, remanet in ea mota a loco suo, dum 
reliqua pars succedat in locum primae partis, et ideo utraque 
habet speciem visibilem, et faciunt necessario sibi similes 
species in oculo eodein, et in diversis ejus partibus, et in nervo 
communi : sicut idem Averroes docet per exemplum in libro 
de Sensu et Sensato de specie solis cadente super aquam 
motam. Non enim statim absconditur species a parte mota, 
sed manet in ea ad tempus donee reliqua pars veniat in 
locum suum, et tune utraque facit speciern in partes ejusdem 
oculi et nervi optici, et sic videtur eadem res habere diversi- 
tatem situs continue, et ideo tremere. Et hanc sententiam 
approbat 1 Ptolemaeus in secundo Opticorum ponens exemplum 
hoc de aqua mota, et de medio moto. 

AfTert et Averroes tertiam causam, propter abscissionem 
visus : ponens exemplum de homine qui aspicit rem aliquam 
haustion of in uno loco, et si oculum moveat digito suo constringens 
power tune videbit rem in alio loco propter motionem oculi, quia 
non figitur species rei in uno loco certo, sed in pluribus. Et 
1 Ptol. Optica, pp. 54-55. 



Intermit- 
tent vision 
from ex- 



PERSPECTIVAE PARS SECUNDA : DIST. III. 125 

similiter si homo aspiciat rem aliquam secundum permuta- 
tionem frequentem, scilicet nunc uno oculo nunc alio, vel uno 
oculo saepius interveniente clausione, dummodo continue 
aperiatur et claudatur, videtur res tanquam in diversis locis ; 
et sic quasi in tremore et vacillatione de loco ad locum. Et 
hoc facit oculus quando magna distantia est rei ad ipsum ; 
nam saepe claudit oculos et aperit. Atque licet palpebrae 
possint esse apertae, virtus visiva in pupilla et nervo fatigatur 
ex conatu, et abscinditur actus videndi omnino vel distincte ; 
et ideo species rei distantis non figitur apud visum, propter 
quod aestimatur res vacillare. 

Si vero dicatur, quod tune acre moto fortiter per ventum, In what 
fieret major scintillatio et vehementior ; dicendum est, quod ^oticm of 
sicut splendor debitus, nee superfluus nee diminutus, requiritur the medium 
ad scintillationem, ut superius dictum est ; (et sicut distantia g e sted as 
certa similiter : nam tantum possent stellae distare quod non a solution, 
scintillarent, sicut tarn parvum lumen aliqua habent quod non 
scintillant ;) sic potest dici de motu medii. Nam ad scintil- 
lationem sufficit motus aeris qui est per motum coeli et 
vaporum, qui continue in eo invenitur ; et hie determinatus 
est scintillationi stellarum, ita quod major non requiritur, nee 
minor sufficit. Si etiam dicatur, quod species multiplicat se 
secundum vias rectas in eodem medio, nee recedit a verti- 
catione recta propter motum medii l , quia non variatur incessus 
ejus nisi per fractionem et reflexionem quae non accidunt in 
motu ejusdem medii, et ideo non fiet species in diversis locis 
sed uno tantum, et sic non habebit situm diversum in oculo ; 
dicendum est, quod verum est speciem tenere semper eandem 
verticationem in eodem medio, et se multiplicat directe 
secundum unam viam et unum locum. Sed tamen quia 
partes diversae cadunt successive in eundem locum, et pars 
prima habens speciem retinet earn postquam a verticatione 
speciei recessit, et prius venit alia pars in locum vertica- 
tionis antequam species abscindatur a prima, ideo partes duae 

1 The question whether the propagation of radiant force is influenced by 
transverse currents in the medium is discussed in Multipl, Specierum,'\i\. cap. i, 
and answered in the negative. What is meant here is that the impression 
made by the ray on one retinal point lasts tor a part of the time occupied in 
making a second impression on an adjacent point. 



126 OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 

habentes situs diversos faciunt species in partes diversas oculi, 
et causant passionem quae dicta est. Si vero dicatur quod 
radii omnium stellarum et planetarum trar.seunt sic per 
medium tremulum ; dicendum quod aliae rationes de conatu 
oculi et splendore rei visae desunt, secundum quod ex solu- 
tionibus objectionum manifestum est. 

It may be Ex omnibus his colligi potest causa scintillationis, quam- 
these^ 1 v ^ s cum difficultate propter varias objectiones occurrentes. 
causes Oportet enim quod a parte oculi sit conatus propter quem 
e ' involvitur. Nam propter eum accidit superflua resolutio 
spirituum et calorum cogentium humores oculi egredi a situ 
naturali, et nihilominus ex conatu est compressio oculi et 
constrictio, ex quibus partes oculi non tenent situm suum. 
Iterum tertio oritur ex hoc abscissio visionis, propter quod 
visibile apparet situm mutare, ut exemplificatum est per 
Averroen. Hie ergo tria causantur ex conatu oculi, qui 
conatus causatur non solum ex debilitate virtutis visivae et 
speciei propter distantiae veritatem, sed propter judicium 
apparentis distantiae, et ideo abundantius conatur ad fixas 
quam ad planetas splendidos, quos prope aestimat propter 
superfluum splendorem. Sed non solum iste conatus requi- 
ritur, sed splendor sufficiens, a parte rei scintillantis, quia res 
scintillans videtur jacula lucis spargere, et ideo Saturnus et 
stellae parvae non scintillant. Necesse quidem similiter est, 
quod tremor medii sit, ut dictum est, et omnia haec requi- 
runtur ad scintillationem propter distantiam rei visibilis, quia 
res in debita distantia posita non scintillat : et propter hoc 
Aristoteles adscribit passionem principaliter distantiae licet 
multa circumstent consideranda. Sic intelligendum est de 
scintillatione in coelestibus, de qua loquitur Aristoteles, quam- 
vis tamen sit specialis modus scintillationis in his inferioribus, 
de qua inferius dicetur. 

CAPITULUM VIII 1 . 

Can Et jam in fine istius sermonis de modo videndi secundum 

animals IJneas rectas propter tres modos visionis, solo sensu, scientia, 

reason ? 

1 What follows is rightly marked off as a distinct chapter in O. An entirely 



PERSPECT1VAE PARS SECUNDA : D1ST. III. 127 

et syllogismo, merito dubitatur quae virtus animae sit, quae 
in scientia et syllogismo negotiatur circa visibilia mediante 
sensu visus. Et si accipiamus scientiam et syllogismum, sicut 
in logicalibus et naturalibus et mathematicis, ut est in usu 
vulgi philosophantium, necesse est quod sit anima rationalis ; 
quia syllogismus et scientia pertinent ad earn solam, ut acci- 
piuntur in dictis scientiis. Et Alhazen hanc partern animae 
vocat virtutem distinctivam, quae ratiocinatur et intelligit 
secundum eum : aliquando enim inveniuntur haec verba et 
consimilia, ut videatur ad literam quod sit anima intellectiva 
et rationalis. 

Sed constat canem cognoscere hominem prius visum cum They can 
iterum viderit eum. Et simia et bestiae multae sic faciunt, 



et distinguunt inter res visas quarum habent memoriam, et sions, and 
cognoscunt unum universale ab alio, ut hominem a cane vel conclusions 
ligno, et individua ejusdem speciei distinguunt ; et ideo cog- from them - 
nitio quam perspectivi vocant per scientiam, debetur brutis 
sicut hominibus. Ergo est per virtutem animae sensitivae. 
Quod similiter de cognitione quae dicitur per syllogismum 
manifestum est : nam motus cognoscitur per eum, sicut canis, 
quando elevat aliquis baculum ut ipsum percutiat, fugit ; 
quod non faceret nisi perciperet baculum mutare situm suum 
respectu ipsius rei et ei appropinquari. Similiter, quando 
brutum, ut canis vel catus vel lupus vel aliud, tenet animal 
aliquod quo cibetur, dum praeda quiescit depraedator stat 
immobilis ; quando vero animal captum fugit, tune depraedans 
insequitur donee apprehendat si potest. Quod non faceret 
nisi quia percipit situm praedae mutatum respectu sui, et 
ideo percipit motum et quictcm et distantiam. Et conce- 
dendum est, quia bruta habent hujusmodi cognitiones aliquas 
quadam industria naturali et instinctu naturae sine delibe- 
ratione, et virtus quae operatur est cogitativa, quae est 

new subject is discussed, viz. how far the functions of sensation, judgement, and 
ratiocination are common to men with animals. Bacon, and indeed some other 
mediaeval thinkers, as Adelard (cf. vol. i. p. 6), held views on this subject far 
more scientific than those ordinarily held, under the influence of the Cartesian 
philosophy, until our own century. Some of Bacon's remarks, as, e. g. the 
capacity of an animal for recognizing an 'universal,' recall the celebrated Lettres 
sur les Anitnaux of Georges Leroy, one of the first restorers of the sounder view. 



128 



OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 



They are 
not con- 
scions of 
their 
mental 
processes. 



domina virtutum, quae utitur caeteris virtutibus animae. 
Nam hie exigitur recordatio hujusmodi visibilium propter 
distinctionem universalium et particularium, et haec recordatio 
est ipsms imaginations, ut prius dictum est, si sit respectu lucis 
et colon's et viginti sensibilium commimium, quia imaginatio 
est area specierum venientium ab eis. Si vero sit rerum 
quae pertinent ad aestimationem et memoriam, tune ilia 
memoria deservit hie in recordando. Nam etsi agnus lupum 
quern non viderit fugit, tamen, si eum prius viderit. citius fugit 
et diligentius quando secundo eum viderit. Et accidit sic 
distinctio per cogitativam mediante memoria, quae est area 
intentionum insensatarum circa materiam sensibilem, ut prius 
expositum est. Et ideo cognitio qua distinguuntur res prius 
visae ab aliis erit in brutis. Propter quod aequivocatur hie ; 
vel magis est vitium translationis quae non habet vocabulum 
proprium ad hunc modum cognoscendi l . Similiter quia 
oportet syllogismum arctari 2 in proposito. Nam proculdubio 
nulla ratione potest dissimulari, quin 3 bruta percipiant dis- 
tantiam rerum et motum et quietem, licet de aliis sensibilibus 
communibus non sit ita. 

Sed de argumento oportet considerare quod dispositio 
argumenti in figura et distinctio conclusionis a praemissis non 
pertinet nisi ad animam rationalem. Sed quaedam collatio 
plurium ad unum ex naturali industria et instinctu naturae, 
quae plura assimilantur praemissis, et quod unum sit simile 
conclusion! quia colligitur ex eis, potest bene reperiri apud 
bruta. Nam videmus simias offensas parare insidias hominibus, 
et multa ordinare ad hoc ut sequantur vindictam, et ideo 
colligunt unum quod intendunt ex multis 4 . Videmus etiam 
araneas ordinare telam, et non quocunque modo, sed per 

1 cognoscendum, J. 

2 The word syllogism (Bacon means), should be limited to its ordinary use, 
and not extended to unconscious and instinctive reasoning, as was done by 
Alhazen and others. 

3 quoniam, J. See the list of sensibilia on p. 6 of this volume. On many of 
these it is obvious that the lower animals could not ' syllogize ' consciously or 
unconsciously. Cf. also p. 82. 

4 Here follows in Combach's edition of the Perspectiva an anecdote of a 
malicious ape. I can confirm J ebb's exclusion of it, as it is not found in any 
MS known to me. 



PERSPECTIVAE PARS SECUNDA : DIST. III. 129 

varias texturas geometricas, ut muscae involvantur de facili. 
Et lupus devorat terram ut sit ponderosior quando capit 
equum vel taurum vel cervum per nares, ut vi ponderis 
terrestris facilius deprimat animal atque detineat. Atque vidi 
murilegum qui desideravit pisces natantes in magno vase 
lapideo, et cum non potuit propter aquam deprehendere eos, 
abstraxit clepsydram et deduxit aquam donee vas siccabatur, 
ut in sicco pisces caperet. Plura ergo opera hie concepit ut 
finem intentum haberet. Et apis facit onines domos hexa- 
gonas, eligens unam de figuris replentibus locum ne spatium 
vacuum inter domos relinquatur ; et non vult spatium hoc 
ne mella vel pulli cadant extra vasa et pereant. Propter 
ergo hunc finem qui assimilatur conclusioni multa colligit in 
sua cogitatione quae praemissis similantur. Et sic est de 
infinitis, in quibus bruta animalia cogitant multa per ordinem 
respectu unius rei quam intendunt, ac si arguerent apud se 
conclusionem ex praemissis. Sed decursum suae cogitationis 
non disponunt in modo et figura, nee ex deliberatione 
distinguunt ultima a primis. Nee percipiunt se hujusmodi 
discursum facere, quia ex solo intuitu et instinctu naturali sic 
decurrit cogitatio eorum. Et hie decursus est similis argumento 
et syllogismo, et ideo auctores Perspectivae vocant argumentum 
et syllogismum. Et certe magis proprie hanc cogitationem 
vocant syllogisticam, quam distinctionem universalium et 
particularium prius visorum vocant cognitionem per scientiam 1 . 

1 It will be seen that no attempt is made in this passage to distinguish 
between instinctive processes like nest-building or hive-building, and the 
intentional adaptation of means to ends of which Bacon gives several instances. 
Cf. the nineteenth chapter of Romanes' work on Mental Evolution in Animals. 



VOL. II. 



PERSPECTIVAE PARS TERTIA : 
DISTINCTIO PRIMA. 

In qua descendit auctor ad visionem reflexam et fractam,et 
habet tres distinctiones. Prima est de reflexo visu, habens sex 
capitula. Primum est de reflexione in universal! 1 . 



CAPITULUM I. 

Habito de visu facto secundum lineas rectas, nunc dicendum 
est de aliis modis, scilicet per lineas reflexas et fractas. 
Nature and Quoniam autem ea quae sunt dicta de partibus animae et 
reflexion, compositione oculi, et de incessu speciei in tunicis et 
humoribus oculi usque ad nervum communem, et de triplici 
modo cognoscendi sensibilia per solum sensum, et syllogismum, 
et scientiam, sunt communia visioni factae per lineas rectas et 
reflexas et fractas, ideo pauciora sunt de his dicenda. Primo 
ergo circa visus reflexionem recolendum est, quod quantum 
ad judicium visus humani densum 2 potest impedire speciem 
omnino ut paries et hujusmodi densa, vel in parte ut aqua et 
vitrum et crystallus. Nam omne densum in quantum densum 
reflectit speciem, sed non quia fiat violentia speciei, immo quia 
species sumit occasionem a denso impediente transitum ejus 
ut per aliam viam se multiplicet ei possibilem. Et duplex 
est densum ; asperum et politum. Partes vero asperi corporis 
non habent conformitatem ad invicem, et ideo quaelibet facit 
suam propriam reflexionem. Et propter hoc dissipant totam 
speciem, nee potest integra ad oculum pervenire, et ideo non 
potest fieri sensibilis reflexio ncc repraesentatio rei videndae. 

1 This heading is omitted in O. With the treatment of reflexion in this 
Distinctio should be compared cap. 5-7 of the second part of De Multiplicatione 
Specierum. 

2 Cf. vol. i. p. 114. 



PERSPECTIVAE PARS TERTIA: DJST. I. 131 




Sed propter aequalitatem et laevitatem superficial corporis 
politi, ut in speculis, omnes partes concordant in imam 
actionem, et redit species Integra et sensibilis usque ad 
oculum et fit visio manifesta; veruntamen non ita perfecta 
sicut quando oculus videt per lineam rectam, quia reflexio 
debilitat speciem, ut dictum est in libro de Multiplicationibus 1 . 
Et quoniam, si species transiret per medium speculi faceret 
angulum a aequalem angulo incidentiae qui est 
b, per quintam decimam 2 primi Elementorum 
Euclidis, quae dicit angulos oppositos esse 
aequales, oportet quod angulus reflexionis, ut d, 
sit aequalis angulo incidentiae, quoniam qualem 
angulum constituent infra speculum, talem con- 
stituit citra. Et hoc adhuc probatur leviter 3 
sic : Sit a b c speculum planum, et d sit visibile, 
et e sit oculus, et sint a b et b c aequalia. et d a et 
e c sint perpendiculares et aequales, et d b sit radius incidentiae, 
be sit radius reflexionis, tune cum c e et c b aequantur adadct 
a b, et anguli contenti infra latera stint 
aequales, quia recti sunt, oportet per 
quartam primi Elementorum quod reli- 
qui anguli sese respicientes sint aequales, 
scilicet g et /, quod est propositum. 
Si ergo trianguli sunt aequales, patet 
propositum. Si autem unus sit major 




Equality of 
angles of 
incidence 
and re- 
flexion, ' 
whether the 
surface be 
plane, con- 
vex, or 
concave. 



FIG. 49. 




a 



b 

FIG. 50. 



alio, adhuc anguli incidentiae et reflexionis sunt idem, et non 
mutantur, ut patet, et ideo semper stabit propositum. Sed 
auctor libri de Speculis supponit triangulos esse similes, et 
ideo proportio erit a b et c b, sicut et da et e c, et ideo g et f 
anguli sunt aequales. 

Et per hoc patet de convexis speculis et concavis. Nam a 
et b faciunt aequales angulos cum speculo piano, quod est d c, 
sed anguli contingentiae sunt aequales. Ergo illis separatis 

1 Note the reference to this treatise as a distinct work. 

a J. has xix. In Reg. the Arabic numerals 15 are given. The primitive 
form of 5, l|, is always used in the oldest MSS. of Bacon, and might easily be 
mistaken for 9. 

3 That is, sufficiently for a persuasio preambula ; not by the elaborate experi- 
mental process described by Alhazen, in the fourth book of his Optica. 

K 2 



T 3 2 



OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 



ab angulis constitutis cum speculo piano, erunt residui anguli 
scilicet / et g aequales, quod intendimus. Eodem modo de 





FIG. 52. 

convexo speculo. Nam a b cum speculo piano g f facit 
angulos aequales. Ergo si eis addantur anguli contingentiae, 
qui sunt semper aequales, fient a h d et b h c aequales, quod 
est propositum. Sic fit demonstratio in libro de Speculis, et 
in libro Alkindi de Aspectibus. 



Reflexion 
produces 
no effect 
on the 
mirror. 
The ray 
from object 
to eye is 
continuous 
though 
bent. 



CAPITULUM II. 

Deinde considerandum est diligenter quod nihil est in 
speculo nee aliquid in eo videtur, ut vulgus aestimat. Sed res 
objecta a qua venit species videtur, sicut multis modis docet 
Alhazen in quarto libro. Nam sicut terminus lineae rectae o a, 
quando fit visus per earn, est ipsum visibile, sic 
oportet quod terminus lineae reflexae scilicet oda, 
erit a. Praeterea species non videtur nisi in casu, 
et per accidens, ut superius expositum est. Item 
tune esset de specie sicut esset de macula aliqua 
impressa in speculo vel de parte speculi aliqua 
signata, in qua imprimeretur species, sed non 
oportet quod habeat situm determinatum, ut 
videat maculam in speculo, vel aliquam partem ejus 
signatam ; ergo nee in visu facto per reflexionem 
exigitur determinatus oculi situs ; quod falsum est. 
Nam nisi oculus sit in o, non videbit aliquid per reflexionem ad o. 
Si enim esset alibi species haec reflexa, non veniret ad eum, 
propter aequalitatem angulorum incidentiae et reflexionis. 




FIG. 53. 



PERSPECTIVE PARS TERTIA : DIST. I. 133 

Multis ergo modis hoc ostendi potest, sed quia certissimum 
est omnibus scientibus perspectivam, ideo non oportet amplius 
immorari. Et ex hoc tune patent infinita pertractanti : nam 
primo sequitur, quod species non infigitur in substantia speculi, 
nee imprimitur in eo, ut aestimat vulgus, sed solum transit 
per ejus superficiem usque in oppositam partem secundum 
aequalitatem angulorum incidentiae et reflexionis. 

Et cum ita sit, tune si lumen, quod venit a luna et stellis Light from 
esset lux solis reflexa a superficiebus earum, ut vulgus philo- stars"and' 
sophantium aestimat, tune in videndo lunam et stellam comets, and 
videremus solem. Et ideo non solum patet hoc esse falsum ', 
propter aequalitatem angulorum incidentiae et reflexionis, ut 
in superioribus demonstratum est, secundum Averroen in 
secundo Coeli et Mundi, sed propter causam nunc tactam. 
Et eodem modo sequitur, quod cometa non fit per reflexionem 
lucis Solaris a superficie stellae, secundum quod multi 
posuerunt comam quam trahit cometa nihil aliud esse quam 
lux solis reflexa a superficie stellae ad nos, vel quod lumen 
veniens ad nos a cometa sit lux solis reverberata a superficie 
alicujus stellae. Sed hoc falsum est. Nam tune in videndo 
cometam videremus solem, quod falsum est. Et cum iris 
nihil aliud sit quam imago solis reflexa a nube rorida, ut 
omnes aestimant et certum est, sicut probatur inferius in 
Scientia Experimentali, tune in videndo nubem videremus 
solem, et nihil aliud ; quod tamen videtur absurdum, cum 
visus aestimet se videre colores et arcum coloratum. Sed in 
sole nee est talis figura, nee sunt ibi tales colores. Sed de hoc 
certificabitur posterius sermone latiori. 

Et cum his sciendum est, quod res non apparet visui per Apparent 
reflexionem in loco suo, quia visus est assuetus videre per ^^^ 

object. 

1 See vol. i. p. 129; also note on p. 113 of this volume as to the difficulty of 
reconciling these statements with Bacon's lucid explanation of the moon's 
phases. What he says here as to the non-existence of the sun's image in the 
moon is explained to the modern mind by what is said in the first chapter of 
the present section, in which the difference between rough and polished surfaces 
with regard to reflexion is now spoken of. But the mediaeval mind found 
a difficulty in conceiving the surface of any one of the heavenly bodies as being 
other than perfectly smooth and uniform. Cf. the discussion in the Paradiso 
(Cant. ii. 49-148) as to the lunar spots. 






134 OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 

lineas rectas in extremitatibus earum, et ideo non percipit 
incurvationem reflexionis ; et propter hoc aestimat rem esse 
semper in radio visuali, et locum imaginis, quam vocamus 
apparitionem rei, esse in aliquo puncto ejus. Ad hoc facit 
quod visus fit extramittendo, et ideo in directione speciei 
oculi judicat visus esse rem. Sed tamen non semper in 
eodem loco, sed ut in pluribus 1 , in concursu radii visualis cum 
catheto, qui est perpendicularis ducta a re super speculum. 
Et aliquando non in concursu illo, sed in solo radio visuali, 
quia potest aequidistare catheto, ut in speculo concavo, sicut 
exponetur. Et quando concurrit cum catheto tune variatur 
ejus concursus multis modis. Nam aliquando retro caput 
concurrunt, aliquando in oculo, aliquando in superficie speculi, 
aliquando in speculo, aliquando ultra speculum, et hoc diver- 
simode. Nam contingit quod tantum ultra appareat res, 
quantum ipsa distat a speculo aliquando, et haec diversitas 
accidit propter diversitatem speculorum. Propter quod ad 
illam accedendum est. 



CAPITULUM III. 
Seven Specula 2 ergo sunt septem, in quibus visus secundum 

varieties of 

mirrors. auctores perspectivae variatur, scilicet sphaenca, pyramidalia, 
columnaria, extra et intra polita, et haec sunt sex ; septimum 
est planum. Nam quodlibet de primis potest esse concavum 
quod est intra politum, vel convexum quod est extra politum, 
et sic sunt sex ; planum vero unam habet dispositionem. In 
his ergo volo secundum sententias auctorum Perspectivae et 

1 i. e. in the ordinary case of plane mirrors. The concursus spoken of is, of 
course, that of the perpendicular from the object with the visual ray, supposing 
these two lines produced behind the mirror. 

2 The third and fourth discourses of Ptolemy's Optics are devoted to the study 
of reflexion (pp. 60-142). He (or rather the Latin translation from the Arabic) 
speaks of it as reverberatio radii ; the words reflexio or flexio being used for 
refraction. Bacon has called attention to the confusion thus caused (Mult. Sp. 
pt. ii. cap. 2). 

Alhazen occupies his fourth, fifth, and sixth books (128 closely printed folio 
pages) with the investigation of reflexion ; dealing successively with the seven 
kinds of mirrors here spoken of. Geometrical problems of great intricacy are 
raised, as Cantor has remarked ; Gesch. der Mathem. i. p. 677. 



PERSPECTIVAE PARS TERTIA : DIST. L 



praecipue Ptolemaei et Alhazen, revolvere quantum possum 
brevius modos videndi secundum diversitatem speculorum. 

In planis ergo speculis minimus error accidit, quia res Plane 
apparent in figura et quantitate debita. Solus enim situs m 
variatur, quia dextra apparent sinistra, et e converso, ac 
superiora inferiora, unde turres videntur in aqua eversae, cum 
fiat reflexio a plana superficie aquae. Est tamen in planis 
speculis error communis qui est in omnibus, scilicet quod 
res non apparet in loco suo, nee locus imaginis est ibi. 
Cum autem dicimus locum imaginis, vocamus apparitionem 
rei, nihil enim aliud intelligimus per vocabulum. Nee res ergo 
in his speculis nee locus imaginis apparent in loco rei, sed 
in radio visuali semper, propter duas causas dictas. Sed in 
planis apparitio determinatur in concursu radii visualis cum 
catheto, tantum scilicet ultra speculum, quantum res visa 
distat a speculo ; quod non reperitur in aliis speculis. Et hoc 
probari potest per demonstrationem. Nam 
sit a res visa, o oculus, a d cathetus, o d radius 
visualis. Dico quod d b aequatur ipsi a b. Sed 
b d est distantia imaginis rei a superficie 
speculi, et a b est distantia rei ab eadem super- 
ficie speculi ; veruntamen ultra speculum ap- 
paret, quantum distat a speculo. Nam e et/ 
anguli, cum sint recti, sunt aequales, et g et h 
aequantur, per xv primi Elementorum Euclidis, 
et h et c sunt aequales, quia sunt anguli inci- 
dentiae et reflexionis. Ergo patet, quod c et^ 
aequabuntur. Cum ergo e et g anguli tri- 
anguli eg d aequantur / et c angulis trianguli 
a cf, et latus interjacens est commune utrique triangulo, 
patet per xxvi primi Euclidis triangulos istos aequari 
in omnibus. Ergo a b et b d latera erunt aequalia. Quare 
visus aestimat rem esse tantum ultra speculum in continuum 
et directum quantum est citra, in speculis planis. Et per 
hoc et superius dicta eliditur error multorum, qui credebant 
speciem rei secundum veritatem esse ibi, et difTundere se 
per medium speculi et apparere ibi. Sed non est ibi species 
visibilis, ut dictum est, nee ingreditur speculum quatenus fiat 





FIG. 54. 



136 



OPERIS MAJORIS PARS QUINT A. 



Spherical 

convex 

mirrors. 



Convex 

cylindrical 

mirrors. 



visio per hujusmodi ingressum, sed solum transit per super- 
ficiem speculi usque ad terminum reflexionis in parte opposita 
ad aequalitatem angulorum incidentiae et reflexionis. Unde 
non videtur locus imaginis esse in conjunctione radii visualis 
cum catheto propter veritatem existentiae ejus ibi, sed 
propter apparentiam tantum. 

Et in sphaericis etiam extra politis secundum judicium 
visus apparet res in concursu radii visualis cum linea ducta 
a re in centrum sphaerae, qui concursus potest esse ultra 
speculum, vel intra, vel in superficie speculi. Et sic intellige 
in columnari et pyramidali. Omnes autem errores qui sunt 
in planis, accidunt et in convexis, et plures, quia in his fre- 
quenter res visa apparet minor quam sit ; aliquando tamen 
aequalis vel major, sed rarissime. Minor autem apparet ideo, 
quia minor est latitude superficiei speculi a qua reflectuntur 
radii ad oculum concurrentes quam in speculis planis ; radii 
enim reflexi a convexo magis disgregantur quam a piano ; ut 
ergo in visu currant sicut a piano, oportet quod a breviori 
superficie fiat reflexio quam a piano. Repraesentatio autem 
idoli sequitur conditionem reverberantis superficiei. In his 
ergo speculis pene nihil apparet secundum quod est, excepta 
ordinatione partium, quae talis est in speculo sicut in re. In 
istis recta apparent curva ; cum enim reflexio sit ad super- 
ficiem convexam radiorum extremorum, termini magis distant 
a centre oculi quam extremitates radii medii, et quod accidit 
in verticatione judicatur inesse rei. Rarissime tamen contingit 
recta apparere recta, quando scilicet visus fuerit in superficie 
in qua sunt linea visa et centrum sphaerae. Cujus demon- 
stratio mathematica difTusior est quam sit nunc opus 1 . Iterum 
notandum, quod in speculis convexis minor est distantia idoli 
a speculo quam rei visae, cum tamen in planis sit aequalis : 
cujus causa est, quia in convexis citius concurrit radius cum 
catheto quam in planis, ut patet inquirenti. 

In columnaribus extra politis idem error accidit qui in con- 
vexis sphaericis, et plures. In his enim res visa longe apparet 



1 One of many indications that the limit of Bacon's mathematical attainments 
is not to be defined by the Opus Majus. 



PERSPECTIVAE PARS TERTIA : DIST. I. 137 

minor quam in convexis 1 . Cujus causa patet consideranti 
diversitatem hujus et illius superficial. In his ergo maxima 
apparent minima, et recta multo curviora quam in convexis. 
Sed notandum quod in his aliquando fit reflexio a longitudine 
columnae, ut cum linea visa aequidistat lineae longitudinis 
columnae, et tune est reflexio sicut a planis, hoc excepto, quod 
quia linea, a qua fit reflexio, habet latitudinem, et apparet 
linea visa aliquantulum curva, aliquando fit reflexio a trans- 
verso columnae, et tune est imago turpissima et brevissima. 
Aliquando vero fit reflexio a situ medio, et hoc aut magis 
appropinquando longitudini aut latitudini, et sic in imagini- 
bus erit. 

In pyramidalibus vero extra politis accidunt similiter iidem Convex 
errores qui in convexis, quia idolum minus est re visa, et recta co . nical 

mirrors. 

apparent curva, et diversificatur in his reflexio sicut in colum- 
naribus, quia aut fit reflexio a longitudine pyramidis, aut 
latitudine, aut medio modo. Iterum in his forma apparet 
pyramidalis. Generaliter enim verum est, quod species com- 
prehensa per reflexionem assimilatur formae superficiei 
speculi. In his etiam quanto res magis distat a speculo, 
tanto videtur minor, et quanto magis appropinquat, tanto 
major apparet. 

CAPITULUM IV. 

Inter omnia specula maxima deceptio est in sphaericis Concave 
concavis : accidit enim in his deceptio in quantitate sicut in JJJ^illu 
aliis, quia quandoque major, quandoque minor, quandoque sive than 
aequaliter ; et praeter hoc in numero, quia quandoque unum cc 
apparet duo, quandoque tria, quandoque quatuor, secundum 
diversos situs, ita quod hunc numerum impossibile est ex- 
cedere. Item in his apparet partium inordinatio, quia res 
aliquando apparet erecta, aliquando eversa ; et ita manifestum 
est quod in his nihil apparet nisi cum fallacia. In speculis 
tamen concavis lineae rectae quandoque apparent rectae, 
quandoque convexae, quandoque concavae ; et lineae convexae 



The word convex is used here only of spherical mirrors, not of cylindrical 
or conical. These are spoken of extra polita or infra polita. 



I3 8 



OPERIS MAJORIS PARS QU1NTA. 



Example 
of those 
illusions. 



quandoque apparent convexae, quandoque concavae ; et 
quandoque concavae comprehenduntur convexae ut probatur 
libro sexto Alhazen, capitulo septimo ; et hoc secundum 
diversitatem situs ad speculum. In his ergo speculis aliquando 
cathetus aequidistat radio visuali, et tune est locus imaginis 
cum puncto reflexionis, et hoc quia punctus reflexionis divi- 
sibilis est, et ratione unius medietatis apparere deberet ultra 
speculum, ratione alterius citra, ut patebit. Sed quia una est 
forma et continua, apparet tota in media distantia, scilicet in 
ipso puncto reflexionis. Sed quando concurrunt cathetus 
et radius visualis, apparet res in eorum concursu, et hoc 
diversimode juxta situm diversum. Aliquando enim est locus 
imaginis in speculo, aliquando ultra, aliquando citra, et hoc 

aut intra visum et 
speculum, aut in ipso 
centro visus, aliquando 
retro oculum. 

Quae omnia patent 
in figura subscripta l . 
Nam forma reflectitur 
ab e ad a per e a 
radium aequidistantem 
perpendicular! / d, et 
z apparet in e ; et m 
reflectitur ab n ad #, 
et concurrit cum per- 
pendiculari m / ; et k 
reflectitur a puncto c 
ad oculum a, et apparet 
in s ; et q cadit in g, 
et reflectitur in a, 
concurrit autem cum 
catheto retro oculum, 
scilicet in o ; et z 
cadit in e, et reflectitur ad oculum. Nusquam vero concurrit 
a e radius cum catheto ducto a puncto z per d, nisi in ipso 

1 The points which this figure is intended to illustrate are discussed with very 
much greater fullness by Alhazen, lib. v. prop. 60, whose exposition is copied 




PERSPECTIVAE PARS TERTIA : DIST. I. 139 

centre oculi, unde ibi apparet z. In his autem omnibus 
diversitatibus apparitionum nusquam apprehenditur veritas 
imaginis nisi cum ejus locus fuerit ultra speculum, aut inter 
visum et speculum ; unde ea quae apparent in centro oculi 
aut retro caput apparent non certificata. Visus enim non est 
natus apprehendere verticationem formarum, nisi sibi sint 
oppositae. Cum autem oculus est in centro speculi concavi, 
ipse sibi tantum apparet : nulla enim reflectitur in centrum 
nisi quae egreditur a centro, sola quidem perpendicularis in se 
redit. Si autem ponatur oculus in peripheria vel extra, ipse 
sibi non apparet, sed est reflexio in partem oppositam. Si 
vero ponatur infra peripheriam, nihil apparet eorum quae sunt 
in semidiametro in qua est. Si autem visibile aliquod ponatur 
in centro, videri non potest reflexione, ejus enim species non 
reflectitur nisi supra se. 

De numero imaginum sciendum, quod quando ita situatur 
oculus, ut a quatuor partibus speculi fiat reflexio formae 
ejusdem rei, et in diversis locis fuerit concursus singulorum 
radiorum cum catheto quatuor erunt imagines, quando a 
tribus tres, quando a duobus duae, quando ab uno una, ut 
subtilissime declaratur libro quinto parte secunda *. Et nota 
quod omnes demonstrationes loca reflexionis rimantes hoc 
inquirunt, scilicet, ubi angulus incidentiae possit esse aequalis 
angulo reflexionis, et quot sunt tales puncti sub eodem 
situ et respectu ejusdem oculi, tot imagines simul apparent ; 
si tamen radii in diversis locis concurrant cum perpendiculari 
distantia sensibili. Quando enim remotio puncti visi major 
fuerit ab uno oculo quam ab alio, erunt loca imaginum 
diversa respectu utriusque oculi, sed imperceptibiliter remota, 
propter quod apparent una. 

Notandum quod djversimode reflectuntur a speculis con- Contrast 
cavis propinque et longe distantia ; quod patet ex undecima 



by Vitello or Witelo, Bacon's contemporary, in the eighth book of his Option, 
prop. ii. The figure in the text, copied from the contemporary MS. Reg., is 
more accurate than that of J. But the explanation is too condensed to be 
intelligible. 

1 Cf. Alhazen, lib. v. prop. 70, 71, 73 (corresponding to Vitello, lib. viii. prop. 
24, 25, 26). 



r 4 o 



OPER1S MAJORIS PARS QUINTA. 



imity in 
concave 
mirrors. 



and prox- propositione de speculis l . Visibile enim e d cadit in speculum 
per radios concurrentes in z, licet enim ab omni puncto fiat 
reflexio, tamen soli se intersecantes concurrunt a tanta dis- 
tantia in oculo. Visibile enim k n, quod est intra radiorum 
confluentiam, apparet aliter quam est ; quia universaliter 
r altitude et profundi- 

tas, quae sunt intra 
radiorum confluen- 
tiam, apparent ever- 
sae ; quae autem ex- 
tra, apparent erectae 
sicut sunt, ut dicit ilia 
propositio. Quod 
patet, quia radius b a, 
qui est elevatior, re- 
flectitur ad e, quod 
est superius in re visa 
et superius cum ca- 
theto concurrit, quia 
in /, et bg> qui est 
inferior radius, reflec- 
titur ad d punctum 
in visibili e d, et in- 
fenus concurrit cum 
catheto ut in m, unde 
apparet res sicut est. 
Sed bg radius inferior 
reflectitur usque ad , 
quod est superius in 

FlG -5 6 - visibili k n, et b a 

radius ad , unde necessario k apparet in/, et n in c 2 , et ita res 
eversa. Et currit haec demonstratio juxta hoc primum primi 

1 The proposition illustrated here is discussed in Catoptrica attributed (though, 
according to Heiberg, wrongly) to Euclid (prop, xi and xii). See Heiberg's 
Prolegomena to Euclid's Opttca, p. xlix. Cf. Vitello's Optica (viii. 52 and 53). 
Bacon's criticism of the two figures given in the Catoptrica is just. In his own 
figure the lines el and dm passing through the centre/ are of course vertical 
to the mirror. 

2 Reg. has n in c. J. has nc. 




PERSPECTIVAE PARS TERTIA : DIST. I. 141 

libri de visu, ' sub elevatioribus radiis visa elevatiora apparere, 
sub humilioribus humiliora 1 .' Sed tamen considerandum 
quod male figuratur demonstratio in libro de Speculis, quia 
catheti debent cadere in centrum sphaerae, quod ibi non 
servatur, et ideo hie pono rectam figurationem. 

In speculis columnaribus intra politis accidunt similia ut 
in speculis concavis tarn in quantitate rei visae, quam in 
numero imaginum : quoniam eversione visibilium fit etiam 
diversimode reflexio in his, ut in columnaribus exterioribus, 
a longitudine, latitudine, a situ medio ; et juxta hoc diver- 
sificantur imagines et variantur nihilominus loca imaginum, 
secundum diversitatem situs respectu columnae, sicut in con- 
cavis sphaericis. In pyramidalibus concavis accidunt similia 
ut in columnaribus et sphaericis concavis ; variatur etiam in 
his reflexio, ut in pyramidalibus extra politis, a longitudine, 
latitudine et medio modo ; et juxta hoc diversificantur imagines 
in figura et quantitate. 



CAPITULUM V 2 . 

Et juxta jam dictas reflexiones possumus adhuc aliqua alia Depen- 
proponere exempla speciosa in rebus natural ibus. Nam cum ^"our^n 
saepe dictum sit quod ex diversitate casus lucis et reflexionis the angle of 
a coloribus et rebus ad oculum apparet diversus color et m 
diversa lucis relucentia in rebus lucidis, intelligendum est 
quod hoc est propter casum et reflexionem ad angulos 
diversos. Nam quando incidit et reflectitur ad angulos rectos 
fortior est actio lucis, et quando ad angulos minus rectos 
debilior, et quando ad angulos multum acutos tune multo 
debilior, et sic lux cadens diversimode potest vel manifestare, 
vel occultare, vel mitigare intensionem coloris, vel augmentare 
in diversis modis, ut patet in collo columbae et canda pavonis, 
et multis rebus. Non tamen dico, quin 3 veri colores sint in 

1 Vid. Eucl. Optica, def. 5 viroKfiaOu . . . rd ftiv VTT^ utrewportpav cucrivuv 
vpwpfva nfTtojpuTtpa <paivta6ai, rci 8t viro Tavtivoripuv ravtivoTtpa. 

3 I follow O. in marking this as a distinct chapter. The subject changes 
altogether. The distinction is not, however, indicated in Reg. 

3 quoniam, J. 






142 OPERIS MAJORIS PARS QU1NTA. 

cauda pavonis et collo columbae, licet aliqui negant, maxime 
de collo columbae ; figura enim determinata coloribus in cauda 
pavonis manifesto continet colorem certum, sed propter 
plumarum tenuitatem in collo columbae, quia non habent 
spissitudinem, et propterea magnam vicinitatem, non percipi- 
mus sic colores veros qui sunt in eis. Non tamen nego, quin 
per diversum casum lucis ad diversos angulos nunc mani- 
festentur magis colores illi, nunc magis occultentur, nunc 
clarificentur et vivificentur, nunc obscurentur et debilitentur. 
Et sic est in parte de coloribus iridis : nam in rei veritate non 
sunt nisi secundum apparentiam quantum facit casus lucis ad 
angulos determinates. Et generatio ejus est per reflexionem 
non per fractionem ; quoniam variatur secundum aspectum 
videntis, ut Scientia Experimentalis docebit. 

illusions Ebrii vero et infirmi secundum Aristotelem tertio Meteoro- 
enfeebled logicorum l , et secundum Senecam libro de Iride vident se, et 
sight. videtur eis quod vident se ipsos ambulare ante se. Cujus 
causam Seneca assignat 2 , dicens quod species ab eis venientes, 
id est, visus eorum sunt debiles, et ideo aer licet parum 
spissus potest resistere speciei et reflectere in visum, et ideo 
coram se ipsis fit species in aere et redit ad oculos, et ad 
totum corpus. Unde vident se sicut viderent in speculo. Et 
hie solum fit visio per speciem oculi, et non per speciem rei 
visae, nisi quia oculus cum toto homine videtur, et species 
oculi reflectitur ad omnes partes anteriores corporis, et videtur 
homo ante se, quia locus imaginis est ante hominem in 
concursu radii visualis cum catheto. Quod autem solum 
fiat haec visio per speciem oculi manifestum est, quia species 
aliarum partium corporis et pannorum sunt fortes, ut penetrent 
aerem qui speciem oculi debilem reflectit. Et per hoc mani- 
festum est quod visus facit speciem suam a se. Et haec visio 
debilis est quia per solam speciem oculi fit ; et species visus 
magis et citius debilitatur quam alterius partis oculi, quia 
oculus tenuiorem et imbecilliorem habet substantiam. 

1 Lib. iii. cap. 4. 

2 Seneca, Naturales Quaestiones, i. 3, quoting from Aristotle : ' Quidam hoc 
genere valitudinis laborant, ut ipsi sibi videantur occurrere, ut ubique imaginem 
suam cernant. Quare ? quia infirma vis oculorum non potest perrumpere ne 
sibi quidem proximum aera, sed resistit.' 



PERSPECTIVAE PARS TERT1A : D1ST. I. 143 

Si dicatur tune quod radii visuales, cum deficiunt versus The air 
coelum in profunditate aeris vel perspicui coelestis, ut dictum di sease d 
est prius, possent reflecti, et similiter in aqua profunda, et tune persons 

may be so 

homo videret se quando aspicit a longe illam aquam profundam, densified as 
quod non est verum ; dicendum, quod non accidit hoc, nisi 
aer sit prope eos densus aliquantulum, quod in ebriis potest power. 
esse propter humiditates vaporum vini resolutorum, et in 
infirmis similiter propter vapores semper prope eos resolutos 
ex morbo. Unde mali et foetidi vapores sunt semper prope 
eos in aere, quibus aer inficitur prope eos et densatur. ut possit 
esse vice speculi in parte sua prope illos, quod non fieret in 
alia parte aeris remotiori. Et similiter aer prope terram 
densatur vaporibus resolutis a terra et aqua ; et ideo ex 
utraque causa densitatis potest aer propinquus habere vicem 
speculi. Et ideo propter hanc difformitatem in partibus aeris 
accidit quod una pars habet vicem speculi et alia non, respectu 
oculorum ebriosorum et infirmorum. Sed oculus fortis 
aspiciens in aqua invenit earn uniformis densitatis. Et similiter 
a longe in sphaera coeli ; et non invenit ibi partem magis 
densam quae vicem speculi possit habere, immo semper magis 
raram, et ideo multiplicatur species usque deficiat sine 
reflexione. Quod si dicatur quod oculus fortis invenit vapores 
in aere et partes nubium, ut fiat reflexio ; dicendum est quod 
vapores pertransit propter fortitudinem, et nubes leves et 
tenues ; sed spissas non pertransit. Nee tamen se videt 
propter elongationem speculi, et propter defectum plenae 
politurae : non enim habent superficies politas omnino et 
regulares. Distantia tamen impedit maxime, sicut si ad 
unam leucam poneretur speculum magnum, vel ad duas vel 
tres, quantumcunque magnum esset, non propter hoc homo 
se videret ; et ideo nee per nubes, quoniam distant a 
nobis circiter quinquaginta milliaria, sicut docetur in libro 
de Crepusculis. 

Potest vero visio infirmorum et ebriorum aliter aestimari, Another 

... . x , . . . explana- 

scihcet per visum rectum. Nam species eorum sunt in aere tio n O f t h e 
ante eos, et quia virtus visiva est debilis ideo statim terminatur i 
et fit species in aere ei pro objecto, sicut prius dictum est de 
debili oculo quod videt aliquando speciem cum re ut appareat 






144 



OPERIS MAJORIS PARS QUINT A. 



Rays from 

a candle. 



Scintilla- 



unum duo, quae non accidunt in forti oculo propter causam 
ibi datam. 

Quando vero oculus aspicit candelam et demittit palpebras, 

... , . .. ,. , .,. ,. 

videt candelam projicere radios in modum pyramidis radiosae 
cujus conus est in candela, et dispersio radiorum valde 
sensibilis fit versus oculum. Cujus causa est, quod radii 
candelae cadunt super cilia, et pili illi sunt politi habentes 
rationem speculi, propter quod fit reflexio ab eis in oculum, 
quando sic inclinantur ut oculus possit recipere radios reflexos 
ad aequalitatem angulorum incidentiae. Et ideo non in 
quocunque situ ciliorum hoc accidit, sed in determinate. 

Quando vero homo aspicit aliquid splendidum et politum, 
tion from a u f. cruce m de electro super campanile vel turrim altam, videbit 

metal cross . m ... 

on a tower hujusmodi corpus valde scintillare, quando radii solis vel lunae 
n"otion 1W ca dunt super illud et reflectuntur in visum. Cujus causa est 
sensibilis variatio anguli propter motum stellae. Nam licet 
propter distantiam stellae a nobis, non percipimus motum 
ejus, tamen propter mediocritatem distantiae corporis talis 
scintillantis possumus judicare de casu lucis secundum 
angulos variatos ad motum stellae, et ideo videtur projicere 
radios secundum diversa loca et scintillare. Si enim 
imaginaremur rotam, cujus centrum esset centrum mundi, et 
circumferentia esset coelum motum, tune licet radii extensi a 
centro usque ad circumferentiam, id est, rami seu baculi infixi 
in centro et deducti ad circumferentiam, non apparerent 
moveri prope circumferentiam propter distantiam visus, 
videntur tamen sensibiliter moveri circa centrum ab oculo 
posito prope illud. Et ideo similiter radii solis cadentes 
super rem hie inferius facient sensibilem variationem anguli, 
licet in sole non appareret nobis motus. Et hie est novus 
modus scintillationis quod promisi in praecedentibus me 
fore dicturum 1 . 



Double 



immersed 
in water. 



CAPITULUM VI. 

Est autem vulgatum apud perspectives, quod speculo posito 
m vase habente aquam, cum duplex appareat ibi imago, una 

1 See the concluding sentence of the chapter on Scintillation, p. 126. 



PERSPECTIVAE PARS TERTIA : DIST. I. 145 

erit soils, alia erit alicujus stellae existentis prope solem. 
Sed stella fixa esse non potest quia sol occultat eas, nee est 
aliquis de planetis, quoniam planetae distant aliquando minus 
aliquando plus. Sed imagines habent semper uniformem 
distantiam. Praeterea ad lumen lunae sicut solis accidit ; item 
ad lumen candelae ; quod negligunt experiri. Quapropter 
non est stella quae apparet, sed est duplex imago solis vel 
lunae vel candelae de duplici speculo reflexa. Nam super- 
ficies aquae est specularis, et ab ilia fit una imago et alia a 
speculo. Et aestimatur quod ilia quae ab aqua fit major 
est et sensibilior, quoniam radius qui facit aliam imaginem 
multum debilitatur propter hoc, quod primo frangitur in 
superficie aquae, deinde reflectitur a speculo, tertio frangitur 
ad superficiem aeris. Sed reflexio et fractio multum debilitant 
speciem, ut non possit sufficienter repraesentare rem ; et ideo 
est imago ilia debilior et minor et minus sensibilis. Sed 
intentioni meae dominatur quod imago major fit per re- 
flexionem a speculo ; quia speculum densum est et habet 
plumbum ex altera sui parte quod impedit transitum speciei ; 
et ideo speculum habet unde recipiat imaginem et reddat. 
Nam aqua propter sui raritatem habet minus de natura 
speculi, et ideo debilem reddit imaginem. Quod autem ob- 
jectum est de fractionibus ; dicendum est quod debilitatio 
quae accidit per eas non facit minorem imaginem quam 
ab aqua, sed minorem quam fieret l si speculum esset in sicco 
extra aquam. 

Aestimatur vero a vulgo quod omnino verum sit quod in images 
speculo fracto apparent tot imagines quot sunt partes fractae. ture a m i r . 
Sed non est ita nisi quando partes fractae non recipiunt ror - 
eundem situm sed diversum. Si enim retineant eundem 
situm quern habuerunt in speculo integro, non apparebit 
nisi una imago, quia species veniens fit una et remanet una 
sive fuerit integrum speculum sive fractum, dummodo partes 
retineant situm suum eundem ; quia punctus reflexionis est 
unus, et unus locus est in quern cadit. Quando vero partes 
speculi fracti recipiunt diversum situm, tune species necessario 



1 fieret, Reg. J. has faceret. 
VOL. II. L 



146 OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 

mutatur, quia locus ejus in quern recipiuntur diversus est, et 
puncta reflexionum sunt diversa et in diversis locis, et ideo 
diversae apparent imagines. 



DISTINCTIO SECUNDA. 

Tertiae partis, quae est de visu fracto, habet quatuor capi- 
tula. Primum est in universal! de visione per fractionem l . 



CAPITULUM I. 

Refraction Manifestato quomodo visio fiat per lineas rectas et reflexas, 
falling nunc tertio manifestandum est, quomodo fiat per fractas. Et 

obliquely licet istud sit difficilius praedictis, tamen jam habemus magnam 
on the eye. , . , . , . . t . , . 

dispositionem ad sciendum per praedicta, eo quod in mums 
convenit hoc cum illis, ut in parte ilia quae est de visu recto 
dictum est. Quomodo necesse est radios frangi in humore 
vitreo omnes praeter axem pyramidis radiosae, quae transit 
per centra tunicarum et humorum, et quod non frangitur 
aliquis radius pyramidis visualis super corneam, nee humorem 
albugineum, nee super anterius glacialis, quoniam tota pyra- 
mis cadit perpendiculariter super ista tria corpora. Et irent 
radii in centrum eorum, nisi occurrerent humor vitreus ante 
punctum illud, et ideo abscinditur necessario conus pyramidis, 
et fit curta pyramis et detruncata. Possunt autem multa 
videri praeter ea a quibus venit haec pyramis ; sed non per 
radios reflexes super oculum, quia tune recederent ab eo ; et 
ideo per fractos. Nam sit a c anterius glaciale et b d cornea, 
et f e o pyramis radialis, tune / n radius venit a re visibili 

1 Refraction, always spoken of by Bacon as /radio, is discussed in the fifth 
discourse of Ptolemy's Optica, and in the seventh book of Alhazen. There is 
no mention of it in Euclid or in any of the works which pass under his name, 
though as has been already said, the word refringere and its derivatives are 
used in the mediaeval translation of Catoptrica to describe reflected rays ; the 
Greek original being ava.K\av, avatcXaais, &c. By Ptolemy the words /radio or 
flexio are used of both reflexion and refraction : the first being distinguished as 
reverberatio radii, the second as penetratio radii. 



PERSPECTIVAE PARS TERTIA : DIST. II. 



extra pyramidem visualem, qui non cadit super corneam 
perpendiculariter, nee ingreditur foramen uveae, aut si in- 
grederetur non iret ad glacialem, sed transiret ultra usque 
ad latus oculi, sicut ad / punctum. 
Ergo, cum virtus visiva non sit nisi 
in glaciali, non videbitur p per 
radium //; sed quia cornea est 
densior acre, et/ n radius non cadit 
perpendiculariter super corneam,' 
licet cadat infra pyramidem ante- 
quam venit ad corneam, oportet 
quod frangatur in ingressu ejus. 
Similiter si a puncto extra pyra- 
midem radialem cadat radius super 
corneam, et extra pyramidem 
visualem, ut qd, non ibit in s, sed 




FIG. 57. 



frangetur in d puncto in superficie corneae, inter incessum 

rectum d s, et inter perpendicularem do, usque ad z punctum 

in glaciali. Et sic videbitur / inter incessum rectum qui 

est n I et perpendicularem 

ducendam a loco fractionis qui 

est n o, et ibit fractio usque 

ad k punctum in glaciali, et sic 

videbitur/ per radium fractum 

scilicet p k. Et ideo minus 

bene videtur quam res quae 

sunt in basi pyramidis, quoniam 

illae videntur per radios rectos 

et perpendiculares. Et eodem 

modo est de q visibili, ut patet 

ex figura. 

Similiter quicquid videtur FlG - 58. 

per radios rectos et reflexes, videtur necessario simul per 
fractos, et sic certius videtur, quia duplici modo ; et in hoc 
completur bonitas et certitudo visionis. Nam p punctus 
videtur per radium perpendicularem/^, quae vadit in centrum 
0, et nihilominus videtur per p e. Nam / a non vadit in d, 
sed frangitur in a puncto corneae, inter incessum rectum a d, 

L 2 




148 OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 

et perpendicularem a o usque in e punctum in superfine 
glacialis. 

These Et non solum videtur/ per unum radium fractum, sed per 

refracted M^tos. Nam ab ipso p possint infiniti declinantes protrahi 
rays take ad superficiem corneae, et quaelibet illarum frangetur et cadet 
vision! * n foramen, ut veniat ad aliquem punctum glacialis, sicut patet 
in radio / b ; nam non vadit in c, sed frangitur in b puncto 
corneae inter incessum rectum qui est b , et perpendicularem 
quae est b 0, ut vadat in / punctum glacialis, et sic est de 
infinitis. Et ideo multum melioratur et completur visio per 
hujusmodi radios fractos infinites in quibus omnis res visa 
videtur, praeter hoc quod videatur per radium perpendicu- 
larem. Praeterea scietidum est quod aliquod quod objicitur 
foramini potest videri fracte et non videbitur recte, quando 
scilicet aliquod obstaculum parvae latitudinis interponitur ; ut 
festuca parva stans contra oculum inter ipsum et aliquod 
visibile impediet transitum speciei alicujus partis ejus direc- 
tum. Et tune radii declinantes cadent super corneam ab ilia 
re ; quia praeter unam perpendicularem quae caderet nisi esset 
obstaculum, cadunt infinitae declinantes, ut nunc visum est. 
Et ideo videbitur solum per radios fractos et non per rectos, 
ut patet per experientiam, si quis teneat inter oculum suum 
et aliquam rem festucam vel acum ; et praecipue ad candelam 
potest hoc experiri. 

CAPITULUM II. 

De diversitate apparitionis loci imaginis per fractionem in 
planis. 

Refraction Sciendum vero quod visio per fractionem est in concursu 
surfaces. rac * n ' visualis cum catheto, sicut dictum est de reflexione. 
Sed hoc potest esse modis variis et mirabilibus. Quatenus 
autem omnem diversitatem hujusmodi apparitionis compre- 
hendamus, oportet considerare quando in planis corporibus et 
concavis et convexis accidit hujusmodi diversitas. Et secun- 
dum hoc quod oculus est in medio subtiliori vel densiori, et 
res visa e contra. Si vero oculus sit in perspicuo subtiliori 



PERSPECTIVAE PARS TERTIA : DIST. II. 149 



\ OCULUS J 

x^o^x 

//V CORPU8 

/I VV SUBTILIUS 



et inter oculum et rem visam sit medium densius, ut aqua 
planae superficiei vel crystallus, vel vitrum, et hujusmodi alia 
perspicua, tune res apparet longe 
major quam sit : nam videtur sub 
majori angulo, et satis propinquius 
quam si medium esset uniforme. 
Cujus demonstratio patet in figura m 
ista. Nam f visibile videbitur in d> 
ubi radius visualis a d concurrit cum 
catheto f h ; et similiter g apparebit 
in c, ubi a c radius visualis concurrit 
cum g m catheto \ et ideo tota res 
% f apparebit in loco c d propin- 
quius oculo, et videbitur sub majori 
angulo, quam si corpus unum esset. 
Nam sub angulo o ap videbitur per 




FIG. 59. 



haec duo corpora, sed sub angulo g a f videretur per unum 
medium sine fractione. Si vero oculus sit in densiori medio, 
et res visa in subtiliori, tune est e 
contra. Nam res videbitur minor, 
turn quia sub minori angulo vide- 
bitur, turn quia remotius apparebit. 
Nam o videbitur in h, et/in k ultra 
rem visam, ita quod o f apparebit 
in k h : nam radius visualis a b con- 



currit in h cum catheto h c t et radius / 
visualis a d concurrit in k cum 
catheto pfk; et sub minori angulo 
videtur, quam si per unum medium 
videretur. Nam nunc videtur res 
tota sub dab angulo propter frac- 
tionem ; et sine fractione videtur 
subfa o angulo majori. 

1 This reading of Reg. is obviously right. J. has g in catheto. 





U 



S CORPUS 
UBTILIUS 




FIG. 60. 






OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 



CAPITULUM III. 
De diversitate loci imaginis in sphaericis. 

Refraction Si vero non sint corpora plana per quae visus videt sed 
1Cal sphaerica, tune est magna diversitas. Nam vel concavitas 
corporis est versus oculum vel convexitas. Si concavitas tune 
est quatuor modis. Nam duobus modis est, si oculus sit in 
subtiliori medio, et duobus modis si in densiori. Si ergo 
oculus sit in medio subtiliori, et concavitas medii sit versus 





FIG. 61. 



FIG. 62. 



oculum, potest oculus esse inter centrum medii et rem visam, 
aut centrum inter oculum et rem visam. Et non fiat hie vis de 
centro medii densioris vel subtilioris, quia idem est centrum 
utriusque, et concavitas utriusque est versus oculum, quia idem 
est centrum sphaerici continentis et contend. Ponam ergo 
primo omnes istos modos, deinde exemplificabo in figuris ; 
nam sic oportet fieri propter canonum singulorum parvitatem 



PERSPECTIVAE PARS TERTIA : DIST. II. 151 

et figurarum magnitudinem l . Et haec omnia patent in his 
figuris, quae hie ponuntur secundum ordinem octo articulo- 
rum praedictorum. 

Si ergo oculus sit in subtiliori mcdio et concavitas sit 
respectu oculi, et oculus sit inter centrum et rem visam, 
videbitur res propinquius quam sit. Nam angulus visualis sic 
erit major, quam si lineae rectae trahantur ab oculo sine 
fractione ad extremitates rei, et sub majori angulo, et tamen 
imago minor est re ipsa. Si vero oculus sit in subtiliori 
medio et concavitas sit versus oculum, et centrum densioris 



Eight cases 



refracting 

concave to 
the eve ; 




FIG. 63. FIG. 64. 

corporis sit inter oculum et rem, adhuc videbitur res propin- 
quior. Sed angulus erit minor, et imago minor. Si vero 
oculus sit in densiori medio, et concavitas versus oculum, et 
oculus sit inter centrum concavi corporis et rem, turn res 
videbitur ultra locum suum remotius, et sub minori angulo, et 
imago erit major. Si vero centrum corporis concavi sit inter 
oculum et rem visam, caeteris conditionibus remanentibus, 
adhuc res visa videbitur remotius et sub angulo majori, et 
imago erit major. 

1 Each of the following eight figures in Reg. covers one side of a folio. In 
a side note on each of the eight pages, the point to be illustrated is briefly 
stated : thus on the first (answering to fig. 61 in this edition) are the words, 
* Exemplum quum oculus est in subtiliori medio et concavitas est versus oculum, 
et oculus est inter centrum et visibile' ; and so with the others. The words sub 
signo appended to the chapter in J. are unintelligible. 



OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 



four cases Si autem convexitas corporis sit versus oculum, erit 

surfaces* s ^ m ^ iter quatuor modis : nam duobus, si oculus sit in 

subtiliori medio, et duobus, si oculus sit in grossiori. Si 



MEDIO SUBTILIORI 




FIG. 65. 



FIG. 66. 



ergo oculus est in subtiliori medio et convexitas medii in quo 
res est sit versus oculum, tune potest res visa esse inter 
centrum et oculum, vel centrum inter oculum et rem visam. 



OCULUS IN DENSICRJ 



OCULUS IN DENSIORI 





FIG. 68. 



Si res sit inter oculum et centrum, tune imago erit propinquior 
et major et angulus major. Si centrum fuerit inter oculum et 
rem visam, erit adhuc imago major, et angulus major. Sed 
locus imaginis erit remotior. Si autem oculus sit in medio 



PERSPECTIVAE PARS TERTIA : DIST. II. 153 

densiori, et res visa sit inter oculum et centrum, imago erit 
remotior et minor, et sub minori angulo videbitur. Si vero 
oculus sit in medio densiori, et centrum sit inter oculum et 
rem, erit imago propinquior et minor et sub minori angulo 
videbitur, et quantitas anguli sub quo videtur res cognoscitur 
esse minor quam deberet esse, si medium esset unum. Et hoc 
etiam est quando continet angulum ilium, quern faciunt lineae 
incessus recti, et terminantur extra ipsum ad alium punctum ; 
major vero perhibetur, ut patet in figura prima, quando infra 
ipsum concurrit ad punctum alium, sed tune angulus quern 
lineae incessus recti faciunt est minor quam angulus sub quo 
videtur res, et ideo angulus sub quo videtur res est major 
quam si esset medium unum. Nam l tune videtur sub angulo 
b c a contento sub lineis rectis. Et in figura sequenti sub 
angulo cap contento ex lineis rectis videretur, si medium 
esset unum, et ita sub majori angulo quam sit angulus 
contentus ex lineis fractis sub quo videtur res per duo media. 
Et secundum hunc modum intelligendum est, in aliis omnibus 
sequentibus figuris. 



CAPITULUM IV. 
De exemplis penes hujusmodi fractiones. 

Descriptis his figuris circa modum videndi per fractionem Applica- 
possunt poni exempla in rebus visis. Et primo de baculo nTtural 
qui videtur fractus, quando una pars est in acre et alia pars in pheno- 

. . mena. 

aqua, et oculus est in acre. De hoc enim est vulgata contentio An oar 
apud philosophantes quando disputant de quolibet, et nunquam 
solvitur apud vulgus eorum, quia nesciunt hanc tertiam partem 
Perspectivae. Quando autem oculus est in eodem medio cum 
superiore parte baculi, videbit ipsam per visum rectum, sicut 
est. Sed quando oculus est in subtiliori medio respectu partis 
inferioris baculi, quae est in aqua, primus canon supradictus de 
medio piano, vel quintus de medio densiori in quo res est cujus 
convexitas est versus oculum, habet hie locum 2 . Nee est vis 

1 Cf. fig. 61 and 62. Cf. fig. 59 and 65. 



OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 



de qua loquamur hie in aquis fluminum et fossarum consuetis, 
quoniam licet aqua habeat naturaliter superficiem convexam 
ubicunque sit propter hoc quod semper fluit ad locum 
inferiorem, ut in superioribus est declaratum ', tamen aquae 
consuetae in fluminibus et fontibus et caeteris concavitatibus 
apud nos habent quantum ad sensum superficiem superiorem 
planam. Et quocunque modo loquamur oportet quod res visa 
in aqua appareat propinquius oculo quam sit ejus locus verus, 
et major, sicut patet in utraque figuratione. Et ideo pars 
baculi, quae est in aqua, non apparebit visui in continuum et 

directum alterius partis, 

f\ f J sed propinquius oculo, et 

ideo necesse est baculum 
apparere in figura curva, 
et angulari, ac si esset 
fractus in ingressu aquae, 
quod patet in figura. Nam 
sit f & baculus, a oculus, 
et h m superficies aquae, 
b faciet speciem suam us- 
que ad c, sed non ibit in 
o per incessum rectum, 
sed frangetur in medio 
subtiliori usque a, ut in- 
cessus rectus sit inter 
fractionem et perpendicu- 
larem ducendam a loco fractionis quae est^. Sed res apparet 
in concursu radii visualis cum catheto, et cathetus est b d /, 
atque concurrit radius visualis a c in d puncto catheti. Ergo 
b extremitas baculi videbttur in d, et eodem modo quaelibet 
particula ipsius quae est in aqua videbitur in directo ipsius d. 
Ergo totum quod est in aqua apparebit in linea n d. Quare 
baculus totus videbitur in f n d linea, et ideo in linea curva 
habente angulum in ;z, et sic fractus apparebit. Et cum homo 
possit videre in aqua, tune per artificium debitum sciens 
morari infra aquam videret baculum fractum in superficie 
aeris, sicut nunc videt in aqua propter canonem secundum de 
1 Cf. vol. i. p. 158. 




P'IG. 69. 



PERSPECT1VAE PARS TERTIA : DIST. II. 155 

corpora piano cum ejus figura, vel propter canonem tertium 
cum sua figura, ubi oculus est in medio densiori cujus con- 
cavitas est versus oculum 1 . 

Similiter accidit, si in vas mittatur aliquod sumaturque Object in a 
distantia ut jam non videatur, eodem spatio existente inter ^red " 
videntem et vas videbitur quod immissum est, si aqua infun- viable by 
datur, ut dicitur in principio libri de speculis 2 . Et hoc quilibet wa ter. 
potest experiri, licet inexpertis videatur mirabile vel magis 
falsum : cujus causa ex canonibus memoratis, scilicet primo 
de planis et quinto de concavis, manifesta est. Nam propter 
hoc quod oculus est in subtiliori medio, et res in grossiori, 
oportet quod res appareat propinquius et elevatius versus 
oculum, ubi est concursus radii visualis cum catheto, et ap- 
parebit major. Quapropter videbitur visui quod res posita 
in vas elevatur a fundo vasis usque ad superficiem aquae. 
Nee est haec alia figuratio quam quae in praedictis locts 
facta est, et ideo ilia sufficit. 

Si vero aspiciamus solem vel lunam et Stellas in oriente Apparent 
et occidente mediantibus vaporibus aqueis, sicut saepe ac- 



cidit in aestate et autumno, videmus ista luminaria insolitae moon near 
magnitudinis, ut quilibet experitur. Sed causa hujusmodi 
accipitur ex canone primo cum ejus figura 3 , ubi oculus est in 
medio subtiliori, et res in medio densiori, cujus concavitas est 
versus oculum, et oculus est inter centrum et rem visam, 
Nam hujusmodi vapores sphaerici sunt et concentrici mundo, 
quia aequaliter recedunt a centro ; et ideo erit eorum con- 
cavitas versus oculum, et oculus erit inter eos et centrum 
eorum, quod est centrum mundi. Et ideo, ut patuit ex ilia 
figuratione, imago rei est propinquior et sub majori angulo 
videtur, et ideo major et propinquior apparet res. 

Si objiciatur quod imago minor est quam res, propter quod Is this due 
diceret aliquis quod minor deberet videri ; dicendum est quod objections 
majoritas anguli cum propinquitate praevalet in hac parte. and replies. 

1 Cf. fig. 60 and 63. 

2 This observation occurs as an isolated remark in the introduction to the 
Catoptrica attributed to Euclid. 'Eav tis ayyfiov (n&\r]0fi n, KOI \afly diroarTjua. 
ws nr)K(Tt updoQai, rov aiirov &ITO<TTT) pares 6yros (dv vdwp (fx^^t oWrjaeiai TO 
Ip&\ri04v. No conclusions seem to have been drawn from it. 

8 See fig. 61. 



156 OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 

Res enim propinquior caeteris paribus apparet evidentius in 
sua quantitate, et praecipue quando sub majori angulo videtur. 
Si iterum dicatur, quod radii stellarum inveniunt vapores et 
nubes non solum in horizonte et prope, sed versus medium coeli 
et in illo medio ; sed sol quando est prope medium coeli vel 
in medio non apparet insolitae quantitatis ; ergo nee prope 
ortum et occasum l . Et quidam probabiliter instruct! in rebus 
perspectivis aestimaverunt vapores non esse causam hujus 
rei, propter hanc objectionem. Sed decepti sunt, quia aliam 
causam dare non possunt : nam ilia quae prius assignata est 
de magnitudine stellarum in horizonte est perpetua, haec 
autem apparitio 2 magnitudinis est ad tempus, nee semper, et 
ideo habet causam temporalem. Atque nos videmus, quando 
aer est serenus et siccus in ortu et occasu carens vaporibus, 
tune stellae habent solitas magnitudines : quando vero vapo- 
rosus est, in illis temporibus accidit apparitio insolitae magni- 
tudinis. Manifestum ergo est, quod vapores sunt in causa. 
Objectio vero solvitur per hoc, quod radii stellarum prope 
ortum et occasum cadunt omnino ad angulos obliques et ideo 
franguntur in superficie aeris secundum tenorem canonis dicti. 
Sed quando Stella tendit ad medium coeli, accedunt radii ad 
rectitudinem angulorum, propter quod non sic franguntur ut 
quando stella est in oriente. Et si objiciatur, 'quod omnes 
radii planetarum franguntur circa tropicum Cancri, ut prius 
habitum est, quia non cadunt in centrum mundi, sed versus 
horizonta ; concedendum est : sed tamen longe minus fran- 
guntur, et magis accedunt ad perpendicularitatem, quando 
stella est versus medium coeli ; et ideo licet tune apparet 
majoris quantitatis propter vapores, non tamen insolita magni- 
tudine, de qua hie loquimur. Majoritas autem anguli fractionis 
et major recessus ab incessu recto facit, quod res major ap- 
paret et propinquior. 

Apart from Si vero consideremus Stellas et media secundum suam 
fraction "" natura ^ em dispositionem, exclusis vaporibus et exclusa reliqua 
affects our causa perpetua de qua superius dictum est, tune accidit canon 

1 The usual form, dicendum est, is wanting here. 

2 Here, as often elsewhere, this word is frequently written in J. apericatio. 
It is always apparitio in Reg. 



PERSPECT1VAE PARS TERTIA : DIST. II. 157 

tertius l de sphaericis corporibus, quorum concavitas est estimate of 
versus oculum et oculus est in densiori medio, quoniam in niludes! 1 
medio elementari, et res in subtiliori, scilicet in coelesti, et 
oculus est inter centrum et visibile. Et apparebunt stellae 
minores quam sunt, et quam apparerent si medium unum 
esset, quoniam sub minori angulo videntur, et sic erit error 
in judicio visus de stellis. Si dicatur quod imago est longe 
major re, et ideo apparebit major : iterum si dicatur quod 
locus imaginis est longe ultra rem, et ideo magis distare 
videbitur, et ideo majora apparebunt, nam superius habitum 
est quod ea quae magis videntur distare majora videntur: 
dicendum est ad primum, quod quantitas anguli praevalet in 
istis apparitionibus. Et ideo quia sub minori angulo videtur 
stella, non obstat magnitudo imaginis ad sensum quod propter 
mediorum perspicuorum transparentiam corpora interjacentia 
non percipiuntur, et ideo non percipitur distantia imaginis, 
quia a remotiori, ut prius habitum est, non cognoscitur a visu 
nisi percipiantur corpora interjacentia. Et ideo licet locus 
imaginis sit remotior, et appareat hie visui per errorem, tamen 
secundum veritatem visus non percipit hanc remotionem, et 
ideo non debet res apparere major propter hoc. 

Si vero homo aspiciat literas et alias res minutas per medium Magnifying 
crystalli vel vitri vel alterius perspicui suppositi literis, et sit lens * 
portio minor sphaerae cujus convexitas sit versus oculum. et 
oculus sit in acre, longe melius videbit literas et apparebunt 
ei majores. Nam secundum veritatem canonis quinti 2 de 
sphaerico medio infra quod est res vel citra ejus centrum, 
et cujus convexitas est versus oculum, omnia concordant ad 
magnitudinem, quia angulus major est, sub quo videtur, et 
imago est major, et locus imaginis est propinquior, quia res 
est inter oculum et centrum. Et ideo hoc instrumentum est 
utile senibus et habentibus oculos debiles. Nam literam 
quantumcunque parvam possunt videre in sufficient! magni- 
tudine. Si vero sit portio major sphaerae vel medietas tune 

1 Fig. 63. It will be noticed that what Bacon says is, that in that case the 
object will be seen further off, under a smaller angle, and the image will be 
greater. 

2 See fig. 65. 






158 



OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 



Why a 

seem 
greater at 
a distance 
than near. 



secundum canonem sextum l accidit majoritas anguli, et 
majoritas imaginis, sed propinquitas deest, quia locus imaginis 
est ultra rem, eo quod centrum sphaerae est inter oculum et 
rem visam. Et ideo non ita valet hoc instrumentum, sicut si 
esset minor portio sphaerae. Et instrumenta planorum cor- 
porum crystallinorum secundum primum canonem de planis, 
et sphaericorum concavorum secundum primum canonem et 
secundum de sphaericis, possunt facere hoc idem. Sed inter 
omnia portio minor sphaerae, cujus convexitas est versus 
oculum, evidentius ostendit magnitudinem propter tres causas 
simul aggregatas, ut notavi. 

Quod autem candela appareat major a longe quam de prope, 
dummodo non sit in superflua distantia, accidit quod non 
solum videtur per radios rectos sed 
fractos, et visus non percipit fractionem, 
propter quod aestimat se videre per 
lineas rectas ubi radius visualis con- 
currit cum catheto ducta a re. Unde 
res visa videtur propter hoc dilatari 
usque ad g r, eo quod ejus puncta 
extrema non solum videntur per a u 
radium, et per c p radium aliquando, 
sed per a o radium fractum in b 
puncto in superficie oculi et per c d 
radium fractum in m puncto, et o b 
radius visualis concurrit in g puncto 
cum catheto c #, et d m radius fractus 
J ' 7 ' concurrit in r puncto cum catheto 

a c, et ideo diameter rei visae apparet esse r g, et major 
longe quam a c. Posset etiam esse alia causa praecipue 
debili oculo et negligenti, quod species prope rem est fortis, 
et ideo nata est terminare debilem oculum et negligentem, 
et propter hoc rei quantitas videtur major secundum quanti- 
tatem spatii in qua species apparet sensibilis. Multotiens 
enim hoc contingit debilibus oculis et infirmis et ebriis 

1 See fig. 66. By portio major sphaerae is meant here a lens of great 
convexity, therefore of short radius ; so that the lens is half, or nearly half, 
of the sphere. 




PERSPECTIVAE PARS TERTIA : DIST. III. 159 

et negligentibus ac languide conspicientibus rem visam. 
Possunt quidem alia exempla proponi, in quibus multitude 
sapientiae resplendet sicut in his ; sed quia sermo praesens 
est magis persuasionis gratia quam tractatus componendi, 
ideo nunc dicta sufficiant *. 



ULTIMA DISTINCTIO. 

De comparatione perspectivae ad sacram sapientiam et 
mundi utilitates 2 , habens capitula quatuor. 

CAPITULUM I. 

Et jam dictum est de rebus perspectivis prout ad sapien- All that 
tiam philosophiae et rerum hujus mundi cognitionem neces- [ffj 1 ^? 
sariae sunt. Volo nunc in fine innuere quomodo haec of spiritual 
scientia habet ineffabilem utilitatem respectu sapientiae 
divinae. Et primo considerandum est, quod cui haec 
scientia res naturales certificat, ut planum est per ea quae 
dicta sunt, et per consequens liquet quod caeteras scientias 
elucidat et declarat, necesse est quod haec scientia sit utilis 
divinae veritati, propter hoc quod ilia requirit notitiam 
scientiarum et rerum hujus mundi. Praeterea cum divina 
sapientia absolute consideratur intelligenda et exponenda, et 
ad regimen hujus mundi ordinatur, utroque modo necessaria 
est haec scientia Perspectivae. Nam in scriptura Dei nihil 

1 It is clear from the foregoing, and especially from the discussion illustrated 
by fig. 69, that Bacon had a clear conception of an image as resulting from a series 
of points, each point in the res visa being separately refracted. But he did not 
apprehend the necessity for focussing an image of the object on the retina, 
as was so clearly demonstrated, nearly four centuries afterwards, by Descartes 
in the fifth discourse of his Dioptrique. 'We find in Roger Bacon's works,' 
says Whewell (Hist, of Inductive Sciences, vol. ii. p. 275, 3rd edit.), a tolerably 
distinctive explanation of the effect of a convex glass.' But of the combination 
of two lenses necessary for the construction of the telescope, there is no 
evidence whatever. 

a Sic Reg. O. has sacram scripturam et ejus utilitates. 



160 OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 

tantum multiplicatur sicut ea quae pertinent ad oculum et 
visionem, ut manifestum est perlegenti ; et ideo nihil magis 
necessarium est sensui natural! et spiritual!, sicut hujus 
scientiae certitude. Quod nunc transeundo volo innuere, 
quoniam non opus hie talibus multis immorari, quia scita 
veritate rerum quae in Scriptura ponuntur, facillimum est 
omni theologo sensus utiliter elicere spirituales. Cum enim 
dicitur, 'custodi nos, Domine, ut pupillam oculi,' impossibile 
est scire sensum Dei in hoc verbo, nisi primo consideret homo 
quo modo pupillae custodia perficitur, quatenus ad ejus 
similitudinem Deus nos custodire dignetur: quando enim 
aliquid in exemplum et similitudinem proponitur, non potest 
exemplatum cognosci, nisi exempli ratio habeatur. Veluti 
cum dicit Dominus, ' estote prudentes sicut serpentes,' voluit 
Dominus discipulos suos considerare serpentinas proprietates 
in quibus prudentia ejus consistit, et columbae naturam in 
qua simplicitatis suavitas reperitur. 
which Sed non sciemus custodiam pupillae nisi per scientiam 

6 Perspectivae. Nam pupilla est anterius glaciale, quod duobus 



Optic can- humoribus ante et post innititur : et una tela et tribus tunicis 

not be ap- A . . ,. n . n 

predated. contmetur, insuper contmuam et supernuam mfluentiam 
spirituum et virtutum recipiens a fontali plenitudine in 
sectione crucea 1 consistente ; et ita septem requirit ad sui 
custodiam. Haec est ergo literalis expositio, cui assimilari 
spiritualem vult Psalmista cum petit custodiam pupillae 
spiritualis, id est, animae ; pro qua perfecte custodienda 
necessaria sunt septem, scilicet virtus, donum, beatitudo, 
sensus spiritualis, fructus, et revelatio secundum modos 
raptus, et insuper continua influentia charismatum gratiae a 
plenitudine Crucifixi. Caeterum virtutes principales septem 
sunt, ut tres theologicae, caritas, fides et spes, et quatuor 
cardinales, justitia, fortitude, temperantia, et prudentia, per 
quas habet nostra pupilla spiritualis custodiri. Necnon dona 
Spiritus Sancti sunt septem, et petitiones Dominicae orationis 
septenario concluduntur. Sed beatitudines octo sunt, ut patet 
ex quinto Matthaei, et ideo septem custodiis pupillae cor- 
poralis dabimus octavam palpebrarum, ut octo spiritualibus 

1 The optic commissure seems to be meant. 



PERSPECTIVAE PARS TERTIA : DIST. III. 161 

totidem corporalia valeant respondere. Sensus vero spirituales 
sunt quinque, et ea quae immediate deputantur ad custodiam 
pupillae sunt quinque, scilicet tela, et humor albugineus, ac 
tres tunicae. Nam humor vitreus potest in hac consideratione 
cum pupilla intelligi, eo quod in tela araneae cum anteriori 
glaciali continuetur. Et proculdubio totum vocatur pupilla, 
licet specialius anterius glaciale. Vel possunt quinque anno- 
tari sic, crux, humor, tela, tunica, palpebra. Nam haec quinque 
sunt radices custodiae, licet in ramos aliquot et humor et 
tunica dividantur. Sed fructus duodecim sunt, ut enumerat 
apostolus ad Galatas v, et ideo si accipiamus pupillam stricte 
pro anteriori glaciali, et consideremus omnia quae possint hie 
inveniri ad custodiam ejus tarn remota quam propinqua, 
inveniemus duodecim, scilicet octo praedicta, et cilia, et 
supercilia, quae habent speciales utilitates in custodia oculi, 
ut superius est annotatum. Atque cum nervi visuales de- 
scendant ab anteriori parte cerebri, in qua sunt sensus 
communis et imaginatio, a quibus fluunt virtutes et spiritus 
in visum, nee compleatur visio antequam species visibilis 
veniat ad ista duo, ut prius habitum est, erunt in universo 
duodecim custodiae pupillae corporalis deputandae, sicut sunt 
duodecim fructus in custodia oculi spiritualis. Et dictum est, 
quod ad visionem exigitur non solum ut fiat intus suscipiendo, 
sed extramittendo, et cooperando per virtutem et speciem 
propriam : similiter et visio spiritualis non solum requirit ut 
anima recipiat ab extra, scilicet a Deo, gratias et virtutes, 
sed cooperetur per virtutem propriam. Nam motus liberi 
arbitrii et consensus requiritur cum gratia Dei ad hoc ut 
videamus et consequamur statum salutis. 

CAHTULUM II. 

Octo etiam exiguntur ad visionem ; scilicet lux, distantia Spiritual 
et caetera praenotata, et hoc statim occurrit similiter in visu [fon^ 
spirituali per octo beatitudines. Sed et aliter patet illud ; nam (0 Of the 

, ..... . . ... eight con- 

norum octo similia de necessitate requiruntur ad visionem ditions of 
spiritualem : nam sicut nihil videmus corporaliter sine luce vlslon - 
corporali, sic impossibile est nos aliquid videre spiritualiter 
VOL. II. M 



162 OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 

sine luce spiritual! divinae gratiae. Et sicut distantia corporis 
temperata requiritur ad visionem corporis, ut nee ex superflua 
distantia videatur, nee ex nimia appropinquatione, sic spiri- 
tualiter exigitur in hac parte ; nam elongatio a Deo per 
infidelitatem et multitudinem peccatorum tollit visionem 
spiritualem, et nihilominus praesumptio nimiae familiaritatis 
divinae, et perscrutatio majestatis. Sed qui moderate appro- 
pinquant pedibus ejus exclamantes cum apostolo, 'O altitudo 
divitiarum sapientiae et scientiae Dei, quam incomprehensi- 
bilia sunt judicia ejus, et ininvestigabiles viae ejus,' accipient 
de doctrina ejus secundum prophetam, ' et ibunt paulatim 
de virtute in virtutem, donee videatur Deus Deorum in Sion.' 
Et sic de aliis sex facile patet consideranti quomodo cooperan- 
tur eorum similitudines in visu spiritual! ; et ideo non est 
singulis immorandum. 

(2) Of the Et cum triplex est visio, scilicet solo sensu, scientia, et 

thrcemodes .. ... ... ... , , 

ofpercep- syllogismo : similiter necesse est homini, ut tnphcem habeat 
visionem. Nam solo sensu pauca cognoscimus et parum, ut 
lucem et colorem, et hoc debiliter, scilicet an sint seu quod 
sint ; sed per scientiam cognoscimus cujusmodi sint et quales, 
an lux solis vel lunae, an color albus vel niger. Per syllo- 
gismum quidem cognoscimus omnia quae circumstant lucem 
et colorem secundum omnia viginti sensibilia communia. Et 
ideo prima cognitio est debilis, secunda est perfectior, tertia 
est perfectissima. Similiter accidit in visione spiritual! : nam 
quod homo scit solo sensu proprio modicum est, quoniam 
indiget duplici cognitione praeter istam, scilicet per doctores 
a juventute usque ad senium. Nam semper possumus addi- 
scere per sapientiores nobis. Et ideo tertia cognitione indi- 
gemus, quae est per divinam illuminationem. 

(3) Of the Aliter vero triplicate visio secundum quod fit recte, fracte, 
in'which eS et ren " exe - Prima est perfectior aliis, et secunda certior est, 
luminous tertia incertissima. Propter hoc ostensum est superius quod 
propa- 6 operatic secundum lineam rectam est fortissima, et fractio 
gated. minus debilitat quam reflexio. Et haec sicut sunt in aliis, sic 

sunt in visione ; et sicut in visione corporal!, sic in spirituali 
oportet esse. Et hie potest fieri multiplex comparatio ; nam 
rectitude visionis Deo dcbetur : declinatio a rectitudine per 



PERSPECTIVAE PARS TERTIA: DIST. III. 163 

fractionem, quae debilior est, angelicae naturae convenit : 
reflexiva visio, quae est debilior, homini potest assignari. 
Nam sicut speculum cooperatur ad visionem propter suam 
aptitudinem, et dat specie! occasionem multiplicand! se in 
oculum, ut fiat visio, sic corpus animatum anima sensitiva ex 
sua proprietate et idoneitate adjuvat animam intellectivam in 
sua cognitione, et dat ei cognitionem a parte ista quam 
intellectus ex sensu corporali deprehendet. Et ideo cognitio 
hominis quantacunque sit perfecta, est debilior cognitione 
angelica ex hac causa, et merito dici potest specularis propter 
dictam similitudinem. Loquor de homine puro cum exceptione 
Beatae Virginis, et secundum statum communem hominis et 
angeli. Et homo habet triplicem visionem, unam perfectam, 
quae erit in statu gloriae post resurrectionem ; aliam in anima 
separata a corpore in coelo usque ad resurrectionem, quae 
debilior est ; tertiam in hac vita, quae debilissima est, et haec 
est recte per reflexionem. Secundum quod dicit apostolus, 
'videmus nunc per speculum in aenigmate, sed in gloria a 
facie ad faciem,' et post resurrectionem secundum plenam 
rectitudinem, et ante earn in anima secundum obliquationem 
ab ilia rectitudine : eo quod non complebitur anima 
plenitudine visionis antequam uniatur suo corpori, sicut nee 
alias dotes habebit plenas ante illud tempus, ut theologi non 
ignorant, et quia appetitus quidam naturalis 1 inest animae ad 
suum corpus, qui perfici non potest nisi resurrectione. Et in 
statu praesenti est visio triplex, scilicet recta in perfectis ; 
fracta in imperfectis ; et in malis et in negligentibus mandata 
Dei est etiam per reflexionem, secundum Jacobum Apostolum ; 
nam comparantur viro consideranti vultum nativitatis suae 2 
in speculo. 

1 Cf. Dante, Parad. xiv. 61-66. But the poet touches the thought with 
a magic finger : 

Tanto mi parver subiti ed accord 

E 1'uno e 1'altro coro a dicer : ' Amme,' 
Che ben mostrar disio dei corpi morti ; 
Forse non pur per lor, ma per le mamme, 
Per li padri, e per gli altri che fur cari 
Anzi che fosser sempiterne fiamme. 
9 Cf. the Greek version : TO vptawirov TIJS ytviattus avrov (James i. 23). 

M 2 



164 OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 

CAPITULUM III. 

Applica- Secundum vero quod sapientia Dei comparatur ad regimen 
political universi, sic patenter et utiliter et ad suam pulchritudinem 

problems haec scientia visionis. Et ponam aliqua exempla tarn de 

of the laws , /, XT n . 

of reflexion, iractione quam de renexione. JNam per renexionem contmgit 

unum apparere multa et infinita ; sic enim visi sunt aliquando 
in coelo simul plures soles et lunae, secundum quod Plinius 
recitat in Naturalibus. Et hoc non accidit nisi quando vapor 
dispositus fuit ad modum speculi, et hoc ut sit multiplex 
vapor, et in diverso situ. Et quod natura potest facere, ars 
perficiens naturam multo magis potest illud operari ; unde 
possunt specula sic fieri et taliter poni et ordinari, quod una 
res apparebit quotquot volumus. Et ideo unus homo videbitur 
plures, et unus exercitus plures. Et jam praetactae 1 sunt radices 
ad hoc, una scilicet de speculo fracto, cujus partes recipiunt 
situm diversum, et diversae erunt imagines secundum 
diversitatem fractionum ; et alia radix de aqua et speculo, 
a quibus diversa imago resplendet. Si ergo ordinarentur 
specula utroque istorum modorum quot voluerimus mani- 
festum est, quod una res apparebit in tot imaginibus 
quot cupimus, et sic pro utilitatibus reipublicae et contra 
infideles possent hujusmodi apparitiones fieri utiliter et in 
terrorem. Et si quis noverit aerem densare, ut reflexio 
fieret ab eo, posset multas hujusmodi apparitiones insolitas 
procurare. Sic vero creditur quod daemones ostendunt 
castra et exercitus et multa miraculosa hominibus ; et 
possunt per visionem reflexivam omnia occultata in locis. 
abditis in civitatibus, exercitibus, et hujusmodi deduci in 
lucem. Nam draconem, qui infecit et animalia et homines 
suo anhelitu corrupit, Socrates philosophus inter latibula 
montium deprehendit, sicut historiae certificant. 

Similiter possent specula erigi in alto contra civitates 
contrarias et exercitus, ut omnia quae fierent ab inimicis 
viderentur ; et hoc potest fieri in omni distantia quam de- 
sideramus ; quia secundum librum de speculis 2 potest una et 

1 Pp. 144-145- 

2 See prop. 13, 14, and 15, of the Catoptrica attributed to Euclid. 



PERSPECTIVAE PARS TERTIA : DIST. III. 165 

eadem res videri per quotcunque specula volumus, si debito 
modo situentur. Et ideo possunt propinquius et remotius 
situari, ut videremus rem quantum a longe vellemus. Sic 
enim Julius Caesar, quando voluit Angliam expugnare, re- 
fertur maxima specula erexisse, ut a Gallicano littore dis- 
positionem civitatum et castrorum Angliae praevideret. 
Possunt autem specula sic ordinari ut appareant quot volue- 
rimus et quaecunque in domo vel platea ; et omnis aspiciens 
res illas videbit secundum veritatem, et cum currat ad loca 
visionis nihil inveniet. Nam sic situabunt specula in occulto 
respectu rerum, ut loca imaginum sint in aperto, et appareant 
in acre in conjunctione radiorum visualium cum cathetis, 
et ideo aspicientes currerent ad loca visionis, et aestimarent 
res ibi esse cum nihil fuerit, sed apparitio tantum. Et sic 
secundum hujusmodi nunc tacta de reflexione et consimilia 
possent fieri non solum utilia amicis et terribilia inimicis, 
sed solatia maxima valent philosophice procurari, ut omnis 
joculatorum vanitas obfuscetur ex pulchritudine miraculorum 
sapientiae, et gaudeant homines ex veritate, longius exclusa 
magicorum fallacia. 

CAPITULUM IV. 

De visione fracta majora sunt ; nam de facili patet per Similar ap- 
canones supradictos, quod maxima possunt apparere minima, f^ofre^ 
et e contra, et longe distantia videbuntur propinquissime et e fraction, 
converse. Nam possumus sic figurare perspicua, et taliter ea 
ordinare respectu nostri visus et rerum, quod frangentur radii 
et flectentur quorsumcunque voluerimus, ut sub quocunque 
angulo voluerimus videbimus rem prope vel longe. Et sic ex 
incredibili distantia legeremus literas minutissimas et pulveres 
ac arenas numeraremus propter magnitudinem anguli sub quo 
videremus, et maxima corpora de prope vix videremus propter 
parvitatem anguli sub quo videremus, nam distantia non facit 
ad hujusmodi visiones nisi per accidens, sed quantitas anguli. 
Et sic posset puer apparere gigas, et unus homo videri 
mons, et in quacunque quantitate, secundum quod possemus 
hominem videre sub angulo tanto sicut montem, et prope ut 



166 OPERIS MAJORIS PARS QUINTA. 

volumus. Et sic parvus exercitus videretur maximus, et longe 
positus apparet prope, et e contra : sic etiam faceremus solem 
et lunam et stellas descendere secundum apparentiam hie 
inferius, et similiter super capita inimicorum apparere et multa 
consimilia, ut animus mortalis ignorans veritatem non posset 
sustinere 1 . 

1 With the two foregoing chapters should be compared the concluding section 
of Part vi, and also Bacon's letter De secretis operibus artis et naturae et de nullitate 
magiae, inserted as an appendix to Brewer's work (pp. 523-551). 

The exaggerated claims sometimes set up for Bacon as an inventor must not 
blind us to the thoroughly scientific spirit which inspired these forecasts. It is 
enough for his fame that he conceived the possibility of the telescope, and gave 
solid grounds for his belief, more than three centuries before the conception 
was realized. And the same may be said of many other of his anticipations of 
man's mastery over physical forces. 



PARS SEXTA 

HUJUS PERSUASIONIS. 

Et est l sexta pars majoris operis, 

DE SCIENTIA EXPERIMENTALI. 

CAPITULUM I. 

Positis-radicibus sapientiae Latinorum penes Linguas et Experiment 
Mathematicam et Perspectivam, nunc volo revolvere radices f 
a parte Scientiae Experimentalis, quia sine experientia nihil pared, 
sufficienter scire" l potest. Duo enim sunt modi cognoscendi, 
scilicet per argumentum et experimentum. Argumentum 
concludit et facit nos concedere conclusionem 2 , sed non 
certificat neque removet dubitationem ut .quiescat animus in 
intuitu veritatis, nisi earn inveniat via experientiae ; quia 
multi habent argumenta ad scibilia, sed quia non habent 
experientiam, negligunt ea, nee vitant nociva nee persequuntur 
bona. t < Si enim aliquis homo qui nunquam vidit ignem 
probav^t per ajgumenta sufficientia quod ignis comburit et 
laedit res et destruit, nunquam propter hoc quiesceret animus 
audientis, nee ignem vitaret antequam poneret manum vel rem 
combustibilem ad ignem, ut per experientiam probaret quod 

1 est, which is the reading of O., is obviously better than etiam. 

a J. has concludere quaestionem. The text in the first edition of this part of 
the work has more errors than the rest. Of the two MSS., O. and D, on which 
this section almost entirely depends, the first was not known to Jebb; the second 
(which I have elsewhere given reasons for thinking a copy of O.) was not very 
carefully examined by him. The errors noted here often obscure, and sometimes 
nullify, the author's meaning. Every correction made here, as elsewhere, is 
authorized by the MSS. 



168 OPERIS MAJORIS PARS SEXTA. 

argumentum edocebat. Sed assumpta experientia combus- 
tionis certificatur animus et quiescit in fulgore veritatis. Ergo l 
argumentum non sufficit, sed experientia. 
Experiment t hoc patet in mathematicis, ubi est potissima demon- 

in mathe- -. . 111 1 

matics. stratio. Qui vero nabet demonstrationem potissimam de 
triangulo aequilatero sine experientia nunquam adhaerebit 
animus conclusion! 2 , nee curabit, sed negliget usquequo 
detur ei experientia per intersectionem duorum circulorum, a 
quorum alterutra sectione ducantur duae lineae ad extremitates 
lineae datae ; sed tune recipit homo conclusionem cum omni 
quiete. Quod ergo dicit Aristoteles quod demonstratio 
syllogismus 3 est faciens scire, intelligendum est si experientia 
comitetur, et non de nuda demonstratione. Quod etiam dicit 
primo Metaphysicae, quod habentes rationem et causam sunt 
sapientiores expertis, loquitur de expertis qui solum noscunt 
nudam veritatem sine causa. Sed hie loquor de experto, qui 
rationem et causam novit per experientiam. Et hi sunt perfect! 
in sapientia, ut Aristoteles vult sexto Ethicorum 4 , quorum 
sermonibus simplicibus tune credendum est ac si afferrent 
demonstrationem, ut dicit ibidem. 

Errors due Qui ergo vult sine demonstratione gaudere de veritatibus 

of woeri- rerum > oportet quod experientiae sciat vacare ; et hoc patet 

ment. ex exemplis 5 . Nam multa scribunt auctores, et vulgus tenet 

per argumenta quae fingit sine experientia, quae sunt omnino 

falsa. Vulgatum enim est apud omnes quod adamas non 

potest frangi nisi sanguine hircino 6 , et philosophi et theologi 

hac sententia abutuntur. Sed nondum certificatum est de 

fractione per hujusmodi sanguinem, quanquam elaboratum 

est ad hoc ; et sine illo sanguine potest frangi de facilL Hoc 

enim vidi oculis meis ; et necesse est hoc, quia gemmae non 

. possunt sculpi nisi per fragmenta hujus lapidis. Similiter 

vulgatum est quod castorea quibus medici utuntur sunt testes 

masculi animalis. Sed non est ita, quia castor habet ea sub 

pectore, et tarn mas quam foemina hujusmodi testes producit. 

1 Quo, J. ; ergo, D. and O. 2 quaestioni, J. ; conclusion!, D. and O. 

3 similis, J. ; syllogismus D. and O. 4 Cf. Eth. Nic. vi. n, 6. 

5 The last five words of this sentence omitted in J. 

6 Cf. Plin. xxxvii. 3. 



SCIENTIA EXPERIMENTAL1S. 169 

Et praeter ista castorea habet mas sua testimonia in loco 
natural! ; et ideo quod subinfertur est mendacium horribile 1 I 
scilicet quando ipsi venatores insequuntur castorem, ipse 
sciens quid quaerant dentibus abscindit castorea. Deinde 
vulgatum est, quod aqua calida citius congelatur quam frigida 
in vasis, et arguitur ad hoc quod contrarium excitatur per 
contrarium, sicut inimici sibi obviantes. Sed certum est quod 
aqua frigida citius congelatur experienti. Et imponunt hoc 
Aristoteli secundo Meteorologicorum 2 ; sed pro certo non dicit 
hoc, sed simile affirmat quo decepti sunt, scilicet quod si aqua 
frigida et calida infundantur in locum frigidum, ut super 
glaciem, citius congelatur calida, et hoc est verum. Sed si 
in duobus vasis ponantur aqua calida et frigida, citius con- 
gelabitur frigida. Oportet ergo omnia certifkari per viam 
experientiae. 

Sed duplex est experientia ; una est per sensus exteriores, Physical 
et sic experimenta ea, quae in coelo sunt per instrumenta ad ghoukTbe 6 
haec facta, et haec inferiora per opera certificata ad visum supple- 

T^ , . o . , ., mented by 

expenmur. Et quae non sunt praesentia 3 in locis in quibus spiritual, 
sumus, scimus per alios sapientes qui experti sunt. Sicut 
Aristoteles auctoritate Alexandri misit duo millia hominum 
per diversa loca mundi ut experirentur omnia quae sunt in 
superficie terrae, sicut Plinius testatur in Naturalibus. Et haec 
experientia est humana et philosophica, quantum homo potest 
facere secundum gratiam ei datam ; sed haec experientia non 
sufficit homini, quia non plene certificat de corporalibus 
propter sui dimcultatem, et de spiritualibus nihil attingit. 
Ergo oportet quod intellectus hominis aliter juvetur, et ideo 
sancti patriarchae et prophetae, qui primo dederunt scientias 
mundo, receperunt illuminationes interiores et non solum 
stabant in sensu. Et similiter multi post Christum fideles. 
Nam gratia fidei illuminat multum, et divinae inspirationes, 
non solum in spiritualibus, sed corporalibus et scientiis philo- 
sophiae; secundum quod Ptolemaeus dicit in Centilogio 

quod duplex est via deveniendi ad notitiam rerum, una per 

/. 

1 Cf. Plin. xxxii. 3. 

2 The reference is apparently to Meteor. i. 13, 18. J. has Metaphysicae. 
8 pervenientia, J. 



170 OPERIS MAJORIS PARS SEXTA. 

experientiam philosophiae, alia per divinam inspirationem. 
quae longe melior est, ut dicit. 

Intellectual Et sunt septem gradus hujus scientiae interioris, unus per 
moral 011 ' illuminationes pure scientiales. Alius gradus consisit in virtu- 
purityillus- tibus. Nam malus est ignorans, ut dicit Aristoteles secundo 
Bacon 'J Ethicorum. Et Algazel * in Logica dicit, quod anima deturpata 
disciple, peccatis est sicut speculum rubiginosum, in quo non possunt 
species rerum bene apparere ; sed anima ornata virtutibus est 
sicut speculum bene politum, in quo formae rerum bene 
apparent. Et propter hoc philosophi veri plus laboraverunt 
in moralibus pro virtutis honestate, diffitentes apud se quod 
causas rerum videre non possunt nisi animas a peccatis mundas 
haberent. Sicut Augustinus 2 recitat de Socrate in octavo de 
Civitate Dei, capitulo tertio. Propter quod ait Scriptura, in 
malevolam animam, &c. Nam impossibile est quod anima 
quiescat in luce veritatis, dum est peccatis maculata, sed sicut 
psittacus vel pica recitabit verba aliena quae per longam medi- 
tationem didicit. Et hoc experimentum est, quod pulchritudo 3 
veritatis cognitae in suo fulgore allicit homines ad ejus 
amorem, sed probatio amoris est exhibitio operis. Et ideo 
qui contra veritatem operatur, necesse est ut earn ignoret, 
licet sciat verba decorattssima componere, et alienas sen- 
tentias recitare, sicut brutum animal quod voces humanas 

1 The name of this writer is Muhammad ben Muhammad (Zain Al Din) Al 
Ghazzali. His Logica et Philosophia was translated by Dominicus Gundisalvi 
at Toledo in the twelfth century ; and the translation was printed in Venice, 
1506. In the second chapter occurs the following passage, more than once 
referred to in the Opus Majus : 

1 Perfectio animae constat in duobus ; munditia scilicet et ornatu. Munditia 
vero animae est ut expurgetur a sordidis moribus ; et suspendatur a phantasiis 
turpibus. Ornatus vero ejus est ut depingatur in ea certitude veritatis ita ut 
revelentur ei veritates divinae .... Verbi gratia : Sicut est speculum cui non 
est perfectio nisi appareat in eo forma pulcra secundum quod ipsa est sine 
deformitate et permutatione, quod non fit nisi sit omnino tersum a sorde et 
rubigine, et nisi postea apponantur ei formae pulcrae in rectitudine. Anima 
vero speculum est ; nam et depinguntur in ea formae totius esse cum munda et 
tersa fuerit a sordidis moribus, nee potest ipsa discernere vere inter mores 
honestos et inhonestos nisi per scientiam. Depingi autem formas omnium quae 
sunt in anima nihil aliud est quam scientiam omnium esse in ea. 1 

2 ' Non eas [causas] putabat nisi mundata mente posse comprehendi.' De 
Civitate Dei, viii. 3. 

3 plenitude, J. 



SCIENTIA EXPERIMENTAL1S. 171 

imitatur, et velut simia quae opera hominum nititur peragere, 
quamvis non intelligat horum rationem. Virtus ergo clarificat 
mentem ut non solum moralia sed etiam scientialia homo 
facilius comprehendat. Et hoc probavi diligenter in multis 
juvenibus mundis, qui propter animae innocentiam profecerunt 
ultra id quod dici potest, quando habuerunt consilium sanum 
de doctrina. De quibus est lator praesentium, ad cujus 
radices paucissimi Latinorum attingunt. Cum enim sit satis 
juvenis 1 , ut circiter viginti annorum, et pauper omnino, nee 
potuit habere magistros, nee quantitatem unius anni posuit in 
addiscendo magnalia quae scit, nee est magni ingenii nee 
memoriae, non potest esse alia causa nisi gratia Dei quae 
propter munditiam animae suae dedit ei ilia quae fere omnibus 
studentibus donare denegavit. Nam virgo immaculata re- 
cessit a me nee aliquod genus peccati mortalis potui in eo 
invenire, quanquam diligenter inquisivi, et ideo habet animam 
ita claram et perspicuam quod modica instructione cepit plus 
quam potest aestimari. Et feci ut juvarem ad hoc, ut hi duo 
juvenes forent vasa utilia in Ecclesia Dei, quatenus totum 
studium per gratiam Dei rectificent Latinorum. 

Tertius gradus est in septem donis Spiritus Sancti, quae Other 
enumerat Isaias. Quartus est in beatitudinibus, quas Dominus J^f-^ 
in evangeliis determinat. Quintus est in sensibus spiritualibus. experience. 
Sextus est in fructibus, de quibus est pax Domini quae 
exsuperat omnem sensum. Septimus consistit in raptibus 2 et 
modis eorum secundum quod diversi diversimode capiuntur, 
ut videant multa, quae non licet homini loqui. Et qui in his 
experientiis vel in pluribus eorum est diligenter exercitatus, 
ipse potest certificare se et alios non solum de spiritualibus, 
sed omnibus scientiis humanis. Et ideo cum omnes partes 
philosophiae speculativae procedant per argumenta, quae vel 
fiunt per locum ab auctoritate vel per caeteros locos argu- 
mentandi praeter hanc quam nunc investigo, necessaria est 
nobis scientia, quae experimentalis vocatur. Et volo earn 
explanare. non solum ut utilis est philosophiae, sed sapientiae 
Dei, et totius mundi regimini ; sicut in prioribus comparavi 

1 Cf. vol. i. p. 22. Cp. also, Opus Tertium, caps. 19 and 20. 
" ]. captibus. 



172 OPERIS MAJORIS PARS SEXTA. 

linguas et scientias ad suum finem, qui est divina sapientia 
qua omnia disponuntur. 

CAPITULUM II. 
Discrimi- Et quia haec Scientia Experimentalis a vulgo studentium 

nation of ., . . ... 

truth from est penitus ignorata, ideo non possum persuadere de ejus 
imposture, utilitate, nisi simul ejus virtus et proprietas ostendantur. 
Haec ergo sola novit perfecte expend quid potest fieri per 
naturam, quid per artis industriam, quid per fraudem, quid 
volunt et somniant carmina conjurationes invocationes depre- 
cationes sacrificia, quae sunt magica, et quid fit l in illis ut 
tollatur omnis falsitas et sola veritas artis teneatur. Haec 
sola docet considerare omnes insanias magicorum, non ut 
confirmentur sed ut vitentur, sicut logica considerat sophisti- 
cam artem. 

First pre- Et haec scientia habet tres magnas praerogativas 2 respectu 
experimen- au ' arum scientiarum. Una est quod omnium illarum con- 
tai science clusiones nobiles investigat per experientiam. Scientiae 

illustrated .. . . . . . . 

in the case emm aliae sciunt sua prmcipia mvenire per expenmenta/ru 
of the sec j conclusiones per argumenta facta ex principiis inventis. 

rainbow. 

1 J. sit. 

2 This word is used (see p. 215) as the equivalent of dignitas, which is 
sometimes, in mediaeval Latin, the translation of d^ica^a. ' Leading feature ' 
will perhaps best express its meaning. In any case, these prerogatives are as 
follow : 

1. Experimental science confirms conclusions to which other scientific 
methods already point. 

2. It reaches results which take their place in existing sciences, but which 
are entirely new. 

3. It creates new departments of science. 

It will be seen by reference to theAovMf* Organurn (lib. ii. 21) and to the note 
on that passage on page 406 of Dr. Fowler's edition (1878), that Francis Bacon 
uses the word in an entirely different sense from that intended in the Opus Majus. 
With regard to the first of Roger Bacon's prerogatives, a passage from Whewell 
(Hist, of Induct. Sciences, vol. i. p. 373, ed. of 1857) may be quoted. ' We may 
observe that by making Mathematics and Experiment the two great points of 
his recommendation, Bacon directed his improvement to the two essential parts 
of all knowledge, Ideas and Facts, and thus took the course which the most 
enlightened philosophy would have suggested. He did not urge the prosecution 
of experiment to the comparative neglect of the existing mathematical sciences 
and conceptions ; a fault which there is some ground for ascribing to his great 
namesake and successor.' 



SC1ENTIA EXPERIMENTALIS. 173 

Si vero debeant habere experientiam conclusionum suarum 
particularem et completam, tune oportet quod habeant per 
adjutorium istius scientiae nobilis. Verum est enim quod 
mathematica habet experientias universales 1 circa conclusiones 
suas in figurando et numerando, quae etiam applicantur ad 
omnes scientias et ad hanc experientiam, quia nulla scientia 
potest sciri sine mathematica. Sed si attendamus ad ex- 
perientias particulares et completas et omnino in propria 
disciplina certificatas, necessarium est ire per considerationes 
istius scientiae, quae experimentalis auctoritate vocatur. Et 
pono exemplum in iride et ei annexis, cujusmodi sunt circulus 
circa solem et Stellas, virga quoque jacens a latere solis vel 
stellae, quae apparet visui in linea recta, et vocatur ab Aris- 
totele tertio Meteorologicorum- perpendicularis, sed a Seneca 
dicitur virga, et circulus dicitur corona, quae pluries habent 
colores iridis. Naturalis vero philosophus sermocinatur 3 de 
eis, et perspectivus habet multa addere, quae pertinent ad 
modum videndi, qui necessarius est in hac parte. Sed nee 
Aristoteles nee Avicenna in suis Naturalibus hujusmodi rerum 
notitiam nobis dederunt, nee Seneca, qui de eis librum com- 
posuit specialem. Sed Scientia Experimentalis ista certificat. 

Experimentator ergo consideret, in rebus scilicet visibilibus, Induction 
ut inveniat colores ordinatos in praedictis et figuram. Ac- 
cipiat enim lapides de Hibernia vel India hexagonos, qui 
irides vocantur apud Solinum de Mirabilibus Mundi, et eos 
teneat in radio solari cadente per fenestram, et colores omnes 
iridis, et ordinatos sicut in ea, inveniet in opaco juxta radium. 
Et ulterius idem experimentator convertat se ad locum ali- 
quantulum tenebrosum, et ponat lapidem ad oculum fere 
clausurn, et videbit colores iridis manifeste ordinatos sicut in 
iride. Et quia multi utentes lapidibus istis aestimant quod 
sit ex speciali virtute illorum lapidum et propter figuram 
hexagonam, ideo experimentator procedet ulterius et inveniet 
hoc in lapide crystalline recte figurato, et in aliis perspicuis 
lapidibus. Et non solum in albis sicut sunt Hibernici, sed 
in nigris ut patet in crystallo fusco et in omnibus lapidibus 

1 J. utiles. In the same sentence J. has quaestiones, instead of conclusiones. 
a J. has Metaphysicae. s J. judicat. 



174 OPERIS MAJORIS PARS SEXTA. 

perspicuitatis consimilis. Insuper in figura alia ab hexagona, 
dummodo sint rugosae superficial, ut lapides Hibernici, et non 
omnino politae, nee magis asperae quam illi, et sunt tales in 
proprietate superficiei, quales natura producit Hibernicos. 
Nam rugarum diversitas facit diversitatem coloris. Et ulterius 
considerat remigantes, et in rorationibus distillantibus ab 
instrumentis elevatis colores eosdem experitur quando radii 
solares penetrant hujusmodi rorationes. Similiter est de aquis 
cadentibus a rotis molendini ; et quando homo aspicit in aestate 
de mane herbas contingentes guttas roris in prato vel campo, 
videbit colores. Et similiter quando pluit, si stet in loco 
umbroso et radii ultra eum transcurrant in stillicidiis, tune in 
opaco prope apparebunt colores ; et multoties de nocte circa 
candelam apparent colores. Atque si homo in aestate, quando 
surgit a somno et habet oculos nondum bene apertos, subito 
aspiciat ad foramen per quod intrat radius solis, videbit 
colores. Et si sedens ultra solem extendat capitium suum 
ultra oculos, videbit colores ; et similiter si claudat oculum, 
contingit idem sub umbra superciliorum : et iterum idem 
accidit per vas vitreum plenum aqua in radiis solis. Vel 
similiter si quis tenens aquam in ore, et fortiter spargat aquam 
in radiis, et stet a latere radiorum ; et si per lampadem olei 
pendentis in aere transeant radii in debito situ, ut lumen cadat 
super olei superficiem, fient colores. Et sic per infinitos 
modos, tarn naturales quam artificiales, contingit colores hujus- 
modi apparere, sicut diligens experimentator novit reperire. 

CAPITULUM III. 

The form Similiter quoque figuram colorum poterit experiri. Nam 
rainbow. P er lapidem crystallinum et hujusmodi inveniet figuram rectam. 
Et per cilia et supercilia et multa alia, atque per foramina 
pannorum, inveniet circulos coloratos integros. Similiter in 
loco, ubi fit roratio plena et sufficienter ad capiendum cir- 
culum integrum, et locus ubi circulus iridis debet fieri sit 
obscurus proportionaliter, quia in lucido non apparet, tune 
circulus completus fiet. Similiter integri circuli apparent 
saepius circa candelas, ut Aristoteles dicit et experimur. 



SCIENTIA EXPERIMENTALIS. 175 



CAPITULUM IV. 

Postquam autem conformiter impressionibus in acre, iridis Accurate 
scilicet coronae et virgae, sic invenimus colores et figuras J^ 1041 " 
varias, confirmamur et excitamur multum ad intelligendam relation 
veritatem in his quae in coelo contingunt. Et ulterius capiat aftitude of 
experimentator instrumentum debitum, et inveniat altitudinem sun an r d 

that of 

sons super honzonta, et mstrumento immobih manente con- summit of 
vertat se in oppositam partem et aspiciat per foramina instru- rainbovv - 
menti, donee videat gibbositatem iridis supremam, et respiciat 
altitudinem iridis super horizonta ; et inveniet quod quanto 
sol est altius, tanto iris est inferius, et e converse 1 . Per hoc 
scit quod iris semper est in opposite solis, et quod linea una 
transit per centrum solis, et per centrum oculi aspicientis, et 
per centrum iridis usque ad nadir solis, quod est punctus in 
coelo oppositus centre solis. Et secundum quod extremitas 
illius lineae versus solem elevatur super horizontem, reliqua 
deprimitur, quae per centrum iridis transit, et e converse; 
sicut est de regula in dorso astrolabii, cujus una extremitas 
deprimitur secundum quod altera elevatur. Et experimen- 
tator perfectus potest experiri ad hoc, quod inveniat op- 
positam altitudinem iridis et solis, scilicet illam ultra quam 
non potest esse iridis apparitio. Et tune oportet considerare 
rationem altitudinis circulorum. 

Considerandum est ergo horizontem esse circulum, et in Definition 
centre ejus elevari axem usque in coelum stellatum ad zenith Q^{ 
capitis aspicientis, et transeat unus circulus per ilium punctum altitude. 
et per duas partes horizontis, ut si velimus per orientem et 
occidentem, et sub terra declinet usque ad punctum op- 
positum zenith capitis. Et hie circulus est circulus altitudinis 
stellae fixae, et transit per corpus ejus, nam quando Stella 
oritur super horizontem, dicimus quod ascendit secundum 
gradus illius circuli donee venit ad lineam meridiei. Et tune 
est in maxima altitudine, et hie circulus intersecat horizontem 

1 J. here, and a few lines further on, gives ergo which vitiates the reasoning. 
As the well-known abbreviation of e contrario is accurately interpreted in other 
parts of the work, the doubt occurs whether this sixth part underwent J.'s 
personal revision. 




176 OPERIS MAJORIS PARS SEXTA. 

ad angulos rectos; et dividunt 1 se mutuoin partes aequales, et 
uterque eorum est major circulus in sphaera. Altitude igitur 
stellae fixae super horizontem est arcus hujus circuli inter- 
ceptus inter stellam et finem horizontis. Sed altitudo Saturni 
et caeterorum super horizontem non est notanda per circulum 
intersecantem horizontem, sed per minorem et ei concen- 
tricum, quia circulus transiens per corpus Saturni, vel alterius 
rei inferioris, non transit per extremitatem axis horizontis, 
sed per aliud punctum in axe inferius, quod est punctum 
suppositum zenith capitis, et ideo transit hie 
circulus non per fines horizontis qui est a b 
circulus, sed per concentricum ei, ut per c d 
circulum, et hie circulus altittidinis Saturni 
transit per corpus Saturni, quod in eo elevatur 
super horizontem et deprimitur sub horizonte. 
Et circulus Jovis transit per minorem con- 
centricum et per punctum inferius in axe sup- 
positum zenith capitis, et sic de caeteris planetis ; ita quod 
quanto res est inferior, tanto habet minorem circulum trans- 
euntem per punctum inferius in axe horizontis et inter- 
secantem circulum minorem concentricum horizonti. Et 
quamvis ita sit secundum veritatem, tamen in usu loquendi 
non distinguimus ilia puncta in axe a zenith capitis, nee 
circulos aequidistantes horizonti distinguimus ab horizonte, 
sed omnes vocamus horizontes ; et circulos altitudinis re- 
putamus omnes aequales et transire per zenith capitis, cum 
tamen sint inaequales ; et licet propter evidentiam posui sic 
omnes in eadeni superficie, et quia hoc potest contingere 2 , 
tamen pluries contingit eos esse in diversis superficiebus et 
intersecare se multipliciter. 

Correction Considerandum est etiam ulterius quod radius visualis aequi- 
oTobserver! distat horizonti et circulis ei concentricis, et ideo arcus circuli 
altitudinis qui est inter horizontem et radium visualem debet 
annotari, qui est secundum quantitatem elevationis corporis 
aspicientis. Verum licet communiter sumpta altitudo rei 
super horizontem dicitur arcus circuli altitudinis interceptus 

1 dividit, J- 

2 The words, ' et quia hoc potest contingere,' seem superfluous. 



SCIENTIA EXPERIMENTALIS. 177 

inter rem elevatam et inter 1 horizontem, tamen si proprie 
loquendo sumatur altitude rei, tune arcus circuli altitudinis 
inter horizontem inter rem et radium visualem est ejus 
altitudo ; quia oculus non est in centre horizontis ; sed 
superius in axe suo, et ideo res, quae sunt in aere et luna, 
considerantur secundum hujusmodi altitudinem. Nam habent 
diversitatem aspectus quia prope terram sunt, sed sol et 
caetera remotiora non sic, propter nimiam remotionem. Nam 
quantitas elevationis aspicientis non habet differentiam sensi- 
bilem ad remotionem corporum illorum, sed solum habet 
comparationem ad ea quae in aere apparent, ut sunt cometae 
et irides. Ex his igitur patet quod altitudo iridis proprie 
sumpta erit arcus sui circuli altitudinis interceptus inter 
supremam gibbositatem iridis et inter radium visibilem 
aequidistantem horizonti, quod necessarium est sciri propter 
sequentia. 

Experimentator igitur, sumpta altitudine solis et iridis super The result 
horizontem, inveniet quod ultima altitudo qua potest apparere 
iris super horizontem est 42 2 graduum, et haec est maxima 
elevatio iridis. Et haec elevatio continet arcum inter suppositam 
gibbositatem et inter radium visualem, et est propria ejus 
altitudo, quamvis praeter earn sit arcus, qui est inter radium 
et finem horizontis, vel fines circuli concentrici horizontis, per 
quern transit circulus altitudinis iridis. Et ad 3 hanc maximam 
elevationem pervenit iris, quando sol est in horizonte, scilicet 
in ortu vel occasu ; et etiam quando est prope ortum vel 
occasum sub horizonte, non usque ad finem crepusculi 
vespertini, neque 4 usque ad principium crepusculi matutini, 
sed prope ortum aut occasum, ut dictum est. Et tune, si 
materia rorida sit superius praeparata in nubibus, apparebit 
gibbositas iridis, licet sol sit parum sub horizonte, quando 
ejus radii possunt attingere ad vapores altos in aere, licet non 
ad vapores prope horizontem. Et experimentator novit 
experiri quod quando sol est in altitudine 41 graduum tune 

1 The repetition of inter in this sentence, and in another a few lines further, 
is a common mannerism of Bacon. 

a Arabic numerals in MS. 3 J. has per, instead of ad. 

4 J. has licet for neque. 
VOL. II. N 



178 OPERIS MAJORIS PARS SEXTA. 

iris non apparet in coelo, nisi quod modicum gibbositatis 
lividae 1 suae potestapparere juxta horizontem, si materia rorida 
sit ibi pracparata. Et quando sol ascendit ulterius, tune 
nusquam potest iris apparere. Et ideo dicit Aristoteles et 
Seneca quod in aestate apud fervorem diei non apparet iris. 
Et hujus causa est, quia in climate 2 Parisius est altitude soils in 
meridie aequinoctii 41 graduum et 12 minutorum, tune sol est 
fere in tanta altitudine, ut non possit iris apparere, et ideo post 
paucum debet elevari in tantum altius, ut sit in meridie super 
horizontem ultra 42 gradus in circulo altitudinis, et ideo in 
fervore aestatis non accidit iris in meridie usque sol descendat 
ad altitudinem minorem quam 3 sit 42 gradus. 

CAPITULUM V. 

Conditions Postquam igitur experimentator invenit hoc, tune cogitur 
ing^Se" 1 " P er suas experientias cognoscere quantitatem et figuram iridis, 

portion of e t a d hoc habendum imaginatur unam pyramidem rotundam 
the circle . t . 

of which cujus conus est in oculo, et basis est circulus iridis cujus portio 
consist! a PP aret colorata. Et axis pyramidis est linea de qua superius 
dictum est, quae transit per centrum oculi et centrum solis et 
centrum iridis usque ad nadir solis. Et basis hujus pyramidis 
elevatur et deprimitur ad elevationem et depressionem solis, 
ut dictum est de ilia linea, et secundum quod deprimitur cadit 
aliquando in terram, et secat earn, et secatur ab ea. Et potest 
haec pyramis imaginari ut non secet terram, sed tota sit 
elevata super horizontem, et tota basis sua sit super hori- 
zontem, et haec varietas accidit secundum brevitatem et lon- 
gitudinem pyramidum. Nam aut potest esse tarn brevis 
quantitatis quod basis sua sit super horizontem, et tune potest 
totus circulus apparere coloratus, sicut potest fieri in asper- 
sionibus debitis si prope sint, sicut prius exemplificatum est in 
rorationibus, quando aqua spargitur ab homine debito modo, 
et quando descendit aqua ab alto loco. Quando vero exten- 
duntur pyramides in tantum ut contingant terram, tune ad 
ultimum potest circulus integer apparere. 

1 J. has lucidae. 

2 The words, in climate, are omitted in J. 3 quae, J. 



SCIENTIA EXPERIMENTAL^. 179 

Si vero in tantum extendantur quod basis secetur a terra, The hori- 
tunc secundum quantitatem sectionis apparebit portio circuli * cut y o 
colorati. Et primo potest apparere major portio quando minus smaller 
secatur basis pyramidis ; et deinde si medietas circuli secetur, 



altera l medietas tune apparebit ; et minor portio, si plus according 

~ . . ... to the sun's 

secetur. Sic secundum quod majus vel minus secatur, et altitude. 
extend itur pyramis, major vel minor apparebit portio ; et in 
tantum potest extendi quod nihil apparet ; et sic secundum 
longitudinem et brevitatem pyramidum fiunt majores bases 
vel minores, et circuli majores colorati vel minores, et majores 
portiones vel minores resecatae, et portiones majorum circu- 
lorum et minorum, ut jam satis patet cuilibet consideranti. 
Et haec apparitio circulorum et portionum consideratur penes 
brevitatem et longitudinem pyramidum, ut dixi, licet non 
consideremus elevationem et depressionem solis. Sed tamen 
in nubibus nunquam apparet circulus integer iridis, sed ut in 
pluribus minor 2 portio, et aliquando semicirculus et major 
portio. Nam basis pyramidis secat terram semper in gene- 
ratione iridis in 3 nubibus propter ejus longitudinem ab oculo, et 
ideo nunquam apparet circulus completus. Quando vero sol 
est in oriente, et iris elevatur super horizontem quasi per 42 
gradus, et materia sit praeparata rorida distillans habcns 
stillicidia infinita, tune apparet major portio circuli per quanti- 
tatem arcus inter radium visualem et horizontem ; et quando 
sol est in altitudine illius lineae 4 , tune iris habet semicirculum ; 
et quando sol transcendit illam lineam, tune fit minor portio 
circuli ; sic ulterius quanto sol altius ascendit, fit iris minor et 
minor, quia magis abscinditur de suo circulo per terram. 

Considerandum est tamen hie quod secundum Aristotelem, Curvature 
praecipue in nova translatione 5 , minor portio circuli apparens of the bow 

1 J. has alia. 2 J. necnon instead of minor. 

3 J. cum nubibus. 

4 illius lineae, i.e. the radius visualis directed to the centre of the iris makes 
an angle with the horizon of 21. 

8 The old translation was probably that of Gerard of Cremona, who in the 
twelfth century translated from the Arabic the first three books of the 
Meteorologica. [See Jourdain (ed. cit.) p. 168.] Whose was the new version 
here spoken of, is more doubtful; probably that of William of Moerbeke, of 
whom the Slavian chronicle, quoted by Jourdain, p. 67, says, 'transtulit omnes 
hbros Aristotelis de Graeco in Latinum, verbum ex verbo, qua translatione 

N % 



i8o 



OPERIS MAJORIS PARS SEXTA. 



varies with 
its eleva- 
tion. 



Rainbow 
possible 
when sun 
is below 
horizon. 



Position of 
the eye 
with re- 
spect to the 
rainbow. 



est portio majoris circuli, et major portio est portio minoris 
circuli. Verum quando sol est in oriente, licet appareat plus 
semicirculo coloratum, tamen illud est portio minoris circuli 
quam quando sol est in elevatione magna immo in elevatione 
maxima super radium visualem, in qua potest minimum 
iridis apparere : verum quando sola ejus gibbositas apparet 
prope terrain, dum sol est in maxima altitudine determinata 
generationi iridis, tune ilia modica portio est pars basis 
majoris circuli. Nam non est aestimandum quod pyramis 
eadem maneat et eadem basis in elevatione et depressione 
solis, sed intelligendum quod nova et nova renovari debet in 
imaginatione habenda de iride, ita quod major aestimatur 
quando iris est inferior, et minor quando est superior. Quum 
vero major portio circuli iridis apparet, quando sol est 
in oriente secundum quantitatem aspicientis, tune si esset in 
alto monte vel in turri alta videret longe majorem portionem 
secundum quantitatem totius elevationis. 

Et considerandum est quod quando sol est sub horizonte 
prope, tamen potest iris apparere. Sed tamen est portio 
minor, et non major, nee semicirculus, et hoc non est nisi 
propter defectum materiae, nam tune radii solares non 
attingunt vapores prope terram, sed in alto positos, et ideo 
non potest compleri semicirculus coloratus nee major portio 
sed parum circa gibbositatem, quamvis major portio circuli sit 
super horizontem. 

Et intelligendum est quod pyramis visualis et pyramis 
iridis non sunt eaedem, licet sint aequales, et jaceant superius 
in eodem loco. Nam dicunt, quando oculus fit immotus sunt 

scholares adhuc hodierna die utuntur in scholis ad instantiam Domini Thomae 
de Aquino.' Whether the expression omnes libros included the Meteorologica 
we cannot be quite sure. Michael Scot certainly translated De Coelo of Aristotle, 
and perhaps the Meteorologica also. His translation seems to have been made 
from the Arabic. [Jourdain, p. 127.] 

The statement that 'major portio est portio minoris circuli' is borne out by 
reference to the Greek text (Meteor, iii. a, 3) : SVVOVTOS per Kal dvarf\\ovTos, 
k\a.\iarov p,tv KVK\OV neyiarr) 8' rj dif/is, alpoftcvov 8% //aA\oi>, KVK\OV fj.V ftct^oi/os, 
f\a.TTcav 8' 77 dij/is. Bacon's theory of the rainbow as being, partly, an optical 
illusion, made him readier to accept this view. The passage in Aristotle 
immediately preceding is conclusive evidence that the true theory of the 
rainbow was unknown to him. TTJS 5' 'ipiSos ov8eiroTe ^iverac KVK\OS, ot/Se neT&v 



SCIENTIA EXPERIMENTALIS. 181 

hae pyramides simul l . Quando vero oculus flectit se ad 
dextram vel sinistram, sursum vel deorsum, capita tamen 
manente immobili, cadit pyramis visualis secundum partem 
vel secundum totum extra locum pyramidis iridis. Quod fieri 
potest quia centrum oculi in hoc motu est immobile per 
quod transit axis pyramidis iridis, et ideo pyramis haec iridis 
jacet fixa in loco suo, licet pyramis visualis moveatur et 
mutetur secundum quod oculus aspicit inferius vel superius, 
aut a latere. Et tune nihil de iride apparebit, nisi quantum 
de basi pyramidis iridis capit basim pyramidis visualis, quum 
nihil videtur nisi quod cadit infra pyramidem visualem, nihil 
dico per speciem venientem ad rectos angulos, et quod fit 
visibile principale, sicut hie est iris (vel pars, secundum quod 
pyramis visualis capit de loco suo), et secundum hoc apparebit 
arcus iridis major vel minor. Et istud est valde consideran- 
dum, ut sciatur veritas iridis, et de hoc inferius fiet sermo. 

Et cum jam habitum est, quod cum altitudo solis fuerit 42 
graduum vel major, non potest iris apparere, potest de facili 
apparere quo tempore anni et in quibus locis debeat iris ut 
poterit apparere in meridie diei 2 . 

CAPITULUM VI. 
Et cum jam habitum est de altitudine et magnitudine et In latitudes 



figurae varietate, potest de facili patere de tempore genera- %" no 
tionis et loco. Nam quare in aestate apud fervorem diei non rainbow 

...... . possible at 

apparet. causa assignata est per rationem altitudmis compositae noon even 
a parte solis et iridis deputatae suae generationi ; sed tune ante in wint er- 
meridiem et post dum sol est infra altitudinem 42 graduum, 
potest apparere. Sed tamen hoc potest esse in climatibus 
notis, quae septem vocantur ; sed non oportet quod sit in 
omnibus regionibus a medio mundi usque ad polum. 
Considerandum est igitur quod major altitudo solis super 
horizontem est in hora meridiei, et minor altitudo solis in 
omnibus climatibus in quibus sol lucet super horizontem, tam 

1 J. has similiter. What is meant is that the two cones coincide. 

2 This sentence properly belongs to the next chapter, but since it is repeated 
there, I have left it as it stands. 



182 OPERIS MAJORIS PARS SEXTA. 

in hyemequam in aestate est in Capricorno, scilicet in solstitio 
hyemali ; et propter hoc sunt breviores dies l . Sed iris non 
potest generari in omnibus his locis, quando sol est in meridie. 
Nam in regione cujus latitude, id est, distantia zenith capitis 
ab aequinoctiali circulo seu medio mundi, est 24 graduum 
et 25 minutorum vel minus, et hoc est habitantibus prope 
finem secundi climatis sub tropico Cancri ultra Jerusalem, 
nunquam potest iris esse, quando sol est in meridie. Nam si 
hoc posset esse, fieret quando sol est minoris altitudinis super 
horizontem, et hoc esset quando foret in solstitio hyemali, sci- 
licet in primo gradu Capricorni. Sed non potest esse,quoniam 
tune altitudo solis est 42 graduum super horizontem. Quod 
autem altitudo solis in regione ilia apud solstitium hyemale 
fuerit 42 graduum, manifestum est per hoc, quod quarta coeli 
est ab horizonte ad zenith capitis ; et zenith capitis distat ab 
aequinoctiali per 24 gradus et 25 minuta, ut dictum est ; 
subtrahatur enim hoc a quarta coeli, scilicet a 90 gradibus, et 
iterum tota solis declinatio quae est inter aequinoctialem et 
Capricornum, scilicet 23 gradus et 35 2 minuta, quae simul 
juncta faciunt 48 gradus, quibus subtractis a 90, remanebunt 
42 gradus, qui sunt altitudo capitis Capricorni. Ergo cum sol 
fuerit in eo erit in meridie super horizontem per 42 gradus ; 
quare iris non poterit generari in meridie ilia. Quare nee in 
aliqua totius anni, quia et ante et post erit meridies majoris 
altitudinis. 

From this Sed si ambulaverimus ab illo loco versus septentrionem 
latitude of US( l uec i uo latitude regionis sit 66 graduum et 25 minutorum, 
66 25' et hoc est ultra Scotiam, ubi in solstitio hyemali nullus est 
rainbow in dies, n ' ls ' 1 quod subito medietas corporis Solaris super terram 
winter is apparet, potest in omnibus his regionibus iris apparere quando 

1 The words after aestate to end of sentence are omitted in J., so that both 
sentence and sense are mutilated. 

2 D. and O. have 35. J.'s reading of 25 makes the calculation wrong. Sub- 
tracting from 90 first 24 25', and secondly 23 35', we get 42 as the result. 
It will be observed that Bacon regards the greatest North and South declina- 
tions of the sun as 23 35'. In reality they are 23 28' (nearly). Hence the 
latitude of 66 25' of which he speaks in the next paragraph would be stated in 
a modern treatise as 66 32'. But it has to be remembered that the diminution 
in the obliquity of the ecliptic during the six centuries which separate Bacon's 
time from ours amounts to something over four minutes. 



SCIENTIA EXPERIMENTALIS. 183 

sol cst in meridie, et in Capricorno, quia semper minuitur and to- 
altitudo capitis Capricorni, et ideo altitude solis in meridie. 



Et magis ac magis potest iris grandior apparere, non solum ilia limit at 

j. . 1 ..... ., .. ..... other times 

die in hora mendiei in omnibus regiombus, sed in diebus prope O f year< 
solstitium, et secundum quod plus et plus deambulaverimus 
versus septentrionem, et fuerit latitude regionis major. Sed 
hoc plus potest apparere dum sol est in meridie, non solum 
dum sol est prope Capricornum, sed in multis aliis temporibus ; 
secundum quod in septimo climate, ubi latitude est 48 graduum 
et 42 minutorum, potest apparere iris, sole exeunte in meridie 
ab autumnali aequinoctio usque ad vernale. Nam sol in isto 
tempore in meridie non habet in septimo climate altitudinem 
42 graduum, nee etiam in diebus aequinoctiorum, quoniam 
altitude capitis Arietis et Librae super horizontem non est nisi 

41 gradus et 10 minuta, ut prius tactum est, et patet hoc per 
latitudinem regionis subtractam a 90. Nam 48 gradibus et 
48 minutis, quae sunt latitude regionis, subtractis a 90, non 
remanent nisi 41 gradus et 12 minuta, et hoc est minus quam 

42 gradus, qui faciunt altitudinem solis in qua potest iris 
apparere. 

Et si ultra hoc clima deambulaverimus ad septentrionem, 
adhuc poterit iris in fervore aestatis apparere, quando sol est 
in meridie. Nam altitude capitis Arietis est parva, et similiter 
altitude capitis Cancri quando latitudo regionis est 54 graduum 
vel 60 *, et maxime quando est 66 graduum et 25 minu- 
torum. Nam tune nulla altitude est Capricorni, quia horizon 
transit per idem, et in solstitiis in instanti jacet horizon sub 
zodiaco, non declinans ab eo. Et quia zodiacus movetur cum 
coelo, subito separatur ab horizonte, et revolvitur caput Capri- 
corni ^sub horizonte per diem naturalem, nisi quod medietas 
solis apparet super terram. Verum ei nulla est altitude 
super horizontem in solstitio hyemali. Et tune iris potest 
apparere, quando sol est in meridie, dum medietas apparet 
super terram 2 , et potest esse major quam semicirculus. Et 
quia repente occidit medietas solis, ideo statim disparet iris. 
Similiter in aliis diebus fere totius anni apud ilium locum 

1 After 60 J. interpolates minutorum, which is not in either D. or O. 
8 super terram, omitted in J. 



i8 4 



OPERIS MAJORIS PARS SEXTA. 



What 
happens 
beyond 
this lati- 
tude. 



potest apparere, quia maxima altitude solis est quando sol est 
in Cancro, sed non elevatur tune sol super horizontem nisi 
per ambas solis declinationes maximas, quarum una est 23 
graduum et 35 minutorum, et altera totidem, quorum summa 
est 47 graduum et 10 minutorum, quae non excedunt maxi- 
mam altitudinem solis, in qua potest iris apparere,, nisi in 5 
gradibus et 10 minutis ; et ideo in paucis diebus respectu totius 
anni impedietur generatio iridis sole exeunte in meridie. 

Sed si deambulaverimus ultra haec loca, nunquam erit sol 
in meridie J , sed in aquilone et oriente et occidente tantum, quia 
sol semper hominibus habitantibus ultra loca ilia apparet ante 
eos versus polum mundi, et aliquando per mensem sine nocte, 
aliquando per duos, aliquando per plures usquequo appareat 
per 6 menses, scilicet habitantibus sub polo. Et ideo ille locus, 
cujus latitude 66 graduum et 25 minutorum, est ultimus in 
quo iris potest apparere dum sol est in meridie ; sicut primus 
in quo sole exeunte in meridie, fuit ille locus cujus latitude 
incipit esse plus quam 24 gradus et 25 minuta. 

Sic ergo considerandum est in quo tempore, et praecipue sole 
exeunte in meridie, et in quibus climatibus potest iris apparere. 
Et in istis regionibus potest accidere in vero aquilone, quando 
scilicet sol est in meridie, et in alits partibus inter orientem et 
aquilonem, et inter occidentem et aquilonem. Et etiam in 
aestate potest accidere in vespere inter orientem et meridiem, 
et in mane inter occidentem et meridiem, quia in solstitio 
aestivali sol declinat mane multum ad aquilonem, et tune in 
opposite loco inter occidentem et meridiem fieri potest iris ; et 

1 Cf. vol. i. p. 297 ; Et deinde semper apparet sol in aquilone versus polum : 
the meaning of which though awkwardly expressed, is that from the Arctic 
circle to the pole there are days when the sun does not set. The description 
of the polar day and night that follows is perfectly clear, and is evidently taken 
from Ptolemy's Syntaxis (lib. xi. cap. 6) with the Latin version of which, trans- 
lated from the Arabic, Bacon was perfectly well acquainted. But what is the 
meaning of the words, 'nunquam erit sol in meridie'? Of course in the latitude 
of 90, the equator coinciding with the horizon, the sun during that half of the 
year when he is north of the equator describes in every twenty-four hours 
circles parallel with the horizon, so that no one point in the revolution could 
be called south more than another. But this is true of the polar point only, and 
of no other within the Arctic circle: and the words in question do not bear out 
this interpretation. I think the passage has probably been vitiated by the 
transcriber. 



SCIENTIA EXPERIMENTALIS. 185 

in vespere declinat ad aquilonem, et ideo fieri potest iris inter 
orientem et meridiem. Sed nunquam in vera meridie potest 
esse iris in his climatibus ab aequinoctiali usque ad latitudinem 
66 graduum et 25 minutorum. Potest tamen bene fieri in 
meridie in locis ultra hanc latitudinem, et hoc usque ad l 
polum ; quoniam sol in illis regionibus est semper in parte 
aquilonari vel in oriente aut occidente ; et iris fit in oppositum 
solis, et tune omni hora diei potest fieri iris. Nam nunquam 
elevatur sol super horizontem nisi per maximam solis 
declinationem per 23 gradus et 35 minuta, propter quod 
iris semper potest eis apparere de die, quando materia est 
praeparata. 

Ex his igitur patet quod iris sequitur motum solis 
dupliciter ; uno modo secundum elevationem et depressionem 
solis in suo circulo altitudinis, prout prius dictum est ; et alio 
modo secundum motum solis super horizontem motu diurno, 
quia iris semper sequitur nadir solis, et nadir vadit continue in 
oppositum solis. 

CAPITULUM VII. 

Experimentator ulterius inquirere nititur annon fiat iris per Experi- 
radios incidentes vel per reflexionem vel per refractionem, et 
an sit solis imago, ut suppositum est in his quae de Perspectiva of the 
dicta sunt, et an sint veri colores in ipsa nube, et de varietate, ra 
et de causa figurations ; cum superius tantum sit dictum de 
quantitate figurae, scilicet quod aliquando sit circulus com- 
pletus, et aliquando major portio, et aliquando minor. Sed ad 
haec intelligenda necessarium est uti experientiis certis. Quae Motion of 
sunt hujusmodi, videlicet 2 quod aspiciens iridem, si moveatur boVw?th 
aequidistanter iridi, tune iris sequitur ipsum a latere ; si vero the ob> - 
moveatur versus iridem, iris fugit ; si vero retro cedat, iris 
sequitur ipsum, et non solum tardo motu, sed eadem velocitate 
qua videns movetur. Verum si velocissime currat homo vel 
equitet, videbitur iris pan velocitate transferri, sicut manifeste 
potest homo deprehendere, si villae vel nemora, vel alia 
corpora sint ante eum circa locum iridis ; videbit enim iridem 

1 The words, hanc latitudinem, et hoc usque ad, are omitted in J. 

2 videlicet not vel, as in J. 



186 OPERIS MAJORIS PARS SEXTA. 

accedere ad ea valde velociter, si sint l post illam, vel recedere 
si sint 1 ante. 

Similar Item 2 per experientiam scimus quod sol, propter distantiam 

motioiTof maximam a nobis quam non possumus judicare, videtur 
the sun. semper esse in eadem distantia fugienti ante ipsum ; et 
propter hoc videtur quod sol sequitur fugientem, quia aliter 
. eadem distantia non judicaretur. Et similiter quando accedit 
versus solem, videtur quod sol fugiat ante eum propter hoc 
quod apparet semper in eadem distantia; quae apparentia 
salvari non potest nisi visus judicet solem moveri ante se. Et 
hujusmodi motum apparentem videmus manifeste, quando sol 
transit super nemora vel caetera elevata in acre a quibus 
recedit, vel ad quae accedit. Item scimus quod sol videtur 
esse in directo aspicientis et apparet moveri aequidistanter, et 
hoc propter superfluitatem distantiae. Et propter hoc semper 
apparet sol in oppositum videntis iridem, quocunque moveatur 
aequidistanter iridi. Ut si sol sit in meridie, et iris in 
aquilone, videns motus ad orientem aspicit solem ex uno 
latere contra eum, et iridem ex alio, ita quod linea transit a 
centre solis per centrum oculi et iridis ; et variatur motus 
iridis per hoc quod sol videtur moveri aequidistanter aspicienti 
et iridi. Si enim sol staret secundum judicium visus, tune iris 
moveretur secundum motum videntis, sed plus pertransiret de 
spatio quam videns et transiret videntem. 

Nam sic est generaliter, quod visibili quieto, si videns 
moveatur, imago movebitur si speculum continuetur 3 ; sed 
si res visa simul moveatur in partem videntis, motus imaginis 
non pertransibit nisi spatium aequale motui videntis. Si 
vero visibile quiescat, imago majus spatium pertransibit. 
Nam sit a centrum solis immobile, b centrum oculi, c centrum 
iridis in linea a b c, et b et c moveantur ita quod b in d, et 
c in/", manifestum est quod cf spatium est majus quam b d^ 
et tune linea a c et linea a f non aequidistant sed a parte 

1 J.'s substitution of fuit for sint in both cases in this sentence is a most 
bewildering mistake. 

2 Cf. Perspect. Pt. ii. Dist. iii. cap. 6, where this and other similar phenomena 
are discussed. 

3 Continetur is the reading of D. and O. : but U. has continuetur, which is 
doubtless correct. 



SCIENTIA EXPERIMENTALIS. 



187 



6 
FIG. 72. 



Parallelism 
of solar 
shadows. 



a concurrunt, et ab altera parte separantur, ut apparet in 

figura. Si vero a moveatur versus g in directo d, tune c erit 

in ^, et tune linea b d, et c //, et 

a g erunt aequales, et a c linea et J 

g h aequidistantes. Sed centrum 

iridis est semper in directo centri 

oculi facialiter. Quapropter oportet 

ponere quod sol videtur moveri in 

directo videntis, ut sic possit iris 

moveri aequidistanter videnti. 

Item scimus quod sol apparet in 
oculum cujuslibet. Si mille homines 
ordinarentur secundum lineam unam 
ab oriente ad occidens ; umbrae eorum essent aequidistantes 
secundum sensum, et radii solares cadentes super eos. Et hoc 
est propter hoc, quod non percipimus concursum radiorum 
solarium in centrum ejus propter nimiam distantiam. Item 
propter eandem distantiam, non percipimus motum solis 
diurnum in parvo tempore, sed videtur nobis quod sol stet 
in coelo. 

Ex quo ostenditur quod nihilominus experimur, scilicet Each ob- 
quod iris numeratur secundum numerum hominum aspicien- ^0^" 
tium. Nam si duo simul stent aspicientes iridem in aquilone, rainbow, 
et unus recedat ad occidens, iris movebitur aequidistanter ei, 
et si alius vadit ad oriens, iris movetur aequidistanter illi, vel 
si stet in loco primo, stabit iris. Manifestum est ergo quod 
iris numeratur secundum numerum hominum aspicientium ; 
et ideo impossibile est quod duo videant unam et eandem 
iridem, quamvis inexpertus hoc non percipiat. Nam umbra 
cujuslibet dividit arcum iridis in duo aequalia, et ideo, cum 
umbrae sint aequidistantes quoad sensum, non concurrunt ad 
medium ejusdem iridis, et ideo cuilibet aspicienti debetur 
propria his. Et hoc patet, quia si in diversas et contrarias 
partes duae moveantur irides, movebuntur secundum motum 
videntium, et ideo quot sunt videntes, tot sunt irides. 

Ex his l ergo sequitur quod iris non videtur nisi per radios 



1 It was left for Descartes to explain that the ray of light was twice refracted 
and once reflected in the raindrop. He discovered much more than this ; as 



i88 OPERIS MAJORIS PARS SEXTA. 

The rain- solis reflexos, quia si per radios incidentes, tune asset iris res 
sists of n " ^ xa * n uno l co nu bis, quae non variaretur secundum motum 
reflected aspicientis, neque secundum numerum eorum ; nam quando 
radii solares transeunt nubem aliquam raram, apparet nubes 
ilia colorata colore albo, et si per multum spissam, colore 
nigro, et si per mediocrem, colore aliquo de mediis. Sed 
idem color nubis diversis apparet aspicientibus, nee sequitur 
motum aspicientis, quia non videtur per radios reflexes, sed 
per incidentes vel fractos. Similiter quando fit color per 
radios incidentes per lapidem crystallinum, ibi fit fractio, sed 
idem color in eodem situ videtur a diversis. Manifestum 
ergo est quod non fit iris per rectos radios incidentes vel 
fractos. Ergo per reflexos ; quia non est nisi triplex radius 
principalis. Nee per radios accidentales videbitur, quum illi 
situm non mutant nisi causentur a reflexione. Verum ex 
proprietate reflexionis patet idem ; nam locus reflexionis et 
imaginis mutatur secundum mutationem aspicientis. Sed sic 
est hie ; ergo fit per reflexionem. 

It is not Nee potest dici quod substantia iridis manet, et locus 
refraction, imaginis variatur in fractione radiorum, quum loci mutatio 
in iride est secundum distantiam sensibilem valde, ut pari 
velocitate qua homo curreret vel equitaret quantum posset 
velocissime l . Sed locus imaginis rei quietae, quamvis varie- 
tur, tamen non eadem velocitate qua iris, quia tota varietas 
imaginis est in loco uno communi, et ideo vocatur transitus 
spatii. Item imago rei visae per fractionem non sequitur 
videntem si retrocedit, neque fugit si appropinquat, neque 
movetur ei aequidistanter ; quod patet cum videmus piscem 
quietum in aqua, aut baculum fixum in ea, aut solem aut 
lunam per medium vaporum, aut literas mediante crystallo 
vel vitro. Sed potest objici, quod non sit nisi locus imaginis 
motus, et ideo potest fieri per refractionem sicut per re- 
flexionem. Quod autem non sit nisi mutatio loci imaginis 
videtur, quia speculum 2 , ut materia apta iridi, est immobile ; 

will be seen when Bacon's explanation of the form and of the colour of the 
bow is considered. 

1 velocissime, U. ; a better reading than velocius. 

2 The mirror is the cloud materia apta iridi or rather, as Bacon explains, 
it is a collection of mirrors, each raindrop being one. 



SCIENTIA EXPERIMENTALIS. 189 

sed quando sic est, licet videns accedit ad speculum, non 
propter hoc mutatur nisi solus locus imaginis, ut citius con- 
currat radius visualis cum catheto, et non fugiet locus 
reflexionis mutari, praecipue cum speculum non in superficie 
sit, sed in profundo, quum tota materia rorationis habet 
naturam speculi, et ideo locus reflexionis mutat situm sen- 
sibiliter secundum judicium visus. 

Sed totum hoc est, cum sol secundum veritatem sit in Themotion 
eadem distantia respectu speculi, non est diversitas in hora ma^beleft 
apparitionis iridis de qua curandum est, sive moveatur a out of 
Cancro versus meridiem sive a Capricorno versus septen- 
trionem, quia in die naturali non movetur per unum gradum. 
Et ideo in hora apparitionis iridis non est aliqua 1 distantia 
solis a nube diversa de qua sit curandum. Quapropter 
apprehendet ejus radius eandem rorationem vel partem rora- 
tionis, ut primam vel secundam ; et ideo pars aliqua certa, vel 
ipsa roratio tota, fit speculum immotum. Et non sufficit 
dicere quod iris fugit ante videntem, quum sol videtur per- 
sequi, quamvis hoc sit verum, ut sic videretur variari locus 
reflexionis et iridis, quia solis radii penetrant totam materiam 
roridam, et ab omni stillicidio fit reflexio. Et propter hoc, 
nisi aliud esset in causa, iris una appareret immobilis et fixa 
per totam rorationem, habens spissitudinem secundum totam 
rorationem. 

Quapropter dicendum est, quod iris non apparet nisi in Conditions 
certa dispositione aeris secundum majorem et minorem luci- and'fhadow 
ditatem, ut a parte oculi sit illuminatio debita, et in loco iridis necessary, 
obscuritas determinata, quia res debilis est et non apparet 
nisi in loco obscurato. Quum ergo aer inter oculum et 
iridem est debito modo dispositus, tune extenditur pyramis 
ab oculo cujus basis est circulus iridis et terminatur in nube 
rorida ad locum debitae tenebrositatis, et apparet iris in illo 
loco. Sed quando oculus 2 mutatur in partem iridis, jam 
attingit aerem ulteriorem qui lucidus est, et appropinquat 

1 aliqua, not alia as in J. 

a The meaning seems to be when the eye shifts its position with reference to 
the rainbow in consequence of the observer approaching it, the base of the visual 
cone may fall on bright illuminated cloud instead of on dark cloud, and there 
will be no rainbow. 



190 OPERIS MAJORIS PARS SEXTA. 

ad locum priorem iridis, ita quod propter approximationem 
videntis jam non invenitur locus idem ejusdem dispositions, 
immo clarior quam requiratur ad iridis apparitionem. Non 
enim in omni dicta loci dispositione potest apparere, quoniam 
licet materia sit rorida usque ad oculum, non tamen videbitur 
nisi in loco proportionalis obscuritatis ; ideo oportet quod 
basis pyramidis cadat in nube ulterius in loco debitae obscuri- 
tatis. Et sic tota pyramis mutat locum sectmdum motum 
aspicientis, ac si portetur pyramis ante faciem hominis ambu- 
lantis, cujus conus sit in oculo fixus, et corpus ejus extendatur 
in aere usque ad locum iridis, ubi propter distantiam ab oculo 
invenitur umbrositas propter spissitudinem vaporum et nubis 
obumbrantis. Et est simile de homine aspiciente vaporem 
nebulosum a longe quern videre non potest de prope, nam 
propter distantiam debilitatur species visus, et potest a spis- 
situdine vaporum terminari, quern de prope potest penetrare ; 
et propter hoc patet quod licet ubique sit in materia rorida 
reflexio, tamen non ubique apparet iris, sed in loco deter- 
minato. Sic solvitur ilia x objectio prima. 

Secunda patet ex eodem ; nam non manet hie idem specu- 
lum, nee in eodem loco, propter umbrositatem quae exigitur 
ad apparitionem colorum, et ideo nunc in una parte rorationis 
apparet iris, nunc in alia. 

Si dicitur, quod moto vidente ad orientem sol movetur ad 
occidentem 2 , ideo punctum reflexionis mutabitur secundum 
motum solis, et ideo accedet iris ad solem magis quam ad 
videntem, patet per supradicta quod non ; quia motus solis 
ad orientem in hora apparitionis iridis est insensibilis, et 
ideo aestimatur stare, id est non moveri ad occidentem. 

CAPITULUM VIII. 

What Sed tune patet per hoc, quod nihil erit in loco iridis nisi 

causes the a pparentia colorum, et non erit nisi quando apparet. Nam 

colours of rr ... 

the bow. dictum est quod secundum diversitatem aspicientmm diversi- 
ficatur iris. Sed aspectus non facit colores. Visus enim non 

1 ilia, omitted in Jebb. 

2 sol movetur ad occidentem, omitted in J. 




SCIENTIA EXPERIMENTALIS. 191 

potest creare colores in nube, ut patet ; quare nihil erit nisi 
per apparentiam. Item visio per reflexionem habet visibile 
in termino radii visualis reflexi, ut patuit prius, et ideo non in 
puncto reflexionis nee alibi ; quia res visa est terminus re- 
flexionis et lineae reflexae, ergo per reflexionem nihil videtur 
in nube 1 . 

Si vero dicatur, quod sensibiliter et vivaciter movetur They are 
visus per iridem, et apparent colores valde vivi in iride, ^kness 
ergo non potest esse sola apparentia colorum ; dicendum of visual 
est quod sicut est sola apparentia colorum, sic est sola OI 
apparentia sensus et vivacitatis immutationis visus ; quo- 
niam hujusmodi imrnutatio non est nisi ex defectu visus, 
sicut videmus in exemplis. Quum enim in aestate de mane 
aliquis demittit caput ad terram, ut videat guttulas roris in 
summitatibus herbarum, si sit negligens in videndo et langui- 
dus, et semiclaudat oculos, videbit secundum apparentiam 
omnes colores iridis. Et similiter de circulo colorato circa 
candelam ; et similiter quando aliquis surgit de somno in 
aestate, habens oculos male apertos et vaporosos, et aspiciat 
ad aliquid foramen parvum per quod transit radius solan's, 
apparebunt ei colores ; et maxime eis qui habent debiles 
oculos et male vident a longe. Et ideo oportet quod appa- 
ritio sit propter defectum visus, et propter hoc est sola 
apparentia, et non veritas. Fortificatur autem haec apparitio, 
tanquam in loco iridis sit, propter hoc quod cito concurrit 
radius visualis cum catheto propter parvitatem stillicidiorum ; 
et ideo prope punctum reflexionis fit hujusmodi apparitio, et 
propter hoc in ipsa materia et loco iridis. 

Si vero dicatur, quod radii solares transeuntes per crystal- Prismatic 
lum faciunt colores veros et fixos, qui speciem faciunt et sunt h v U a S 
in ratione objecti ; dicendum est, quod aliud est hie et ibi. different 
Solum aspiciens facit iridem, nee est ibi nisi sola reflexio. 
Hie autem est causa naturalis, scilicet radius et lapis rugosus 
qui habet magnam superficiei diversitatem, ut secundum casum 
lucis diversitas colorum resultet. Et aspectus in illos facit 
hie adesse colores 2 , nam prius est color quam videatur hie, 
et a diversis videtur in eodem loco. Sed hie ex aspectu est 

1 Cf. Perspect. Pars iii. Dist. i. cap. a. 8 ad essentiam colorum, J. 



192 OPERIS MAJORIS PARS SEXTA. 

apparitio, et ideo non potest esse veritas sed sola apparentia. 
Et hoc est manifestum per superius dicta de pyramide visuali ; 
quae quurn cadit tota in locum pyramidis iridis, tune apparet 
tota iris secundum quantitatem ei possibilem juxta altitudinem 
et depressionem solis et juxta materiae dispositionem ; ita 
quod si sol sit in horizonte, et materia sit praeparata, apparet 
iris semicircularis vel major portio sphaerae, dummodo pyra- 
mis visualis tota cadat in locum pyramidis iridis. Quod si 
sol sit in horizonte et materia sit praeparata, sed pyramis 
visualis non, cadat tota in locum pyramidis iridis, tune solum 
apparebit de arcu iridis, quantum capit basis pyramidis visus 
de loco iridis ; ergo manifestum est quod iris non est nisi 
solum in conspectu. 



CAPITULUM IX. 

Each drop Deinde considerandum est quod iris est imago solis, et ad 
cloud re 1 -" 1 " ^ oc imaginandum debemus considerare sententiam Senecae in 
fleets its libro de iride, quoniam oportet ponere nubem suspensam in 

own image. . , . . . 

aere, et rorationem descendentem ab ea, cujus conus cadit m 
terram, et basis circularis attingit concavitatem nubis. Sunt 
ergo stillicidia infinita parvae quantitatis, et a quolibet fit 
reflexio sicut a sphaerico speculo, et quoniam sine intervallo 
descendunt, videntur ex distantia continuari, et ideo videtur 
imago solis continua et non multiplex secundum multitudi- 
nem stillicidiorum ; et similiter est in circulis coloratis per 
aspersionem. Et sic solvitur objectio quae posset fieri de 
multitudine imaginum. Sed de figura, quantitate et colore 
dubitatur; et dicendum est, quod specula sphaerica et maxime 
parva mutant quantitatem et figuram rei visae multis modis, 
et reddunt figuras monstruosas, et dissipant totam propor- 
tionem partium rei ab invicem, ut patet in perspectivis. Et 
dissipata figura et quantitate, etiam per consequens dissipatur 
ordinatio proprietatum, quae exigunt figuram et debitam 
quantitatem, et possunt colorem immutare, et de non colorato 
facere colorem apparere, et e converse. Et quia lux incorpo- 
rata in materia assimilatur colori, licet in veritate non sit color, 
ut nubes rarae videntur albae et spissae videntur nigrae 



SCIENTIA EXPERIMENTALIS. 193 

quando radii penetrant eas, sic potest hie de facili lux solis 
cadens ad hujusmodi specula ostendere quid simile colori, 
praecipue cum non sit nisi sola apparentia, ut dictum est. 



CAPITULUM X. 

Cum his considerandum est de diversitate colorum. Et Errors in 
omnes dicunt quod accidit ex diversitate nubis roridae, et Anstotle s 

* statements 

hoc habetur in textu Aristotelis vulgato, unde dicunt secun- due to 
dum quod materia spissior est, videtur esse nigrior ; et o^^had* 
secundum quod minus spissa, videtur esse color lazuli ; et translation, 
secundum quod minus spissa, videtur viridis esse ; et si minus, 
videtur vinosa, et rubea ; secundum quod adhuc minus, 
videtur esse glauca et subrubea ; et secundum quod rarior, 
videtur esse alba. Secundum quod ponitur exemplum Aris- 
totelis de flamma, quae propter raritatem et spissitudinem 
fumi terrestris apparet clara et rubea et nigra, et sic diversis 
modis. Scd istud nihil est, sicut patet per cxperientiam 
lapidis crystallini. Nam ibi generantur colores, et nulla est 
diversitas materiae in spissitudine et raritate, et tamen hie 
veri colores generantur. Et iterum, cum non sit verus color in 
iride, sed apparentia, non oportet ponere nisi causam appa- 
rentiae, vel apparentiam causae. Item per experientiam in 
rorationibus ex aspersione non accidit aliquid de his diversi- 
tatibus, nee in guttis roris in summitatibus herbarum ; ergo 
manifestum est, quod haec causa diversitatis falsa est. Et 
non est contra Aristotelem, quia multa alia falsa continentur 
in capitulo de iride, et alibi in translationibus vulgatis, sicut 
manifestum est per totam philosophiam Latinorum, si quis 
diversas translationes inquirat et Graecum ipsum, a quo 
transumptum est quod habent Latini. Verum non est 
sententia Aristotelis ubique translata, sed error fuit ex- 
emplarium l Graecorum et Arabicorum, vel potius vitium 
translatorum, quorum nullus perfecte scivit linguas nee 
scientias, ut praetactum est. 

Necesse autem est aliud mendacium quod in hoc capitulo 

f 

1 J. has interpretum. Cf. what is said on Aristotle's theory of the rainbow 
in vol. i. pp. 40 and 212-13. 

VOL. II. O 



194 OPERIS MAJORIS PARS SEXTA. 

de iride reperitur evacuari ; et ideo sic intelligendum est de 
hac falsitate jam evacuata. Et ne animus suspendatur, dico, 
quod idem est falsum quod habetur in textu vulgato, scilicet 
quod iris non causatur a luna nisi bis in quinquaginta annis. 
Nam quandocunque luna plena est, et non impeditur per 
nubem, et sit materia rorida in opposito ejus, potest iris 
apparere sicut per solem ; et hoc potest experientia cujuslibet 
probare, et probatum est per experientias certas. 

CAPITULUM XL 

The form De figura vero iridis est maxima difficultas. Nam aliqui 
of the bow aestimant quod debeat figurari sicut est basis pyramidis 
explained rorationis distillantis ; et hoc est impossibile. Nam in rora- 
refraction. tionibus ex aspersione, patet per experientiam, quod in globo 
rorationis irregularis figurae apparet figura iridis. Similiter 
illi 1 , qui dicunt iridem causari ex fractione, ut habeat figuram 
pyramidis assimilatae curvae superficiei pyramidis rotundae 
expansam in oppositum solis, propter quod figurae aestimatur 
secundum eos arcualis. Et quia conus praedictae pyramidis, 
ut dicunt, est prope terram, et ejus expansio est in oppositum 
solis, necesse est ut medietas illius figurae vel amplius cadat 
in superficiem terrae, et reliqua medietas vel minus cadat in 
oppositum solis 2 in nube. Sed istud reprobatur per hoc quod 
probatum est quod iris non potest generari per fractionem, 
quoniam in roratione aspersionis non possumus hujusmodi 
causam figurae dare. Dicunt enim quod radii prius franguntur 
in contiguitate aeris et nubis, et postea in contiguitate nubis 
et partis superioris ipsius rorationis, ut per has fractiones 
concurrant radii in parte inferiori rorationis et densiori; nam 
pars densior est inferior quia gravior. Ibi enim radii fracti 
sicut a cono pyramtdali se diffundunt non in pyramidem 
rotundam, ut dicunt, sed in figuram assimilatam curvae 
superficiei pyramidis rotundae 3 . Patet ergo quod per tres 

1 The sentence is not completed ; errant, or some such word must be under- 
stood. 

2 The twenty-one words from necesse est to oppositum solis are omitted 
in J. 

3 It is not quite clear what figure is meant ; apparently a cone with elliptic 



SCIENTIA EXPERIMENTALIS. 195 

fractiones veniunt ad hanc figuram. Sed non possunt esse 
tres in aspersione facta in radiis, sed una tantum ; et tamen 
eadem figura accidit sicut in coelo ; quapropter non est causa 
hujusmodi fractionis. 

Postremo l , quare non dabunt pyramidem rotundam, sed Circular 



figuram assimilatam curvae superficiei pyramidis rotundae ? b ^ c 
non enim secundum legem fractionis erit hoc, quia fractio 
pyramidem rotundam habet facere regularem, quia fractio 
omnium radiorum cadentium in unam circulationem corporis 
sphaerici est ad angulos aequales, et ideo non incurvabitur 
magis in una parte quam in altera, et erit omnino regularis 
figurae et uniformis. Nee a roratione potest esse haec cur- 
vitas, quia roratio non est talis figurae, sed est globus ex 
stillicidiis infinitis compositus pyramidalis figurae rotundae 
secundum eos, et ideo non est ratio illius figurationis per 
hunc modum. 

Quaerenda 2 est igitur alia ratio ; et potest dici quod necesse 
est quod sit in figura arcuali circulari. Nam secundum diversi- 
tatem situs rei respectu lucis apparet diversus color, ut in collo 
columbae. Cum igitur idem color in uno circulo iridis apparet 

base. Bacon sometimes tries to popularize his scientific language, for the 
benefit it may be supposed of the Pope to whom he was writing. 

1 J. has fractionis postremae. O. has postremo, which begins a new 
argument. 

a The reasoning in this paragraph is a remarkable combination of observa- 
tion and inference. The colours in the bow do not shift like those on the dove's 
neck. In the case of the dove, this shifting of colour is caused by varying 
incidence of light. In the case of the bow, therefore, the permanence of each 
colour throughout the whole arch indicates that the incident and reflected 
angles are constant. Therefore all parts of the bow must be similarly situated 
with regard to the eye and the sun. But from this it follows that the bow must 
be of circular form. 

The question raised in the succeeding paragraph is one that admitted of no 
solution till Snell and Descartes had discovered that the direction of the re- 
fracted ray varied not with the angle of incidence but with the sine of the angle 
of incidence. Applying this law to the rainbow Descartes ' showed that the 
rays which, after two refractions and a reflection, come to the eye at an angle of 
about forty-one degrees with their original direction, are far more dense than those 
in any other position. He showed also that the existence and position of the 
secondary bow resulted from the same laws.' See Descartes, Afe'teores, Discours 
viii; and Whewell, Hist, of Induct. Sciences, vol. ii. p. 277 (ed. 1857). Bacon's 
attempt to explain the facts is of course a failure, as every other attempt must 
have been till the ' law of sines ' was discovered. 

O 2 



196 OPERIS MAJORIS PARS SEXTA. 

ab extremitate una ad alteram, oportet quod eundem situm 
habeant omnes partes respectu radii Solaris et respectu oculi. 
Sed talis situs identitatis non potest esse nisi in circulari 
figura propter aequalem partium declinationem. Et etiam 
in vapore sphaerico possunt signari duo genera circulorum. 
Unum est transiens per polos, ut sunt coluri in sphaera ; aliud 
est aliquod de aequidistantibus intersecantibus istos coluros 
ex transverso. Circulatio vero coluri absconditur semper ex 
distantia, quia non habet eundem situm respectu oculi in 
extremitatibus et in medio, sed aequidistantes bene apparent 
in sua circulatione, propter aequalem situm respectu oculi, ut 
dictum est in Perspectiva de luna. Cum igitur circulus iridis 
fit de aequidistantibus, poterit in sua circulatione apparere. 
Why the Sed si objiciatur contra hoc, quod non solum coloraretur in 
tained sur" gibbositate sua arcus basis pyramidis sed alibi in superficie 
face is not per totum, sicut luna plena tota illuminatur in parte nobis 

coloured. ' . , _ . 

objecta, et ideo tota superficies basis quae est super terrain, 
coloraretur ; ad hoc potest dici differenter, quod stillicidia non 
sunt ubique a quibus reflectuntur radii ad oculos ad angulos 
aequales angulo incidentiae. Hoc enim non est nisi in situ 
circuli, sicut apparet in reflexionibus et fractionibus speculi 
concavi et aliorum ; et ideo cum circulationes quatuor vel 
quinque iridis possunt esse in stillicidiis a quibus fiunt re- 
flexiones in visum ad angulos aequales angulo incidentiae, 
potest color generari in eis, et impressio iridis apparere. 

CAPITULUM XII. 

Thus, the Aliqui vero aestimabant, quod nubes rorida esset colorata 

ismit 01 P er totum, quia in omnibus stillicidiis est reflexio, et iris ex 

coloured, reflexione causatur. Item quia secundum numerum videntium 

et diversitatem situs ejusdem videntis apparet iris ubique. 

Sed dicendum est ad primum, quod ubique est aptitudo ut 

fiat iris, sed actualiter non est nisi in stillicidiis a quibus 

reflexio venit ad oculum ; quia apparentia colorum sola est, 

quae apparentia venit ex fantasia et deceptione visus, ut dictum 

est. Et ideo nusquam in nube rorida est colons veritas, nee 

apparentia nisi in stillicidiis a quibus fit ad visum reflexio. 



SCIENTIA EXPERIMENTALIS. 197 

Sed ab omni stillicidio non fit reflexio in eodem tempore, 
dum oculus est in uno loco, propter aequalitatem angulorum 
incidentiae et reflexionis. Ad secundum dicendum, quod 
colores ubique apparere possumus imaginari ex duabus causis, 
uno modo quod color esset fixus, sicut in aliis rebus; et 
faceret speciem a se ad oculum, et tune ubique esset, et sic 
ubicunque essent aspersiones, videret colorem. Sed sic non 
est hie, quia non est verus color, sed solum ex visus fantasia ; 
et ideo causa apparentiae est solius visus erroneum judicium, 
et ideo non apparet nisi in loco a quo ad oculum fit reflexio ; et 
ex hac causa, non prima, mutatur secundum mutationem 
videntis. 

Quinque vero sunt colores principales, ut albedo, glaucitas, Enumera- 
rubedo, viriditas, et nigredo. Rubeus enim aequidistat ab ^"UTS 
extremis, et habet unum medium respectu albi, et aliud re- 
spectu nigri. Quum enim Aristoteles dicit in Sensu et Sensato 
septem esse colores. hoc est verum dividendo glaucum in 
plures gradus, ut caeruleum et puniceum, et similiter divi- 
dendo viriditatem in gradus diversos ; sed quinque principales 
colores sunt per naturam distincti. Nam quinarius est melior 
numeris omnibus, ut Aristoteles dicit libro Secretorum, et 
hoc quantum ad numerum certitudinaliter distinguendum ; 
licet quantum ad proprietatem naturalem in quolibet repertam 
ternarius est melior. Nam hunc extrahimus a natura rerum, 
ut Aristoteles dicit primo Coeli et Mundi, quia in omni re 
trinitas consistit, ut ibi docet, tarn in Creatore quam in 
creatura. Et quia numerus quinarius res certius distinguit 
et melius, ut dictum est, ideo natura magis intendit quinque 
colores. Et ideo isti quinque colores sunt in iride, magis 
quam alii, ex ordinatione communi naturae operantis et in- 
tendentis quod melius est. Color quidem lazuli, quern vocant 
coelestem, niger est cum l quadam splendoris suavitate, et ideo 
sub nigro computatur. 

Et aestimatur ab expertis quod isti colores causantur ab Their con- 
humoribus et tunicis oculi ; isti enim sunt colores tantum ^Ithocula 
apparentes, et oculi partes habent aliquid de natura colorum structures, 
licet debiliter, secundum quorum esse apparent colores in 

1 in quadam, J. 



198 OPERIS MAJORIS PARS SEXTA. 

iride. Et quinque sunt corpora in oculo, scilicet tres humores, 
et duae tunicae, scilicet uvea et cornea ; consolidativa quidem 
nihil operatur ad visionem ; et ideo quinque col'ores apparent 
secundum proprietates eorum. Et quandoque 1 ilia corpora non 
habent distinctos colores. Nam in oculis diversorum variantur, 
et apparent irides diversae aliter et aliter variari in eadem hora, 
etiam in diversis temporibus, secundum quod aer inter ipsum 
et iridem in dispositione sua secundum lucidum et obscurum 
variatur. Signum autem quod colores iridis possunt apparere 
per oculum, est quod lapide hexagono posito ad oculum in loco 
tenebroso fiunt hujusmodi colores, et ideo similiter in materia 
apta in loco tenebroso in nube possunt saltern apparere. 
Haloes. Et juxta jam dicta patet facilius causa coronae, et similiter 

impressionis apparentis in figura recta, quam Seneca vocat 
virgam,et Aristoteles perpendicularem; istae enim impressiones 
sunt coloratae et non aliae. Dicit igitur Seneca 2 , si vaporem 
erexeris, virga est ; si incurves in portione circuli, iris est ; si in 
completum circulum, corona est ; quam Aristoteles vocat cir- 
culum circa solem et lunam, et Halo et Halaleti. Et aliam 
differentiam 3 assignant, quod iris generatur in opposito solis, 
virga a latere, corona sub sole. Sed quae de circulo et corona 
dicta sunt possunt dici sine calumnia 4 . De perpendiculari 
tamen et virga aliud est. Nam non est nisi portio parva 
coronae, quae ex distantia superflua videtur esse linea recta, 
Attempt at quum materia deficit ad ejus complementum. Globus autem 
tion. an vaporis grossi aliquando concurrit in directum solis sub eo, 
scilicet qui est densior acre, et tamen non est superfluae densi- 
tatis sed proportionatae ad hujusmodi impressionem. Dico 

1 quoniam, J. 

2 See De Sensu et Sensilt, cap. 4. The passage is curious from the attempt 
made to correlate savours with colours. 'Enrd jdp dutyoTtpcw (iSr), av TIS riOrj, 
waircp fvXoyov, rb (paiov fA6\av TI clvcu' \ditfrai yap TO avQbv nlv rov \(VKOV elvat 
uffirep TO \iirapbv rov y\vKeos, TO (poivucovv ot real a\ovpyov Kal irpdaivov Kal Kvavovv 
fj.fTav rov \fVKOv KOI fj.\avos, rd 8' a\\a fjuKra etc TOVTOJV. Cf. Meteorol. i. 5, and 
iii. 2, 4, 5. In the latter passage the bow, both inner and outer, is described 
as three-coloured, the colours of the outer bow being fainter and following the 
reverse order of the inner. 

3 J. has doctrinam for differentiam. 

* The sentence ends here. J. confuses the meaning by carrying it on, as in 
many other passages too numerous to mention. 



SCIENTIA EXPERIMENTALIS. 199 

ergo quod cum vapor ille sit densior acre, et sit quasi 
sphaericae figurae, quae aequidistat terrae quantum potest 
propter naturam gravis, radii omnes exeuntes a puncto o l 
praeter perpendicularem o d franguntur in superficie vaporis 
inter incessum rectum et perpendicularem ducendam a loco 
fractionis, et omnes qui cadent in una circulatione circa axem 
ilium franguntur ad angulos aequales, quia anguli incidentiae 
omnes sunt aequales, sicut a et /, et anguli fractionum intra 
corpus sunt aequales, et sic de omnibus angulis radiorum 
cadentium in circumferentia, quae transit per puncta a g f, et 
eodem modo radii qui cadunt in circumferentia, quae transit 
per b g, omnes franguntur ad angulos aequales, quia incidunt 
ad aequales, sicut manifestum est per demonstrationem 
geometricam. Radii ergo unius circulationis ut o a et <?/et 
omnes qui in circumferentia transeunt per a et /, cadunt 
et vadunt post fractionem in corpore vaporis aequidistantis. 
Deinde quum ad concavitatem vaporis occurrit aer, quod 
est corpus subtilius, franguntur declinando a perpendiculari 
ducenda a loco fractionis, et concurrunt necessario ad punctum 
unum ut in o. Et similiter est de illis qui cadunt in alia cir- 
culatione, ut o b et eg, et sunt in eadem circumferentia conter- 
minales, et concurrunt per secundam fractionem ad punctum 
remotius ut in d, quia radii cadentes in circulatione majori 
concurrunt in punctum remotius. Et sic de aliis cadentibus in 
aliis circumferentiis semper verum est quod omnes radii unius 
circulationis cadent in unum punctum diversum a puncto, 
a quo concurrunt radii aliarum circulationum. Et sicut radii 
unius circulationis stant in introitu vaporis in figura circulari 
super eum, sic quando exeunt, fiunt a basi circulari, et con- 
currunt in unum punctum pyramidis ; nam lumen hoc totum, 
quod pertransit vaporem veniens ab uno puncto solis fractum 
in radiis infinitis est quasi una columna rotunda, et habet 
figuram circularem in utraque extremitate, dum est in vapore, 
sed postquam exivit vapores declinantur radii in corpus 
pyramidale, cujus basis est extremitas lucis columnaris, et 



1 No figure is given for this theorem in either D. or O. which makes it difficult 
to follow the reasoning. With the punctuation used in J., it is impossible. 



200 OPERIS MAJORIS PARS SEXTA. 

conus cadit in terram. Si igitur oculus 1 conum recipiat unius 
pyramidis, videbit basim illius pyramidis, et quia ille vapor 
densior est tanta densitate ut sit visibilis, praecipue cum 
habeat in se lumen potest videri infra bases pyramidis, et ideo 
in circulari. 

Further Sed sicut experientiae multae requiruntur ad certifkationem 

^needed ' 1T ' 1 ^' 1S ) et ^ e c l re et de figura, sic est hie, ubi considerandum 
on this est quod radii possunt dupliciter intelligi, vel scilicet venientes 
ab uno puncto et in unum circulum in vapore qui concurrunt 
ad conum unius pyramidis ; et alii qui ab eodem puncto et in 
alium circulum cadunt faciunt 2 aliam pyramidem, et sic de 
aliis ; sed coni omnium illarum pyramidum cadunt in axem et 
perpendicularem venientes a puncto illo, a quo veniunt radii 
fracti, et pyramides fiunt curtae 3 , nee transeunt ad puncta 
concursus propter objectum aspicientis, et ideo nullus videbit 
per illas pyramides curtas. Quare si plures aspiciant coronam, 
oportet unum eligi ex duobus, vel quod ab aliis punctis solis 
veniant radii frangendi in pyramidem, ita quod ad singulos 
aspicientes radii veniant a singulis punctis solis, vel quod 
a basi pyramidis unius, cujus conus cadit in oculum aspicientis 
unius, veniant ad alios aspicientes pyramides aliae quae 
fiunt ex radiis accidentalibus ; ut basis pyramidis principals 
quae venit ad oculum unius videatur ab aliis per pyramidem 
accidentalem, sicut illi qui sunt in angulo domus vident per 
radios accidentales lumen incidens per fenestram. Sed hoc 
secundum non potest stare, quia judicium per radios princi- 
pales et accidentales non potest esse aequale, sed aspicientes 
simul coronam judicant aequaliter. Item quilibet judicat 
solem esse centrum coronae ; ergo quilibet videt solem, sed 
radii accidentales non ducunt visum in rem, sed in speciem, ut 
exiens in angulo domus non potest videre solem, licet videat 
radium cadentem per foramen. Manifestum est ergo quod 
ad oculum cujuslibet venit una pyramis, cujus radii veniunt 
a puncto solis determinato, ita quod ab uno puncto ad urium 
oculum veniant radii, et ad alium oculum ab alio, et ad 
tertium a tertio. 

1 Omitted in O. but given by U. 2 Sic O. J. has ut faciant. 

3 Not curvae, as in J. 



SCIENTIA EXPERIMENTALIS. 201 

Sed haec omnia docet experientia, sicut de iride. Unde Scientific 
argumenta non certificant haec, sed grandes experientiae per "SfJJ^ha 
instrumenta perquiruntur, et per varia necessaria ; et ideo reasoning 

. . must 

nullus sermo in his potest certificare ; totum enim dependet decide. 
ab experientia. Et propter hoc non reputo me attigisse hie 
plenam veritatem ; quia nondum expertus sum omnia quae sunt 
hie necessaria, et quia in hoc opere procedo via persuasionis, 
et ostensionis 1 quae oporteat requiri in studio sapientiae, et 
non perviam componendi scripta de ea. Et ideo non pertinet 
ad me hac hora dare certificationem impossibilem, sed sub 
forma persuadendi de studio sapientiae pertransire. 

De circulo vero circa candelam aestimatur quod sit 
a vaporibus resolutis a cibis et potibus in mensa ; vel quando 
aer humidus est potest apparere, aut in vaporibus oculi 
humidi generatur distans a candela. Sic igitur quilibet 
sapiens de facili recipiet quod experientia certificat quaestiones 
circa has res, et non argumentum. Sed nunc transeo ad 
secundam praerogativam istius scientiae experimentalis 2 . 

1 This and the preceding thirteen words omitted in J. This passage is of 
great importance as indicating the purpose and the limitations of the Opus 
Majus. 

a The foregoing chapters must be judged partly as a piece of scientific research, 
partly as a method ; as an illustration that is of Roger Bacon's first prerogative, the 
confirmation of mathematical reasoning by experiment and observation. It will 
be noted that these last words are used in the widest sense ; being made appli- 
cable, as the first chapter shows, to the drawing of a geometrical diagram : 
an extension of ordinary use which reminds us of the opening sentences of 
Wattis' Arithtnefica Infinitorutn, in which the inductive method is frankly applied 
to the investigation of series. 

Bacon was led by his method to some sound results. He begins with a col- 
lection of phenomena, colours in crystals or half-polished surfaces, in spray 
from a mill-wheel, or from an oar when lit by the sun, and the like, which, as 
Whewell says, ' are almost all examples of the same kind as the phenomena 
under consideration.' He combines astronomical theory with astronomical 
observation in explaining the connexion between the altitude of the bow and 
that of the Sun. In his proof that the centre of the bow, of the eye, and of the 
Sun are always in one straight line the union of theory with observation is 
equally marked. The conclusion that each observer sees a distinct rainbow is 
clearly drawn. Not less striking is his discussion of the form of the rainbow ; 
which was pushed as far towards the truth as was possible at a time when the 
law of variation in the angles of refraction was still undiscovered. 

With regard to the colours of the rainbow, and indeed with regard to colour 
in general, he shared the ignorance, not of his own time only, but of the three 



202 OPERIS MAJORIS PARS SEXTA. 

Capitulum de secunda praerogativa scientiae experimen- 
talis. 

Definition Haec autem est quod 1 veritates magnificas in terminis 
pre S ro C ga- d a ^ arum scientiarum, in quas per nullam viam possunt illae 
tive. scientiae, haec sola scientiarum domina speculativarum potest 

dare; unde hae veritates non sunt de primarum substantia, 
sed penitus extra eas, licet sint in terminis earum, qu nee 
s/nt conclusiones 2 ibi, nee principia. Et possunt poni exempla 
manifesta de his ; sed in istis omnibus quae sequuntur, non 
oportet hominem inexpertum quaerere rationem ut primo 
intelligat, hanc enim nunquam habebit nisi prittshabeat 
experientiam ;^ unde oportet primo credulitatem fieri, donee 
secundo sequ/tur experientia, ut tertio ratio comitetur. Si 
enim inexpertus magnetem trahere ferrum, nee audiens ab 
aliis, quod trahat, quaerat rationem, ante experientiam nun- 
quam inveniet. Et ideo in principio debet credere his qui 
experti sunt, vel qui ab expertis fideliter habuerunt, nee debet 
reprobare veritatem propter hoc, quod earn ignorat, et quia 
ad earn non habet argumentum. Recitabo igitur ea, quae 
per experientiam teneo esse probata 3 . 

EXEMPLUM I. 

Astrolabe Mathematica bene producere potest astrolabium sphaeri- 
moved by cum m q uo describuntur quaecunque de coelo necessaria 

the revolu- 
tion of the sunt hommi, secundum longitudmes et latitudmes certas, tarn 
heavens. ^ e c j rcu ii s q uam d e stellis juxta artificium Ptolemaei in octavo 
Almagesti, juxta quod dixi per quandam similitudinem, sed 
non tamen omnino per artificium illud, oportet enim plus 

centuries and a half that followed, till Descartes initiated the analysis of white 
light into the spectrum (Me'teores, Discours huitieme). 

1 Haec . . . quod omitted in J. 

2 J. has quaestiones, as in several other passages. 

3 The second prerogative corresponds to the class of cases in which deductive 
reasoning, while not excluded, holds yet a position subordinated to experiment. 
An apt illustration of it is afforded by the whole career of the great physicist 
Faraday, who, while not denying the value of mathematical reasoning in his 
electrical researches, yet made no personal effort to acquire the use of this 
instrument, feeling, as he used to say, that it would withdraw him from his 
experiments. 



SCIENTIA EXPERIMENTALIS. 203 

esse opens. Sed quod hoc corpus sic factum moveatur 
naturaliter motu diurno, non est in potestate mathematicae. 
Experimentator autem perfectus potest considerare vias hujus 
motus, excitatus ad eas considerandas per multas res quae 
sequuntur motum coelestium, ut sunt primo tria elementa, 
quae rotantur circulariter per influentiam coelestem, sicut 
dicit Alpharagius in libro de Motibus Coelestibus, et Averroes 
in primo Coeli et Mundi ; deinde cometae, maria, et flumina 
fluentia, medullae et cerebella et morborum materiae. 
Herbae etiam in partibus suis multum aperiunt se et claudunt 
secundum solis motum. Et multa talia inveniuntur quae 
secundum motum localem totius vel partium moventur motu 
coeli. Sapiens igitur excitatur per considerationem hujus- 
modi rerum similem in parte illi quod intendit, ut ad illud 
perveniat aliquando. Et tune thesaurum unius regis valeret 
hoc instrumentum et cessarent instrumenta astronomiae, et 
horologia, et esset pulcherrimum spectaculum sapientiae. Sed 
pauci de tanto miraculo et similibus in mathematicae terminis 
praeclare et utiliter scirent cogitare l . 

1 A copy of Ptolemy's astrolabe is given on the title-page of Raima's edition 
of the Syntaxis. For the remarkable conception of a globe revolving with 
the daily revolution of the sky, moved, not by mechanical appliances, but by 
magnetic force, Bacon was indebted to the remarkable and almost unknown 
genius to whom he so often confesses his obligations, Peter Peregrinus, of 
Maricourt (see biographical remarks in the Introduction). In Gilbert's 
work De Magnete, Magneticisque corporibus et de magno Magnete Tellure (trans- 
lated by Mottelay, 1893), many references to Peter Peregrinus will be found. 
' The manner,' says Sir Kenelm Digby, ' in which this great man (Gilbert) 
arrived to discover so much of magnetical philosophy .... was by forming a 
little loadstone into the shape of the earth ' (Treatise of Bodies, quoted on 
p. xviii of Mottelay's edition). For the initial step in his investigations, the mode 
of finding the poles in this spherical magnet, Gilbert was undoubtedly indebted 
to Peter Peregrinus. Of this any reader of Gilbert's work may convince him- 
self by comparing lib. i. cap. 3 of Gilbert's work with the only known work of 
Roger Bacon's friend, his letter to a certain Sygerus, or Sygerius, which was 
printed at Augsburg in 1558. (The copy in the Brit. Mus. has marginal notes 
by John Dee, some of which refer to the connexion of Peter Peregrinus with 
Bacon.) 

The connexion of magnetic force with the rotatory movement of the earth 
was no unreasonable hypothesis ; and was not so regarded by Gilbert. (See 
p. 332 of Mottelay's ed.) 



20 4 



OPERIS MAJORIS PARS SEXTA. 



Prolonga- 
tion of 
human life 



Rules of 
Hygiene 
neglected. 



EXEMPLUM II. 

Potest vero aliud exemplum poni in terminis medicinae, 
et est de prolongatione vitae humanae, ubi ars medicinalis 
remedium non habet nisi regimen sanitatis. Est autem 
ulterior longae vitae extensio possibilis. A principio mundi 
fuit magna * prolongatio vitae, sed nunc 2 abbreviata est ultra 
modum. Causam autem hujus prolongationis et abbreviationis 
aestimaverunt multi esse a parte coeli. Nam aestimaverunt 
quod coeli dispositio fuerit optima a principio, et mundo 
senescente omnia tabescunt, aestimantes Stellas fuisse creatas 
in locis convenientioribus, in quibus stellae suas habent 
dignitates, quae vocantur domus, exaltatio, triplicitas, facies 
et terminus, et in meliori proportione earum ad invicem 
secundum diversitatem aspectuum 3 vel projectionem radiorum 
invisibilem, et quod ab illo statu paulatim recesserunt, et 
secundum hunc recessum ponunt vitae decurtationem usque 
ad aliquem terminum fixum, in quo est status. Sed hoc 
habet multas contradictiones et difficultates, de quibus est 
modo dicendum. 

Et sive hoc fuerit verum sive non, necesse est aliam causam 
assignari, quae nobis prompta est et plana, cui contradici non 
potest, quam scimus per experientiam. Et ideo circa illam 
negotiandum est, ut appareat mirabilis et ineffabilis utilitas 
et magnificentia Scientiae Experimentalis, et aperiatur via ad 
maximum secretum secretorum, quod Aristoteles occultavit 
in libro de Regimine Vitae 4 . Cum enim regimen sanitatis 
debeat esse in cibo et potu, somno et vigilia, motu et quiete, 
evacuatione et retentione, aeris dispositione, et passionibus 
animi; ut haec in debito temperamento habeantur ab infantia; 
de his temperandis nullus homo vult curare, etiam nee medici, 
quia nos videmus quod de millenario medicorum vix erit unus 
qui saltern leviter curabit. Et rarissime accidit quod aliquis 
curat sufficienter, et hoc nunquam accidit in juventute, sed 
aliquando inter tria millia unus 6 cogitat de his, quum senescit 



1 longa, J. 

3 aspicientium, J. 



2 nee, J. 

4 See note on vol. i. p. 10. 



aliquis, J. 



SCIENTIA EXPERIMENTAL^. 205 

et tendit ad mortem, tune enim timet sibi et cogitat ut valet. 
Sed tune non potest apponere remedium propter debilitatcm 
virium et sensus et propter experientiae defectum. Et ideo 
patres corrumpuntur, et generant filios corruptos, et habentes 
dispositionem ad mortis festinationem. Et deinde per defec- 
tum regiminis filii corrumpunt seipsos, et sic films filii habet 
dispositionem malam duplicem, et tertio seipsum corrumpit 
propter defectum regiminis. Et sic currit de patre in filios 
corruptio complexionis, usquequo festinatio facta sit ultimata, 
sicut accidit his temporibus. 

Et non solum haec causa accidentalis invenitur, sed alia 
quae consistit in defectu regiminis morum. Peccata enim 
debilitant vires animae, ita quod impotens est ad corporis 
regimen naturale ; et ideo debilitantur vires corporis, et festinat 
ad mortem ; et haec corruptio currit a patre ad filium, et sic 
ulterius. Et ideo oportuit propter has duas causas naturales, 
quod longaevitas hominis non servaret ordinem naturalem a 
principio ; sed propter has duas causas abbreviata est longae- 
vitas hominis contra naturam. Praeterea certis experimentis 
probatum est, quod ista festinatio nimia est retardata pluries, 
et longaevitas prolongata per multos annos per experientias 
secretas ; et multi hoc scribunt auctores. Propter quod oportet 
quod sit haec nimia festinatio accidentalis, habens remedium 
possibile. 

Postquam vero ostensum est, quod causa hujusmodi 
festinationis est accidentalis, et ideo quod remedium sit 
possibile, nunc redeo ad hoc exemplum quod volui in terminis 
medicinae declarare, in quo potestas artis medicinalis non 
habet unde compleat. Sed ars experimentalis supplet de- 
fectum medicinae in hac parte. Non enim potest ars medi- 
cinalis nisi dare regimen sanitatis sufficiens secundum omnes 
aetates. Quamvis enim de sufficient regimine senum insuffi- 
cienter locuti sunt auctores noti, hoc tamen fuit arti medicinae 
possibile. Et hoc regimen consistit in temperato usu cibi 
et potus, motus et quietis, somni et vigiliae, evacuationis et 
retentionis, aeris et passionum animae. Quod si a nativitate 
homo haberet sufficiens regimen Usque ad finem vitae, tune 
veniret ad terminum vitae quern Deus et natura constituerunt, 



206 OPERIS MAJORIS PARS SEXTA. 

secundum possibilitatem regiminis sufficientis. Sed quia 
impossibile est quod hoc regimen servetur ab aliquo, et pauci 
immo etiam quasi nullus a juventute curat de hoc regimine, et 
paucissimi senes servant hoc regimen ut possibile est, ideo 
oportet quod veniant accidentia senectutis ante senectutem et 
senium, scilicet in tempore consistendi, quae est aetas pulchri- 
tudinis et fortitudinis humanae, quae his temporibus non durat 
ultra quadraginta quinque vel quinquaginta annos. 
Failure of Et haec omnia accidentia senectutis et senii sunt canities, 
^dealing" palliditas, cutis corrugatio, multitude mucilaginis, excreatus 
with old putridus, lippitudo oculorum, et universalis laesio organorum 
sensibilium, diminutio sanguinis et spirituum, debilitas motus 
et anhelitus et totius corporis, defectus virium animae tarn 
animalium quam naturalium, insomnietas, ira, et inquietatio 
animi, et oblivio, de qua dicit Haly 1 rcgalis, quod senectus 
est domus oblivionis : et Plato, quod est mater lethargiae. 
Et propter defectum regiminis sanitatis haec accidentia omnia 
et plura alia veniunt hominibus in aestate consistendi, scilicet 
secundum majus et minus : et secundum quod melius et pejus 
se rexerint homines in sanitate, et secundum quod sunt 
melioris et fortioris complexionis et secundum quod melius 
vel pejus rexerunt se in moribus. Sed ars medicinae non dat 
remedia contra istam corruptionem quae venit ex impotentia 
et defectu regiminis, sicut sciunt omnes medici in sua arte 
experti, cum tamen fateantur medicinae auctores quod re- 
media possibilia sunt, sed non decent. Haec enim remedia 
semper fuerunt occultata non solum a medicis, sed a vulgo 
sapientium omni, et solum manifestata maxime notis, quos 

1 The reference is to the "work called ' Liber totius medicinae necessaria 
continens quem sapientissimus Haly films Abbas discipulus Abimeker filii Moysi 
filii Seiar edidit regique inscripsit unde et regalis dispositionis nomen assumpsit' ; 
translated from Arabic at Antioch, A. D. 1127, by Stephen his disciple. It was 
printed at Frankfurt in 1523. The passage referred to is in Pars II, lib. i. cap. 
24, De regimine senum. The rules for diet, exercise, and general management 
of health there given are extremely sensible, and quite in accordance with the 
best modern practice. 

Whether this Haly (or Ali) is identical with the Haly spoken of, vol. i. p. 389, 
and elsewhere, as a commentator on the Centilogium of Ptolemy, does not 
seem certain ; but it is probable. Bacon's treatise, De reiardandis senectutis 
accidentibus (edited at Oxford by John Williams in 1590), is, as he says himself 
in the course of this treatise, largely indebted to Haly's work. 



SCIENTIA EXPERIMENTALIS. 207 

Aristoteles tangit primo Topicorum in dictione probabilis. 
Et non solum sunt remedia possibilia contra passiones senec- 
tutis venientes in tempore consistendi et ante tempus senec- 
tutis, sed etiam si regimen senectutis esset completum,possunt 
adhuc passiones senectutis et senii retardari, ne l statim suo 
tempore venirent, et cum venerint possunt mitigari et tem- 
perari, ut sic turn per retardationem turn per mitigationem 
eorum, prolongetur vita ultra terminum qui secundum regimen 
plenum senectutis consistit in dictis sex articulis. Et alius est 
terminus ulterior, qui positus est a Deo et a natura, secundum 
proprietatem remediorum retardantium accidentia senectutis 
et senii et mitigantium malitiam eorum, et primus terminus 
transgredi 2 potest, sed secundus non. 

Et propter hos duos terminos dicit Scriptura pluraliter, Agents by 
Constituisti terminos ejus, qui praeteriri non potuerunt : J[ m ^ s of e 
impossibile enim est ultimum terminum praeteriri, sed tamen life can be 
prior pertransiri potest, licet raro pertranseatur ; sed secundus el 
non potest. Regimen ergo sanitatis sufficiens, quantum homo 
possit habere, prolongaret vitam ultra communem terminum 
vivendi accidentalem, quern homo propter stultitiam suam 
sibi non servat ; et sic vixerunt aliqui per multos annos 
ultra communem statum vivendi. Sed regimen speciale per 
remedia retardantia dictum communem statum quern ars 
regendi sanitatem non transgreditur, potest longe plus vitam 
prolongare. Et quod sit possibile patet per Dioscoridem, qui 
dicit, possibile est quod sit medicina aliqua, quae prohibeat 
hominem a velocitate senectutis et frigore et siccitate mem- 
brorum, ut per illud elongetur vita hominis. Et hoc vult 
Haly supra Tegni 3 circa finem. Et dicit iterum, Illi qui vixe- 
runt diu usi sunt medicinis quibus elongata est vita eorum. 
Et de hujusmodi Avicenna in secundo Causarum dicit sic, 
Est medicina quae ponit et dividit omnem complexionem ad 
partem quam meretur. Sed auctores medicinae non dederunt 
medicinas istas, nee in libris eorum scriptae sunt, solum artem 

1 From ne to temperari, omitted in J. 

3 We should expect transiri or praeteriri. 

8 This word comes from the Latin version of the Arabic version of Galen's 
word Tix v n- As in the word Almagesti, the last letter represents the Greek rj. 
Both words are used as indeclinables. 



208 OPERIS MAJORIS PARS SEXTA. 

regiminis sanitatis attendentes ; et hoc non ut oportet suffi- 
cienter de senibus et senioribus, [ut] est jam dictum. Sed 
sapientes dediti experimental! scientiae de his excogitaverunt, 
non solum moti propter utilitatem, sed excitati per brutorum 
animalium industriam, quae multis modis obviant festinationi 
moriendi, ut cervus et aquila et serpens, et multa alia suam 
vitam prolongantia per industriam naturalem, sicut auctores 
scribunt et experientia docuit. Quorum exemplis excitati 
crediderunt, quod Deus ipse brutis hoc concessit ad instruc- 
tionem hominis mortalis. Et ideo insidiati sunt animalibus 
brutis ut scirent vires herbarum et lapidum et metallorum 
et aliarum rerum, quibus sua corpora rectificabant multis 
modis tanquam miraculosis, sicut ex libris Plinii, Solini, 
Avicennae de Animalibus, et Tullii de Natura Divina. ex 
philosophia Artephii, et libris aliis et auctoribus variis, cer- 
tissime colligitur, et experti sunt multi. Nam Parisius nuper 
fuit unus sapiens, qui serpentes quaesivit et unum accepit et 
scidit eum in parva frusta, nisi quod pellis ventris, super quam 
reperet 1 , remansit integra, et iste serpens repebat ut poterat ad 
herbam quandam, cujus tactu statim sanabatur. Et experi- 
mentator collegit herbam admirandae viriditatis. Et quia 
potest humana ratio supra omnem prudentiam bestialem, 
ideo sic excitati per exempla brutorum excogitaverunt vias 
meliores et majores. 

The Et praecipue haec sapientia mundo concessa est per primos, 

knevTof scilicet per Adam et filios ejus, qui receperunt ab ipso Deo 
these. specialem cognitionem in hac parte, quatenus vitam suam 
longius protenderent. Sic videndum est per Aristotelem in 
libro Secretorum, ubi dicit quod Deus excelsus et gloriosus 
ordinavit modum et remedium ad temperantiam humorum 
et conservationem sanitatis, et ad plura adquirenda scilicet 
ad obviandum passion ibus senectutis et ad retardandum eas, 
et mitigandum hujusmodi; et revelavit ea sanctis et prophetis 
suis, et quibusdam aliis, sicut patriarchis, quos praeelegit et 
illustravit spiritu divinae sapientiae, &c. Et infra dicit 2 quod 
est medicina, quae vocatur gloria ineffabilis et thesaurus 
philosophorum, quae totum corpus humanum rectificat ad 

1 J. repit. a J. has infudit. 



SCIENTIA EXPERIMENTALIS. 209 

plenum, quae dicitur inventa ab Adam vel ab Enoch, habita 
per visionem, sicut ipsemet refert, licet non fuerit certificatum 
ad plenum, quis eorum earn primo perceperit. Sed haec et 
hujusmodi secretorum secretissima semper fuerunt occultata 
a vulgo philosophantium, et maxime postquam homines 
coeperunt abuti sapientia, disponentes ad malum quod Deus 
in salutem hominum et utilitatem plenam concessit. 

Horum autem exempla scribuntur multa. Artephius, qui 
omnes regiones orientis peragravit propter sapientiam in- 
quirendam, Tantalum magistrum regis Indiae invenit in aureo 
throno sedentem, de natura et motibus coelestibus docentem, 
cui Artephio idem Tantalus humiliavit se in discipulum 1 , fertur 
in libro suae philosophiae vixisse multis annorum centenariis 
per secretas experientias. Verum 2 et Plinius vicesimo secundo 
libro Naturalis Historiae coram Octaviano Augusto refert 
hominem stetisse, qui ultra centum annos vitam suam prolon- 
gasset, fortis et robustus et strenuus in stuporem astantium : 
itaque imperator admiratus quaesivit ab eo, quid faceret ut ita 
viveret ; et ipse respondit in aenigmate, ut ait Plinius, quod 
posuerat oleum exterius. et mulsum interius. Deinde quod 
dicitur libro de Accidentibus Senectutis 3 , a tempore regis 
Guillelmi Siciliae inventus est homo, qui statum juventutis 
in robore et sensu et prudentia renovavit 4 ultra omnem 
aestimationem humanam circiter sexaginta annos ; et de 
rustico bubulco factus est regis bajulus. Qui recepit liquorem 
optimum aureo vase in campis occultato sub terra, quod vas, 
aratro terram dividente, reperit, et aestimans rorem coelestem 
bibit, et faciem lavit, et renovatus est mente et corpore supra 
modum. Et in libro nunc tacto scribitur, quod homo totus 
perunctus unguento optimo, praeter plantas pedum, vixit 
pluribus annorum centenariis incorruptus, excepto quod in 

1 disciplinam, J. 

2 J. has rerum, affixed to foregoing sentence. Cf. Plin. xxii. 24. 

3 This is Bacon's treatise above referred to. The reference to it here fixes 
the date of its composition before 1267, which some have doubted. It was 
written, as Bacon says himself, in Paris. * Hanc epistolam suasu duorum 
sapientum Parisius composui.' The anecdote of the countryman's treasure trove 
is told in cap. 8, and it is repeated in the Epistola de secretis operibus Artis et 
Naturae (see Brewer, p. 539". * revocavit, J. 

VOL. II. P 



210 OPERIS MAJORIS PARS SEXTA. 

plantis, quas neglexerat ungere, recepit corruptionem, et ideo 
quia semper equitavit. Et auctor istius libri testatus est, 
quod hominem videret et cum eo locutus fuerat. qui pluribus 
annorum centenariis vixerat, eo quod medicmam a sapientibus 
magno regi paratam desperanti pro seipso et volenti indocto 
homini probare medicinam, recepit earn. Et sic prolongata est 
vita hominis, et a summo pontifice illius temporis et aliis 
habuit litteras bullatas de hac veritate. 

Ingredients Et ideo dicit experimentator bonus in libro de Regimine 
remedy. Senum, quod si illud quod est in quarto gradu temperatum, 
et quod natat in mari, et quod vegetatur in aere, et quod 
a mari projicitur, et planta Indiae, et quod est in visceribus 
animalis longae vitae, et duo repentia quae sunt esca Tyrorum 
et Aethiopum, praepararentur et adhiberentur, ut oportet, et 
minera nobilis animalis adesset, multum posset vita hominis 
prolongari, et passiones senectutis et senii retardari et 
mitigari. Quod vero est in quarto gradu temperatum est 
aurum, secundum quod dicitur in libro de Spiritibus et 
Corporibus, quod est maxime amicum naturae inter omnia. 
Et si per experientiam certam fieret optimum quodpotest esse, 
vel saltern longe melius quam natura et ars alkimiae possunt 
facere, sicut fuit vas quod rusticus invenit, et resolveretur illud 
in aquam qualem bibit bubulcus, tune miram operationem 
faceret in corpus hominis. Et si jungitur illud quod natat 
in mari, videlicet, margarita, quae est res multum efficax 
ad vitae conservationem, ac etiam addatur res quae in 
aere vegetatur, et est anthos, et est flos roris marini, qui in- 
effabilem habet virtutem contra passionem senectutis. Sed 
quod ponitur in electuario dianthos non est flos, sed mixtum 
ex foliis et fragmentis arbusti et parum de flore. Purus 
enim flos in tempore suo debet colligi, et multis modis con- 
tingit uti eo tarn in cibis quam in potibus et electuariis. 
Quibus addendum est quod a mari projicitur et est ambra 1 , 
quae est sperma cetae, res mirae virtutis in hac parte. Planta 
Indiae his est conformis, et est bonum lignum aloes, novum, 
non sophisticatum. Quibus annectitur quod est in corde 

1 Not arubra, as in J. It is ambergris. 



SCIENTIA EXPERIMENTAL^. 211 

animalis longae vitae, scilicet cervi, et est os quod generatur 
in corde cervi, habens magnam proprietatem contra festina- 
tionem senectutis. Repens autem quod est esca Tyrorum, 
est tyrus serpens de quo fit Tyriaca, et cujus carnes prae- 
parantur ut oportet, et comeduntur cum rebus aromaticis ; 
et haec est res omnino electa contra passionem senectutis 
et contra omnes corruptiones complexionis, si cum rebus 
accipiatur congruis cuilibet complexioni et passioni, ut docetur 
in libro de Regimine Senum. Et Aristoteles in libro Secre- 
torum docet maximum documentum contra malas passiones 
per hujusmodi carnes tyri. Repens quod est esca Aethiopum 
est draco, secundum quod David dicit in psalmo, Dedisti earn 
escam populis Aethiopum. Nam certum est quod Aethiopes 
sapientes l venerunt in Italiam et Hispaniam et Franciam et 
Angliam, et in istas terras Christianorum in quibus sunt 
dracones boni volantes, et per artem occultam quam habent 
excitant dracones de cavernis 2 suis, et habent sellas et froena 
in promptu, et equitant super eos et agitant in acre volatu 
fortissimo, ut dometur rigiditas carnium et temperetur durities, 
sicut apri et ursi et tauri agitantur canibus et variis percus- 
sionibus flagellantur, antequam occidantur pro comestione. 
Cum ergo sic domesticaverint eos, habent artem praeparandi 
carnes eorum. sicut est ars praeparandi carnes tyri, et utuntur 
eis contra accidentia senectutis, et vitam prolongant et intel- 
lectum subtiliant ultra omnem acstimationem. Nam nulla 
doctrina quae per hominem fieri potest tantam sapientiam 
inducere valet sicut esus istarum carnium, secundum quod 
per homines probatae fidei didicimus sine mcndacio et 
dubitatione. 

Si vero elementa praepararentur 3 et purificarentur in aliquo Principl 
mixto quocunque, ita quod nulla infectio esset unius per aliud, 
sed reducerentur ad puram simplicitatem, tune aestimave- founded, 
runt sapientissimi quod summam medicinam haberent. Nam 
sic essent elementa aequalia. Et Averroes arguit contra 
Galienum 4 super decimo Metaphysicae 5 , quod si mixtum 
esset per aequalitatem miscibilium, tune non esset actio et 

1 serpentes, J. 2 concavis, J. s praeparentur, J. 

* Salienum, J. 8 Mathematicae, J. 

P 2 



212 OPERIS MAJORIS PARS SEXTA. 

passio elementorum nee corruptio. Et hoc vult Aristoteles in 
quinto Metaphysicae, ubi sanxit, quod potentiae activae cum 
fuerint aequales non accidit corruptio ; et hoc est certum. 
Equality of Nam sic erit in corporibus post resurrectionem. Aequa- 
at>proacned Iftas enim elementorum in corporibus illis excludit corrup- 
in Adam's tionem in aeternum. Nam haec aequalitas est ultimus finis 
attained 1 materiae naturalis in corporibus mixtis, quia nobilissimum 
after the es j- } e ^- j(j eo j n eo quiesceret appetitus materiae, et non de- 
tion. sideraret aliquid ultra. Corpus autem Adae non habuit 

elementa in plena aequalitate, et ideo fuerunt in eo actio et 
passio elementorum contrariorum, et per consequens 1 deper- 
ditio, et ideo indiguit nutrimento. Et propter hoc fuit ei 
praeceptum, ut non comederet de fructu vitae. Sed quia 
elementa in eo fuerunt prope aequalitatem, ideo modica fuit 
in eo deperditio ; et propter hoc fuit aptus ad immortali- 
tatem quam posset consequi, si fructum ligni vitae semper 
comedisset. Hie enim fructus aestimatur habere elementa 
prope aequalitatem ; et ideo potuit continuare incorruptionem 
in Adam, quod factum fuisset, si non peccasset. Sapientes 
ergo laboraverunt, ut in aliquo comestibili vel potabili reduce- 
rent elementa ad aequalitatem vel prope, et docuerunt vias 
ad hoc. Sed turn propter difiicultatem istius experientiae 
maximae, turn quia pauci curant de experientiis, quia multi- 
plex est ibi labor et expensarum magna efTusio, nee advertunt 
homines naturae secreta et artis possibilia, ideo accidit quod 
paucissimi laboraverunt in hujusmodi arcanum scientiae 
maximae, et pauciores venerunt ad finem laudabilem. 

Illi tamen de quibus facta est mentio, .qui per annorum 
centenarios vitam protraxerunt, habuerunt hujusmodi medi- 
cinam secundum magis et minus praeparatam. Nam 
Artephius 2 , qui legitur vixisse mille viginti et quinque annis, 
habuit meliorem medicinam quam bubulcus senex, in quo 
renovata fuit juventus per sexaginta annos. Liquor ille, quern 
bibit ille rusticus, aestimatur versus aequalitatem elementorum 

1 J. alters this to gradus. 

2 A work bearing the name of this alchemist was printed at Frankfurt in 1685, 
with the title, ' Artefii Arabis philosophi Liber Secretus ; nee non Saturni Tris- 
megisti sive Fratris Heliae de Assisio libellus ; quorum primus magicum ignem 
ab omnibus occultatum aperit, alter operandi modum aperte docet.' 






SC1ENTIA EXPERIMENTAL1S. 213 

accessisse longe ultra cibos et potus communes ; sed tamen 
multum deficit ab aequalitate plena. Gradus enim multi sunt 
in accessu ad ultimum aequalitatis ; quod etiam non attigit 
Artephii medicina, sicut nee ilia quae per quingentos 1 annos fecit 
ilium vivere qui literam papalem habuit in attestatione tanti 
miraculi, de quo dictum est superius 2 . Nee mirum si Aristo- 
teles non tantum vixit, nee Plato, nee multi famosi philosophi ; 
quum in praedicamentis dicit Aristoteles se ignorasse quad- 
raturam circuli 3 , quae non habet comparationem ad hujusmodi 
secretum. Et Avicenna dicit in tertio Physicorum, se nondum 
scivisse praedicamentum habitus ; et modo aestimo hoc sciri 
de facili, et miramur eos tarn aperta nescivisse. Omnis enim 
sapientia a Domino Deo est ; et ideo aliquando simplicibus 
dantur quae studiosissimi et famosissimi scire non possunt. 
Sed medicina ista dare non potestj nee loquitur ; sed magni- 
tude secreti scientiae experimentalis hujusmodi probavit. 
Quae vero sunt remedia et quas res accipiunt, invenitur 
maxime in libro Secretorum Aristotelis et in philosophia 
Artephii, et in libro de Passionibus Senectutis, et in tractatu 
de Senum et Seniorum Regimine, et in libris Plinii, et alibi 
multis modis 4 . 

J centum sextos, J. a See p. 210. 

3 Categ. v. 18 J E,iriaTr}fjn)S /*T) ovarjs, ovSlv n<a\vti iviaTijTov tlvai' olov Kai 6 rov 
KVK\OV T(TpaycavifffJL6s' ti 7< tanv fmaTijToV) iiriaTTjfiij ptv avrov OVK tffrtv ovStirat, 
auToy 5^ cirtffTrjTuv kanv. The quadrature of the circle, or the method of 
approximating to it which is rightly called by that name, was discovered by 
Archimedes in the century succeeding that of Aristotle. 

4 Bacon's treatise De retardandis senectutis accidentibus was translated into 
English in 1684 by a member of the College of Physicians, Dr. Richard Brown, 
with notes on each chapter which not merely throw some light on the in- 
gredients of his elixir vitae, but show, what is even more important, that to the 
medical mind four centuries after Roger Bacon, and half a century after Harvey, 
there was no a priori absurdity in the supposition that these ingredients 
were of value. 

The amazing want of relativity which still continues to vitiate historical judge- 
ments, and especially judgements in the history of science, suggests a caution 
analogous to that already given in the case of Astrology. Till the laws of living 
bodies were studied at the close of the eighteenth century by Bichat, Hunter, 
and others in the light of physical and chemical science, there was no ante- 
cedent improbability in supposing the possibility of indefinite prolongation of 
human life. Limits very different from those imagined by Bacon are now 
universally recognized; but it would be rash to say that all has been done that 
can be done to reach them. Again, as to the nature of the remedies. What 



214 OPERIS MAJORIS PARS SEXTA. 



EXEMPLUM III. 
Improve- Tertio exemplificari potest hujus scientiae dignitas in 

StecTin 6 alkimia ' Nam tota arS illa Vix attin g it: ad hoc > ut de 

Alchemy, levioribus metallis fiant veraciter majora, ut aurum de plumbo, 
et argentum de cupro. Sed illa ars nunquam sufficit ad 
ostendendum gradus auri naturales et artificiales et modos 
graduum istius. Nam scientia experimentalis utrumque 
produxit in lucem, quoniam et gradus auri invenit, et quatuor 
naturales et modos horum septendecim, et artificiales. 
Experimenta est possibile produci quantum placet ultra 
viginti quatuor. Sic vas, in quo continebatur liquor, de quo 
bubulcus factus est regis bajulus, auri tenuit dignitatem longe 
ultra viginti quatuor, ut ejus probatio et pretium manifesta- 
verunt. Quum vero isti viginti quatuor gradus inveniuntur in 
massa auri, tune est optimum aurum quod potest per naturam 
produci ; quum vero sunt viginti quatuor gradus auri et una 
pars argenti vel unus gradus, tune est pejus aurum quam 
prius, et sic vadit diminutio graduum auri usque ad sexdecim, 
quatenus octo sunt gradus auri cum admixtione argenti. 
Virtus vero mineralis in ventre terrae non potest aliquando 
digerere materiam et naturam auri, et facit quod potest 
digerens earn in formam argenti. Et ne illud fingam ex me, 
inveniuntur homines in pluribus partibus mundi, qui istos 
sexdecim modos apti sunt generare, et invenerunt frusta et 
massas auri, secundum istos septendecim ; deinde procura- 
verunt fieri mixtionem argenti et aeris cum auro secundum 
modos praedictos, ut frusta haberent auri artificialiter facti 
septendecim, per quae cognoscant modos auri naturales. Et 
quia haec ars ignoratur a vulgo eorum qui auro inhiant, 
oportet quod multiplices fraudes fiant in hoc mundo. Ars 

physician thirty years ago, looking at a case of the disease now called Myxoedema 
(which presents many of the appearances of premature old age), would not have 
smiled on hearing that it might be arrested or even cured by swallowing an 
extract from the thyroid gland of a sheep? This would be precisely one of 
the cases covered by Bacon's second prerogative: a discovery made within the 
limits of the science of medicine, but arrived at experimentally, and indepen- 
dently of medical principles hitherto recognized. Vaccination would be another 
instance. 



SCIENTIA EXPERIMENTALIS. 215 

igitur alkimiae non solum omittit hos modos, sed ad aurum 
viginti quatuor graduum rarissime invenitur, et cum summa 
difficultate, et pauci fuerunt semper, qui simul viventes 
sciverunt hoc secretum alkimiae ; et non pervenit haec scientia 
ultra istud. Sed Scientia Experimentalis novit per Secreta 
Secretorum Aristotelis producere aurum non solum viginti 
quatuor graduum, sed triginta et quadraginta et quantum 
volumus. Propter hoc Aristoteles dixit ad Alexandrum ' volo 
ostendere secretum maximum'; et vere est secretum maximum, 
nam non solum procuraret bonum reipublicae et omnibus 
desideratum propter auri sufficientiam, sed quod plus est in 
infinitum, daret prolongationem vitae. Nam ilia medicina, 
quae tolleret omnes immunditias et corruptiones metalli 
vilioris, ut fieret argentum et aurum purissimum, aestimatur 
a sapientibus posse tollere corruptiones corporis humani in 
tantum, ut vitam per multa secula prolongaret. Et hoc est 
corpus ex elementis temperatum, de quo prius dictum est 1 . 

Capitulum de tertia praerogativa vel dignitate artis experi- 
mentalis. 

Tertia autem dignitas hujus scientiae est. Et est ex propriis Definition 
per quae non habet respectum ad alias scientias, sed sua 
potestate investigat secreta naturae. Et hoc in duobus tive - 
consistit ; scilicet in cognitione futurorum praeteritorum et 
praesentium, et in operibus admirandis quibus excedit 
astronomiam judiciariam vulgatam in potestate judicandi. 
Nam Ptolemaeus in libro introductorio Almagesti dicit, quod 
alia est via quam per astronomiam vulgatam certior ; et haec 
est via experimentalis, quae vadit secundum cursum naturae, 

1 The subject of Alchemy was more fully treated by Bacon in the Opus Minus, 
of which all that is known to be extant is to be found in Brewer, (see pp. 313- 
15, and 359-89). See also Opus Tertium, cap. xii. Other works of Bacon on 
Alchemy are (i) Speculum Alchemiae, printed in 1541 and translated both into 
French and English ; (2) De secretis operibus artis et naturae reprinted as an Ap- 
pendix to Brewer's work : (3) The treatise De retardandis senectutis accidentibus 
already spoken of; (4) Sanioris tnedicinae magistri Rogeri Baconis angli de artt 
chytniae scripta, printed in 1603, and sometimes spoken of under the title given 
to it in the second edition of 1620, of Thesaurus chemicus. 

For the position of Alchemy in the history of science, the remarks of Comte 
(Philosophic Positive, vol. vi. p. 209, ed. Littre") may be consulted with advantage. 



216 OPERIS MAJORIS PARS SEXTA. 

ad quam intendunt multi fidelium philosophorum, sicut 
Aristoteles et turba multa auctorum judiciorum astrorum, ut 
ipse dicit, et nos scimus per proprium exercitium, cui contra- 
dici non potest. Et haec sapientia inventa est in purum 
remedium humanae ignorantiae et imprudentiae; difficile enim 
est habere instrumenta astronomiae certa et sufficienter, et 
difficilius est habere tabulas verificatas, praecipue in quibus 
sit motus planetarum aequatus. Et difficilis est harum 
tabularum usus, sed difficilior usus instrumentorum. Haec 
autem scientia definitiones et l vias adinvenit, per quas ex- 
pedite ad omnem quaestionem respondeat, quantum potest 
philosophiae singularis proprietas, et per quas 2 ostendat nobis 
figurationes coelestium virtutum ; et impressiones coelestium 
in hoc mundo, sine difficultate astronomiae vulgatae. Et 
haec pars judicativa habet quatuor radices principales, seu 
scientias secretas. 

Alterations Opera vero hujus scientiae, quae ostendunt philosophiam, 
ment " l u ^ am testantur esse in alteratione regionis, ut mores vulgi 
affecting alterentur, de quibus Alexandro quaerenti ab Aristotele de 

character. ,., 

gentibus quas mvemt, an eos extermmaret propter morum 
feritatem, an permitteret eos vivere, ipse Aristoteles philoso- 
phorum doctissimus in libro Secretorum respondit, Si 3 potes 
alterare aerem ipsorum, permitte eos vivere ; si non, interfice 
eos. Voluit enim quod aer eorum potuit alterari utiliter, ut 
complexiones corporum eorum alterentur, et deinde animi 
excitati per complexiones elicerent bonos mores ex arbitrii 
libertate ; et hoc est unum ex secretis. 

Quidam vero plus assentiunt 4 in alteratione per solem, de 
quibus est exemplum Aristotelis dicentis ad Alexandrum, da 
calidum grano plantae in usum cui v.olueris, et ipse obediet 
tibi toto tempore vitae tuae. Quidam ponunt ut exer- 
citus obstupescat et fugiat de quibus Aristoteles dicit ad 

1 definitiones et, om. in J. 

2 per quam ostendent, J. O. has per quam ostendat, but I think quas is 
called for. 

3 Cf. vol. i. p. 393. 

4 J. leaves a hiatus here. The reading here given I believe to be that of O. 
though the MS. is somewhat defaced. The word philosophi in J. is certainly 
not in this MS. 



SCIENTIA EXPERIMENTAL1S. 217 

Alexandrum, Accipe talem lapidem super te, et fugiet omnis 
exercitus a te. Haec et hujusmodi innumerabilia testantur 
esse vera, non intendentes quod violentia fiat libero arbitrio ; 
cum ipse Aristoteles, qui hoc proponit, dicit in Ethicis, quod 
voluntas cogi non potest. Potest autem corpus alterari per 
virtutes rerum, et animi deinde excitantur et moventur ut 
omnino gratis yelint illud ad quod inclinantur ; sicut per 
potiones et medicinas multas in libro Medicorum, [videmus] l 
multos non solum in corpore posse alterari sed in passionibus 
animae et inclinatione voluntatis. 

Sunt autem alia opera quae sunt magis naturalia, quae sic Unsus- 
non respiciunt inclinationem voluntatis mirabilem, et hujus ventions" 
sunt diversitatis. Quaedam habent pulchritudinem sapientiae 
cum aliis utilitatibus, ut de balneis perpetuis humano usui 
aptissimis absque renovatione artificii alicujus : sicut de 
luminaribus perpetuo lucentibus sine extinctione ; videmus Ever-bum- 
enim multas res igne non posse comminui, immo purificantur ln 
ex igne, sicut pellis salamandrae, et multa talia, quae etiam sic 
praeparari possunt ut luceant secundum se extra et virtutem 
ignis retineant, et flammam et lucem reddant. Et contra 
inimicos re/publicae adinvenerunt magnas artes, ut sine ferro, 
et absque eo quo tangerent aliquem, destruerent omnes 
resistentes, et eorum sunt multa genera. Et quaedam nullo 
sensu percipiuntur, aut solo olfactu, et horum patet liber 
Aristoteles de alteratione aeris, non de quo 2 prius tetigi sed 
alterius rationis, quoniam per viam infectionis procedunt. Et 
alia sunt, quae sensum aliquem immutant, et haec diversitas 
fit secundum omnes sensus. 

Quaedam vero solo tactu immutant et sic tollunt vitam. Greek fire. 
Nam malta, quae est genus bituminis et est in magna copia in 
hoc mundo, projecta super hominem armatum comburit eum. 
Istud autem Romani gravi caede perpessi sunt in expugna- 
tionibus regionum, sicut Plinius testatur secundo Naturalis 
Historiae, et historiae certificant. Similiter oleum citrinum 
petroleum, id est, oriens ex petra, comburit quicquid occurrit, 
si rite praeparetur. Nam ignis comburens fit ex eo qui 

1 Some such word as videmus is wanting to complete the sense. 

2 cujus, J. 



2i8 OPERIS MAJORIS PARS SEXTA. 

cum difficultate potest extingui ; nam aqua non extinguit. 
Explosive Quaedam vero auditum perturbant in tantum, quod si subito 
pounds. et de nocte et artificio sufficient! fierent, nee posset civitas nee 
exercitus sustinere. Nullus tonitrui fragor posset talibus 
comparari. Quaedam tantum terrorem visui incutiunt, quod 
coruscationes nubium longe minus et sine comparatione 
perturbant ; quibus operibus Gideon in castris Midianitarum 
consimilia aestimatur fuisse operatus. Et experimentum 
hujus rei capimus ex hoc ludicro puerili, quod fit in multis 
mundi partibus, scilicet ut instrumento facto ad quantitatem 
pollicis humani, ex violentia illius salis qui sal petrae vocatur 
tarn horribilis sonus nascitur in ruptura tarn modicae rei, 
scilicet modici pergameni, quod fortis tonitrui sentiatur 
excedere rugitum, et coruscationem maximam sui l luminis 
jubar excedit. 

Antidotes Sunt etiam res quamplurimae, quae omne animal venenosum 
poisons^ tactu lenissimo interfkiunt, et circulo facto circa ilia animalia 
per res hujusmodi, non possunt exire, sed moriuntur licet non 
tangantur. Quod si homo sit percussus veneno animalis, 
rasura pulveris hujusmodi rerum sanatur, sicut Beda scribit in 
Ecclesiastica Historia et scimus hoc per experientiam. Et 
sic sunt res innumerabiles, quae habent hujusmodi virtutes 
extraneas, quarum potestates 2 ignoramus ex sola negligentia 
experiendi. 

Magnetic Sed alia sunt opera quae non tantam habent utilitatem 
attractions re ip u blicae, sunt tamen spectanda miracula naturae, sicut est 
de experientiis magnetis, non solum respectu ferri, sed auri 
et aliorum metallorum. Et si experimentum respectu ferri 
non esset notum mundo, videretur magnum miraculum. Et 
certe circa operationem magnetis respectu ferri sunt opera 
incognita eis qui utuntur magnete, quae dissolutiones naturae 
mirabiliter ostendunt. Sicut etiam experimentator fidelis 
motum rerum ad invicem aliarum ab his novit experiri, ut de 
lapide qui currit ad acetum, et de bitumine quod capit ignem 
a se longius distantem, secundum quod narrat Flinius secundo 
Naturalium ; et de quibusdam aliis rebus localiter distantibus 
ad invicem motu naturali concurrentibus. Quod est omnino 

1 i. e. of the lightning accompanying the thunder. 2 proprietates, J. 



SCIENTIA EXPERIMENTALIS. 219 

stupendum super omnia quae vidi et audivi. Postquam enim 
hoc intuitus sum, nihil fuit meo intellectui difficile ad cre- 
dendum, dummodo habuit auctorem certum. Et ne lateat 
Vestram Reverentiam, hoc accidit in partibus plantarum 
divisis et localiter separatis. Nam si surculus unius anni 
suscipiatur qui oritur juxta radices coruli, et secundum ejus 
longitudinem dividatur, et separentur partes divisae per 
spatium palmae seu quatuor digitorum, et unus teneat ex 
una parte extremitates duarum partium, et alius ex alia parte 
similiter, et semper teneant aequaliter et leniter, ita quod 
sicut partes in toto fuerant contra se positae sic teneantur, 
infra spatium dimidii milliaris incipient partes virgae sibi 
appropinquare paulatim, sed fortius in fine, ut tandem omnino 
concurrant et sint simul, extremitatibus tamen existentibus l 
diversis, quia per violentiam detinentium praepediuntur. Et 
hoc est valde admirabile. Et ideo magici utuntur hoc experi- 
mento, et dicunt carmina diversa, et credunt quod ex virtute 
carminum istud contingat. Et ego neglexi carmina et inveni 
opus naturae mirabile. Et simile est de magnete et ferro. 
Nam sicut propter similitudinem naturae quae est in ferro 
et magnete, unum currit ad aliud, sic est hie ; unde virtus 
naturalis, quae est similis in utraque parte plantae, movet 
eas ad conjunctionem. Quod si debito modo aptarentur, 
concurrerent in extremitatibus sicut in medio et citius 2 , ut 
si subtiliter perforarentur extremitates et transirent fila per 
foramina, quatenus in acre suspenderentur sine impedimento. 
Et non solum hoc est de surculis coruli, sed de multis aliis, 
ut in salicibus, et forsan in omnibus, si debito modo ap- 
tarentur. Sed quia in talibus aptius cogitat animus quam 
calamus scribat, ideo supersedeo ad tempus. Hie non scribo 
nisi recitando dicta sapientum et quae facta sunt ab eis, 
quorum ingenia magis admiror quam intelligo. 

Et sic faciens finem de scientia ista experimentali absolute, Applica- 
convertam earn ad utilitatem theologiae, sicut in aliis egi religious 
consimiliter. Cum vero jam monstravi proprietatem hujus and civil 

1 exeuntibus, J. In the same sentence J. has propediuntur. 
1 citius om. in J. 



220 OPERIS MAJORIS PARS SEXTA. 

scientiae secundum se, jam cuilibet patet quod utilissima est 
haec scientia post moralem, et primo ipsi theologiae absolutae 
propter sensum literalem et spiritualem, in quibus ipsa con- 
sistit. Superius enim habitum est quod literalis sensus con- 
sistit in veritate creaturarum per definitiones et descriptiones 
earum exprimenda, et similiter habitum est quod argumentum 
non attingit ad hanc veritatem, sed experientia. Quapropter 
haec scientia post moralem maxime dabit veritatem Scripturae 
literalem, ut per convenientes adaptationes et similitudines 
extrahantur sensus spirituales, propter proprietatem Scripturae 
sacrae et secundum vias sanctorum et omnium sapientum. 

Deinde ut refertur ad rempublicam fidelium valet haec 
scientia, ut tactum est in futurorum praesentium et prae- 
teritorum cognitione speciali, atque in operum mirabilium 
exhibitione pro Ecclesia et Republica, ut promoveantur omnia 
negotia utilia, et impediantur contraria tarn in paucis quam 
in multitudine, sicut exemplificatum est. Et si procedamus 
ad conversionem infidelium, patet quod valet duobus modis 
principalibus, qui habent ramos infinites, quantum persuasto 
fidei notabiliter fieri potest per scientiam hanc ; non argumentis 
sed operibus, quod fortius est. Neganti enim veritatem fidei, 
quia intelligere earn non valeat, proponam cursum naturalem 
rerum ad invicem, sicut exemplificatum fuit. Similiter quod 
sine violentia humana dolium frangatur, et vinum contentum 
stet immobile per tres dies non fluens ; et quod aurum et 
argentum in marsupio, et ensis in vagina, consumantur, eis 
in quibus continentur illaesis ; ut Seneca docet in libro Natu- 
ralium Quaestionum l ; et quod aves qui vocantur halcyones 
mare tempestuosum in profunda hyeme cogant quiescere et 
se retrahere donee, ova fecerint et foetus produxerint, sicut 
Basilius et Ambrosius in Hexaemeron, et philosophi et poetae 
scribunt. Haec enim et his similia debent hominem movere, 
et ad receptionem divinarum veritatum excitare. Quoniam 
si in vilissimis creaturis reperiuntur veritates, quibus oportet 
subdi superbiam intellectus humani 2 ut credat eas licet non 
intelligat, aut injuriabitur veritati infallibili, quanto magis 

1 Seneca, Nat. Quaest. ii. 19. Seneca is speaking of the effects of lightning. 

2 interius humanam, J. 



SCIENTIA EXPERIMENTALIS. 221 

debet homo humiliare mentem suam veritatibus Dei gloriosis. 
Certe non est comparatio. 

Est autem alius modus utilissimus ; quoniam l ad hanc, ut Elimina- 
dixi, scientiam pertinet judicare quid potest fieri per naturam 
aut per artis industriam, et quid non. Et novit ilia separare 
magicas illusiones, et deprehendere omnes earum errores in 
carminibus et invocationibus et conjurationibus et in sacrificiis 
et culturis. Sed infideles occupantur his insaniis et confidunt 
in eis, et crediderunt Christianos uti talibus in operibus 
miraculorum. Quapropter summae utilitatis est haec scientia 
in fidei persuasione, quum per earn solam inter partes philo- 
sophiae contingit procedere in hoc casu, eo quod haec sola 
considerat hujusmodi, et potest convincere omnem falsitatem 
et superstitionem et errorem infidelium quantum ad hujus- 
modi magica, ut sunt carmina et caetera praetacta. Qualiter 
autem valeat ad infidelium obstinatorum reprobationem, jam 
patet per opera violenta quae jam tacta sunt 2 , et ideo per- 
transeo. 

Est tamen considerandum, quod licet aliae scientiae multa Paramount 
mirabilia faciant, ut geometria practica facit specula combu- "f ffis 
rentia omne contumax, et sic de aliis ; tamen omnia hujus- science - 
modi utilitatis mirificae in republica pertinent principaliter 
ad hanc scientiam. Nam haec se habet ad alias, sicut navi- 
gatoria ad carpentariam, et sicut ars militaris ad fabrilem ; 
haec enim praecipit ut fiant instrumenta mirabilia, et factis 
utitur, et etiam cogitat omnia secreta propter utilitates rei- 
publicae et personarum ; et imperat aliis scientiis, sicut ancillis 
suis, et ideo tota sapientiae speculativae potestas 3 isti scientiae 
specialiter attribuitur. Et jam ex istis scientiis tribus patet 
mirabilis utilitas in hoc mundo pro ecclesia Dei contra inimicos 
fidei, destruendos magis per opera sapientiae, quam per arma 
bellica pugnatorum ; quibus Antichristus copiose et efficaciter 
utetur, ut omnem hujus mundi potentiam conterat et con- 
fundat ; et per quae tyranni, retroactis temporibus, orbem 
sibi subjugabant. Quod manifestum est per exempla infinita. 

Sed nunc affero unum pro omnibus de Alexandro magno, Illustrated 
qui quum de Graecia profectus est ut mundum expugnaret, of Aiex- ry 

1 quantum, J. * Cf. vol. i. pp. 401-2. * proprietas, J. ander. 



222 OPERIS MAJORIS PARS SEXTA. 

non habuit peditum nisi triginta duo millia, et equitum 
quatuor millia et quingentos ; tamen, ut dicit Orosius ad 
Augustinum in libro de Ormesta Mundi, inferens hac tarn 
parva manu bellum universe terrarum orbi, utrum admira- 
bilius sit quod vicerit aut quod aggredi ausus fuerit, incertum 
est. Primo ergo cum Dario rege congressu sexcenta millia 
Persarum prostravit, sed in suo exercitu centum viginti equites 
et novem pedites defuere. In secundo vero congressu devicit 
quadraginta millia hominum, et de suo exercitu centum triginta 
pedites et centum quinquaginta equites ceciderunt ; per hoc 
residuum mundi territum facilius subjecit. Sed Orosius dicit, 
non minus arte quam virtute Macedonum superavit. Nee 
mirum, cum Aristoteles fuerit cum eo in his bellis, ut legimus 
in vita Aristotelis. Etetiam Seneca in Naturalibus dicit,quod 
mundum vicit Alexander, Aristotele et Callisthene ducibus, 
qui magistri ei fuerunt in omni sapientia. Sed Aristoteles 
extitit principalis ; et facile patet per praedicta quomodo per 
vias sapientiae potuit Aristoteles mundum tradere Alexandro. 
Et hoc deberet ecclesia considerare contra infideles et rebelles, 
ut parcatur sanguini Christiano. et maxime propter fu^ura 
pericula in temporibus Antichristi, quibus cum Dei gratia 
facile esset obviare, si praelati et principes studium promo- 
verent et secreta naturae et artis indagarent l . 

1 Bacon's third prerogative deals with the phenomena lying outside the 
boundaries of any science recognizqd in his time, in which new departments 
of knowledge were to be created by experiment and observation alone. Here 
obviously the restraining influence of deduction from established principles 
could be no longer exercised ; and observation unguided by rational hypothesis, 
led to strange results. For rules of induction, even faintly analogous to those 
of the Novum Organum, the student of the Opus Ma/us will seek in vain. Yet 
those who are disposed to be severe on the credulity of Roger Bacon, or of his 
century, will find it well matched if not surpassed in the Silva Silvarum of his 
namesake. We may go farther. His description of the mutual attraction of 
the split hazel-wands is curiously suggestive of the procedure followed even 
now by water-finders, who are not seldom consulted by practical men. 

In his attempt to handle scientifically the real or pretended wonders exhibited 
by the wizards of his time, and to sift tr'ue from false, Bacon showed singular 
audacity as well as insight. The few physicians of our time who have striven 
to do the same with the allegations of clair-voyants, have had to run the 
gauntlet of imputations dangerous to their fame, though not, as in Bacon's 
case, to liberty or life. 



PARS SEPTIMA* 

HUJUS PERSUASIONIS. 

MORALIS PHILOSOPHIA : PARS PRIMA. 

Manifestavi in praecedentibus, quod Cognitio Linguarum et Definition 
Mathematica, atque Perspectiva, nee non Scientia Experimen- olf Moral 
talis sunt maxime utiles et principaliter necessariae in studio Science, 
sapientiae, sine quibus nullus potest ut oporteret 2 in ea 
proficere ; et non solum absolute sumpta, sed relate 3 ad Dei 
Ecclesiam et cetera tria praenarrata. Nunc vero radices 
quartae scientiae volo revolvere quae melior est omnibus 
praedictis et nobilior ; et haec est inter omnes practica, id 
est operativa, et de operibus nostris in hac vita et in alia 
constituta. Omnes enim aliae dicuntur esse speculativae. 
Nam licet quaedam sint activae, et operativae, tamen sunt 
de operibus artificialibus et naturalibus, non moralibus, et 
speculantur veritates rerum et operum scientialium quae 
referuntur ad intellectum speculativum et non sunt de eis 
quae pertinent ad intellectum practicum ; qui ideo dicitur 
practicus quod praxim, id est operationem boni vel mali, 
exercet. Unde practica hie stricte sumitur, ad opera moris 
quibus boni vel mali sumus ; licet largo modo sumendo 
practicam pro omni operativa scientia, multae aliae sunt 
practicae ; sed autonomatice haec dicitur practica, propter 

1 In D. and O. the heading is ' Incipit Pars Septima hujus Persuasionis de 
Morali Philosophia ; habens Distinctiones et Capitula.' It must be remarked, 
however, that the division into Distinctions and Chapters is very imperfectly 
carried out in these two MSS. 

3 oporteret, O. ; oportet, M. 8 relate, O.; relata, M. 



224 



OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 



Its relation 
to Theo- 
logy. 



It presup- 
poses the 
results of 
preceding 
sciences. 



principales operationes hominis, quae sunt circa virtutes et 
vitia *, et felicitatem et miseriam alterius vitae. 

Haec vero practica vocatur moralis et civilis scientia, quae 
ordinat hominem ad Deum et ad proximum, et ad seipsum, 
et probat has ordinationes, et ad eas nos invitat et excitat 
efficaciter. Haec enim scientia est de salute hominis per 
virtutem et felicitatem complenda ; et aspirat haec scientia 
ad illam salutem, quantum potest philosophia ; ex quibus in 
universali patet quod haec scientia est nobilior omnibus 
partibus philosophiae. Nam cum sit sapientiae humanae 2 
finis internus, et finis est nobilissimum in re qualibet, oportet 
quod haec scientia sit nobilissima. Similiter 3 de iisdem nego- 
tiatur haec sola scientia, vel maxime, de quibus Theologia : 
quia Theologia non considerat nisi quinque praedicta licet 
alio modo, scilicet in fide Christi. Et 4 haec scientia multa 
praeclara testimonia de eadem fide continet ; et a longe 
articulos principales olfacit in magnum adjutorium fidei 
Christianae ut sequentia declarabunt. Sed Theologia est 
scientiarum nobilissima ; ergo ilia quae maxime convenit 
cum ea est nobilior inter caeteras. Sed ut hujus scientiae 
utilitas pateat maxima, oportet ejus partes investigari, qua- 
tenus de partibus et toto quod volumus extrahatur. 

Et quoniam Moralis Philosophia est finis omnium partium 
philosophiae, necesse est ut conclusiones aliarum scientiarum 
sint principia in ea secundum formam praecedentium scien- 
tiarum ad sequentes ; quia conclusiones praecedentium sup- 
ponuntur in subsequentibus 5 naturaliter. Et ideo conveniens 
est ut sint in praecedentibus bene probatae et certificatae, ut 
mereantur accipi in usu scientiarum sequentium secundum 
quod ex metaphysicis patens est. Et ideo principia Moralis 
Philosophiae certificantur 6 in scientiis praecedentibus : et 
propter hoc debent haec principia extrahi ex aliis scientiis, 
non quia sunt illarum sed quia ea suae dominatrici praepara- 
verunt. Unde ubicunque inveniantur ascribenda sunt Morali 
Philosophiae, quoniam secundum substantiam suam sunt 



1 et vitia om. M. 

3 caeterum, M. ; similiter, O. 

5 sequentibus, M. 



* humanae om. M. 
4 Quanquam et, M. 
6 verificantur, M. 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS PRIMA. 225 

moralia. Et licet in aliis scientiis recitentur, hoc est propter 
gratiam philosophiae moralis. Quapropter omnia hujusmodi 
reputanda sunt de philosophia morali et ei ascribenda 1 . Et 
ideo si volumus uti eis secundum jus suum, necesse est ut 
in scientia morali ab omnibus aliis colligantur. Nee mirum 
si philosophi per totam philosophiam speculativam sparserunt 
moralia : quia sciverunt ea esse de salute hominis ; et ideo 
in omnibus scientiis sententias pulcras miscuerunt ut semper 
homines excitarentur ad bonum salutis, ut sciretur ab omni- 
bus quod non quaeruntur scientiae ceterae nisi propter istam 
quae est humanae sapientiae dominatrix. Et ideo si allegem 
auctoritates de aliis locis quam eas quae in libris moralibus 
continentur : considerari oportet quod hae in hac scientia 
debent proprie collocari ; nee possum us negare esse scripta 
in libris hujus scientiae : quia non nisi secundum partes in 
Latino habemus philosophiam Aristotelis, Avicennae, et Aver- 
rois, qui sunt auctores in ea principales. Sicut enim Theologia 
veritates salutiferas esse suas intelligit, ubicunque eas invenit, 
ut a principio 2 allegavi,et posterius tactum fuit; sic et Moralis 
Philosophia 3 in suum jus vindicat quicquid de rebus sui generis 
reperit alias esse scriptum. Haec vero scientia moralis vocatur 
ab Aristotele et ab aliis civilis scientia, quia jura civium et 
civitatum demonstrat. Et quoniam solebant civitates domi- 
nari regionibus ut Roma imperabat mundo ; ideo haec scientia 
civilis denominatur a civitate, jura tamen Regni et Imperii 
construendo. 

Haec autem scientia primo docet componere leges et jura Twofold 
vivendi : secundo 4 , docet ea credi et probari, et homines ex- " ( 



hortari ad operandum et vivendum secundum illas leges. First divi- 

. . . sion falls 

Prima pars dividitur in tres ; nam primo naturahter occurnt under three 



ordinatio hominis in Deum et respectu substantiarum angeli- 
carum. Secundo ad proximum ; tertio ad se ipsum, sicut Scrip- neighbour, 
tura facit. Nam primo in libro Moysi sunt mandata et leges ar 
de Deo et cultu divino. Secundo de comparatione hominis 
ad proximum in eisdem libris et sequentibus. Tertio docetur 5 

1 imponenda, M. a Cf. vol. i. pp. S6--59. 3 Moralis Scientia, M. 

1 In the fourth part, and the missing fifth and sixth parts of this seventh 
section. * docet, O. 

VOL. II. Q 



226 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

de moribus, ut in libris Salomonis. Similiter in Novo Testa- 
mento, haec tria tantummodo continentur. Nam homo non 
potest alias recipere comparationes. 

Relation Non solum vero propter primum sed propter omnia sequentia 
physicsto necesse est quod principia hujus scientiae in principio praepo- 
Moral Phi- nantur, per quae caetera verificantur. Horum autem principio- 

losophy. ... , , 

rum quaedam sunt mere principia et solum metaphysice nata 
sunt declarari. Alia licet sint principia, respectu sequentium, 
tamen vel sunt primae conclusiones hujus scientiae, vel licet 
aliquo principii gaudent privilegio, tamen propter eorum 
maximam difficultatem, et quia eis minus contradicitur 1 , atque 
propter excellentem utilitatem respectu sequentium, debent 
sufficienter stabiliri. Secundum quod Aristoteles in principio 
naturalis philosophiae probat primum principium istius scien- 
tiae, scilicet quod motus est contra eos qui posuerunt tantum 
unum esse immobile 2 . Sciendum autem quod Metaphysica 
et Moralis Philosophia maxime conveniunt ; nam utraque de 
Deo negotiatur et angelis et vita aeterna et hujusmodi verita- 
tibus 3 , licet diversimode. Nam Metaphysica per communia 
omnium scientiarum investigat propria metaphysice, et per 
corporalia investigat spiritualia : et per creata reperit Crea- 
torem, et per vitam praesentem negotiatur circa futuram, et 
multa praeambula ad moralem philosophiam praemittit. 
Quae Metaphysica 4 propter scientiam civilem perquirit, ut 
secundum quod jus est conjungentis hanc scientiam cum 
Metaphysica ; quatenus hie supponantur quae in Metaphysica 
habent declarari, ne scientias diversas ad invicem confundam 
si quae propria sunt Metaphysicae hie intendam probare. 
Primary Dico igitur quod Deum esse oportet sicut ibi debet ostendi: 
established secundo quod Deum esse naturaliter cognoscitur ab omni 

physic ' 1 ^ e sense seems to demand, ut eis minus contradicatur. This, in fact, is 

Bacon's meaning: there is, or will be less contradiction, if the principle is 
demonstrated. 

2 The passage referred to is probably Nat. Auscult. i. cap. 2, 3 TO nV ovv 
cl ev KCLI aKivrjrov TO ov oKo-rrtiv ov TTfpl ipvatdis kan afcoireiv, et seq. He goes on 
to show that since (f>vais is apx*) nivrjfffcvs, the study of the one and immovable, 
and the study of motion, are wholly distinct and disparate inquiries. 

3 hujusmodi multis, O. 

4 I give the reading of M. : O. has, ' unde recitabo solum hie quae in Meta- 
physicis habent declarari neque scientias diversas ad invicem confundam.' 



MORAL1S PHILOSOPHIA: PARS PRIM A. 227 

liomine : et tertio, quod Deus est potentiae et bonitatis 
infinitae, et simul cum hoc quod est substantiae et essentiae 
infinitae, ut sic sequatur quod sit optimus, sapientissimus, et 
potentissimus. Quarto, quod est unus Deus in essentia et non 
plures. Quinto, quod non solum est unus in essentia sed alio 
modo trinus, qui modus a metaphysico in universali proferri 
habet, hie autem in propria disciplina explicandus. Sexto, 
quod omnia creavit et gubernat l in esse Naturae. Septimo, 
quod praeter corporalia formavit substantias spirituales quos 
vocamus Intelligentias et Angelos ; quia intelligentia est 
nomen materiae, angelus vero est nomen officii ; et quot sunt, 
et quae sunt operationes earum, secundum quod ad meta- 
physicam pertinent, prout possibile est sciri per rationem hu- 
manam. Octavo, quod praeter Angelos fecit alias 2 substantias 
spirituales quae sunt animae rationales in hominibus. Nono, 
quod fecit eas immortales. Decimo, quod felicitas altcrius vitae 
est summum bonum. Undecimo, quod homo est capax illius 
felicitatis. Duodecimo, quod genus humanum Deus gubernat 
in via moris, sicut caetera in esse naturae. Decimo tertio, quod 
illis qui recte vivunt secundum gubernationcm Dei Deus pro- 
mittit futuram felicitatem, sicut Avicenna docet decimo Meta- 
physicae, et quod male viventibus debeatur infelicitas futura 
horribilis. Decimo quarto, quod Deo cultus cum omni reve- 
rentia et devotione debeatur. Decimo quinto, quod sicut homo 
ad Deum naturaliter ordinatur per debitam reverentiam sic ad 
proximum per justitiam, et pacem, et ad se ipsum per vitae 
honestatem. Decimo sexto, quod non potest homo per pro- 
priam industriam scire qualitcr Deo placeat cultu debito nee 
quomodo ad proximum, nee ad se ipsum se habere debeat, sed 
indiget in his revelanda veritate. Decimo septimo, quod uni 
tantum debet fieri revelatio ; quod iste debet esse mediator 
Dei et hominum, et vicarius Dei in terra, cui subjiciatur 3 totum 
genus humanum, et cui credere debet sine contradictione, 
quando probatum fuit certitudinaliter quod iste sit talis ut 
modo assignatum est ; et est legislator et summus sacerdos 
qui in temporalibus et spiritualibus habet plenitudinem potes- 

1 gubernavit, M. alias, O. ; illas, M. : subjicerctur, O. 

Q 2 



228 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

tatis tanquam Deus humanus, ut dicit Avicenna in decimo 
Metaphysicae, quem licet adorare post Deum. 

Transition Et per haec continuatur Metaphysica cum Morali l Philo- 

physic tc ta " sophia, et descendit in earn sicut in fmem simm, sicut Avicenna 

Ethic. pulcre conjungit eas in fine Metaphysicae 2 . Caetera vero 

sunt propria istius scientiae nee sunt in Metaphysicis expli- 

canda, quamvis Avicenna plura addat. Sed in principio sui 

voluminis dat causam hujus quod non fecerat moralem philo- 

sophiam et nescivit an compleret earn ; et ideo plura miscuit 

cum his quae tamen sunt propria morali philosophiae ut patet 

inquirenti. Et his consideratis tune debet Legislator in 

principio descendere ad proprietates Dei in particular^ et 

Angelorum, et ad felicitatem alterius vitae ac miseriam et ad 

immortalitatem corporum post resurrectionem 3 , et hujusmodi 

ad quae Metaphysicus non potuit aspirare. Nam ipse nego- 

tiatur in omnibus istis principaliter de quaestione an sit ; quia 

ejus proprium est quaestione/n hanc declarare de omnibus, 

eo quod consideret ens et esse in sua communitate. Sed aliae 

scientiae descendunt ad caeteras quaestiones in rebus : scilicet 

quid est unumquidque et quale et quantum, et hujusmodi, 

secundum decem predicamenta. Non tamen debet philo- 

sophus moralis omnia secreta Dei et Angelorum et aliorum 

explicare ; sed ea quae necessaria sunt multitudini in quibus 

convenire habent omnes, ne cedant in quaestiones et haereses, 

ut docet Avicenna in radicibus Moralis Philosophiae. 

TheTrinity Dico igitur quod Moralis Philosophia primo explicat de 

^doctrine b ^ eo Trinitatem, quam veritatem habet Legislator per reve- 

of Moral lationem magis quam per rationem. Ratio quidem unde 

sophy. philosophi multa locuti sunt de divinis in particular! quae 

1 moralibus, M. 

2 The first and, as far as I know, the only printed edition of Avicenna's 
Metaphysics, is that of Venice, 1498. It is in ten books, of which the eighth, 
ninth and tenth deal with questions of moral philosophy, as Bacon understood 
the word. Mehren, in his memoir on La philosophic cCAvicenne (Louvain, 1882) 
remarks that ' La theologie ou la philosophic speculative d'Avicenne peut etre 
designed comme un deisme spiritualiste dont 1'auteur se tient autant que possible 
au dedans du domaine de 1'Islam. . . . Bien qu'il ait ete reconnu apres sa mort 
comme disciple de ITslam, ses ecrits ont generalement 6te estimes heretiques. 
C'est pourquoi Ton s'est efforce de les detruire/ 

3 post resurrectionem, om. M. 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS PRIMA. 229 

excedunt humanam rationem et cadunt sub revelattone x , 
tacta est prius in Mathematicis 2 . Nam ibi ostensum est 
qualiter potuerunt habere multas nobiles veritates de Deo 
quae habitae sunt per revelationem factam eis secundum quod 
Apostolus dicit, Deus enim ilia revelavit. Sed magis patriarchis 
et prophetis de quibus constat quod revelationem habuerint 3 
a quibus philosophi omnia didicerunt, ut prius est evidenter 
probatum 4 . Nam patriarchae et prophetae non solum divina 
tractabant theologice aut prophetice, sed philosophice, quia 
totam philosophiam adinvenerunt, sicut in secunda parte hujus 
operis probatum est. Potuit autem Metaphysicus satis docere 
quod Deus est, et quod naturaliter cognoscitur, et quod est 
infinitae potentiae, et quod est unus, et quod est trinus. 
Sed quomodo ibi sit Trinitas non potuit ad plenum explicare ; 
et ideo hie est hoc verificandum. 

Est igitur beata Trinitas, Pater et Filius, et Spiritus Sanctus. Anticipa- 
Nam Claudius 5 , unus de expositoribus Scripturae Sacrae, in eo doctrine by 
libro quo contra hanc heresim, Deus nihil sentit passionis sensu 9 re f^ anci 
vel compassionis affectu, disputat, infert dicens, * Plato tres in philo- 
Divinitate personas laudabili ausu, mirabili ingenio immu- sop ers< 
tabili consilio 6 quaesivit 7 , invenit, prodidit ; Patrem Deum, 
paternam quoque mentem artem sive consilium, et utriusque 
amorem mutuum.' Unam summam aequitrinam indivisam 
Divinitatem non solum ita credi oportere docuit, sed ita esse 
convicit. Haec ex libro suo de divinis rebus manifesta sunt. 
Et Porphyrius, ut Augustinus dicit, decimo de Civitate Dei 
capitulo vigesimo nono, praedicavit Patrem et ejus Flium quern 
vocavit paternum intellectum et mentem, et horum medium 
quern, ut ait Augustinus, putamus ipsum dicere Spiritum 
Sanctum, et more suo 8 appellans tres Deos, ubi etsi verbis 

1 et . . . revelatione, om. M. 

a Vol. i. p. 175 et seq. Cf. also the whole of the second part. 

8 per revelationem habuerunt, D. et O. * ut . . . probatum, om. M. 

8 I presume this to be the Bishop of Turin, who in the ninth century held 
acrimonious controversy with Jonas Bishop of Orleans, with regard to images ; 
Claudius being an Iconoclast, and even suspected of Nestorianism. His works, 
or some of them, are in the io4th volume of Migne's Patrologia. 

* immutabili consilio, om. M. T quae sunt, M. 

8 nostro is the reading of D., O., and M. But this seems a mistake for suo. 



230 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

utatur indisciplinatis, videt tamen quid tenendum sit. Et 
Augustinus eodem Jibro, capitulo trigesimo secundo^quendam 
Platonicum philosophum, cujus nomen tacet, recitat prin- 
cipium Evangelii secundum Joannem dixisse, usque ad incar- 
nationem Christi, in quo principio distinctio personarum 
divinarum evidenter habetur. Et Augustinus in decimo de 
Civitate Dei capitulo trigesimo sexto, et trigesimo septimo, 
asserit Porphirium dicentem in libro primo de regressu animae 
quod non possunt peccata purgari, nisi per Dei Filium. Et 
Aristoteles dicit in principio Coeli et Mundi quod in cultu 
divino adhibemus nos magnificare Deum unum per numerum 
ternarium 2 eminentem proprietatibus rerum quae creatae sunt. 
Et ideo cum omnis creatura, ut ex Metaphysicis patet, est 
vestigium Trinitatis, oportet quod in Creatore sit Trinitas. 
Et cum Aristoteles compleverit philosophiam praecedentium 3 
secundum possibilitatem sui temporis, longe certius sentire 
habuit de beata Trinitate personarum ut confiteretur Patrem 
et Filium et Spiritum Sanctum. Et propter hoc in lege 



In the original it is more vestro ; because Augustine is addressing Porphyrius. 
Quemlibet appellasse Deum, is the reading of the following words in M. But 
the reading in the text, which is that of O. and D., is closer to the quotation 
from De Civitate, x. 29. Reference to this passage shows how St. Augustine 
maximizes the heterodoxy of Porphyrius, which Bacon is minimizing. 

1 capitulo trigesimo secundo, om. M. The passage is not in the thirty-second 
chapter, but at the end of the twenty-ninth of the tenth book De Civitate Dei. 
The reference to the thirty-sixth and thirty- seventh chapters in the following 
sentence appears to be to the thirty-second chapter, as commonly edited. It is 
only by a large and lax interpretation of Porphyrius that the doctrine attributed 
to him by Bacon can be extracted. 

2 Bacon here, as in the case of Porphyrius, somewhat stretches Aristotle's 
meaning. Aristotle says (De Coelo, i. cap. i. 2), T& -ndv KOI TO. iravra TOIS rpialv 
upiffrai' T\tvTri yap KOI pkoov not ap^r) TOV apiOpov ex l T v r v "^avros, ravra 8 
rov TTJS rptaSos. Aid irapa rrjs <f>vffeajs ct'AT/^ores uairep vofj-ovs (Kfivrjs, KOI irpos ras 
a-fiare'ias xpupfOa rSav Oewv TW apiOp.> TOVTO*. In the commentary of Averroes on 
this passage the words occur, 'Et secundum istum numerum tenemur magnificare 
Creatorem remotum a modis creaturum in orationibus et sacrifices ; nam omnia 
ista non sunt nisi ad magnificandum Creatorem.' Without reference to the 
Arabic, it is impossible to say how far this passage was modified by the Latin 
translator. The preamble to the Venice edition of 1495, from which this extract 
is made, frankly avows that such interpolations in defence of Christian orthodoxy 
have been made. 

3 praecedentium, om. O. et D. 



MORALIS PHILOSOPHIC: PARS PRIM A. 231 

Aristotelis fuerunt sacrificia tria, et orationes tres, sicut 
Averroes dicit super principium Coeli et Mundi : et manifes- 
tum est hoc per politicam l Aristotelis quae est liber legum. 
Et Avicenna praecipuus Aristotelis expositor ponit Spiritum 
Sanctum in radicibus moralis philosophiae. 

Sed longe magis potuit veritatem de Patre et Filio sentire, The third 
quia difficilius est intelligere processionem Spiritus Sancti a {^Triuit 
duabus personis distinctis quam generationem unius earum - less clearly 
ab alia. Propter quod philosophi magis deficiebant a com- ed b^hem" 
prehensione Spiritus Sancti quam a notitia Patris et Filii. 
Et ideo illi qui potuerunt habere notitiam Spiritus Sancti 
longe magis habuerunt de aliis personis. Et Ethicus philo- 
sophus in libro suo 3 de divinis et humanis et naturalibus, quern 
Hebraeo sermone, Graeco, et Latino, propter secretorum 
magnitudinem conscripsit, ponit in Deo Patrem, et Verbum 
Patris, et Spiritum Sanctum ; et quod sunt tres Personae, 
Pater scilicet et Filius et Spiritus Sanctus. Et hoc necesse 
est per rationem haberi. Quae tamen ratio non debuit poni 
ante ea quae de Deo in particulari habent exprimi, nee ante 
philosophorum magnalium 4 auctoritates, quae ad hoc idem 
introducuntur in hac scientia tanquam in loco eis appropriato. 

Dico igitur quod Deus est infinitae potentiae ; et potentia Definite 
infinita potest in operationem infinitam ; ergo potest fieri a statement 
Deo aliquid infinitum, sed non aliquid 5 per essentiam, quia tune doctrine, 
plures possent esse Dii ; cujus contrarium ostensum 6 est in 
Mathematicis 7 . Ergo oportet hoc quod est genitum a Deo 
deus esse, cum habeat essentiam generantis; alterum tamen in 

1 ex politica, M. J earum, om. O. et D. 

:t This is the Cosntographia of Ethicus, about whom somewhat more contro- 
versy has taken place, ancient and modern, than the subject merited. In the 
note to p 302 of vol. i. I ought to have included a reference to the work of Karl 
Friedrich Pertz (Berlin 1853) who claims to have proved that the Latin Cosnto- 
graphia, as we now have it, is a version from the Greek made by Jerome. See 
also Wuttke's two works on Ethicus, of 1853 a "d l &54- 

* moralium, M. s aliud, D. et O. ' ostensum, om. M. 

7 The reference seems to be to vol. i. p. 164, where the plurality of worlds is 
discussed. Nothing is said in that place directly as to the plurality of Gods. 
But compare the corresponding passage in cap. 41 of the Opus Tertium. 'Si 
plures [mundi], tune essent plures dii secundum pluralitatem mundorum ; quod 
est impossibile.' 



232 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

persona. Et cum hoc genitum habeat potentiam infmitam, 
cum sit bonum infinitum, potest producere infinitum : ergo 
potest in l aliam personam. Aut tune ergo eandem personam 
producit Pater ; et erit tune Spiritus ab utroque procedens ; 
aut solum a Filio producetur ; et tune non attinebit Patri, 
nee erit plena germanitas, et tune non erit plena convenien- 
tia in Divinis, quod est contra rationem. Item nee paritas 
amoris potest esse, secundum hoc quia Pater plus diligeret 
Filium, quam Spirituin Sanctum, quia generat Filium, et non 
producit Spiritum Sanctum. Sed cum Spiritus Sanctus sit 
Deus, quia habet essentiam divinam, oportet quod ei debeatur 
amor infinitus ; et ideo infmito amore Pater amabit ipsum 
sicut Filium. Et etiam quia amor Patris non potest 
esse nisi infinitus, quia ejus amor est secundum suam po- 
tentiam, relinquitur ergo quod tantus erit amor Patris ad 
Spiritum Sanctum sicut Filii ad eundem. Quare oportet 
quod a Patre producatur tarn Spiritus Sanctus quam Filius, 
Quod autem non sint nee possint esse plures personae non 
potest hie nee debet declarari, sed supponi, usque in quarta 
parte hujus scientiae probetur, cui attribuetur plenitudo 
persuasionis. Trinitatem vero personarum, scilicet Patris et 
Filii et Spiritus Sancti necessarium fuit hie probari et ex- 
poni, quia est radicale fundamentum in hac scientia propter 
cultum divinum statuendum 2 et propter alia multa. Nee 
oportet allegari in contrarium quod nulla scientia habet pro- 
bare sua principia. Nam hoc quomodo est intelligendum 
patuit superius. Caetera vero quae possunt de Deo quaeri 
et in quibus debet esse dubitatio probabilis, sunt conclusiones 
partis quartae, et ideo ibi determinabuntur. 

Forecasts Non solum vero locuti sunt philosophi de Deo absolute, sed 
carnation de Deo incarnate qui est dominus Jesus Christus, et de eis 
quae ad ipsum pertinent. Nam hujusmodi veritates sunt 
necessariae humano generi, et non est salus homini nisi per 
notitiam istarum veritatum. Et ideo oportuit quod omnibus 
salvandis a principio mundi essent hujusmodi veritates notae, 
quantum sufficit saluti. Hoc dico propter hoc quod quidam 

1 in, om. M. 2 statuendum, om. D. et O. 



MORA US PHILOSOPHIA: PARS PRIM A. 233 

magis ] quidam minus noverunt hujusmodi veritates. Decuit 
etiam ut philosophi sapientiae dediti aliquid scirent de hac 
veritate, sive salvarentur sive non : quatenus mundus prae- 
pararetur et disponeretur ad hanc veritatem perfectam, ut 
facilius reciperetur quando tempus daretur. Et uberius per- 
suasum est de hoc 2 in superioribus, ideo quod sufficit persuasio 
universalis hie, quatenus per experientiam cognoscamus philo- 
sophos sensisse multa de Christo praeclara, nee non de Virgine 
gloriosa. Et prius in astronomicis 3 recitata est sententia 
Albumazar in libro majoris introductorii sexto, ubi confirmat 
per auctoritatem omnium a principio philosophiae quod Virgo 
pareret filium qui Christus Jesus vocaretur. Et in libro Con- 
junctionum similiter locutus est. Sed haec sententia, licet 
dicatur in Astronomicis et verificetur ibi sicut conclusio, tamen 
est proprium principium in hac scientia. Unde haec scientia 
recipit hoc principium nobile probatum in Astronomia ; et in 
hoc deservit ei tanquam Dominae ancilla, sicut in quibusdam 
aliis, ut innotescit ex praecedentibus, et inferius recitabitur. 
Et Porphirius dixit non posse peccata tolli nisi per Dei filium 
ut superius dictum est. Et super illud verbum, De disciplina 
scolarium Platonis probata divinitas 4 , dicit expositor quod in 
tumba Platonis aureis literis quaedam scriptura inventa est 
super pectus ejus continens haec verba, Credo in Christum 
nasciturum de virgine, passurum pro humano gcnere et tertia 
die resurrecturum. Sed et Ethicus philosophus libro supra- 
dicto ait, Justi merebuntur videre Dominum Jesum Christum 
Regemque suum et signa et figuras clavorum, Verbumque 
Patris atque principium, cum eo cuncta componens. Et exci- 
tari potest mens humana ad partum Virginis per hoc quod 
quaedam animalia in virginitate permanentia concipiunt et 
pariunt, ut vultures et apes, sicut dicit Ambrosius in Hexae- 
meron. Et equae in pluribus regionibus concipiunt quoque 
sola virtute ventorum 5 , quando masculas desiderant, sicut 
Plinius 6 quinto libro Naturalium dicit, et Solinus narrat libro 

1 quidam magis, om. M. 

a ad hoc, M. The reference is to Part II, of Opus Majus. 

3 Cf. vol. i. p. 257. * deitas, M. 5 virtute masculorum distantium, M. 

* Plin. iv. 29 ; viii. 42. Lisbon is mentioned as the locality of this marvel. 



234 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

de Mirabilibus Mundi. Et Aristotelcs vult secundo de Vege- 
tabilibus quod fructus palmarum feminarum maturescunt 
ex odore a masculis veniente. 

Prophecies t quia notitia Antichrist! pertinet ad fidem de Christo, 
Christ. quia fides Christiana tenet Antichristum fore venturum, quern 



Christus destruet : ideo annexum est articulis fidei quod 
credatur Antichristus venturus ; ideo unum principium istius 
scientiae est de adventu Antichristi in confirmationem eorum 
quae pertinent ad fidem Christi. Dicit igitur Ethicus philo- 
sophus quod circa tempora Antichristi erit una gens de stirpe 
Gog et Magog contra ubera Aquilonis circa portum Euxinum, 
pessima inter omnes nationes quae cum semine eorum pessimo 
recluso post portas Caspias Alexandri 1 facient multam hujus 
mundi vastationem, et occurrent Antichristo et vocabunt eum 
Deum Deorum 2 . Et Albumazar in libro Conjunctionum veri- 
ficat similiter hoc principium, dicens et ostendens quod veniet 
princeps cum lege foeda et magica post legem Machometi, 
qui destruet alias leges ad tempus. Sed parum durabit 
propter malitiae magnitudinem ; hoc superius expositum est. 
Et proculdubio multum considerandum est hoc principium 
hujus scientiae. Nam gens Tartarica exivit de locis illis, ut 
certum est, quoniam habitabant post portas illas, inter aqui- 
lonem et orientem, inclusi in montibus Caucasi 3 , et Caspii, et 
secum ducunt populos qui jam a montibus dictis dominantur 
usque ad finem Poloniae 4 , Boemiae et Hungariae quae sunt 
longe citra ubera Aquilonis. Verum enim est quod aliae 
exiverunt gentes de locis illis, et mundum invaserunt meri- 
dianum usque ad terrain sanctam, sicut nunc Tartar! faciunt, ut 
Hieronymus scribit in epistolis et historiae narrant. Atque 
gens Gothica et Vandalorum quae postea invasit meridiem 

The reference that follows to the spurious Aristotelian treatise De Plan t is (i. 17) 
is curious, as bearing on the question of the date of recognition of the sex of 
plants. After speaking of the results that follow from the apposition of corre- 
sponding parts of the male and female palm, and of the distinction of the two in 
the size of the leaf and in odour ; the writer adds, rv^ov Sc ai d *K rrjs 
rov dppevos eirayd'yr) n dvfj.os irpos rbv OfjXvi', -ntTraivovTai KOI OVTOOS ot tcapnoi, ai 
oirorav TO, <f>v\\a rov dppevos rS> 0rj\t diraiupwvTOi. 

1 Alexandri, om M. 2 Vol. i. p. 268. 

3 Vol. i. pp. 303, 354. * Poloniae, om. M. 



MORALIS PHILOSOPHIA : PARS PR1MA. 235 

sunt de finibus Aquilonis. Et ideo discursus Tartarorum non 
sufficit verificare 1 tempus de adventu Antichristi, sed alia 
exiguntur ut sequentia explicabunt. 

Aliud vero principium est de judicio future 2 . Nam in hoc 
cadit unus articulus fidei Christianae de quo dixit Ethicus 
philosophus, Diabolus, qui primo conditus fuerat 3 et primus 
corruerat, ante omnes pessimos homines punietur et in inferno 
recludetur ; qui quia creaturae praefulsit in ordine primus, et 
viarum Dei claruit in miraculum, idem primus in novissimo 
judicio terribili venturo poenas patietur, et ei quales ab initio 
datae sunt in caverna laci, tot ante tribunal regis ipso judicio 
sunt dilatae, ut cernant impii truculentissimum suae mortis 
auctorem. 

De Creatione vero est aliud principium, quod quia in mathe- views of 
maticis habet probari, notum est ; ideo solum moraliter hie ^Jabhiiis^ 
tangendum est. Aristoteles quidem in libro de Regimine on Crea- 
Regnorum expresse ponit et nominat Adam et Enoch, et ideo tlon; 
primum hominem et principium mundi intellexit. Quod si 
principium habuit, necesse est creatum fuisse, ut superius est 
edoctum. Et Albumazar in libro Conjunctionum egregie 
serviens morali philosophiae ponit primum hominem. scilicet 
Adam, et docet quantum fuit ab eo usque ad diluvium, et 
quantum a diluvio usque ad Christum, et quantum a Christo 
usque ad Machometum, et quantum ab eo usque ad legem 
foedam. Et Avicenna in Moralibus omnino ponit creationem. 
Et Ethicus philosophus dicit, Primum omnium Deus omnes 
creaturas aedificavit, et summo opere unam molem 4 instituit, 
atque ea quae ex nihilo fecit multipliciter dilatavit. Et Tris- 
megistus in libro de Divinitate ad Asclepium ait, In Creatore 
sunt omnia antequam creasset ea ; ut concordat cum Joanne 
Evangelista qui dicit, Quod factum est in ipso vita erat ; cum 
tamen hie Trismegistus fuit circiter tempus Moysi et Josuae, 
ut habetur ab Augustino libro de Civitate Dei. 

Circa vero primo creata, invenitur principium hujus 
scientiae : hujusmodi autem sunt Angeli boni et mali. Primo on Angels, 
igitur per motus corporum mundi, quos invenerunt circiter 

1 determinare (pro verificare), M. a venturo, M. 

3 Vol. i. p. 190: also Opus Tertittm, cap. 41. * molam, M, 



236 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

sexaginta, posuerunt Angelos bonos tot esse, quia illi motus 
sunt voluntarii et ideo fiunt per Angelos. Et istud patet ex 
Metaphysicis Aristotelis et Avicennae. Deinde extenderunt 
se ad ulteriorem considerationem, invenientes quasi numerum 
infinitum correspondentem nobis, sicut multiplicantur individua 
in hoc mundo inferiori sub una specie, et distinguuntur ab 
invicem numero, sicut individua sensibilia, sicut in libro De 
Causis scribitur; differenter tamen, quia Angeli ita separantur 
ab invicem quod non corrumpantur, sed maneant in esse 
stabili. Haec autem individua nota separantur ab invicem 
ita quod aliquando corrumpantur. Et si volumus ulterius 
admirari verba Ethici, possumus dicere, sicut ipse dicit in 
libro suo, Viginti 1 ordines Angelorum sunt; quos etiam posuit 
stetisse in gloria coelesti. 

Quotation Sed longe magis admirandus est Apuleius 2 Mandarensis, in 
Apuleiusof libro de Deo Socratis, in quo multa mirabilia edisserens de 
Mandara: Angelica natura transfert sententiam Platonis in Symposio, 
Socratis. videlicet quod cuilibet uni homini deputatur unus Angelus 
ad custodiam contra mala omnia, et ad promovendum et 
excitandum ad bona. Et postquam anima separata est, 
bonorum et malorum omnium quae gessit ilia in corpore fit 
testis coram Deo judice. Atque asserit Angelos deferre 
petitiones hominum ad coelestia et reportare dona ab eis 
ad homines ; et aliquis praeest uni provinciae, et alius alii ; 
et multa talia dicit sub his verbis ; * Sunt quaedam divinae 
mediae potestates in isto interstitio inter homines celicolasque 
per quas desideria nostra et merita ad eos comeant, vectores 3 
hinc precum inde donorum, qui ultra cito petitiones portant 
hinc inde suffragia, seu quidam utriusque interpretes, et 
salutem geri per hos curant singuli eorum ut est cuique tributa 
provincia, vel somniis confirmandis, vel praepositis guber- 

1 D. and O. have novem. 

2 See De Civitate Dei, lib. viii. cap. 14 et seq. The difference in tone between 
St. Augustine and Bacon is similar to that noticed in the case of Porphyrius. 
That the word Daemon should be used in any sense but a bad one was not 
acceptable to St. Augustine. That something analogous to the conception of 
Angels should have been reached by a pre-Christian thinker was welcome to 
Bacon. 

3 motores hinc precum, M. 



MORALIS PHILOSOPHIC: PARS PRIMA. 237 

nandis, vel obscurioribus 1 erudiendis, vel vatibus inspirandis, vel 
caeteris quae a Deo dinoscimus. Quae cuncta coelesti voluntate 
et numine et auctoritate, sed Angelorum ministerio, obsequio, 
et opera fieri arbitrandum est. Ex hac igitur Angelorum 
copia Plato autumat singulis hominibus in vita agenda testes 
et custodes singulis addictos, qui menti perspicui semper 
adsunt arbitri non solummodo actorum verum etiam 
cogitatorum. Ac ubi vita edita remeandum est eundem ilium 
qui nobis praeditus fuit, raptare illico et trahere veluti custo- 
diam suam ad judicium ; atque illic in causa dicenda assistere 
et prorsus illius testimonio ferri sententiam.' 'Deinde vos 
omnes admoneo qui hanc Platonis sententiam divinam me 
interprete auscultatis, ita et animos vestros ad quaecunque 
agenda vel judicanda formate, ut sciatis nihil homini prae 
istis custodibus intra animam nee foris esse secreti, quin omnia 
curiose ille percipiat, visat omnia et intelligat hie custos 
singularis praefectus, domesticus speculator, proprius tutator, 
intimus cognitor, assiduus observator, individuus arbiter, 
inseparabilis testis, malorum improbator, probator bonorum, 
in rebus incertis prospector, in dubiis praemonitor,in periculosis 
tutator, egenis opitulator, qui vobis queat turn in somniis, turn 
in signis, turn coram cum usus postulat, mala truncare, bona 
prosperare, secunda regere, adversa corrigere.' Mira enim 
haec sententia et omnino favorabilis Christiano, nee in litera 
nee in sensu aliquid indignum continet ; immo 2 valde dino- 
scitur praeclaros fidei annexos habere articulos ; nee oportet 
philosophum hie interpretari in pejus, cum nihil nisi consenta- 
neum veritati mirabiliter pateat continere. Hoc dico quia 
aliquando nituntur alii obscurare sententias Catholicas in libris 
philosophorum repertas : sed gaudenter debemus eas recipere 
in testimonium nostrae fidei ; et quia certum est eos haec 
habuisse per revelationem factam eis et sanctis patriarchis 
et philosophis, sicut prius est ostensum 3 . 

Et Porphyrius, sicut recitat Augustinus, decimo de Civitate Similar 
Dei, dixit Angelos [esse] qui deorsum descendentes hominibus J^" 10 " 7 

divina pronuntiant, et alios qui in tern's ea quae Patris sunt et Porphyry 

and others. 

1 necessitatibus erudiendis, M. a immo . . . articulos, om. O. et D. 

3 Another reference to the second part of the Opus Majus. 



238 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

altitudinem ejus et profunditatem declarant. Et de Diabolo 
et Angelis ejus multa locuti sunt. Nam Ethicus philosophus 
de eo sententiam fidelem expressit, ut prius habitum est 1 , 
tarn ad creationem quam de peccato et damnatione sua 
primordiali et finali post judicium. Et etiam praesumpsit 
dicere decimum ordinem cecidisse post peccatum in poenam 
inferni. Et Apuleius et Plato et alii distinguunt duo genera 
Daemonum, quia Daemon graece idem est quod sciens latine. 
Ideo quoque sunt calo-daemones et caco-daemones, id est boni 
et mali. Calon 2 enim est bonum et cacon est malum. De 
bonis vero intelligendum est quae dicta sunt de custodia 
hominum. Mali vero sunt diaboli nomine et hi passionibus 
animi irrationabiliter cedunt secundum Apuleium ; unde 
indignari et angi et laetari de malo et irasci, et caeteros 
malignos motus habent. Et ii sunt de quibus loquuntur 
poetae, ut dicit Apuleius, et quos fingunt esse Deos 3 et 
amatores quorundam, et odiosos aliis ; et quidam sunt incubi, 
et ducunt homines ad peccata et vitia, et postea ad poenam 
inferni, de qua loquuntur Hermes Trismegistus et Ethicus 
philosophus. 

Witness of De Immortalitate Animae in Metaphysicis est tactum. Sed 
Christian ^ic moraliter et praecipue de corporis resurrectione est 
thinkers to dicendum, de qua non potuit Metaphysicus dare sententiam 
lity^not" nec universalem nee particularem. Non solum autem Aris- 
merely of toteles et Avicenna dederunt vias utiles ad immortalitatem 

soul but of . . . . 

body. ammarum de quibus prius dictum est, sed philosophi in 
moralibus sunt locuti. Nam primo de Quaestionibus Tus- 
culanis, Cicero sententiat immortalitatem animae, et per totum 
librum istum 4 investigat, et persuasiones varias ad hoc revolvit, 
quae ex libro illo patent, nec possunt hie poni propter 
prolixitatem. Et similiter in libro de Senectute eadem 
immortalitas a Marco Tullio determinatur. Et in libro de 
Natura Divina Hermes Mercurius pulcre dicit, Deus et pater 
omnium et dominus, et is qui solus est omnia in omnibus, se 

1 ut prius habitum est, om. O. et D. 

2 Probably these words were originally written by Bacon in Greek letters. 
But in the fourteenth and first half of the fifteenth century knowledge of Greek 
in northern Europe was even rarer than in the thirteenth. 

3 Deos et, om. M. 4 primum, pro istum, D. et O. 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS PRIM A. 239 

libenter ostendit : non ubi sit loco, nee qualis sit qualitate nee 
quantus sit quantitate ; sed hominem sola intelligentia mentis 
illuminans qui discussis ab animo errorum tenebris et veritatis 
claritate percepta, toto se sensui divinae intelligentiae com- 
miscet, cujus amore a parte naturae, qua mortalis est, liberatus 
immortalitatis futurae concipit fiduciam. Et dicit Avicenna in 
Moralibus quod Machometus l solum locutus est de gloria 
corporis ; sed nos scimus, ut ait, quod major est gloria anima- 
rum, quia non sumus asini reputantes tantum corporis delicias ; 
et ideo suum legislatorem Avicenna comprehendit, et vult 
alium investigare qui non solum corporum promittit gloriam, 
sed magis animarum. Et in hoc consentit Seneca per totum, 
et Socrates et Plato, ut patet in Phaedone. Et Avicenna in 
Moralibus dicit quod ponenda est corporum resurrectio, ut 
totus homo in anima et corpore glorificetur, si Dei mandatis 
obediat Et hoc non solum Avicenna et caeteri de domo 
Aristotelis senserunt, sed Democritus antiquior et philosophus 
magnae auctoritatis, sicut Plinius refert in Naturalibus, libro 
septimo. Et etiam ipse Plato dixit sine corporibus 2 animas 
in aeternum esse non posse, sed ad ea redire, sicut Augustinus 
docet vicesimo secundo de Civitate Dei. Et Varro in libro de 



1 Avicenna's remarks on this subject will be found in his Metaphysics, lib. x. 
cap. 2. He there shows that if Mahomet wished his spiritual truths to be 
apprehended by the people, he had no alternative but to use physical images 
in a parabolic sense. Vulgus enim non potest imaginare has dispositiones pro 
modulo suo, pauci enim possunt imaginare certitudinem hujus unitatis et singu- 
laritatis ; et quia non credunt esse hujusmodi ideo incidunt in haereses, ct 
convertuntur ad inquisitiones et argumentationes quae retrahunt eos a suis 
operibus civilibus, et aliquando faciunt eos incurrere in sententias contrarias 
utilitatibus civitatis et contradicentes debito veritatis. . . . Non enim fuit in 
Sapientia divina ut omnia essent facilia. Non debet autcm legislator diccre 
vulgo se occultasse aliquid quod eis non revelaverit, quia non oportet eum esse 
facilem ad dicendum eis aliquod de his, immo oportet ut insinuet eis gloriam Dei 
et magnitudinem ejus aliquibus nutibus et parabolis sumptis a rebus quae sunt 
apud eos gloriosae et magnificae, et quod hoc dicat eis quod non est sibi aliquod 
aliud compar nee simile. Similiter etiam oportet ut affirmet eis id quod dicitur 
de promissione taliter ut possint imaginare ejus qualitatem, et quiescant in eo 
animae eorum, et ut felicitatis et terroris inducat exempla, per quae ipsi intel- 
ligunt et imaginant de eis; veritatem autem non detegat eis, nisi aliquid 
commune, scilicet quod est aliquid quod nee oculus vidit nee auris audivit, et 
quod illis est regnum delectationis maximae, et doloris est horror aeternus.' 

2 Aug. De Civ. Dei, lib. xxii. cap. 27. 



240 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

gente populi Romani refert multos philosophantes dixisse ad 
eadem, Anima in idem corpus enimvero aliquando redibit. Si 
ergo Plato voluit animas redire ad corpora, et Varro ad idem 
corpus, et Porphyrius 1 , philosophorum maximus secundum 
Augustinum, vult quod anima purgata nunquam ad malum, 
neque ad hunc mundum, sed ad Deum patrem itura est ; tune 
oportet quod ex dictis philosophorum sequatur resurrectio. 

Et hoc necesse est, quoniam ex fonte 2 philosophiae eruerunt 
How this quod virtus est totius conjuncti ex anima et corpore, id est 
cone usion h O mjrri Sj non anitnae tantum nee animae in homine, sed hominis 
reached, per animam, sicut intelligere et aedificare, ut dicit Aristoteles 
primo de Anima 3 . Et ideo felicitatem posuerunt totius 4 con- 
juncti esse, unde non posuerunt hominem esse animam in 
corpore sed vere compositum ex anima et corpore ita quod 
essentia hominis sit constituta ex anima et corpore, et non 
quod sua essentia sit sola anima in corpore. Illud enim quod 
est nobilius a parte hominis posuerunt subjectum praecisum 
virtutis et felicitatis, hoc autem est conjunctum in quantum 
hujusmodi, quia ipse qui est compositus ex anima et corpore 
est nobilis substantial Et quamvis felicitas spiritualis et 
virtus insint homini ratione animae, tamen non sunt animae, 
ut ibi sit status, sed propter hominem ipsum conjunctum ; et 
ideo posuerunt felicitatem, quae est finis hominis, complere 
hominem totum, tarn a parte corporis, ut debetur ei, quam 
a parte animae. Et ideo posuerunt corpus aliquando con- 
jungi cum anima, ut utrumque perficeretur secundum sui 
proprietatem. Sciebant autem per rationem, quod forma 
appropriatur materiae suae, et e contrario. Et ideo forma 
incorruptibilis appropriat materiam incorruptibilem, et e con- 
trario. Sciebant autem quod appetitus formae non completur 
nisi in sua materia. Et posuerunt appetitum animae totaliter 

1 De Civ. Dei, lib. xxii. cap. 3 teste Porphyrio, nobilissimo philosopho 
Paganorum. 

2 sic M. virtus secundum eos, D. et O. 

3 De Anima, i. 4, 12 TO 8 Xtyeiv bp^i&aQai.rty tyvxftv opoiov KO.V et TIS \eyoi 
rr)v if'VX'TJv ixpaiveiv % oiKoSopcTv, et seq. 

* totius, om. M. 

5 ' quia ipse homo non est compositus ex anima sola, quia corpus humanum 
est nobilis substantia,' D. et O. 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS PRIM A. 241 

compleri per felicitatem. Quapropter posuerunt quod foret 
in corpore. 

Rationes vero et persuasiones philosophorum ad hoc 
sunt hujusmodi. Sciverunt enim quod potentia Dei infinita 
est, et ideo potest facere quod idem corpus redeat. Et 
agens potentiae finitae potest facere idem specie 1 , ut natura 
de grano corrupto facit alia grana ejusdem speciei. Quare 
multo fortius agens infinitae potentiae poterit facere idem 
numero. Nam potentia infinita excedit finitam in infinitum. 
Sed productio ejusdem secundum numerum ' 2 excedit in infini- 
tum productionem ejusdem secundum speciem. Caeterum 
Aristoteles dicit nono Metaphysicae 3 , quod ex mortuo fit 
vivum si fiat resolutio ad materiam primam. Cum ergo Deus 
potest facere hanc resolutionem, ut planum est, potest fieri 
resurrectio. Item magna persuasio est nobis de phoenice 
quo resoluto in pulveres suos iterum reviviscit, et fit phoenix. 
Sed major est de verme qui natus cito post moritur ; 
et iterum reviviscens, remanet immortalis, ut philosophi et 
sancti narrant, sicut ex libris Hexaemeron qui determinant 
opera sex dierum, demonstratur. 

De felicitate quidem alterius vitae, et de miseria malis Future 
praeparata oportet moralem philosophiam ponere principia happiness, 
propter hoc quod tactum est in Metaphysicis. Nam ibi in 
universali, hie in particulari habent ista tractari. Pulcre 
enim determinant philosophi causas quibus impedimur a Four 
cognitione 4 vitae aeternae ; et sunt quatuor : peccatum ; spiritual 
occupatio circa corpus ; mundi sensibilis amplexus ; et de- bl 
fectus revelationis. Nam revelatio non est in potestate nostra. out by 
Sed de quaestione, an sit promissio aeterna, potuerant habere 
cognitionem ut dixi, et in universal!, quantum ad quaestionem 
quid sit haec et quae et qualis. Non tamen in particulari et in 
propria disciplina ; et hoc praecipue propter quatuor causas 
nunc dictas. Unde Avicenna in radicibus moralis philosophiae, 

1 Et agens . . . specie, om. D. et O. a naturam, pro numerum, M. 

8 The reference seems to be to Metaph. vii. 5. 4 oaa 8^ OVTOJ /icra/SaAAct 
th aAAijAa, is r^v V\T}V Stt tirav(\6(iv, olov l (tc votpov $>ov, (Is T^V vKrjv irpwrov, 
tltf OVTQI <pov. 

4 cogitatione, M. 
VOL. II. R 



242 OPERIS MAJORIS PARS SEPT1MA. 

post multa concludit, Nostra dispositio erga ilia est sicut 
dispositio surdi qui nunquam audivit in sua privatione imagi- 
nandi delectationem armonicam, cum ipse sit certus de amoe- 
nitate ejus, an sit, seu quid sit. Et non solum intellectus sic 
se habet in cognoscendo, sed affectus et voluntas in desi- 
derando, et amando et sapiendo seu gustando dulcedinem 
vitae aeternae, ut Avicennae utar eloquio. Comparat enim nos 
paralytico, cui apponatur cibus delectabilis ; non sentit ejus 
suavitatem, donee curetur ejus paralysis, et auferatur mala 
dispositio. Sic quae dicit esse in nobis respectu dulcedinis 
vitae aeternae, et propter peccata, et propter communionem 
corporis mortalis ; peccata l enim inficiunt appetitum animae 
rationalis, et moles corporis aggravat. Unde dicit Avicenna 
eleganter, Quod nos, in saeculo nostro et hoc corpore, demersi 
sumus in multa turpia, et ideo non sentimus illam delecta- 
tionem, cum tamen apud nos fuerit aliquid de causis ejus. 
Et ideo non inquirimus earn, nee allicimur ad earn, nisi prius 
deposuerimus a cervicibus nostris jugum voluptatis et irae, et 
sorores earum, et sic degustemus aliquid delectationis illius ; 
et sic fortassis imaginabimur de ilia parum, tanquam per 
interpositum, quia adhuc revelatio necessaria est. Et ideo 
dicit, quod tune verms sentiemus, praecipue cum solutae 
fuerint quaestiones de Deo et felicitate et immortalitate 
animarum et resurrectione corporum ; et revelata fuerint 
hujusmodi quaesita nobilia. Tune, ut Avicenna dicit, Com- 
paratio istius nostrae delectationis ad illam nostram delec- 
tationem erit comparatio delectationis sensibilis, quae est 
odorandi odores gustatorum delectabilium, ad delectationem 
comedendi ea. 

2nd cause : Sed et animae occupatio cum corpore, ut infert, facit earn 

bodi/ 01 oblivisci sui ipsius et ejus quod amare debet ; sicut infirmus 

comfort, obliviscitur ejus quod opus est restaurare pro eo quod resolvi- 

tur de eo. Substantiam enim animae, ut ipse dicit, corpus 

occupat et reddit earn stultam, et facit earn oblivisci sui 

proprii desiderii, et inquirendi perfectionem quae sibi competit 

et percipiendi delectationem perfectionis suae. Non quod 

anima sit impressa corpori, et immersa : sed quia ligatio est 

1 peccata . . . rationalis, om. M. 






MORAL1S PHILOSOPHIA : PARS PRIMA. 243 

inter ilia duo, quod est desiderium naturalc gubernandi corpus 
et agitandi affectiones ejus. 

Et quartum 1 impedimentum est occupatio hominis cum isto 3rd cause: 
mundo sensibili, quamvis homo non peccaret nee de corpore *^*_ 
curaret. Quia enim sumus dediti mundo sensibili, ideo tions. 
negligimus insensibilem et spiritualem, secundum quod edocet 
Avicenna. In quibus evidenter et magnifice tangit causas 
impedientes nos a consideratione et amore felicitatis. 

Et per contrarium ostendunt nobis sua verba, quae sunt The four 
adjutoria cognoscendi et amandi et gustandi delectationem [^55^^ 
futurae felicitatis. Quorum unum est mundificatio animaebyhim. 
a peccatis ; et aliud est subtractio animi a naturali suo de- 
siderio regendi corpus. Et tertium est suspensio mentis ab 
hoc mundo sensibili, ut adhaereat saeculo intelligibili. Et 
quartum est, certificatio per revelationem et prophetiam de 
eis, de quibus mens humana non potest praesumere, sicut 
sunt quacsita nobilia de quibus loquitur ; nam in hujusmodi, 
ut dicit, Credimus testimonio prophetae et legislatoris, qui 
receptt legem a Deo. Oui vero haec quatuor haberet non 
poneret felicitatem in hoc mundo, sed miseriam et mortem, 
sicut satis exponetur inferius : et cum Aristotele et cum 
Theophrasto, et Avicenna, et aliis vere philosophantibus, 
vacaret contemplationi felicitatis futurae, quantum homini 
ex potestate sua est possibile ; quatenus pius et misericors 
Deus pleniorem revelaret veritatem, sicut probatum est ipsum 
revelasse aliis quam eis qui in lege veteri vel nova nati sunt 
et educati, ut in Metaphysicis habct declarari. Et quoniam 
perceperunt quod ad cognitionem felicitatis necesse fuit eis 
separare se a peccatis et a corporali amore superfluo et a 
mundo, ut quartum possent a Deo recipcre. scilicet illumi- 
nationem interiorem, quatenus articulos veritatum fidelium 
perciperent, omnibus abjectis vacabant contemplationi sapi- 
entiali futurae felicitatis. 

Nam sapientia, ut Aristoteles dicit quarto Ethicorum, est Example 
fere idem quod felicitas, quoniam sapientia non est nuda J^ t *y 
scientia sed est virtus intellectuals, ut ipse determinat, per- Aristotle. 

1 This should have been tertium. The fourth cause, want of revelation, as 
Bacon has pointed out before, was one that only Christian writers could obviate. 

R a 



244 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

ficiens magis affectum quam intellectum et initium felicitatis 
futurae ; quoniam utraque est cognitio et amor Dei. Sed 
sapientia haec duo habet ut possibile est in hac vita, et 
felicitas comprehendit ilia imperfecte. De felicitate enim 
planum est, et de sapientia patet hoc idem per primum 
Metaphysicae, et sextum Ethicorum, et decimum. Et ideo 
ipse Aristoteles omnium philosophorum excellentissimus, 
omnibus renuntiavit quatenus contemplationi vacaret sapien- 
tiali, quia haec vita est simillima vitae divinae; et ideo a 
sapiente visa est dignissima, ut Tullius scribit de Aristotele, 
in quinto l Academicorum libro : et similiter de Theophrasto 
ejus successore in philosophia. 

Perfect Postquam vero fuerunt praeparati ad illuminationes divinas 

conceded r ^ c 'pientes eas, posuerunt quod felicitas haec est totius 
by Boetius hominls, tarn in corpore quam in anima, beatitudo, quam 
Avicenna. oculus non vidit 2 nee auris audivit, ut dicit Avicenna. Quae 
felicitas est status omnium bonorum aggregatione perfectus, 
sicut docet philosophia Boetii 3 , in tertio Consolationum libro. 
Et ibidem probat, quod non potest esse, nisi participatione 
summi boni, quod est Deus, quia completa boni participatio 
non est nisi in participatione Dei qui est bonum perfectum. 
Et ideo beati et felices non possunt esse nisi fruendo Dei 
bonitate. Et ideo philosophia nobile concludit corollarium, 
scilicet quod beati sunt Dii ; sed unus est Deus naturae, 
participatione deitatis 4 multi, scilicet omnes beati 5 . Et Aris- 
toteles primo Moralis Philosophiae docet quod appetitus 
humanus non potest terminari in aliquo bono nisi in summo 
quo clauditur ; quia desiderium animae rationalis transcendit 
omne bonum finitum et vadit in infinitum. Et ideo oportet 
quod bono summo et infinite, quod est Deus, participet si ejus 
appetitus debet compleri. Sed constat per felicitatem com- 
plendus, quare oportet quod Deo fruatur in aeternum. Et 
tune quantum ad intellectum speculativum fiet anima, secun- 

1 All the MSS. have quinto. Perhaps the reference is to De Finibus, lib. v. 
cap. 25. 

2 videt . . . audit, M. 3 Boetii, om. M. 
* deitatis, M. ; dignitatis, O. et D. 

8 Boet. De Consol. lib. iii. Prosa 10 ' Uti justitiae adeptione justi, sapientiae 
sapientes fiunt, ita divinitatem adeptos Deos fieri siraili ratione necesse est.' 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS PRIM A. 245 

dum Avicennam, scculum intelligibile, et describetur in ea 
forma totius universi et ordo omnis a primo, scilicet Deo, et 
per omnes substantias spirituales et coelos, etc., quousque per- 
fkiatur in ea dispositio universitatis, ut sic transeat in seculum 
intellectum, cernens id quod est pulcritudo absoluta et decor 
verus. Et quantum ad intellectum practicum, dicit quod 
perficietur bonitate pura, et erit sua delectatio non de genere 
delectationis sensibilis, quae solum est per conjunctionem 
superficierum corporum sensibilium immutantium sensus 
nostros ; immo intrat animam, et infunditur in substantiam 
ejus, et est delectatio conveniens dispositioni naturali quae est 
in substantiis vivis et puris et spiritualibus. Et est excellentior 
et nobilior omni delectatione ; et haec est delectatio felicitatis, 
ut affirmat. 

Et non solum de felicitate locuti sunt, sed de miseria alterius Future 
vitae quae malis reservatur. Unde posuerunt quod Deus 
obedientibus sibi preparavit promissionem felicem quam oculus 
non vidit nee in cor hominis ascendit; et inobedientibus 
promissionem terribilem, sicut Avicenna dicit. Et Tullius et 
Trismegistus et Socrates et multi alii locuti sunt expresse de 
eis promissionibus. Unde Tullius ait primo de Tusculanis 
Quaestionibus 1 duas vias duplicesque cursus hominum : qui 
autem integros castosque se servassent quibusque fuisset 
minima cum corporibus contagio, essentque in corporibus 
humanis vitam imitati divinam, iis ad eum a quo erant pro- 
fecti, scilicet ad Deum, reditum facilem patere. Qui autem 
se vitiis humanis contaminassent iis demum iter seclusum 
a consiliis Dei. Et Hermes Mercurius 2 , in libro de Divina 
Natura sic ait, Cum fuerit animae a corpore facta discessio 
tune arbitrium examenque meriti ejus transit in summam 
potestatem, quae earn cum piam justamque perviderit, in sibi 
competentibus locis manere permittit. Sin autem delictorum 
illitam maculis vitiisque oblitam viderit, desuper ad ima 
deturbans tradit aeternis poenis agitandam, ut in hoc obsit 

1 Tusc. Disput. lib. i. cap. 30 [Orelli's ed. 1861]. It will be noted that here 
(as in many of the numerous extracts from Seneca that follow), Dii is changed 
to Deus. 

2 Cf. De Civifate Dei, lib. viii. cap. 23, 24 ; which contain long quotations 
from this writer, foretelling the downfall of paganism. 



246 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

animae aeternitas quae sit immobili sententia aeterno supplicio 
subjugata. Ergo ne iis implicemur verendum timendum 
cavendumque esse cognoscimus. Incredibiles enim post 
delicta cogentur credere non verbis sed exemplis, non minis 
sed ipsa passione poenarum. Et Ethicus philosophus, et 
Alchimus 1 , in libris suis docent quod mali passuri sunt in 
inferno cum diabolo, ut cernant 2 impii truculentissimum 
ac furibundum mortis auctorem quern secuti fuerunt in 
desideria multa et inutilia et nociva. Et justi merebuntur 
videre Dominum Deum suum, sicut expositum est superius. 
Worship Positis principiis respectu subsequentium, quamvis sint 
of God : conclusiones respectu suarum declarationum praetactarum, et 

principles * - 1 

laid down hujusmodi aliarum, nunc accedendum est ad leges cultus 
cenruTand divini, prius. quam ad alia jura inter homines publica vel 
others. privata. Et patet quod propter reverentiam Dei infinitus 
debetur ei cultus debitus, et propter beneficium creationis, 
quod est potentiae infinitae effectus 3 , et propter futuram 
felicitatem. Propter primum dicit Avicenna in Moralibus 
Radicibus quod de jure ejus est ut obediatur ejus praeceptis ; 
propter secundum vero dicit, quod oportet ut ejus mandatis 
obediatur cujus est creatura. Propter tertium dicit quod 
obedientibus sibi preparavit promissionem felicem et inobe- 
dientibus promissionem terribilem. Et propter purgationem 
humani generis a peccatis per Filium Dei, de qua Porphyrius 
locutus est, debetur ei cultus ; quia plus est hoc quam creare. 
Et propter acceptionem humanitatis nostraein unitate Divinae 
personae de qua Albumazar, Plato et Ethicus locuti sunt ; 
nam hoc debet esse gaudium infinitum : atque propter fixuras 
clavorum, et passionem et redemptionem quas Plato et 
Ethicus firmaverunt. Et non solum hoc, sed totum quod prae- 
dictum est excitat homines ad cultum divinum ; et concludit 
hunc fieri debere. 

1 Wuttke, in one of the works on Ethicus referred to p. 231, identifies 
Alchimus with Alcimus Avitus, Bishop of Vienne, who wrote a poem De Origine 
Mundi, etc., which was printed at Basle in 1545. Alcimus died more than a 
hundred years after Jerome, and he is twice mentioned in the Cosmographia of 
Ethicus. The personality of Ethicus is wrapped in utter obscurity, where it 
may well be left. 

2 cernant, O. ; quaerant, M. 3 effectus, om. O. et D. 



MORALIS PHILOSOPHIA : PARS PRIM A. 247 

Propter quod Marcus Tullius dicit primo de Quaestionibus By Cicero. 
Tusculanis 1 , Philosophia omnium artium mater [quid estaliud] 
nisi, ut Plato, donum, ut ego, inventum Dei ? Haec nos 
primum ad ejus cultum, demum ad jus hominum, quod situm 
est in generis humani societate, erudivit. Et idem in secunda 
de Natura Divina ait, ' Cultus Dei est optimus idemque sanc- 
tissimus castissimus plenissimusque pietatis, ut eum semper 
pura, integra, incorrupta mente et voce veneremur. Non enim 
philosophi solum sed majores nostri superstitionem a religione 
separaverunt. Nam qui totos dies precabantur, et immola- 
bant ut ipsi et sui liberi superstites essent, superstitiosi sunt 
appellati. quod nomen patuit 2 postea latius. Qui autem omnia 
quae ad Dei cultum pertinent diligenter curabant 3 et tanquam 
relegentes, sunt dicti religiosi ex relegendo, eligentes eligendo, 
tanquam legentes ex legendo, et intelligendo intelligentes. 
Alterum nomen vitii est ; alterum laudis.' Nam Augustinus 
quarto de Civitate Dei sententiam hanc Tullii de superstitione 
et vera religione, nee non, octavo ejusdem, de religione et 
religiosis, accipit et exponit ; volens quod religiosi dicti sunt 
quod Deum eligant et relegant relegentes, et iterum et iterum 
eligentes per verum cultum et continuum. 

In isto autem cultu, secundum Avicennam ct alios, habent Avicenna 
ordinari templa, et orationes, et oblationes, et sacrificia, et 



jejunia, et peregrinationes maximae ad locum legislatoris ut public 

T^ A . L L , . . ceremonial. 

habeatur in memona et veneratione. Jit Anstoteles in suis 
considerationibus 4 de hoc cultu dicit nunquam verecundiores 
nos esse debere quam cum de divinis agitur ; si intramus 
templa simus compositi, ad sacrificium accessuri vultum 
demittamus, si in oratione argumento modestiae fungamur. 
Et ideo dicit Avicenna, Oportet ut doctor doceat oratorem 

1 Tusc. Disput. lib. i. cap. 26. The words in brackets are omitted in the 
MSS., and Deorum is substituted for Dei. The quotation which follows is 
from De Natura Deorum, ii. 28. It is transcribed correctly; excepting that 
ipsi et sui liberi is substituted for sibi sui liberi. St. Augustine quotes the 
passage, De Civitate Dei, iv. 30. 

2 patebit, D. et O. curarent, O. ; relegerent, M. 

4 Cf. the spurious treatise Rhetorica ad Alexandrum, cap. a. But the quota- 
tion is perhaps from the Theologia of Aristotle, a work written in Greek, and 
translated into Arabic, thence into Latin. I have not seen it, but compare 
Ravaisson's Me'taphysiqiie cTAristote, vol. ii. p. 542. 



248 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

dispositiones quibus preparetur ad orandum, quemadmodum 
homo consuevit praeparare se ad occurrendum regi humano in 
munditia et decore, et ut faciat assuescere munditiae et decori 
firma consuetudine ; et instituat eum ad modum hominis pre- 
parantis se ad occursum regis cum humilitate et vultu demisso 
compressis membris, cessans a revolutione et ab omni pertur- 
batione. Et determinant philosophi ut Avicenna et alii quod 
solemnitates magnae debent statui eo quod faciimt gentes 
congregari, et dant eis audaciam et emulationem legis ; et ut 
orationes multitudinis exaudiantur : et propter eas inveniunt 
benedictiones a Deo. Et similiter fraternitates generates 
debent fieri propter easdem causas. 

Hermes Et quo modo in speciali oratio convenienter fiat, docet 

Mercurras Hermes Mercurius in libro de divinis, incipiens sic, Praeclare 

on worship. 

nihil deest ipsi Deo, sed nos agentes gratias adoremus. Hae 
enim sunt summae incensiones Dei cum gratia aguntur a mor- 
talibus. Et infert ' Gratias tibi summe, exsuperantissime, tua 
enim gratia tantum sumus cognitionis tuae lumen consecuti. 
O nomen sanctum et honorandum nomen tuum, quo solus 
Deus est benedicendus religione paterna, quoniam omnibus 
paternam pietatem et religionem et amorem et quaecunque 
sunt dulciori efficacia praebere digneris, et donas nobis sensum 
rationem et intelligentiam. Sensum ut te cognoscamus ; 
rationem ut te limpidius l indagemus ; intelligentiam ut te 
cognoscentes gaudeamus, ac numine tuo salvati gaudeamus 
quod te nobis ostenderis totum, gaudeamus quod nos in 
corporibus sitos aeternitati fueris consecrare dignatus 2 . Haec 
enim est sola humana gratulatio, tuae cognitio majestatis. 
O vitae vera vita ! O naturarum omnium faecunda praegnatio ! 
cognovimus te, aeterna perseveratio ! In omni igitur ista 
oratione te adorantes hoc tantum deprecamur ut nos velis 
servare perseverantes in amore cognitionis tuae, et nunquam 
ab hoc vitae genere separari. Hoc optantes convertimus nos 
ad puram et sine animalibus coenam.' 

Pagan De sacrificiis vero eorum, oblationibus, et caerimoniis non 

worthless est P US sermonem texere, quia superstitiosa fuerunt et 
and ob- inutilia pro majori parte, nisi in quantum aliqua absumpse- 

served bv 

1 limpidius, O. et D. ; suspicionibus, M. 2 consecrare digneris, O. et D. 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS PRIM A. 249 

runt a sacerdotibus legis Hebraeorum. Unde etiam ipsi philoso- 
philosophi talibus vacabant propter statuta civilia et propter onTega" 
multitudinem, non propter veritatem, sicut Seneca dicit in grounds, 
libro quatn composuit contra superstitiones. Nam licet, quia 
Senator erat, statuta publica oportuit eum dissimulare, tamen 
dicit hujusmodi caerimonias non ad rem pertinere, sed ad con- 
suetudinem vulgi ; et quod nullus sapiens deberet ea apud se 
reputare. Etiam observationes Judaeorum reputavit absurdas 
et indignas homini sapienti, sicut et Deus magis concessit eis 
hujusmodi caerimonias ne fierent Idololatrae, quam propter 
veritatem, sicut Sancti testantur. Et sic terminantur radices 
primae partis Philosophiae Moralis. 






PARS SECUNDA 
PHILOSOPHIAE MORALIS 1 . 

CAPITULUM I. 
De lege matrimonii et reipublicae servanda. 

Human Secunda pars descendit ad leges et statuta hominum inter 

Marriage" 5 SC ' ^ consideratur primo salus humanae speciei secundum 

laws. lineam generationis pro populo multiplicando legibus ligaturo 2 . 

Et ideo dantur leges conjugii et statuunt quomodo habent 

fieri et qualiter impedimenta amoveantur. Et praecipue quod 

a civitatibus excludantur fornicatores et sodomitae, qui in- 

ducunt contrarium constructioni civitatis, quoniam retrahunt 

homines ab eo quod melius est in civitatibus 3 , scilicet conjugio, 

ut Avicenna et alii volunt. 

Govern- Deinde dantur leges secundum quas ordinantur subditi ad 

classes and P rae ^ atos et principes, et e contrario, et servi ad dominos 

gradations secundum omne genus servitii et dominii, et secundum quas 

ian ' paterfamilias debet vivere 4 in regimine prolis et familiae, 

et magister ad discipulos. Deinde statuuntur doctores et 

artifices in singulis scientiis et artibus : et eliguntur ex 

1 In D. and O. the heading is Incipit Secunda Distinctio habens duo capitula ; 
capitulum primum de lege matrimonii et reipublicae servanda. As however the 
divisions of the seventh part of the Opus Majus are always spoken of as paries, 
both here and in the references made to Moralis Philosophia in the Opus Tertium, 
it seems best to abide by the word chosen by Bacon. It will be remembered 
that the fifth part (Perspective?) is also divided into three parts. The fragments 
that are extant of Bacon's Scriptum Principale, notably his Communia Mathe- 
maticae, show that he attached great importance to careful divisions and sub- 
divisions. The inequality in this respect of the seven parts of the Opus Majus 
is possibly due to the different degrees of haste with which the various parts 
were written. 

2 So in all the MSS. :! civitate, M. * regi, pro vivere, O. 



MORALIS PHILOSOPHIA : PARS SECUNDA. 251 

juvenibus instruendis ad hujusmodi studia et officia exercenda 
aptiores juxta consilia sapientum ; et reliqui ad officium 
militare deputantur pro justitia exsequenda et malefactoribus 
compescendis. Et oportet ut dicit Avicenna, ut instituendo 
legem, sit haec prima intentio, scilicet ordinare civitatem in 
tres partes scilicet in dispositores, ministros, et legis peritos, et 
quod in unoquoque eorum 1 ordinetur aliquis praelatus. Post 
quern ordinentur alii praelati inferiores eo, et post hos iterum 
alii ordinentur, quousque perveniant ad paucos ; ad hoc ut 
nullus sit in civitate inutilis quin habeat aliquem statum 
laudabilem, et ut ab unoquoque proveniat utilitas civitati. 
Unde apud Platonem ilia civitas justissime ordinata traditur 
in qua quisque proprios noscit 2 affectus. Et ideo, ut Avicenna 
dicit, prohibere debet princeps civitatis otiositatem et vaca- 
tionem. Qui autem non possunt compesci debent expelli 
a civitate, nisi causa hujus sit infirmitas vel senectus ; et tune 
instituendus est locus in quo permaneant hujusmodi et 
deputetur eis procurator. Oportet autem quod in civitate sit 
quidam locus reipublicae pecuniariae quae partim proveniat 
ex jure quod instituiturcontractibus, partim ex calumniis quae 
pro poena infliguntur, partim ex praediis et praedis rebellium, 
partim ex aliis, et ut haec respublica 3 sit partim praeparata 
illis qui non possunt lucrari propter infirmitatem et senectu- 
tem, et partim legis et medicinae doctoribus, et partim com- 
munibus usibus. 

Et deinde docet legislator statuere patrimonia et haeredi- Laws of 
tates et testamenta ; quia dicit Avicenna quod substantia 
necessaria vitae partim est ramus, partim est radix. Sed tract - 
radix est patrimonium et aliquid quod est ex testamento 
legatum et datum, ex quibus tribus radicibus firmius, est 
patrimonium. Ramus autem substantiae venit ex adquisi- 
tione per species negotiationis. Deinde debent ostcndi leges 
circa contractus omnium specierum negotiationis in emendo, 
vendendo, locando, conducendo, mutuando, commodando, 
expendendo, servando et hujusmodi, ut removeatur in con- 
tractibus quicquid potest nocere, sicut dicit Avicenna. 

1 istorum, M. 2 nescit, O. 

3 respublica is here used in the sense of a public fund. 



252 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

Laws Deinde jura habent statui secundum quae in omnibus causis 

turbulent et cas i us 1 ostendatur quid juris sit et secundum quae causae 

orgamb- possint terminari, ut pax et justitia foveantur inter cives. 

Postea ut dicit Avicenna, prohiberi debent studia propter quae 

amittuntur hereditates et census, et pax et concordia civium 

turbantur; et artifices horum studiorum sunt qui cupiunt 

vincere causa lucri alicujus, ut luctator, aleator, et hujusmodi. 

Similiter debent prohiberi studia quae inducunt contraria 

utilitatibus, sicut exemplificat in doctrina furandi et rapiendi 

et in caeteris hujusmodi. 

War. Et ulterius debent fieri ordinationes, sicut dicit Avicenna, ut 

homines se adjuvent mutuo et defendant, et contra inimicos 
legis sint unanimes etiam ad expugnandum eos. Si autem 
alia civitas vel regimen sit bonarum constitutionum et legum, 
hoc non adversatur ei nisi tempus fuerit debere non esse aliam 
legem, cujus institutio, quoniam optima est, tune dilatanda est 
per totum mundum. Et in hoc verbo lex Christiana innuitur, 
ut inferius exponetur. Si autem aliqui sint inter eos qui 
a lege discordant, prius corrigantur ut resipiscant ; quod si 
facere noluerint, occidantur. 



CAPITULUM II. 

Change of Et ultimum quod hie exigitur est quod Legislator sibi 
govern- constituat successorem. Et hoc fit secundum Avicennam per 
hunc modum. Debet enim hoc facere cum consensu majorum 
et vulgi ; et talem eligat qui bene regere possit et sit prudens et 
honestorum morum ; audax, mansuetus, peritus gubernandi, 
et peritus legis, quo nullus sit peritior, et hoc sit manifestum 
omnibus. Si autem post hoc discordaverint ut alium velint 
eligere, jam negaverunt Deum, et ideo debet interponere 
judicia in lege sua ut quisquis se intrudere voluerit potentia 
vel pecunia, tota civitas unanimiter irruat in eum et occidat. 
Quod si potuerint facere et non fecerint, jam contradixerunt 
Deo, nee est reus sanguinis qui interfecerit hujusmodi, ita 

1 omnibus rationibus, O. et D. 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS SECUNDA. 253 

tamcn ut prius populo innotescat. Si autem ille qui debet 
institui non sit dignus et probatum fuerit, alius instituatur l . 

Et sic terminatur intcntio radicum secundae partis cum 
consequentibus ad radices in summa. Et sub hac parte com- 
prehenditur jus civile quod nunc est in usu Latinorum ; ut 
manifestum est ex radicibus hujus partis. Et certum est quod 
Latini a Graecis habuerunt jura et leges ; scilicet a libris 
Aristotelis ac Theophrasti ejus successoris, praeter leges 
duodecim tabularum quas prirno transkilerunt de legibus 
Solonis Atheniensis. 

1 Cf. the very remarkable observations of John of Salisbury on the justification 
of tyrannicide; Polycraficns, lib. viii. cap. 18 21. The mediaeval Church was 
no believer in absolute submission. I speak of course of the Western Church. 
In the East it was far otherwise. 

In his somewhat meagre treatment of this branch of his subject, Bacon 
compares unfavourably with St. Thomas Aquinas, whose masterly treatment 
of the virtue of Justice would occupy two hundred of these pages. C .S. T. 
Secunda Secundae Quaest. Ivii-lxxx. 



PARS TERTIA 
PHILOSOPHIAE MORALIS 1 . 

CAPITULUM I. 
De regimine hominis in comparatione ad se ipsum. 

Relation of Tertia vero pars Scientiae Moralis et Civilis est de mori- 
kus cujuslibet personae secundum se, ut honestas vitae in 
quolibet habeatur, et turpitude vitiorum relinquatur propter 
futuram felicitatem et horrorem aeternae poenae. Et quod 
haec debet esse tertia pars patet evidenter, quoniam quod 
ilia pars quae continet cultum Dei sit prima planum est, sicut 
declaratum est. Bonum autem commune praeponitur bono 
privato, ut Aristoteles dicit primo 2 Metaphysicae. Sed pars 
praecedens bonum habet commune ; pars ista bonum exhor- 
tatur privatum. Caritas enirn maxima virtus est, et haec 
ordinatur ad bonum commune, et Pax et Justitia earn comi- 
tantur ; quae virtutes excedunt mores singularum personarum. 
Nam homo est animal sociale, et de sua proprietate est, ut dicit 
Avicenna quinto de Anima, ut non vivat solus sicut brutum 
animal quod sibi soli in vita sua sufficit. Et ideo leges quae 
ordinant hominem ad proximum sunt majores. 

Et secundum 3 Aristotelem et Averroem, decimo Metaphysi- 
cae, vir eremita qui non est pars civitatis, sed sibi soli vacat, 
non est bonus neque malus. Et Tullius in libro de Officiis 
verba Platonis recitans 4 dicit praeclare scriptum esse a 

1 In D. and O., the heading is, Incipit Tertia Distinctio habens tria capitula. 
In M. there is no heading at all. 

2 This seems the right reading ; O. and D. have septimo. Perhaps the 
reference is to Met, i. 2, 6. 

3 eundem, pro secundum, O. 

* recitans . . . quod, M. ; narrans dicit clare, D. et O. 



Graeco- 
Roman 
views on 
social 
ethic. 



MORALIS PHILOSOPHIC : PARS TERTIA. 255 

Platone quod nobis solis nati non sumus. Ortus nostri 
partem patria vendicat, partim amici, atque ut placet Stoicis 
ad usum hominum omnia creari, homines hominum causa 
esse generates ut ipsi inter se alii aliis prodesse possint. 
Quoniam ipse Tullius, quinto Academicorum libro, dicit, 
Nihil est tarn illustre quam communicatio utilitatum. In- 
natum est enim homini ut habeat quiddam civile et populare, 
quod Graeci politicon vocant. Unde in libro de Vita Beata 
dicit Seneca, Hoc verbum exigitur ab homine ut prosit omni- 
bus si fieri potest, aut multis J ; si minus paucis ; si minus 
proximis ; si minus sibi. Quapropter oportet quod secunda 
pars principalis philosophiae moralis sit de legibus communibus, 
ut assignatum est; et tertia erit de vita et honestate quam 
quilibet debet sectari. Et hoc est verum secundum ordinem 
dignitatis Naturae, et simpliciter loquendo, licet Aristoteles 
hunc modum non teneat in libris suis ; quia procedit secundum 
viam inquisitionis, et ideo ab eis quae notiora sunt nobis non 
naturae. Sed quoniam jam sumus certificati per eum et 
alios quid requirat potestas hujus scientiae, ideo possumus 
partes ejus collocare secundum ordinem quern Naturae digni- 
tas exposcit. 

Et hie philosophi mira locuti sunt circa virtutes et vitia ; value of 
ut omnis Christianus confundi possit, quando infideles homines ^ 
tarn sublimia virtutum habuisse concipimus, et nos turpiter writings on 
a virtutum gloria cadere videmur. Caeterum multum ani- 
mari debemus ut ad virtutis culmen aspiremus, et exemplis 
nobilibus excitati nobiliores fructus virtutum producamus, 
quoniam majus juvamen in vita habemus quam ipsi philosophi, 
et sine comparatione majora auxilia 2 per Dei gratiam recipere 
comprobamur. Et primo in universali recitabo quaedam 
circa virtutes et vitia : secundo ad particularia declinabo. 

CAPITULUM II. 

Ostendit autem Aristoteles in primo Ethicorum 3 quod Aristo- 
virtus est duplex ; una est secundum ipsam in parte animae 

1 aut multis, om. M. a auxilii, D. 

3 The Nicomachean Ethics were translated from the Arabic by Hermann 
(known as Alemannus) in 1240 A. D., at Toledo. They were probably included 



256 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

Theory of sensitiva, in quantum obedit ration!, vel in ratione dominante 
:an ' super partes animae sensitivae, et sic regulante eas ut ejus 
obediant imperio. Et hujus modi virtus moralis vocatur, et 
consuetudinalis, qua homines consuescunt mores honestos. 
Et docet secundo l Ethicorum quod simt duodecim, et de eis 
tractat in quarto, et vocat eas medietates, quia quaelibet earum 
est medium inter duo vitia contraria ad invicem et virtuti. 
Nam unum extremum deficit a virtute et aliud superabundat ; 
ut accidit de avaritia quae deficit a largitate, et de prodigali- 
tate quae superabundat. Nam largus dat solum quae dare 
debet, avarus nihil dat vel parum ; prodigus omnia effundit. 
Et sic de vitiis circumstantibus alias medietates. 

Twelve Et haec duodecim secundum Aristotelem sunt hujusmodi. 

virtues. Prima est fortitude in agressione terribilium et sustinentia 
adversorum. Secunda est castitas tarn in eis quae gustus 
sunt, quam in illis quae sunt tactus. Tertia est largitas circa 
mediocres expensas. Nam quarta virtus est magnificentia, 
quae est circa magnifica, vel circa templa et cultum divinum, 
et hospitalitates et caetera bona communia. Et sicut magnifi- 
centia et largitas differunt circa pecuniam, sic magnanimitas 
et quaedam alia virtus se habent circa meritum et honorem 
virtutis. Unde magnanimus est qui non deprimitur adversi- 
tate nee prosperitate gloriatur, sed solum de virtute. Unde 
magnanimitas est ornatus omnium virtutum, sicut dicit Aris- 
toteles, qua extollit homo animum super omnia humana, et 
soli virtutis innititur dignitati, et haec est emeritae probitatis 

in the translation of Aristotle from the Greek which William ofMoerbeke (often 
called Flemingus, or Brabantinus) made at the instigation of Thomas Aquinas. 
An earlier translation, also apparently from the Greek, was in the hands of 
Albertus Magnus ; and it is cited by William of Auvergne, who died 1248. This, 
there is some ground for thinking, was made by, or under the direction of Robert 
Grosse-tete. [See Jourdain, pp. 60, 144, 180, 288, 296.] A comparison between 
Bacon's short sketch of Aristotelian Ethic, and the elaborate treatment of the 
subject in the Summa of Aquinas, would be out of place here. Readers of the 
latter do not need to be told that the discussions turn in many places entirely 
on the comparison of one passage of the Ethics with another, or with a passage 
from some other work of ' The Philosopher.' Aquinas's treatment of the theory 
of the mean, and of its conciliation with the exalted enthusiasm of Christian 
virtue, is very characteristic of his general method and spirit (see Prima Secundae 
Quaest. Ixiv. Art. 1-4). 

1 secundo Ethicorum, D. et O. ; primo Ethicae M. 



MORALIS PH1LOSOPHIA: PARS TERTIA. 257 

in omnibus, neque injuriam reputat nee inimicitias. Nam 
non meditatur injuriarum ultiones, neque malorum servat 
memoriam, nee aliquid sua ira dignum aestimare dignatur, 
nee stultitiam hominum curat nee incurias, sed omnia animi 
magnitudine dissimulat ; nee gaudet de honore sibi facto, aut 
modicum, quia virtuti perfectae, ut dicit Aristoteles, non inve- 
nitur reverentia aequalis, nee quantum meretur ; nee admiratur 
quicquam, cum non sit aliquid respectu ejus eximium, promp- 
tus ad retributiones et beneficia, similis Deo quantum homini 
possibile est. 

Sexta medietas quae se habet ad largitatem sicut largitas 
ad magnifkentiam, non habet nomen in Latino, sed consistit 
circa minora merita quam magnanimitas, et competit cuilibet 
juxta statum suum. Septima virtus est mansuetudo quae 
compescit iras. Octava est socialis amicitia in convictu, ut 
placeat homo alteri, non adulatione nee sit invidus aut molestus 
sed modestus l . Nona est veritas quae excludit ab homine 
simulationem et fictionem vitae, ut qualis apparet exterius 
talis sit in conscientia apud se. Decima est in solatio honesto, 
ut excludatur scurrilitas, et quod homo non sit Sylvester et 
rudis, conturbatus 2 et tristis ad solatia aliorum. Nam tran- 
quilla requies et jocosum solatium sunt necessaria in usu 
vivendi inter homines 3 , ut ait philosophus. Undecima est 
verecundia ad peccata, quae maxime est necessaria juvenibus, 
ut non inclinentur de facili ad vitia. Et ideo dicit Aristoteles, 
Laudamus juvenes verecundos. Nam Seneca 4 in libro Episto- 
larum primarum refert de quodam juvene qui peccavit, et cum 
sapiens quaerebat an verecundaretur, et responsum est quod 
sic, dixit, Ergo res salva est. Duodecima est de justitia. 

Et praeter has virtutes sunt aliae nobiliores quae non de- Speculative 
pendent a sensu sed sunt absolute in mera ratione, et ideo 



vocantur virtutes intellectuals, quae sunt intellectus, scientia, name wh e n 

. . . ~ . . .... connected 

ars, prudentia, et sapientia. Sed haec possunt consideran in w ith divine 
pure speculativis, ut finis eorum est veritas nuda. Et sic non or moral 

' . purposes. 

sunt virtutes sed habitus scientiales et cogitativi, aut possunt 

1 nee discolus aut molestus, D. et O. 

a conturbandus, M. s inter homines, M., juvenibus, D. et O. 

* Sen. Ep. Mor. lib. iv. 1 1 (Haase's ed.). 
VOL. II. S 



258 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

esse in rebus operabilibus, et secundum quod finis eorum est 
bonum. Et sic quoque sunt virtutes, scilicet quando ista 
tendunt ad salutem animae ; et hoc est quando feruntur circa 
cultum divinum, et circa bonum publicum inter cives, et circa 
vitae et morum honestatem, et circa considerationem vitae 
eternae et hujusmodi. Et intellectus est habitus principiorum 
in operabilibus et scientia est habitus conclusionum. Ars vero 
est notitia bonorum operum l in effectu, et prudentia est 
habitus directivus horum. Sapientia vero est perfecta notitia 
bonorum spiritualium cum amoris suavitate, in qua est pax 
mentis humanae quanta possibilis est ei in hac vita ; et ideo 
haec est principium felicitatis futurae, et fere idem quod felici- 
tas, ut dicit Aristoteles sexto Ethicorum 2 . 

Aristotle's Et in eodem dicit quod in omni genere virtutis est una 
distinction na turalis, et alia per adquisitionem, ut invenimus unum 

between 

natural hommem castum per naturam et audacem, et sic de alns 
acquired virtutibus. Et similiter in fine decimi distinguit ; et ibi dicit 
virtue. quod virtutes naturales non sunt a nobis, sed per gratiam 
divinam ; quod est verbum mirabile. Ergo longe magis vir- 
tutes quae adquiruntur sunt a Deo, quae sunt longe nobiliores, 
quamvis consuetude actionis virtuosae eas conservet et roboret 
et exprimat, propter quod consuetudinales vocantur, et ex 
operationibus nostris dependere dicuntur. 

Ancient Et omne bonum hominis in hac vita et solum ponunt 

pherTup- virtutem, secundum quod Seneca in libro de Beata Vita per 

held virtue totam docet 3 , et Tullius in quinto de Quaestionibus Tusculanis 

as the sole 

good. ubique. Atque ipsemet in libro de Paradoxis jurejurando 

confirmat quod nunquam aliquid ducet in bonis nisi virtutem. 
Quod et auctoritate unius de septem sapientibus confirmat. 
Qui cum omnes de locis suis fugerent propter expugnantes eos, 
dicebant ei, Quare non res suas secum transferret sicut caeteri ? 

1 operum, om. O. et D. 

2 Eth. Nic. vi. 12 5 eireiTa teal iroiovai /j.v, ovx &$ % laTpiKJ) St vyieiav, dAA* 
ws TI vyifia, OVTOJS fj ffcxpia (v5a.ifj.oviav pepos yap ovcra T^S o\ijs dptTrjs ra> ex eff ^ al 
Trotef Kal T&I evepyeiv evSaifiova. The references in the following paragraph are 
to vi. 13 i, 2, and x. 9 6. The words TO fj.lv ovv rf)s fyvaeajs Srjkov ws OVK (<p y 
f^MV virapx^t, a\\a 8id rivets 6ias alrias rots us a\rjOws evrvxeffw vwdpxet, would 
naturally strike Bacon as verbum mirabile. 

3 It will be seen that this work is largely quoted from afterwards. See 
PP 335-347- 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS TERTIA. 259 

dixit, Omnia mea mecum porto ; nihil suum definiens nisi 
virtutem. Et hie fuit Bias Prieneus, secundum quod Valerius 
Maximus libro quarto docet. Et Seneca, in libro ad Serenum, 
Quomodo in sapientem nee injuria nee contumelia cadit- 1 , refert 
etiam quod Stilbon philosophus cum suam civitatem et omnia 
bona temporalia tyrannus occupaverat et invaserat, quaesitus 
a tyranno si aliquid perdidisset ; Nihil, inquit, Omnia enim 
mea mecum sunt ; et se non invictum tantum sed indemnem 
testatus est. Habebat enim vera secum bona, in quae non est 
manus interjectio. At quae dissipata et direpta ferebantur non 
judicabat esse sua, sed adventitia fortunae nutum fortunae 
sequentia. 

Et etiam virtus vita hominis est. Quia Seneca dicit in Virtue the 

1 ' f f 

primis epistolis quod homines prius moriuntur quam incipiant 1 
vivere ; loquens de iis qui in peccatis se occupant usque ad 
mortem naturalem. Unde Apuleius nobilissimus 2 in libro 
de Deo Socratis admiratur nimis quod homines non curant 
animas suas ut vivant. Et ait, * Nihil aeque miror quam cum 
cupiant homines optime vivere et sciant non in alia 3 re quam 
in animo vivi, nee fieri posse quin, ut optime vivas, animus 
colendus sit, tamen suum animum non colant ; ut, si quis velit 
cernere, acriter oculi curandi sunt, si velis perniciter currere, 
pedes curandi sunt, similiter in caeteris membris sua cuique cura 
est. Quod cum omnes facere perspiciam, nescio satis mecum 
reputare et admirari cur non etiam animum similiter ratione 
excolant ; quaequidem ratio vivendi omnibus aeque necessaria 
est, et non ratio pingendi nee ratio psallendi ; et idem de caeteris 
artibus, ne omnes prosequar, quas licet tibi nescire, nee pudct. 
Cum vero dicis, Non pudet me nescire vivere bene, nunquam 
hoc dicere audebis. Et cum primis mirandum est, quod ea 
quae minime volunt videri nescire tamen discere negligunt, et 
ejusdem artis disciplinam simul et ignorantiam detractant.' 

Et hoc maxime est contra eos qui aliis sunt in exemplum Cicero on 
et doctrinam morum; de quibus Aristoteles dicit in Elenchis, Q? p^ac^c 
Dicunt decoratissimas orationes, volunt autem contraria. with prin- 
Secundum quod Tullius de talibus secundo de Quaestionibus 

1 Otherwise called De Constantia Sapientis. See pp. 303-311. 

2 nobilissimus, om. O. et D. 3 altera. pro alia, D. et O. 

S 2 



260 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

Tusculanis quaerit l , ' Quotus eorum est qui sit ita morigeratus 
animo et vita constitutus ut ratio postulat ? Ouis disciplinam 
suam non ostentationem scientiae sed legem vitae putet, qui 
sic obtemperet sibi ipsi ut suis decretis pareat ? Videre licet 
alios tanta levitate et jactatione ferri ut his fuerit non didicisse 
melius ; alios pecuniae cupidos ; gloriae nonnullos ; multos 
libidinum servos, ut cum eorum vita mirabiliter pugnet eorum 
oratio. Quod quidem mihi videtur esse turpissimum. Ut 
enim si Grammaticam professus quisque barbare loquatur : aut 
si absurde canit is qui se velit haberi musicum, hie turpior sit 
quod in eo ipso peccet cujus profitetur sapientiam, sic in vitae 
ratione peccans hie turpior sit quod in officio cujus magister 
esse vult labitur, artemque vitae professus delinquit in vita/ 
Cum tamen Xalenchus legislator apud Locrenses mirabili 
juris aequitate et zelo virtutis legem deadulteris quam dederat 
de poena duoruin oculorum in filio voluit observari, repugnante 
civitate propter patris honestatem ; sed verax judex unum 
oculum sibi abstulit, alterum filio, ne legem quam dederat 
violaret. Haec scribit Valerius Maximus libro sexto. 
The beauty Caeterum omnes philosophi volunt quod virtutis honestas 

of virtue. 

sua miranda pulcntudme quemhbet debet invitare, quomam 
honestum est, ut ait Tullius in libro de Ofrkiis, quod sua vi 
nos trahit et sua dignitate nos allicit. Apuleius etiam in libro 
tertio de dogmate Platonis dicit virtutem esse animi pulcri- 
tudinem. Et Tullius, quarto de Quaestionibus Tusculanis, 
dicit 2 ' Ut corporis est quaedam apta figura membrorum cum 
colorum quadam suavitate eaque pulcritudo vocatur, sic in 
animo opinionum judiciorumque aequalitas et constantia cum 
firmitate quadam et stabilitate virtutem subsequens aut 
virtutem ipsam antecedens pulcritudo vocatur.' Et Apuleius 
virtutem non solum esse pulcritudinem animi sed sanitatem et 
vires. Et sic Cicero, ut ex secundo et tertio et quarto et quinto 
de Quaestionibus Tusculanis, multipliciter manifestum est. 

Et licet impossibile aut difficile sit eum qui induratus est 
in moribus antiquis tempore longo mutari ad virtutes, ut 

1 Tusc. Disp. ii. 4. The quotation, like many others made by Bacon from 
Latin authors, is nearly but not quite accurate. 

2 ib. iv. 13. 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS TERTIA. 261 

Aristoteles dicit in fine Ethicae, tamen Seneca elicit libro Cicero and 
secundo de Ira, ' Nihil est l tarn difficile et arduum quod non ^imain 
humana mens vincat et in familiaritatem perducat assidua change of 
meditatio. Nulli enim sunt tarn ferret et sui juris afifectus ut habUst^be 
non disciplina perdomentur. Quodcunque sibi animus impe- (lifficult k"t 

!../>., r not im- 

ravit obtmuit. Qindam ne unquam nderent consecuti sunt. possible. 
Quidam vino et omni humore interdixere corporibus. Alius 
contentus brevi somno vigiliam indefatigabilem extendit. 
Didicerunt quidam 2 tenuissimis et adversis funibus currere 
et ingentia vixque humanis toleranda viribus onera portare, et 
in immensam altitudinem, ac sine ulla respirandi vice, perpeti 
maria. Mille quidem sunt alia in quibus pertinacia impedi- 
mentum omne transcendit.' Ostenditque nihil esse difficile cui 
sibi ipsa mens patientiam indiceret. Nam ut Averroes dicit 
secundo Physicorum, multi veneno nutriri consueti sunt, ut 
scribit in libro Secretorum Aristoteles. Ipse enim puellam 
speciosam Alexandro missam cum caeteris muneribus veneno 
deprehendit esse nutritam. Labor igitur improbus omnia 
vincit, ut ait Virgilius. 

Et ideo nulla est difficultas in virtute apud eum qui illam 
amat. Nam avida periculi virtus est. Quo tendit, non quid 
passura sit, cogitat, ut scribit Seneca de Copia Verborum, et 
illud idem recitat in libro alio 3 in quo quaerit quare multa 
incommoda 4 bonisaccidant. Etaddit ibi cum id quod passura 
est gloriae pars est. Militares viri gloriantur vulneribus laeti 
fluentem meliore casu sanguinem ostentant. Idem licet 
fecerint qui integri revertuntur ex acie, magis spectatur qui 
saucius redit. Et septimo de Beneficiis 5 dicit, quod facile est 
scire et habere virtutes quantum est a parte illarum, et a parte 
naturae ; et addit dicens, ' Quicquid hos meliores beatosque 
facturum est aut in aperto aut in proximo natura posuit, si quis 

1 Seneca, De Ira, ii. 12. (The three parts of the De Ira are marked as 
Dial. Ill, IV, and V in most editions of Seneca: e. g. in that of Haase, Leipsic, 
1887, which has been used in this work.) 

a quidam, om. M. s Seneca, Dial. i. 4. 

4 mala, pro incommoda, D. et O. The version of the quotation given by M. is, 
' pars est gloriae tolerantia adversitatum,' which is less correct than that of O 

3 Ch. i. of seventh book. Bacon has somewhat changed the order of the 
sentences in this quotation. 



262 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

animum virtuti consecravit. Et quocunque vocat ilia planum 
putat, si sociale animal et in commune genitum mundum ut 
imam domum spectat, semperque tanquam in publico vivit, 
se magis quam alios veritus. Subductus ille tempestatibus 
tribulationum in solido ac sereno stetit. Consummavit 
scientiam utilem. Nullius enim rei difficilis est inventio nisi 
cujus hie unus inventae l fructus est invenisse.' Et hoc est in 
speculativis puris, non in eis quae ad vitam beatam pertinent 
immediate. Et Seneca in secundo libro de Ira 2 contra 
quaerentes solatia vitiorum pro difficultate virtutis, sic ait, 
' Non est in vitiis quod dicas excidi non posse ; sanabilibus 
aegrotamus malis, ipsosque nos in rectum genitos Natura si 
emendari velimus juvat. Nee ut quibusdam visum est arduum 
in virtutes et asperum iter est ; piano itur ipso Deo juvante. 
Multo difficilius est facere ista quae facitis. Quid est animi 
quiete otiosius, quid ira laboriosius ? quid dementia remissius, 
quid crudelitate negotiosius ? Vacat pudicitia, libido occupa- 
tissima est. Omnium denique virtutum tutela facilis est,vitia 
magno coluntur.' Et Tullius tertio de Quaestionibus Tuscu- 
lanis dicit * Sicut ingeniis nostris scientia innata virtutum, quae 
si adolescere liceret ipsa nos ad beatam vitam natura 
produceret. Eandem sententiam dicit Seneca in libro 
Epistolarum primarum. Ilia tamen, ut dicit libro primo de 
Ira, certissima 3 est virtus quae se diu multumque suspexit ac 
rexit et ex lento et destinato provexit.' 

CAPITULUM III. 

De peccato vero sermocinantur in communi sicut de 

The way virtute. Nam Tullius quinto de Quaestionibus dicit, ' Quod 

these phi- peccare nemini licet'; quia peccata impediunt totam animi 

losophers perfectionem et adquisitionem felicitatis aeternae. Quoniam 

Jin e Algazel 4 dicit in Logica quod haec felicitas est ex perfec- 

Algazel, tione animae. Perfectio autem ejus consistit in duobus, 

Cicero 65 ' m mun ditia et ornatu. Munditia est ut expurgetur a sordidis 

1 in mente, pro inventae, D. et O., wrongly. 2 De Ira, ii. 13. 

8 ib.i. ii. 

4 Agazel, M. The passage is cited in the first chapter of Scientia Experi- 
mentalis, p. 170. 



MORALIS PHILOSOPHIA : PARS TERT1A. 263 

moribus et sanctificetur a fantasiis turpibus ; ornatus ut depin- Seneca, on 
gatur in ea certitude veritatis divinae, et esse totius universi f?? r j ual 

blindness. 

secundum speciem ejus, revelatione, in qua non sit error nee 
occultatio ; verbi gratia sicut speculum, cui non est perfectio 
nisi appareat in eo forma pulcra ; quod non fit nisi cum 
omnino tersum fuerit a sorde et rubigine et postea apponantur 
ei formae pulcrae. Anima igitur est sicut speculum ; nam 
depinguntur in ea formae totius universi cum mundata et 
tersa fuerit a sordidis moribus. Haec Algazel. Et ideo 
peccata excaecant hominem, quia omnis mains est ignorans 
ut Aristoteles dicit, secundo Ethicorum l . Et Socrates ait 
quod non est possibile ut quis faciat factum pravum nisi 
propter ignorantiam : quoniam quando venerit ad passionem 
desiderii peccandi, amittit scientiam et absorbetur intellectus. 
Tanta enim est vilitas et turpitudo peccati quod sapiens dixit, 
Si scirem deos esse ignoscituros et homines ignoraturos de- 
dignarer peccare ; propter quod Tullius in secundo Academi- 
corum dicit homines tenebras et solitudines nactos ad per- 
petranda peccata, quia per se foeditate sua ipsa turpitudo 
deterret. Et Seneca quinto Naturalium dicit quod propter 
turpitudinem scelera conspectum sui reformidant, quibus 
abscondendis nulla nox satis atra est. Apuleius etiam in 
tertio de Beatitudine Platonis dicit, Malitiam seu peccatum 
esse animae foeditatem, et non solum hoc sed infirmitatem 
et aegritudinem. Et hoc idem ex Tullio in Quaestionibus 
Tusculanis multipliciter patet. 

Peccatum autem non solum excaecat, nee foedat, nee debili- 
tat anirnam rationalem, sed convertit in vitam bestialem, sicut Human 
philosophi ostendunt in multis locis. Unde Seneca in libro j^red to 



de Vita Beata ait, ' Eodem loco 2 pono homines quo in numerum the level of 
pecorum et animalium redegit hebes natura et ignorantia sui. 
Nihil interest inter hos et ilia, quoniam illis nulla ratio est, 
his prava et malo suo atque in perversum solers.' Et Philo- 
sophia probat, quarto Consolationum, quod mali non sunt 
quia idem 3 est quod ordinem retinet servatque naturam. Sed 

1 Eth. Nicotn. iii. I 14 ayvoti plv ovv way 6 no\6r]pbs a 5f Trparrtiv. 

De Vita Beata, cap. 5. 

8 The meaning is that only those who keep within bounds can be regarded 



264 O PERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

peccatum est contra ordinem naturae, ergo mali esse desistunt. 
Et ideo necesse est ut quos ab humana conditione dejecit 
improbitas infra hominis meritum detrudat. Evenit ergo ut 
quern transformatum vitiis videas hominem aestimare non 
possis. Et infert, 'avaritia fervet alienarum opum violentus 
ereptor? lupi similem dixeris. Ferox et qui linguam litigiis 
exercet ? cani comparabis. Insidiator occultus subripuisse frau- 
dibus gaudet? vulpeculis exaeqnatur. Irae intemperans fremit? 
leonis animum gestare credatur. Pavidus ac fugax non me- 
tuenda formidat ? cervis similis habeatur. Segnis ac stupidus 
torpet? asinum vivit. Levis et inconstans studia permutat ? nihil 
avibus differt. Foedis immundisque libidinibus immergitur? 
sordide suis voluptate detinetur. Itaque fit ut qui probitate 
deserta homo esse desierit, vertatur in belluam.' 

^ l u * a Center excusamus nostra peccata quaecunque, 
parva vel magna, multa vel pauca, Seneca libro secundo * de 
Ira quaerit, Cui tandem vitio 2 advocatus defuit? sed aliorum 
non sic excusamus vitia. Nam in eodem dicit, Aliena vitia 
in oculis habemus, a tergo nostra sunt. Et quia cum sancto 
sanctus eris et cum viro innocente innocens eris, ideo dicit 
Seneca libro secundarum Epistolarum, 'Nulla res 3 animis adeo 
honesta induit dubiosque et in malum inclinabiles revocat ad 
rectum quam bonorum conversatio.' Et in tertio libro de Ira, 
* Finguntur 4 a conversantibus mores, et ut quaedam in con- 
tactos corporis vitia transiliunt, ita animus mala sua proximis 
tradit. Ebriosus convictores in amorem meri traxit. Im- 
pudicorum coetus fortem et si liceat virum emollit. Avaritia 
in proximos virus suum transtulit. Eadem e converso ratio 
virtutum est ut omne quod secum habent mitigent. Nee tarn 
valetudini corporal! profuit mitis regio et salubrius coelum 
quam animis parum firmis in meliore turba versari. Quae 
res quanto possit intelliges, si videris feras convictu nostro 
mansuescere nullique immani bestiae vim suam permanere, si 

as preserving their identity. The passage is condensed from the second Prosa 
of the fourth book of Boetius' work. The extract that follows is from the third 
Prosa of the same book. 

1 D. has primo ; M. secundo, which is right. 

2 De Ira, ii. 13. In M. this is referred to the wrong dialogue. 

3 Ep. lib. xv. 2 40. * De Ira, iii. 8. Seneca has sumuntur. 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS TERTIA. 265 

hominis contubernium diu passa est. Accedit hue quod non 
tantum exemplo melior sit qui cum quietis hominibus vivit, 
sed quod causas vitii non invenit nee vitium suum exercet.' 

Et in eodem libro ad correctionem omnium vitiorum dicit Self-exami- 
quod ' omnes sensus l perducendi sunt ad firmitatem. Nam ns 
patientes sunt si animus desit illos corrumpere, qui quotidie 
ad rationem reddendam vocandus est. Faciebat hoc Sextius 
ut consummate die cum se ad nocturnam quietem recepisset, 
interrogaret animum suum, Quomodo hodie malum tuum 
sanasti? cui vitio obstetisti ? qua parte melior es? Quicquam 
ergo est melius pulcriusque hac consuetudine excutiendi 
totum diem? Qualis ille somnus post recognitionem sui 
scquitur ; quam tranquillus altus et liber cum aut laudatus 
est animus aut admonitus ; et speculator suique censor secretus 
cognoscit de moribus suis.' Et ipse in eodem libro dicit de 
seipso, ' Utor hac potestate, et quotidie apud me causam 
dico 2 cum sublatum e conspectu lumen est ; totum diem jam 
mecum scrutor, factaque ac dicta mea metior, nihil mihi ipse 
abscondo, nihil transeo. Quare enim quicquam ex erroribus 
meis timeam, cum possim dicere, Vide ne istud amplius 
facias, nunc tibi ignosco.' 

Et quia beatus 3 est ille qui allidit parvulos suos ad petram, Training of 
ideo dicit Seneca ad Marciam 'omnia vitia 4 penitus insident the young - 
nisi dum surgunt oppressa sint, leniore medicina est oriens 
adhuc restringenda vis, vehementius contra inveterata pug- 
nandum est. Nam vulnerum sanitas facilis est dum a san- 
guine recentia sunt.' Et quia hoc maxime debet fieri in 
aetate juvenili, ideo dicit Aristoteles secundo Ethicae 5 , Quod 
non parvum differ! sic aut sic assuesci a juventute. Nam 
virgae recenti, quae in omnem partem flecti potest et de facili 
a curvitate in rectitudinem ducitur, comparat innocentiam ju- 
venilem. Et Seneca secundo de Ira dicit, ' Facile G est teneros 
adhuc animos componere ; difficulter enim rescinduntur vitia 

1 De Ira, iii. 36. All the MSS. give infirmitatem for firmitatem ; and saepius 
for Sextius ; and M. is quite incorrect in the whole quotation. 
a duco, pro dico, O. 

3 The meaning of this reference to Psalm cxxxvii. 9 does not seem obvious. 

4 Ad Marciam, i. M. has insurgunt for insident. 

s Eth. Nic. ii. i 8. De Ira, ii. 18. 



266 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

quae nobiscum creverunt.' Item Seneca ad Helviam dicit, 
'In hoc casu 1 nunc compone juvenis mores, nunc formam. 
Altius praecepta descendunt quae teneris imprimuntur aeta- 
tibus. Multum ei dabis, etiam si nihil dederis ei praeter 
exemplum.' Et ideo in secundo de Ira dicit, ' Proximis 2 
applicatur omne quod tenerum est, et in eorum similitudinem 
crescit. Nutricum et pedagogorum retulere mox in adolescen- 
tiam mores. Apud Platonem educatus puer, cum ad parentes 
relatus vociferantem et clamantem videt patrem, Nunquam 
hoc, inquit, apud Platonem vidi. Non dubito quin citius 
patrem imitatus esset quam Platonem, si apud patrem nutritus 
fuisset.' 

CAPITULUM IV 3 . 
Each of the Et si consideremus ea quae dicunt et fecerunt in particulari 

seven mor- < ,. .1 . ,. A /-^ 

tal sins ^ e nujusmodi monbus, gratissima dmoscuntur *. Umma vero 
denounced reducuntur ad contemptum divitiarum contra avaritiam, vel 

by these 

philoso- ad despectum nonorum contra superbiam, vel ad lugam 
phers. deliciarum contra luxuriam et gulam, vel ad motus et passiones 
animi contra iram et invidiam et accidiam ; ut sic peccata 
septem mortalia devitentur. Et omnia peccata praeter iram 
ad prospera feruntur. Nam languet animus in divitiis et 
honoribus et deliciis dum in illis delectatur peccatis. Nam de 
avaritia, superbia, luxuria, gula, planum est quod ad delecta- 
tionem magna concupiscentia promoventur. Invidia etiam 
de bono et prosperitate alterius exoritur. Accidia quidem 
nascitur ex hoc quod in deliciis et caeteris prosperitatibus 
animus absorbetur. Tune enim evenit homini taedium veri 
boni quod in virtute consistit, et tristatu-r ad omne virtutis 
opus, iners et languidus cui mors animae in januis est, ut vita 
spiritualis ocius finiatur. Sola quidem ira prospera neglexit 
et pugnat in adversis. Propter quod primo tangam quae 

1 Ad Helviam, 18. 2 De Ira, ii. 21. 

3 In D. and O. this chapter is headed ' Incipit Distinctio quarta, habens 
capitula tria.' This is omitted in M. and is evidently a mistake, as the fourth 
section of this seventh Part comes much farther on. I have thought it best 
to call it cap. iv. See conclusion of cap. i. of this third part, p. 255. 

* discriminantur, M. 



MORALIS PHILOSOPHIA : PARS TERTIA. 267 

pertinent ad contemptum prosperorum ; secundo quomodo 
adversa non sunt formidanda. 

Portatur l igitur Aristotelessummus in medium antealios qui Renounce- 
in contemptum mundi cum omnibus suis divitiis et honoribus l ^^ 
et voluptatibus patriam reliquit, in exilio vitam suam finivit. 
Et Theophrastus ejus praecipuus successor in philosophia, ut 
Tullius recitat de eis in quinto de Quaestionibus Tusculanis. 
Non solum autem ipsi, sed alii nobilissimi philosophi et patres 
philosophorum, ut Xenocrates qui fuit veteris Academiae 
princeps, sicut dicit Censorinus in libro de Die Natali, et 
Carneades, qui fuit auctor tertiae Academiae quae dicitur 
nova. Platonici enim vocati sunt Academici a loco in quo 
Plato studuit, et diversificati sunt in sectas multas post mortem 
magistri sui. Sed non solum isti, sed et quam plures alii 
famosi, quos nominat Tullius usque ad sexdecem : et alii 
innumerabiles, ut ipse dicit, aetates suas in exilio et perpetua 
peregrinatione consumpserunt, qui semel egressi nunquam 
domum regressi sunt. Et cum quaereretur 2 a Socrate cujus 
est, respondit, Mundanus sum ; totius enim mundi se esse 
incolam et civem arbitrabatur, ut testatur Cicero quinto de 
Quaestionibus Tusculanis. Et ideo Seneca Marcello 3 exulanti 
dicit, ' Quod si patria cares non est miserum. Ita te disci- 
plinis imbuisti ut scires omnem locum sapienti patriam esse. 
Hutnile tugurium nempe virtutes recipit. Jam omnibus 
templis formosius erit cum illic justitia conspecta merit cum 
continentia, cum prudentia pietas, omnium officiorum recte 
dispensatorum ratio, humanorum divinorumque scientia ; 
nullus angustus est locus qui hanc tarn magnarum virtutum 
turbam capit.' Et Ptolomaeus in sapientiis suis Almagesti 
praepositis dicit ' Inter homines altior est qui non curat in 
cujus manu sit mundus.' Nee mirum si hie philosophus hoc 
dicit qui plus in coelestibus et mundi partibus principalibus 4 
cognoscendis laboravit. Probat enim in primo libro Almagesti 
quod tota terra nullam quantitatem sensibilem habet respectu 
coeli, sicut supra copiosius confirmatur. Et Seneca ad 
Helviam 5 dicit, Angustus animus est quern terrena delectant. 

1 Ponatur, M., portatur, D. ct O. 2 loqueretur, M. 

3 Ad Helviam, cap. 9. 4 principibus, D. et O. 5 AdHelviam, cap. 9. 



268 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

Nam quo altius turres sustulerint, quo majore mole fastigia 
coenationum subduxerint, hoc plus erit quod illis coelum 
abscondit. Et Xenophon Socraticus dixit nihil egere est Dei, 
quam minimum autem proximtim est Deo, sicut recitat 
Censorinus. 

Seneca on Et Seneca quinto Naturalium veraciter judicans mundum 
ticance'of 1 ' terrenum esse punctum respectu coeli, quod per astronomicam 
the earth as scitur certitudinem, omnia quae in hoc mundo humano inter 
w^th P the homines describuntur vilificat et adnihilat, respectu coeli 
universe. a( j quod factus est homo. Dicit igitur ' Qui jam animum laxat 1 
et praeparat ad cognitionem coelestium dignumque efficit ut 
in consortium Dei veniat, tune consummatum habet plenum- 
que bonum sortis humanae ; cum calcato omni malo petit 
altum et in interiorem naturae sinum venit, tune juvat inter 
ipsa sidera vagantem divitum pavimenta videre et totam cum 
auro suo terram, non illo tantum quod egessit, sed illo quod in 
occulto servat posteriorum avaritiae.' ' Hoc est punctum quod 
inter tot gentes ferro et igne dividitur. O quam ridiculosi 
sunt termini mortalium ! ultra Istrum Dacus non exeat. 
Parthis obstet Euphrates, Danubius Sarmatica atque Romana 
disterminet, Rhenus Germaniae modum faciat. Pyrenaeus 
inter Galliam et Hispaniam medium extollat jugum. Inter 
Aegyptum et Aethiopiam arenarum inculta vastitas jaceat. 
Si quis formicis det intellecturn hominis, nonne illae unam 
aream in multas divident provincias? Cum videbis exercitus 
subrectis ire vexillis, equitem modo ulteriora explorantem 
modo a lateribus afTusum, formicarum iste discursus [est] in 
angusto laborantium. Quid illi et nobis interest nisi exigui 
mensura corpusculi? Punctum est istud in quo navigatis, in 
quo regnatis, in quo bellatis. Sursum ingentia spatia sunt in 
quorum possessionem 2 animus admittitur ; ac velut vinculis 
liberatus in originem redit. Et hoc argumentum est divini- 
tatis suae, quod ilium delectant divina nee ut alienis, sed ut 
suis interest tune contemnet prioris domicilii angustias. Quod 
enim ab ultimis Hispaniae usque ad Indos jacet paucissi- 

1 This is not from the fifth, but from the prologue to the first book of 
Naturales Quaestiones. The quotation has been somewhat altered by Bacon. 

2 passionem, pro possessionem, M. 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS TERTIA. 269 

morum dierum spatium est si navem suavis ferat ventus. At 
ilia regio coelestis pertriginta sex millia l annorum velocissimo 
sideri viam praestat.' 

Et Apuleius, in libro de Deo Socratis, dicit convenienter Apuleius, 

, . . .... Cicero, 

omnia bona extnnseca et corpons esse despicienda nee con- Sallust and 
sideranda in laude hominis boni, sub his verbis c In hominibus 2 J hers on 

the vanity 

contemplandis noli aliena existimare sed ipsum hommem of worldly 
penitus considera, ipsum ut meum Socratem pauperem specta. P ros P eI 
Aliena autem voco quae parentes pepererunt, et quae fortuna 
largita cst, quorum nihil laudibus Socratis mei admisceo, 
nullam generositatem, nullos longos natales, nullas invidiosas 
divitias. Igitur omnia simul dona numeres ; generosus est? 
parentes laudas. Dives est ? non credo fortunae. Nee magis 
ista dinumero. Validus est ? aegritudine fatigabitur. Pernix 
est ? abibit in senectutem. Formosus est ? expecta paulisper, 
et non erit. At enim bonis artibus doctus, et apprime 
eruditus, et quantum licet homini sapiens et boni consultus? 
tandem aliquando ipsum virum laudas. Hoc enim neque a 
patre hereditarium est, neque a casu pendulum, nee a suffragio 
adminiculum, nee a corpore caducum, nee ab aetate mutabile. 
Haec omnia meus Socrates habuit et ideo caetera habere 
contempsit.' Propter quod Tullius in libro de Paradoxis 
gloriatur se nunquam aurum riec argentum nee honorem nee 
aliquid hujus mundi computare inter bona. Et Sallustius in 
Catilinario dicit ' fortuna res cunctas magis ex libidine quam 
ex vero celebrat. Primo pecuniae deinde imperii cupido fuit. 
Ea quasi materies omnium malorum fuere. Namque avaritia 
fidem probitatem caeterasque artes bonas subvertit ; pro his 
superbiam, crudelitatem, Deum negligere, omnia venalia 
habere edocuit. Avaritia pecuniae studium habetquam nemo 
sapiens concupivit. Ea quasi venenis malis imbuta corpus 
animumquevirilem effeminat ; semper infinita insatiabilis, nee 
copia nee inopia minuitur.' Et Seneca libro tertio de Ira 
dicit, * Circa pecuniam 3 plurimum vociferationis est ; haec fora 

1 Seneca has triginta annos. Bacon refers to the precession of the equi- 
noxes; Seneca to the revolution of Saturn. Suavis should be suus. 

2 Apuleius, de Deo Socratis, cap. 24. There are several mistakes in D. O. 
and M., which it was necessary to correct if the passage was to be intelligible. 

a De Jra, iii. 33. 



270 



OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 



defatigat, venena miscet, gladios trad it, haec est sanguine 
nostro delibata, propter hanc tribunalia magistratuum premit 
turba, reges saeviunt, civitates evertunt ; fremitu judiciorum 
basilicae resonant, evocati ex longinquis regionibus judices 
sedent, judicaturi utrius justior avaritia sit' Et in libro de 
Copia Verborum, dicit ' Avarus nihil recte facit nisi cum 
moritur.' Sallustius vero libro memorato dicit ; ' Ambitio 
quidem dominandi multos mortales falsos fieri coegit ; aliud in 
pectore clausum, aliud in lingua promptum habere. Et cum 
vita hominum sine cupiditate ageretur in terris, satis cuilibet 
sua placebant. Verum ubi superbia dominandi invasit, fortuna 
simul cum moribus immutatur.' Propter quod in libro de 
Beneficiis Seneca alloquens superbos propter bona fortunae 
dicit, ' Omnia quae vos l tumidos et super humana elatos 
oblivisci cogunt vestrae fragilitatis, quae ferreis claustris 
custoditis, quae ex alieno sanguine rapta vestro defenditis, 
propter quae ruptis toties affinitatis amicitiae collegiique 
foederibus inter contendentes duos terrarum orbis elisus est,non 
sunt vestra ; jam ad alium dominum spectantia sunt ; aut hostis 
ilia, aut hostilis animi successor, aut ignis aut alium infortu- 
nium invadet. Quaeris quomodo ilia tua facies? donadando. 
Consule igitur rebus tuis, et certam tibi earum atque inex- 
pugnabilem possessionem para ; honestiores illas non solum, 
sed tutiores facturus. In quo te divitem atque potentem 
putas, quamdiu possides, sub nomine sordido jacet ; domus 
est, servus est, nummi sunt. Cum donasti beneficium est.' 
Et ideo quaerit in libro primarum Epistolarum, Quis est 
dignus Deo nisi qui opes contempsit ? 



Cicero, 



carnal 

appetites. 



CAPITULUM V. 

De voluptatibus quidem vitae satis pulcra loquuntur. Et 
Cicero libro de Senectute sic dicit-, Cum homini Deus nihil 
praestabilius mente dedisset, huic divino muneri nihil est tarn 

... 

immicum quam voluptas. Impedit enim consihum voluptas 
rationi inimica et mentis oculos perstringit. Magnus etiam 

1 De Beneficiis, vi. 3. The last words of the quotation have needed some 
correction from the original. 

2 De Senectute, xii. 40, 41. 



MORALIS PHILOSOPHIA : PARS TERT1A. 271 

Archytas Tarentinus Pythagoricus et Platonis magister nemini 
censebat fore dubium quin, quamdiu voluptate gauderet, nihil 
agitare mente, nihil ratione nihil cogitatione consequi posset ; 
si quidem ea, cum major esset atque longior, omne lumen animi 
extingueret. Unde Tullius tertio de Quaestionibus Tuscu- 
lanis dicit, ' Intemperantiam esse fontem omnium perturba- 
tionum animi quae est a tota mente a recta ratione defectio, 
sic adversa a prescriptione rationis ut nullo modo appetitiones 
animi nee regi nee contineri queant.' Et ideo Plinius dicit 
decimo quarto Naturalis Historiae, ' Postquam voluptas vivere 
coepit vita desit.' Aristoteles etiam libro de Regimine Vitae l 
dixit Alexandro, ' Declina conatus bestialium voluptatum, 
carnales enim appetitus inclinant animum ad corruptibiles 
voluptates animae bestialis nulla discretione praehabita. Et 
ideo corpus corruptibile laetabitur, et contristabitur incorrup- 
tibilis intellectus Conatus ergo carnalis voluptatis generat 
carnalem amorem. Carnalis autem amor generat avaritiam, 
avaritia generat desiderium divitiarum ; desiderium divi- 
tiarum inverecundiam ; inverecundia praesumptionem, prae- 
sumptio infidelitatem. Et ideo voluptas maculas inducit 
secum in animam hominis, per quas redditur tenebrosa.' 
Et ideo dicit Aristoteles, in libro Problematum, Quod magis 
dicimur incontinentes et vituperabiles propter gustum et 
tactum quam propter alios sensus, quoniam a pessimis de- 
lectationibus vincimur et in quibus communicamus cum 
brutis etiam animalibus. Ilia enim non delectantur in visu 
et auditu et olfactu 2 sicut homo. Nam odorem non quae- 
runt propter se, sed propter cibum ad quern ducuntur per 
odorem. Sed homo delectatur in odore non famelicus, ut 
in rosis et in aliis odoriferis. Et multum in auditu et in 
visu delectatur ; sed bruta non nisi propter ea quae ad gustum 
vel ad tactum pertinere noscuntur. Et ideo fiunt leges et 
documenta vivendi honeste circa delectationes et gustus et 
tactus ; et laudamur magis quando abstinemus ab his et vitu- 
peramur propter eas delectationes quia viles sunt et brutales. 

1 What follows is an extract from the Secretum Secretorum, for which, as 
already mentioned, De Regimine Vitae is a second title. 

2 gustu, D. et O. 



272 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

Et Seneca dicit secundo de Ira, Ubi animum 1 simul et corpus 
voluptates corrupere nihil adversi tolerabile videtur, non quia 
dura sunt, sed quia mollis patitur. Et ideo cum duplex sit 
principalis modus voltiptatis unus in libidine, alius in crapula 
et ebrietate, quaerit Tullius in quinto de Tusculanis Quaes- 
tionibus ' Ilium quern libidinibus furentem 2 et inflammatum 
videmus, omnia rabide appetentem cum inexplebili cupiditate 
afBuentius undique voluptates hauriat eo gravius ardentius- 
que sitientem nonne recte miserrimum dixeris ? ' Et Seneca 
dicit septimo de Beneficiis 3 quod ' voluptas fragilis est, brevis 
fastidio objecta quo avidius hausta est, citius in contrarium 
reddens, cujus necesse est aut poeniteat aut pudeat in quo 
nihii magnificum aut quod naturam hominis Deo proximi 
deceat, res humilis membrorum turpium exitu foeda.' Et 
Seneca in libro Declamationum secundo dicit, Adolescens 
luxuriosus insanit, nam et senectuti dedecus parit, et adole- 
scentiam juvenum impudentiorem reddit. Et Cicero quarto 
de Quaestionibus hunc libidinosum curare docens, ostendit 
istius voluptatis vilitatem sub his verbis ; ' Sic ergo 4 affectioni 
huic adhibenda curatio est ut ostendatur quam leve quam 
contemnendum, quam nihil sit omnino, quam facile vel aliunde 
vel alio modo perfici, vel omnino negligi possit. Abducendus 
est non nunquam ad alia studia, solicitudines, curas, negotia ; 
loci deinque mutatione, tanquam aegroti non convalescentes, 
curandus est. Maxime autem admonendus est quantus sit 
furor amoris. Omnibus enim ex animi perturbationibus est 
profecto nulla vehementior, ut si jam ipsa ilia accusare nolis, 
stupra dico et adulteria, incesta denique quorum omnium 
accusabilis est turpitudo ; sed ut haec .omittas, perturbatio 
ipsa mentis in amore foeda per se est. Nam ut haec prae- 
teream quae sunt furoris, haec ipsa per sese quam habent 
levitatem quae videntur esse mediocria, injuriae, suspiciones, 
inimicitiae, bellum, pax rursum ' inita, quae omnia consequen- 
tur libidinosos. Hoc fit ut 'postulans certa ratione agere 
nihilo plus agas, quam si des operam ut cum ratione insanias. 
Haec inconstantia mutabilitasque mentis quern non ipsa 

1 De Ira, ii. 25. 2 Tuscul. Disp. v. 6. 3 De Beneficiis, vii. 2. 

1 Tuscul. Disp. iv. 35. 



MORALIS PHILOSOPHIA : PARS TERTIA. 273 

pravitate deterreat ? Et etiam illud quod in omni perturba- 
tione dicitur demonstrandum nullam esse nisi opinabilem nisi 
judicio susceptam nisi voluntariam. Etenim si naturalis 
amor esset et amarent omnes et semper amarent, neque 
alium pudor, alium cogitatio, alium satietas deterreret.' Et 
propter hoc Aristoteles in Secretis Secretorum dicit Alexandro 
' Clemens Imperator, nolite inclinare ad coitus mulierum, quia 
coitus est quaedam proprietas porcorum. Quae gloria est tibi 
si exerces vitium irrationalium bestiarum, et actus brutorum? 
Crede mihi indubitanter quod coitus est destructio corporum 
et abbreviatio vitae, et corruptio virtutum, legis transgressio, 
femineos mores generat.' Et ideo, ut omne malum moris 
vitetur, Seneca ad Helviam dicit, ' Si cogitas libidinem non 
voluptatis causa homini datam sed propagandi generis, quern 
non violaverit hoc secretum et infixum visceribus ipsis exitium 
omnis alia cupiditas intactum praeteribit.' 

De voluptate vero quae est in gula Seneca loquitur pulcre Gluttony 
ad Helviam, ' O l miserabiles quorum palatum non nisi ad 
pretiosos cibos excitatur ! Pretiosos autem non eximius ness. 
sapor aut aliqua faucium dulcedo, sed raritas et difficultas 
parandi facit. Alioquin, si ad sanam illis placeat mentem 
reverti, quid opus est tot artibus ventri servientibus ? quid 
vastatione sylvarum, quid profundi perscrutatione ? passim 
jacent alimenta quae rerum natura omnibus locis disposuit. 
Sed haec velut caeci transeunt, ... et cum famern exiguo 
possint sedare, magno irritant. Undique convehunt omnia 
nota fastidienti gulae ; et quod dissolutus deliciis stomachus 
vix admittit, ab ultimo portatur Oceano. Deus istos perdat 
quorum gulae luxuria sic fines loci transcendit.' Et de crapula 
et ebrietate Seneca dicit in libro Epistolarum primarum 2 , ' O 
quam multa ebrii faciunt quibus sobrii erubescant ! [Die] nihil 
aliud esse ebrietatem quam voluntariam insaniam. Extende in 
plures dies ilium ebrii habitum, numquid de furore dubitabis? 
. . . Certe eruit omne vitium ebrietas et incendit et detegit ; 
obstantem malis conatibus verecundiam removet ; . . . ubi 
animum possedit nimia vis vini, quicquid mali latebat emergit. 

1 Ad Helviam, 10. The order of the sentences is somewhat changed by Bacon. 

2 Epist. lib. xii. i. 

VOL. II. T 



274 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

Tune libidinosus cupiditatibus suis quantum petierunt sine 
dilatione permittit ; tune impudicus morbum profitetur, tune 
petulans non linguam non manum continet.' Et quia sic 
est, ideo Aristoteles dicit in secundo Ethicorum quod ebrio 
debetur duplex maledictio. Et post multa de hac materia 
dicit Seneca in loco praefato, * Fere vinolentiam crudelitas 
sequitur, debellatur enim exasperaturque sanitas mentis. 
Quemadmodum difficiles faciunt oculos diutini morbi ad 
minimam radii solis offensionem, ita ebrietates continuae effe- 
rant animos. Nam cum saepe apud se non sint, consuetudine 
insaniae durata vitia e vino concepta etiam sine illo valent.' 
Et Seneca primo de Naturalibus Quaestionibus contra 
deliciosos in potu ait ' O Deus bone, quam facile est extin- 
guere sitim sanam ! sitim istam putas delicatorum ? ' quasi 
dicat non, sed febris est. ' Et quidem eo acrior quod non tactu 
venarum, neque in cutem effuso calore deprehenditur ; sed cor 
ipsum excoquit luxuria, invictum malum V 

Simplicity Placet praeteritis nunc in fine subjungere Anacharsis 
detachment philosophi epistolam voluptati dissonantem quam Hammoni 
from tem- diviti scripsit sub his verbis : 'Anacharsis Hammoni salutem. 

poral cares. ......... ,-, 

Mmi amictui est Scytmcum tegimen, calceamentum solorum 
callum, cubile terra ; pulmentum fames : lacte, caseo, carne 
vescor. Quare ut ad me quietum licet venias. Munera ilia 
quibus delectatus es civibus tuis vel diis immortalibus dona.' 
Tullius quinto Quaestionum hanc epistolam libenter recitat 2 . 
Seneca in libro primarum Epistolarum, [dicit] ' Qui exit in lucem 
hujus mundi, contentus sit ut pane et aqua vivat.' Et in libro 
suo qui est Quare multa mala bonis viris accidant exhortatur 
nos ad fugam deliciarum, dicens, * Fugite 3 delicias, fugite ener- 
vatam felicitatem qua animi permadescunt, et nisi aliquid 
intervenerit quod humanae sortis admoneat, velut perpetua 
ebrietate sopiuntur.' Et in Phaedone Platonis legimus quod 
manifestus est ille philosophus absolvens quam maxime 
animam a corporis communione, qui minime solicitus est 
voluptatum quae per corpus sunt. Meditatio autem philoso- 
phorum est solutio et separatio animae a corpore. Confidere 
docet de sua anima virum qui voluptates quae circa corpus 

1 Nat. Quaest. iv. 13. 2 Tusc. Disp. v. 32. 3 Dialog, i. 4. 



MORALIS PHILOSOPHIA : PARS TERTIA. 275 

sunt permittit valere velut alienas, exornans animum non 
alieno sed sui ipsius ornatu, sobrietate, justitia, fortitudine, 
liberalitate, atque virtute. Quapropter Tullius in libro de 
Immortalitate Animae ex multis concludit quod ' tola philoso- 
phorum vita commentatio mortis est ' ; secernere a corpore 
animum T , ecquid aliud est quam emori [discere] ? et ideo in- 
fert, ' Distinguamus ergo nos a corporibus, id est consuesca- 
mus mori, et sic dum erimus in terris erimus illi coelesti vitae 
similes, et cum illuc ex his vinculis feremur . . . tune denique 
vivemus.' Nam * haec quidem vita mors est.' ut ipse dicit ele- 
ganter. Et Seneca ad Marciam ' Nunquam 2 magnis ingeniis 
cara in corpore mora est ; exire atque erumpere gestiunt ; 
aegre has angustias ferunt, vagi per omne, sublimes et ex 
alto assueti humana despicere. Inde est quod Plato clamat 
sapientis animum totum in mortem prominere, hoc velle, 
hoc meditari, hac semper cupiditate ferri.' * Haec quae 
vides circa nos, ossa nervos et obductam cutem vultumque 
et ministras manus, et caetera quibus involuti sumus, vincula 
animorum et tenebrae sunt ; obruitur his animus, effugatur, 
inficitur, arcetur a veris et a suis in falsa conjectus ; omne illi 
cum hac gravi carne certamen est : nititur illo unde dimissus 
est, ibi ilium eterna requies manet.' Et ideo dicit Avicenna 
in Moralibus, ' Non liberabitur homo ab hoc mundo et ab ejus 
illecebris nisi postquam homo totus suspensus ab illo mundo 
celesti desideret id quod est ibi, et amor eorum quae sunt 
ibi removeat eum omnino a consideratione ejus quod est 
post se 3 .' 

CAPITULUM VI 4 . 
Dictum est de prosperis, et quomodo peccata sex mortalia Anger : its 

XT ,. . . distinction 

nutnuntur per ea. Nunc dicendum est de adversis, et quo- f rom ot h er 
modo ira pugnat cum illis, licet turpiter devincatur. Primo mortal 

1 Tusc. Disp. i. 31. a Ad Marciam, 23, 24. 

3 Here MS. M. ends with the remark, Explicit hie moralis philosophia 
Bacun. 

4 D. and O. have the heading, ' Incipit Distinctio Quinta habens novem 
capitula.' But the nine chapters are not all noted, and no further Distinctio 
is spoken of. I have thought it best to number the chapters of this third part 

T 2 



276 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

ponam radices circa ea quae sunt consideranda in remedio 
Irae, et secundo de gloriosa sustinentia adversorum. 
Picture of Primum vero remedium contra iram est ut comprehendamus 
drawn'from e J* us conditiones horribiles, ut quilibet has memorans irasci 
Seneca's studeat abhorrere. Ira autem est peccatum pessimum. Nam 
iratus blasphemat in Deum, amittit proximum, confundit se 
ipsum, bona sua temporalia dissipat, non verens pro motu irae 
bona eterna negligere, et se ad poenas infernales obJigare. 
Primo ergo considerandum est quod ira est contra omnem 
humanam naturam. Nam descriptio hoininis, secundum quod 
homo est, est ut sit animal mansuetum natura. Et ideo 
Seneca in libro primo de Ira prpbat iram esse contra humanam 
naturam in hunc modum : ' Si hominem l inspexerimus, quo 
quid est mitius dum in recto animi habitu est ? quid autem ira 
crudelius ? ' Et infert ' Ira. est avida poenae, cujus cupidinem 
inesse pacatissimo hominis pectori minime secundum ejus 
naturam est.' Caeterum aliter arguit sic. * Homo in adju- 
torium mutuum genitus est, ira in exitium : hie,' id est homo. 
' congregari vult, ilia discedere : hie prodesse, ilia nocere : hie 
etiam ignotis succurrere, ilia carissimos perdere : hie aliorum 
incommodis vel impendere se paratus est, ilia in periculum, 
dummodo deducat, descendere. Quis ergo magis naturam 
rerum ignorat, quam qui optimo ejus operi et emendatissimo/ 
scilicet homini, 'hoc ferum atque perniciosum vitium assignat?' 
' Beneficiis enim humana vita constat, et concordia, nee terrore 
sed mutuo amore in foedus auxiliumque commune constrin- 
gitur.' Et in primo libro comparat illos bestiis quae alienae 
sunt a natura humana, dicens, C lra 2 se profert et in faciem 

consecutively, without regard to Distindiones. The remainder consists entirely 
of quotations from Seneca, with an occasional comment from Bacon. It will 
be seen that Bacon himself apologizes for their length ; his justification being 
partly, that the books of Seneca from which he quotes were not generally 
known ; and partly, their intrinsic worth and beauty. In fact, using Seneca's 
writings as a rich quarry, Bacon builds out of them a manual of Christian 
morality. He has hitherto been dealing with the first six of the mortal sins, 
involving, in one way or other, slavery to pleasure. He now passes to the 
failure to endure pain, as shown in the vice of Anger. He concludes by de- 
scribing the state of patient forbearance and resignation under extremest trial. 

1 De Ira, i. 5. Here, as elsewhere, Bacon changes the order of the sentences 
very freely. 

2 ib. i. 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS TERTIA. 277 

exit ; quantoque major hoc effervescit manifestius. Non vides 
ut omnium animalium, simul ad nocendum insurrexerint, 
praecurrant notae 1 , ac tota corpora solitum quietumque egre- 
diantur habitum ? spumant apris ora, denies acuuntur attritu, 
taurorum cornua jactantur in vacuum et arena pulsu pedum 
spargitur, leones fremunt, inflantur irritatis colla serpentibus, 
rabidorum canum tristis aspectus est.' Et quod magis elon- 
gentur homines iracundi a benignitate humana quam aliae 
bestiae, sententiat in tertio libro suo, ' Ferarum 2 mehercules 
sive illas fames agitat, sive infixum visceribus ferrum, minus 
tetra fades est, etiam cum venatores suos semianimes morsu 
ultimo petunt, quam hominis ira flagrantis/ Deinde contra 
naturam hominis est ira, quia proprium subjectum primo 
destruit et confundit. Nam primo hominem transfigurat 
exterius quantum ad totum corpus in foedam et horribilem 
formam. Unde Seneca in principio libri sui sic eloquitur ; 
' Exegisti 3 a me, Novate, ut scriberem quemadmodum posset 
ira leniri, nee immerito mini videris hunc affectum pertimuisse 
maxime ex omnibus tetrum et rabidum. Caeteris enim 
aliquid quieti et placidi inest, hie totus concitatus ac in impetu 
est doloris.' Et in secundo libro de Ira dicit, ' Nihil tamen 4 
aeque profuerit quam primum intueri deformitatem rei. Nee 
ullius affectus facies turbatior. Pulcherrima ora foedavit, 
torvos vultus ex tranquillissimis reddit. Linquit decor omnis 
iratos. Et sive amictus illis compositus est, ad legem irae 
trahent vestem omnemque curam sui effundent, sive capillorum 
natura vel arte jacentium non inforrnis habitus, cum animo in- 
horrescunt; tumescunt venae, concutietur crebro spiritu pectus, 
rabida vocis eruptio colla distendit, turn artus trepidi, inquietae 
manus, totius corporis fluctuatio. Oualem intus esse putas 
animum cujus externa imago tarn foeda est? Quanto illi intra 
pectus terribilior vultus est, [acrior spiritus, intentior impetus >r> ] 
rupturus se nisi eruperit. Qualia poetae inferna monstra 
finxere succincta igne et flatu, talem nobis iram fingeremus 

1 D. and O. have rotae, and several other words in this quotation have 
needed correction. 

3 De Ira, iii. 4. s ib. i. i. * ib. ii. 35. 

5 acrior . . . impetus, om. MSS. 



278 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

sibiloque mugitu et stridore perstrepentem, omni odio labo- 
rantem sui, maxime si aliter nocere non possit, terras, maria, 
coelumque ruere cupientem 1 .' Et in tertio libro dicitur, 
' Necessarium' 2 est itaque foeditatem ejus et feritatem coarguere 
et ante oculos ponere, quantum monstrum sit homo in 
hominem furens ; ' et ' ut iracundum descripsimus acrem et 
nunc subducto retrorsus sanguine fugatoque pallentem, nunc 
in os omni colore et spiritu verso subrubicundum et similem 
cruento, venis tumentibus, et oculis nunc trepidis et exsilien- 
tibus, nunc in uno obtutu defixis et haerentibus. Adjice 
dentium inter se arietatorum non alium sonum quam est apris 
tela sua attritu acuentibus. Adjice articulorum crepitum cum 
se ipsas manus frangunt, et pulsatum saepius pectus, anhelitus 
crebros tractosque altius gemitus, instabile corpus, incerta 
verba, subitis exclamationibus trementia labra interdumque 
compressa, et dirum quoddam exsibilantia.' Praeterea contra 
naturam hominis est quia corpus multis gravaminibus laedit et 
variis passionibus et informitatibus flagellat. Nam Seneca 
dicit in fine secundi libri ' Videndum 3 quam multis per se ira 
nocuerit. Alii nimio fervore rupere venas, et sanguinem super 
vires elatus clamor egessit. et luminum suffudit aciem in 
oculos vehementius humor egestus, et in rnorbos aegri 
recidere.' Et vidimus sanos multoties homines aegritudines 
varias incurrere ferventiore ira permotos. 

Anger de- Sed similiter a parte animae est ira innaturalis homini. 
intellectual ^uae enim sunt partes animae intellectivae ; una est specu- 
faculties. lativa et ratione utens ; alia est practica et in amorem virtutis 
ordinata. Primam vero perturbat ira et est ei maxime 
inimica, et earn multoties ducit in furorem et insaniam. 
Nam in secundo libro dicit Seneca, Ratio 4 utrique parti 
tempus dat, et sibi petit ut excutiendae veritati tempus habeat. 
Ira festinat. Ratio adjudicari vult quod aequum est. Ira illud 
aequum non vult quod Ratio judicavit. Ratio nihil praeter 
ipsum de quo agitur spectat. Ira vanis et extra causam 
obversantibus commovetur. Iracundia non vult regi ; iras- 

1 The latter part of this quotation is somewhat condensed from the original. 
Delra, iii. 3, 4. a ib H ^ 

ib. i. 1 8, 19 (not from the second book). 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS TERTIA. 279 

citur veritati ipsi si contra voluptatem suam apparuerit. Cum 
clamore et tumultu et totius corporis jactatione, quos destina- 
vit insequitur, adjectis conviciis maledictionibusque. Hoc 
non facit Ratio, sed, si ita opus est, silens quieta familias rei 
publicae pestilentes cum conjugibus ac liberis perdit, tecta 
ipsa diruit, et solo exaequat, et inimica libertati nomina ex- 
tirpat, haec non frendens nee caput quassans nee quicquam 
indecorum agens.' 

Et iterum Ira rationem deducit in insaniam et furorem. Compa- 
Nam Seneca in fine secundi libri de Ira dicit, Nulla l rison with 

mania. 

celerior ad insaniam via est. Multi itaque continuaverunt 
irae furorem, nee quam expulerant mentem unquam rece- 
perunt. Ajacem in mortem egit furor, in furorem ira.' Et 
in tertio dicit, ' Quid ergo 2 ? sanum hunc aliquis vocat, qui, 
velut tempestate correptus, non it, sed agitur ; et furenti malo 
servit nee mandat ultionem suam, sed ipse ejus exactor animo 
simul et manu saevit.' Et in primo libro dicit: ' Ut 3 scias 
animos non esse sanos quos ira possedit, ipsum illorum 
habitum intuere. Nam ut furentium certa indicia sunt, 
audax et minax vultus, tristis frons, torva facies, citatus 
gradus, inquietae manus, color versus, crebra et vehementius 
acta suspiria, ita irascentium eadem sunt signa ; flagrant, 
emicant oculi : multus ore toto rubor, exaestuante ab imis 
praecordiis sanguine ; labra quatiuntur, dentes comprimuntur, 
horrent ac subrigent capilli, spiritus coactus ac stridens, 
articulorum se ipsos torquentium sonus, gemitus mugitusque 
et parum explanatis vocibus sermo praeruptus et complosae 
saepius manus, et pulsata humus pedibus et totum concitum 
corpus magnas irae minas agens, foeda visu et horrenda 
facies . . . Nescias utrum magis detestabile vitium sit an 
deforme.' Demum tota innaturalis homini ira est, cum non 
abhorreat homo iratus ad omne periculum vitae se praebere, 
nee mortem timet, sed gratis ut se vindicet, mortis se subjicit 
periculo. Unde in fine secundi dicit, ' Irati gladiis et pugnare 
parati sunt et incumbere.' Et in principio tertii, * Iratus non 
sine pernicie 4 sua perniciosus, et ea deprimens quae mergi nisi 
cum mergente non possunt.' Et non solum se ipsum perimit 

1 De Ira, ii. 36. a ib. iii. 3. 3 ib. i. i. 4 ib. iii. 3. 



280 



OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 



sed proximum amittit ; et non solum inimicos invadit ad 
mortem, sed causa mortis est amicorum. Cujus rei pulcher- 
rimum exemplum Seneca promit in secundo libro de quodam 
qui captus a tyranno eum tanta delusit cautela ut ipsemet 
tyrannus interficeret omnes inimicos suos ; ct ipse tandem 
tyrannus emoritur. Dicit ergo, ' Notus est 1 ille tyrannicida 
qui imperfecto opere comprehensus, et ab Hippia tortus ut 
consocios indicaret, circumstantes tyranni arnicas nominavit, 
quibus maxima caram ejus salutem sciebat Et cum ille 
singulos ut nominati erant occidi jussisset interrogavit ecquis 
superesset ; Tu, inquit, solus. Neminern enim alium, cm 
carus esses,- reliqui. Effecit igitur ira ut tyrannus tyrannicidae 
manus accommodaret, et praesidia sua gladio suo caederet.' 
Anger in- Sicut vero partem speculativam animae confundit, et ei 
compatible mnatura ii s est j ra? s j c e t practicam, et longe magis. Nam 
virtuous haec habet virtutem pro dote, in hac virtus consistit ; et ira 
(i) With vitium est. Cum ergo omnes virtutes, secundum Senecam 
clemency. iib ro Epistolarum primarum, et secundum Tullium libro de 
Officiis, et secundum eundem libro secundo de Quaestionibus 
Tusculanis, sunt connexae, ut qui habeat unum habeat omnes 
propter generates circumstantias in quibus connectuntur, 
licet differant in specialibus circumstantiis, necesse est quod 
ira non compatiatur secum aliquam virtutem, cum mansuetu- 
dinem, quae aliis virtutibus annexa est principaliter, excludat. 
Et hoc est quod dicit Seneca, secundo de Ira : ' Necesse est 2 
prius virtutem ex animo tollas, quam iracundiam recipias, quo- 
niam cum virtutibus vitia non coeunt ; nee magis quisquam 
eodem tempore et iratus potest esse et vir bonus, quam aeger 
et sanus.' Denique tollit virtutes nobilissimas scilicet mansue- 
tudinem, clementiam, magnanimitatem, pietatem, gaudium, 
et pacem cordis. Aristoteles enim in quarto libro Ethicorum, 
docet quod mansuetudo est virtus contraria irae. Et Seneca 
dicit in primo libro de Clementia, nullam 3 ex omnibus virtuti- 
bus homini magis convenire quam clementiam, cum sit nulla 
humanior. Sed ira excludit clementiam quia in crudelitatem 
degenerat ; quae crudelitas est recte contraria clementiae ; ut 
dicit Seneca libro secundo. 

1 De Ira, ii. 23. 2 ib n I2 3 Dg C l em entia, i. 3. 



MORALIS PHILOSOPHIC: PARS TERTIA. 281 
Et licet dementia omnibus conveniat, tamen, ut ait Clemency 

r, . in rulers. 

beneca, nullum dementia magis quam regem et prmcipem 
decet. Reges enfm Israel clementes sunt, ait Scriptura. 
Nam ut dicit Seneca, ' Pestifera l vis est [valere] ad no- 
cendum ; illius demum magnitude stabilis atque fundata 
est quam omnes tarn supra se esse quam pro se sciunt : 
quo precedente non tanquam noxium animal defugerint, 
sed tanquam ad clarum ac beneficum sidus certatim ad- 
volant ' ; et addit, quoniam ' non decet regem saeva nee 
inexorabilis ira,' ' Principem talem civibus se esse decet 
qualem Deum sibi.' ' Si Deus 2 placabilis et aequus non 
statim delicta peccantium persequitur, quanto aequius est 
hominem hominibus praepositum miti animo exercere im- 
perium, et cogitare utrum mundi status gratior oculis pul- 
\chriorque sit sereno et puro die an cum fragoribus crebris 
omnia quatiuntur ; . . . atqui non alia facies est quieti morati- 
que imperii quam sereni coeli et nitentis ! ' ' Haec est vera 
dementia/ ut infert 3 , ' quae non saevitiae paenitentia cepit 
nullam habere maculam. Haec est in maxima potestate 
verissima animi temperantia. dementia non tantum hones- 
tiores sed tutiores praestat. Tyranni in voluptate saeviunt ; 
reges non nisi ex causa et necessitate, dementia efficit ut 
magnum inter regem et tyrannum discrimen sit. Non potest 
habere quisquam fidos et bonae voluntatis ministros, quibus 
utitur non aliter quam bestiis.' Nam severitas assiduitate 
amittit auctoritatem. * E converso est is in cujus animo nihil 
hostile, nihil efferum est ; qui potentiam suam placide ac 
salutariter 4 exercet ; sermone affabilis, accessu facilis, vultu 
qui maxime oopulos demeretur amabilis, . . . de quo eadem 
homines secreto loquuntur et palam.' 

Et pulchrum exemplum 5 affert, dicens ' Natura com- Example 
menta est regem, quod et ex aliis animalibus licet cogno- 
scere, et ex apibus, quarum regi amplissimum cubile est 
medioque ac tutissimo loco. Onere vacat exactor alienorum 

1 De dementia, i. 3. 

2 ib. i. 7. Here again Deus is substituted for Dei ; peccantium for potentium. 
8 ib. i. 10, 13. * salubriter, O. 

5 De Clemen fin, i. 19. 



282 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

operum ; et amisso rege totum dilabitur ; nee unquam plus 
quam unum patiuntur, melioremque pugna quaerunt. In- 
signis regi forma est dissimilisque caeteris turn magnitudine, 
turn nitore. Iracundissimae ac pro corporum captu pugna- 
cissimae sunt apes, et aculeos in vulnere relinquunt: rex 
ipse sine aculeo est. Noluit ilium Natura nee saevum 
esse nee ultionem magno constaturam petere, telumque de- 
traxit, et iram ejus inermem reliquit : exemplar hoc magnis 
regibus ingens est ... cum tanto hominum moderatior esse 
animus debeat quanto vehementius nocet. Utinam eadem 
homini lex esset, ut ira cum telo suo frangeretur, nee saepius 
liceret nocere quam semel/ Et infert, ' Errat si quis existimat 
tutum esse regem ubi nihil a rege tutum. Securitas securi- 
tate mutua paciscenda est. Non opus est muris turribusque 
se sepire . . . salvum regem in aperto dementia praestabit. 
Unum est inexpugnabile munimentum amor civium. Quid 
enim pulcrius est quam vivere optantibus cunctis?' ' Hor- 
tamur 1 igitur ut manifeste laesus animum in potestate habeat, 
et poenam, si tuto poterit, donet. sin minus, temperet, longe- 
que sit in suis quam in alienis injuriis exorabilior. Nam 
quemadmodum non est magni animi qui de alieno liberalis 
est, sed ille qui quod alteri donat sibi detrahit, ita cle- 
mentem vocabo, non in alieno dolore facilem, sed eum qui 
cum suis stimulis agitetur, non prosilit.' Et iterum elicit, 
' Verecundiam 2 peccandi facit ipsa dementia regentis,' 'Nee 
minus turpia principi sunt multa supplicia quam medico 
multa funera.' 'Natura' enim 'contumax est humanus animus 
et in contrarium atque arduum nitens, sequiturque facilius 
quam ducitur. Et ut generosi et nobiles equi fraeno facili 
reguntur, ita clementiam voluntaria innocentia impetu suo 
sequitur.' Et tandem convertens sermonem ad principem 
Romanum 3 dicit, ' Tradetur ista animi tui mansuetudo, 
diffundeturque paulatim per omne imperil tui corpus, et 
cuncta in similitudinem tuam formabuntur, a capite bono 
in omnes valetudine dilatata.' 

Sic igitur induxi aliqua ad ostendum pulchritudinem et 

1 De dementia, i. 20. 2 ^ j 22? 24 

3 fb. ii. 2. 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS TERTIA. 283 

nobilitatem clementiae ut principale propositum elucescat, (2) Anger 
scilicet insania iracundiae, quae hanc virtutem gloriosam de- ^(Jj' 
struit, et in crudelitatem convertit. Nunc volo inferre aliqua with mag- 
verba de aliis virtutibus cum dementia superius numeratis, n< 
quas omnes elidit iracundia furiosa. Et ilia quae maxime 
est annexa clementiae est magnanimitas, quae, ut Aristoteles 
docet quarto Ethicorum, est ornatus omnium virtutum. De 
cujus proprietate est ut habens earn injuriarum sit immemor, 
et negligat eas, sicut superius est annotatum, et non dignetur 
irasci nee reputet aliquem sua iracundia dignum. Unde 
Seneca dicit libro secundo de Ira, ' Magni l animi est injurias 
despicere ; ultionis contumeliosissimum genus est non esse 
visum dignum ex quo peteretur ultio.' Et in libro de quatuor 
cardinalibus virtutibus dicit Seneca; 'Si magnanimus fueris 2 , 
nunquam judicabis tibi fieri contumeliam. De inimico dices, 
Non nocuit mihi, sed animum nocendi habuit : et cum ilium 
in potestate tua videris, vindictam putabis vindicare potuisse. 
Scias enim honestissimum et majus genus vindictae esse 
ignoscere.' Et in libro secundo de Ira dicit, ' Pusilli 
hominis 3 est et miseri repetere mordentem. Mures formi- 
caeque, si manum admoveris, ora convertunt ; imbecillia se 
laedi putant, si tanguntur.' Secundum quod in primo libro 
dicit, ' Iracundissimi 4 sunt infantes, senesque et aegri : et in- 
validum omne natura querulum est.' Et in tertio libro dicit, 
' Nunquam 5 sine querela aegri tanguntur. Ira pusilla et angusta 
est. Nemo enim non eo a quo se contemptum judicat, minor 
est. At ille ingens animus et vere aestimator sui non vindicat 
injuriam quia non sentit. Ut tela a duro resiliunt, et cum 
dolore caedentis solida feriuntur, ita nulla magnum animum in- 
juria ad sensum sui adducit, fragilior eo quern petit. Quanto 
pulcrius velut nulli penetrabilem telo omnes injurias con- 
tumeliasque respuere ! Ultio enim doloris confessio est; non 
est magnus animus, quern incurvat injuria. Aut potentior 
te, aut imbecillior laesit : si imbecillior, parce illi; si potentior, 
tibi. Nullum est argumentum magnitudinis certius quam 

1 De Ira, ii. 32. 

2 From the book otherwise called De formula honestae vitac. 

3 De Sra, ii. 34. * ib. i. 13. * ift. iii. 5, 6. 



284 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

nihil posse quo instigeris accidere.' ' Quis enim traditus 
dolori et furens, non primam rejecit verecundiam ? Quis 
impetu turbidus et in aliquem ruens, non quicquid in se vere- 
cundi habuit, abjecit ? ' 

Magna- Cum igitur nihil aeque hominem quam magnus animus 

niter? 111 decet, ut dicit Seneca libro secundo de dementia, et hanc 
virtutem gloriosissimam confundit ira, et evacuat, debet 
homo iracundiam a suo animo funditus extirpare, et maxime 
qui praeest. Quoniam in primo libro dicit, quod ' magni 
animi l est injurias in summa potentia pati, nee quicquam 
gloriosius esse principe impune laeso.' Et in secundo de 
Ira affert exemplum ad hoc, ' Ille magnanimus 2 et immobilis 
est qui more magnae ferae latratus suorum civium securus 
exaudit.' Et adhuc in tertio adjicit, ' Illud non veniet 3 in 
dubium quin se exemerit turbae et altius steterit quisquis 
despexit lacessentes: proprium est enim verae magnitudinis 
non sentire se esse percussum. Sic immanis fera ad latratum 
canum lenta respexit.' Nam leo non dignatur festinare ad 
clamores venantium et tumultus. ' Sic irritus ingenti scopulo 
fluctus adsultat. Qui non irascitur, inconcussus injuria per- 
stitit ; qui vero irascitur motus est.' Unde hoc est consilium 
quod contra iram adhibet dicens, ' Vide ne magnitude animi 
tui creditumque apud plerosque robur cadat' ; propriissime 
respicit homines magnam auctoritatem habentes. Et in tertio, 
' Pars 4 superior mundi et ordinatior ac propinqua sideribus 
nee in nubem cogitur nee in tempestatem nee versatur in tur- 
binem ; omni tumultu caret. Inferiora fulminantur. Eodem 
modo sublimis animus, quietus semper et in statione tranquilla 
collocatus, omnia intra se premens quibus ira contrahitur, 
modestus et venerabilis est et dispositus ; quorum nihil in- 
venies in irato.' Unde ira non habet aliquid magnitudinis, 
secundum quod dicit in primo libro. * Ne illud quidem 5 
judicandum est, aliquid iram ad magnitudinem animi con- 
ferre. Non enim est ilia magnitudo, tumor est. Nee cor- 
poribus copia vitiosi humoris intentis morbus incrementum 
est, sed pestilens abundantia. Omnes quos vecors animus 

1 De dementia, i. 20. 2 De Ira, ii. 32. 3 ib. iii. 25. 

4 ib. iii. 6. s ,^ {_ 2O> 



MORALIS PHILOSOPHIA : PARS TERTIA. 285 

supra cogitationes extollit humanas altum quidem et sublime 
spirare se credunt : ceterum nil solidi subest, sed in ruinam 
prona sunt quae sine fundamentis crevere. Non habet ira 
cui insistat : non ex firmo mansuroque oritur ; sed ventosa 
et inanis est.' * Ut exulcerata et aegra corpora quae ad 
tactus levissimos gemunt, ita ira muliebre maxime et puerile 
vitium est ... Non est quod credas irascentium verbis quorum 
strepitus magni minacesque sunt ; intra est mens pavidissima,' 
quia turbantur et laeduntur ad minima. Unde crocodilo 1 
simillimus est iracundus qui est animal audacissimum timido, 
et timidissimum audaci. Nam persequentem fugit et fugien- 
tem persequitur : sic maxime accidit assuetis ad iram. Nam 
humiliantibus sibi insurgunt : sed cum magnanime eis resis- 
titur, tabescunt. Unde nunquam turbarentur ad modica nee 
frequenter nisi propter animi imbecillitatem. Cum igitur ira 
aliena sit a magnanimitate quae est virtus honore dignissima, 
penitus a cordibus nostris releganda est. 

Et non solum propter bane virtutem magnanimitatis et (3) Anger 
caeteras praedictas ; immo propter alias, ut misericordia, pietas, jb?w?th 
patientia, gaudium et pax cordis. Tullius quidem Caesarem mercy and 
rogans pro Marcello ut ei parceret, ait, Nulla de tuis virtutibus 
plurimis nee admirabilior nee gratior est misericordia ; 
homines ad deum nulla re propius accedunt quam salutem 
hominibus dando. Nihil habet fortuna tua majus quam ut 
possis, nee natura tua melius quam ut velis, servare plurimos. 
Propter quod in persona cujuslibet, dicit Seneca libro tertio, 
'Quis 2 sum cujus aures laedi nefas? ignoverunt multi hos- 
tibus ; ego non ignoscam pigris, negligentibus, garrulis? 
puerum aetas excusat, feminam sexus, extraneum libertas, 
domesticum familiaritas.' 'Amicus est: fecit quod voluit: 
inimicus, fecit quod debuit. Prudentiori cedamus, stultiori 
remittamus. Pro quocumque illud nobis respondeamus, 
sapientissimos viros multa delinquere ; neminem esse tarn 
circumspectum cujus non diligentia aliquando sibi ipsa 
excidat, . . . neminem tarn timidum ofifensarum qui non in 
illas dum vitat incidat . . . Quod si prudentissimi peccant 
cujus non error bonam causam habet? . . . Iniquus est qui 

1 See Nat. Quaest. iv. 2. 2 De Ira, iii. 24, 25, 26, 27. 



286 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

commune vitium singults objecit. Non est Aethiopis inter 
suos insignitus color, nee rufus crinis et coactus in nodum 
apud Germanos virum dedecet. Nihil in uno judicabis 
notabile aut foedum, quod genti suae publicum est. Et ista 
quae retuli unius regionis atque anguli consuetude defendit ; 
vide nunc quanto in iis justior venia sit, quae per totum genus 
humanum vulgata sunt. Omnes inconsulti et improvidi 
sumus; omnes incerti queruli ambitiosi. Quid levioribus 
verbis ulcus publicum abscondo ? Omnes mali sumus : quic- 
quid itaque in alio reprehenditur, id unusquisque in sinu suo 
inveniet.' ' Placidiores invicem simus : mali inter malos 
vivimus. Una res nos facere quietos potest, mutuae facili- 
tatis conventio. Ille jam mihi nocuit, illi ego nondum. Sed 
jam aliquem fortasse laesisti ; sed laedes. Noli aestimare 
hanc horam, hunc diem. Totum inspice mentis tuae 
habitum : etiam si nihil mali fecisti, potes facere. Quanto 
satius est sanari injuriam quam ulcisci ! Multum temporis 
ultio absumit, multis se injuriis objicit, dum una dolet. 
Diutius irascimur omnes quam laedimur : quanto melius est 
abire in diversum nee vitia vitiis opponere ! Num quis 1 satis 
constare sibi videatur, si mulam calcibus repetat et canem 
morsu ? Ista, inquis, peccare se nesciunt. Primum quam 
iniquus est, apud quern hominem esse ad impetrandam 
veniam nocet. Deinde si caetera animalia hoc irae tuae 
subducit, quod consilio carent, eodem loco tibi sit quisquis 
consilio caret. Quid enim refert an alia mutis dissimilia 
habeat, si hoc quod in omni peccato muta defendit simile 
habet, caliginem mentis ? Peccavit ; hoc enim primum ? hoc 
extremum ? Et iste peccabit, et in istum alius, et tota vita 
inter errores volutabitur.' 

Et ideo dicit in secundo libro, *Ne singulis 2 irascaris, 
universis ignoscendum est : generi humano venia tribuenda 
est.' ' Num quis irascitur pueris quorum aetas nondum 
novit rerum discrimina ? Major est excusatio et justior 
hominem esse quam puerum.' 'Quid tollit iram sapientis? 
turba peccantium. Intelligit quam et iniquum sit et peri- 
culosum irasci publico vitio/ 'Non irascetur peccantibus 

1 Nunquam satis, D. et O. 2 De Ira, ii. 10. 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS TERTIA. 287 

sapiens, quia scit neminem nasci sapientem. Scit etiam 
paucissimos omni aevo sapientes evadere, quia conditionem 
humanae vitae perspectam habet. Nemo naturae sanus 
irascitur. Quid enim si mirari velit non in silvestribus dumis 
poma pendere? Quid si miretur spineta et sentes non utili 
aliqua fruge compleri ? Nemo irascitur ubi vitium natura 
defendit. Placidus itaque sapiens et aequus erroribus, non 
hostis. sed corrector peccantium, omnes l tam propitius aspicit. 
quam aegros medicus.' Ex his igitur manifestum est quod 
misericordia et iracundia constare non possunt. 

Similiter et aliae virtutes magnificae repugnant irae ut (4) 
Pietas, Patientia, Gaudium et Pax cordis. Et quia planum 

est de eis, et sermo effusus est de aliis quae his virtutibus inward 
. . ... . -r- peace. 

cognatae sunt, ideo nor. oportet in ets immoran. 1 ictas vero 

quae ad omnia valet, secundum Aribtotelem, tollitur per iram, 
quia animus iracundi impius est et crudelis, propter nimium 
vindictae desiderium. Et quod patientiam tollat et gaudium, 
et pacem cordis, manifestum est ; et ideo totum bonum aufert 
et extinguit, et omne scutum contra adversitatem frangit. 
Nam dum homo patientiam et gaudium mentis et pacem 
tenet, nihil timet, in nullo turbatur, incuriam non sentit, sed 
possessionem animi sui nactus, quicquid vocatur adversum 
despiciet. Sic igitur se ipsum homo iracundus, tam a parte 
animae quam corporis, destruit per iram, in hoc quod ipsa ira 
agit in proprium subjectum, tollcns quicquid laudabile est in 
eo. Sed non solum sic accidit iracundis periculum, immo ira 
agitati et jam furentes in vindictam, se ipsos omni periculo 
vitae exponunt, et mortem non timentes, manibus inimicorum 
cum impetu se opponunt, gladiis pugnare parati et incumbere, 
ut dicit Seneca libro secundo 2 . 

Et in tertio refert quod Cambysem 3 regem nimis deditum Examples 
vino Praexaspes unus ex carissimis monebat ut parcius / 
biberet, turpem esse dicens ebrietatem in rege, quern omnium anger, 
oculi auresque sequerentur. At ille objurgatoris filium 
[procedere] ultra limen jubet, tune intendit arcum et ipsum 

1 sic MSS. ; omnia ista, Sen. 

2 Here follows a repetition of the story of Hippias, told p. 280. 

3 De Ira, iii. 14, 15, 16, 17. 



288 



OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 



cor adolescentis figit. Et infert, ' Non dubito quin Harpagus 1 
regi Persarum aliquid tale suaserit, quo offensus illi liberos 
epulandos apposuit.' ' Et Darius qtii primus post ablatum 
Mago imperium Persas obtinuit, rogatus ab Oeobazo nobili 
sene ut ex tribus liberis unum patri in solatium relinqueret 
et duorum opera uteretur, omnes se illi dixit remissurum, et 
occisos in conspectu parentis abjecit.' Et infert ' Dabo tibi 
ex sinu Aristotelis Alexandrum regem qui Clitum carissimum 
sibi et una educatum inter epulas transfodit, et Lysimachum 
aeque familiarem sibi leoni objecit, et Telesphorum amicum 
suum undique decurtatum cum aures illi nasumque abscidisset 
in cavea velut novum animal et inusitatum diu pavit.' 
Cumque perambulavit mundum, Aristotele et Callisthene 
ducibus, Callisthenem' 2 unum e magnis interfecit, ut Seneca 
narrat in libra Naturalium. Et Aristotelem in tantum pro- 
vocavit quod coactus fuit se et mundum liberare per venenum 
quod ei miserat bibendum, sicut narrat Plinius tngesimo 
Naturalis Historiae. Sed haec pauca sufficiunt exempla, quia 
nota et scripta sunt de quibus est sermo. 



Other 
results 
of anger : 
hatred 
of self, of 
men, of 
God. 



CAPITULUM VII. 

Non solum vero iracundia destruit proprium subjectum et 
proximum et amicos amittit ; sed divitias dissipat, famam 
negligit, honorem contemnit. Nam amor vindictae superat 
omnem aliam affectionem animi et omne aliud vitium devincit. 
Quoniam dicit Seneca, in fine secundi de Ira, ' Avaritiam 3 
durissimum malum minimeque flexibile ira calcavit, adacta 
opes suas spargere, et domui rebusque in unum collatis 
injicere ignem. Quidam vero ambitiosus magno aestimata 
projecit insignia, honoremque delatum repulit. Nullus affectus 
est in quern non ira dominetur.' Et non tantum iratus se 
ipsum perdit, nee solum proximum, nee bona fortunae, sed 
Deum offendit et amittit. Non quidem tantum quia ira 
peccatum est, sed quia specialiter iracundi in Deum blasphe- 
mant, ut sunt exempla infinita, et fuerunt et erunt. Et contra 

1 De Ira, iii. 15, 16, 17. 2 Nat. Quaest. vi. 23. 3 De Ira, ii. 36. 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS TERTIA. 289 

tales, Seneca secundo de Ira dicit, ' Deus l non vult obesse 
nee potest. Natura illi mitis est et placida, tarn longe remota 
ab aliena injuria quam a sua. Dementes itaque et ignari 
veritatis illi imputant saevitiam maris, immodicos imbres, et 
pertinaciam hyemis . . . Nihil ergohorum in nostram injuriam 
fit, immo nihil non ad salutem.' Unde recitat primo libro 
quod * Caius Caesar 2 eo quod comessatio sua fulminibus terre- 
retur ad pugnam vocavit Deum. Quanta dementia fuit ! 
[putavit] aut sibi noceri ne a Deo quidem posse, aut se nocere 
Deo posse.' 

Et cum proposita sunt mala multa, quae contigerunt ex Com 
ira, quia homo amittit corpus, et rationem, et virtutem ^[ff 
et proximum et res et honorem et Deum, adhuc potest vices 
ostendi ejus malitia singularis qua excedit omnia alia pec- 
cata. Unde Seneca dicit in libro tertio ' ut ira qualis sit 3 
appareat, comparanda cum pessimis est. Avaritia acquirit et 
contrahit quo aliquis melior utatur. Ifacundus tamen iras- 
cendo plus quam id erat propter quod irascebatur, amittit. 
Pejor est quam luxuria, quoniam ilia sua voluptate fruitur, 
haec alieno dolore. Vincit malignitatem et invidiam ; illae 
enim infelicem fieri volunt, haec facere. Illae fortuitis malis 
delectantur ; haec non potest expectare fortunam. Nocere ei 
quern odit non noceri vult ' vel ab alio vel a fortuna. 
Et in principio ibi dicit, ' Nee aliorum 4 more vitiorum 
solicitat animos,' ' incitata et se ipsa rapiens violentia non 
paulatim procedit : cita est nee in ea tantum in quae desti- 
navit, sed in occurrentia impetum facit. Caetera vitia 
impellunt animos, ira praecipitat. Etiam si resistere contra 
affectus suos non licet, at certe affectibus ipsis licet stare. 
Haec, non secus quam fulmina procellaeque et si qua alia 
irrevocabilia sunt, quia non eunt sed cadunt, vim suam magis 
ac magis tendit. Alia vitia a ratione, sed hoc a sanitate 
desciscit. Alia accessus lenes habent et incrementa fallentia : 
in ira dejectus animorum est. Nulla itaque res urget 5 magis 

1 De Ira, ii. 27. Seneca has ' di immortales.' 

8 i(6. i. 20. Deum in this quotation substituted for Jovem. 

3 ib. iii. 5. 

4 i(6. iii. r, 2. D. and O. have, ' in se ipsam rabies violenta.' 

5 assurgit, pro urget, D. et O. 
VOL. II. U 



290 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

attonita et in vires suas prona, et sive successit superba, sive 
frustratur, insana. Ne repulsa quidem in taedium acta, ubi 
adversarium fortuna subduxit, in se ipsam morsus suos vertit. 
Nee refert quantum sit ex quo surrexerit, ex levissimis enim 
in maxima evadit. Nullam transit aetatem ; nullum hominum 
genus excipit. Quaedam enim gentes beneficio egestatis non 
novere luxuriam. Quaedam quia exercitae et vagae sunt 
effugere pigritiam . . . Nulla gens est quam non instiget ira . . . 
Denique caetera singulos corripiunt. Hie unus affectus est 
qui interdum publice concipitur. Nusquam populus uniyersus 
faeminae amore flagravit, nee in pecuniam aut lucrum tota 
civitas spem suam misit. Ambitio viritim singulos occupat. 
Saepe in iram uno agmine itum est. Viri faeminae senes 
pueri principes vulgusque consensere, et tota multitude verbis 
paucissimis concitata ipsum concitatorem antecessit. Ad 
arma protinus ignesque discursum est.' Et in primo libro 
dicit, ' Jamque l si effectus ejus damnaque intueri velis, nulla 
pestis humano generi pluris stetit. Videbis caedes ac venena, 
et reorum 2 mutuas sordes et urbium clades et totarum exitia 
gentium . . . nee intra moenia coercitos ignes, sed ingentia 
spatia regionum hostili flamma relucentia. Aspice nobilissi- 
marum civitatum fundamenta vix notabilia : has ira dejecit. 
Aspice solitudines per multa milia sine habitatore desertas : 
has ira exhausit.' Et quoniam Seneca in libro tertio dicit, 
4 Ne irascamur 3 praestabimus^ si omnia vitia irae nobis subinde 
proposuerimus . . . accusanda est apud nos et damnanda. 
Ejus ergo mala perscrutanda sunt atque in medium protra- 
henda ' ; ideo in prioribus enarravi omnes radices malorum 
irae quatenus funditus extirpetur, nee .ulla ejus remaneant in 
animis vestigia. 

CAPITULUM VIII. 

Examples Et non solum consideratio horum permonet ut iracundiae 
restraint renuntiemus, sed exempla sapientum et magnificorum princi- 
in Socrates pum praeclara recitabo quae omnem hominem quemcunque 

and other , , 

philo- iracundum possunt mento demulcere, et ab ammo iracundiam 
sophers. fugare. Solinus in libro de Mirabilibus Mundi recitat inter 

1 De Ira, i. 2. 2 eorum, D. et O. 8 De Ira, iii. 5. 



MORAL1S PHILOSOPHIA: PARS TERTIA. 291 

caetera miracula, quod Socrates, parens philosophorum gran- 
dium, nunquam vultum mutavit, sed semper in eodem animi 
et faciei habitu permansit. Et Seneca libro secundo de 
Ira idem tangit de Socrate. Et Hieronymus tangit contra 
Jovinianum de Socrate habente pessimam uxorem, cum 
quaereretur ab eo quare tarn acerbam uxorem non abigeret, 
dixit, Exerceor domi, ut foris injuriam et contumeliam facilius 
feram. Et ibidem recitat Hieronymus quod quodam tempore 
a superiore loco aqua perfusus erat immunda post convitia 
infinita per uxorem, nee aliud dixit quam hoc ; Sciebam, 
inquit, ut futurus ista tonitrua imber sequeretur. Et 
narrat Cassianus in libro Collocationum de quodam expro- 
brante Socrati quod esset corruptor puerorum ; scholaribus 
autem volentibus insurgere in eum compescit eos dicens, 
Sum etenim, sed me contineo. Seneca vero secunda de Ira 
dicit, Socrates servo ait, Caederem te nisi irascerer. Et in 
tertio libro dicit ' Socratem aiunt colapho l percussum nihil 
amplius dixisse quam molestum esse quod nescirent homines 
quando cum galea prodire deberent.' ' Plato vero, Socratis 
discipulus, servum sua manu caesurus, postquam intellexit 
irasci se, sicut sustulerat manum, suspensam detinebat, et 
stabat percussuro similis. Interrogatus deinde ab amico 
quid ageret, Exigo, inquit, poenas ab homine iracundo ; oblitus 
jam servi, quia alium quern potius castigaret invenerat.' Hoc 
narrat Seneca libro tertio de Ira. Et infert ex eo alium 
exemplum. 'Ob peccatum quoddam Plato commotior, Tu 
igitur, Speusippe, servulum istum verberibus objurga: nam 
ego irascor. Ob hoc non cecidit . . . Irascor inquit, plus 
faciam quam oportet, libentius faciam : non sit iste servus in 
ejus potestate qui in sua non est. J Et in secundo libro refert 
exemplum, quod superius positum est, de puero nutrito apud 
Platonem qui, cum domum reversus vidit patrem clamosum, 
dixit hoc non vidisse se apud Platonem. Et Archytas Taren- 
tinus alter magister Platonis cum villico suo factus esset 
iratior, ait, Quo te modo accepissem, nisi iratus essem ! Haec 
verba Tullius 2 recitat quarto de Quaestionibus Tusculanis. 
Et Eusebius in Chronicis refert, quod Xenophon Socraticus 

1 De Ira, iii. 11,12. 3 Tusc. Disp. iv. 36. 

U 2 



292 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

major post Platonem, maledicenti ei quodam dixit, Tu mihi 
maledicis : ego teste conscientia didici maledicta contemnere, 
Diogenes Philosophus 1 , ut refert Seneca libro tertio de Ira, 
'cui de ira cum maxime disserenti adolescens protervus in- 
spirit, tulit hoc leniter et sapienter. Non quidem, inquit, 
irascor, sed dubito tamen an irasci oporteat.' Et infert 
Seneca, ' Quanto videtur sapiens melius qui, cum agenti causam 
in frontem mediam quantum poterat attracta pingui saliva 
inspuisset Lentulus factiosus, abstersit faciem, et, affirmo, 
inquit, omnibus, Lentule, falli eos qui te negant os habere.' 
Democritus vero philosophus similis Socrati fuit in vultus 
serenitate. Nam ut Seneca narrat, libro secundo de Ira, 
' Nunquam sine risu 2 in publico fuerat ; adeo illi nihil vide- 
batur serium eorum quae serio gerebantur.' Sed Heraclitus 
philosophus, ut ibidem recitat Seneca, ' quotiens prodierat et 
tantum circa se male viventium immo male pereuntium nume- 
rum viderat, flebat, miserebatur omnium.' 

Self- Exempla igitur haec et hujusmodi sunt philosophorum. 

ordinary" 1 Sunt autem et aliorum facta imitanda. Cum vero Cambyses 

men; rex pessimus sagittam in cor filii demisisset, et quaereret a 
patre an certain haberet manum, atque negavit Apollinem 
certius demittere sagittam, non maledixit regi nullumque 
emisit calamitosi verbum, cum aeque cor suum quam filii 
transfixum videret 3 . Nam, si quid tanquam iratus dixisset, 
nihil tanquam pater facere potuisset. Haec dicit Seneca 
libro tertio de Ira. Et infert cum Rex Persarum apposuit 
Arpago amico suo ' liberos epulandos et quaesivit an placeret 
conditura, respondit, Apud regem omnis coena jucunda est 
. . . hoc interim colligo, posse ex ingentibus malis nascentem 
iram abscondi et ad verba contraria cogi.' 

in rulers. Et addit, ' Sed cum utilis 4 sit servientibus affectuum suorum 

1 De Ira, iii. 38. 2 ib, \\. 10. 

3 ib. iii. 14. It might be wished that Bacon had quoted the words of 
righteous indignation with which Seneca tells the story. ' Di ilium male 
perdant animo magis quam conditione mancipium ! Sceleratius telum illud 
laudatum est quam missum.' But this and the following story are only men- 
tioned to show the possibility of self-restraint, without touching the question 
how far self-restraint was praiseworthy or blameworthy. 

* ib. iii. 16, 22, 23. 



MORALIS PHILOSOPHIC: PARS TERTIA. 293 

et praecipue hujus rabidi atque effreni continentia, utilior est 
regibus. Nam perierunt omnia, ubi quantum ira suadet 
fortuna permittit.' ' Quid enim facilius fuit Antigono regi 
quam duos manipulares suos duci jubere, qui incumbentes 
regis tabernaculo faciebant quod homines periculosissime 
et libentissime faciunt [qui] de rege suo male existimant? 
Audierat omnia Antigonus utpote cum inter dicentem et 
audientem palla interesset, quam ille leviter commovit, et 
Longius, inquit, discedite ne vos rex audiat. Idem quadam 
nocte cum quosdam ex militibus suis exaudisset omnia 
mala imprecantes regi qui ipsos in illud iter et inex- 
tricabile lutum 1 deduxisset, accessit ad eos qui maxime 
laborabant, et cum ignorabant a quo adjuvarentur, " Nunc," 
inquit, " maledicite Antigono cujus vitio in has miserias 
incidistis : ei autem bene optate qui vos ex hac voragine 
eduxit." Idem tarn miti animo hostium suorum maledicta 
quam civium tulit. Itaque cum in parvulo quodam castello 
Graeci obsiderentur, et fiducia loci contemnentes hostem 
multa in deformitatem Antigoni jocarentur, et nunc staturam 
humilem nunc collisum nasum deriderent, " Gaudeo," inquit, 
" et aliquid boni spero [si in castris meis Silenum habeo 2 ] ". 
Cum vero hos fame domuisset, captis sic usus est ut eos qui 
militiae utiles erant in cohortes describeret, caeteros praeconi 
subjiceret : idque se negavit facturum fuisse, nisi expediret 
his dominum habere qui tarn malam haberent linguam.' 

' Si vero aliqua,' ut ait Seneca in hoc loco, c in Philippo rege 
patre Alexandri virtus fuit,haec erat contumeliarum patientia, 
ingens instrumentum ad tutelam regni. Nam cum legati 
Atheniensium venirent ad eum, et ipse quaereret quid esset 
gratum Atheniensibus, unus respondit, " Te suspendere." Et 
cum indignatio circumstantium ad tam inhumanum responsum 
exorta erat, eos Philippus conticescere jussit, et ilium legatum 
salvum et incolumem dimitti. " At vos " inquit, " caeteri 
legati nuntiate Atheniensibus multo superbiores esse qui ista 
dicunt, quam qui impune dicta audiunt." ' Alexander 3 vero 
Macedo Antigoni nepos, et films Philippi qui licet superbus 

1 inextricabilem luctum, D. et O. 2 Omitted in MS. 

3 De Ira, ii. 23. 



294 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

et perversus moribus fuerit, tamen, ut ait Seneca secundo libro, 
' cum legisset epistolam matris qua admonebatur ut a veneno 
Philippi medici caveret, acceptam potionem non deterritus 
bibit. Plus sibi de amico suo credidit. Hoc ego in Alex- 
andro laudo, quia nemo tarn obnoxius irae fuit. Quanto 
major moderatio in regibus hoc laudanda magis est.' Seneca 
libro tertio [ait] ' Pisistratum 1 Atheniensium tyrannum me- 
moriae proditur, cum multa in crudelitatem ejus ebrius conviva 
dixisset, nee deessent qui vellent ei manus commodare, et alius 
hinc et alius illinc faces subderent, placido animo tulisse et 
hoc irritantibus respondisse "non magis se succensere quam 
si quis obligatis oculis in se concurrisset." ' Marcus Cato 2 
secundum historias, nulli secundus virtute, in sapientia magnus 
princeps Romanorum, quern, ut dicit Seneca secundo libro, 
1 cum ignorans in balneo quidain percussit imprudens (quis enim 
illi sciens faceret injuriam ?) postea satisfacienti inquit, " Non 
memini me percussum"; melius putavit non agnoscere quam 
vindicare.' Et in tertio libro dicit * Multa divus Augustus 3 
digna memoria fecit dixitque ex quibus apparet iram illi non 
imperasse. Timagenes historiarum scriptor quaedam in ipsum, 
quaedam in uxorem ejus, quaedam in totam domum ejus 
dixerat, nee perdiderat dicta. Magis enim circumfertur et in ore 
hominum est temeraria urbanitas. Saepe ilium monuit Caesar 
ut moderatius lingua uteretur. Patienter sustinuit ; nunquam 
cum Pollione hospite inimici sui questus est. Hoc dumtaxat 
Pollioni dixit, " Fruere, mi Pollio, fruere.'" Et infert Seneca, 
' Dicat itaque sibi quisque, Numquid potentior sum Philippo ? 
illi tamen impune maledictum est. Numquid in domo mea 
plus possum quam in toto orbe terrarum divus Augustus 
potuit ? Ille tamen contentus fuit a conviciatore suo secedere.' 

CAPITULUM IX. 

Remedies Remedia vero habemus contra iram, ex consideratione 
malarum conditionum ejus : deinde per exempla sapientium et 
potentium excitamur. Ad haec docet Seneca remedia magis 

1 De Ira, iii. n. 2 ib. ii. 32. 

3 ib. iii. 23, 24. The quotation is much condensed. 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS TERTIA. 295 

propria. Quorum unum est notitia veritatis ante quam iras- (i) Clear 
camur. Nam, ut dicit secundo libro, * Ex l his quae nosj^^ 10 
offendunt, alia renunciantur nobis, alia ipsi audimus aut f * cts in 
videmus. De his quae narrata sunt, non debemus cito cre- 
dere ; multi enim mentiuntur ut decipiunt, multi quia decepti 
sunt. Alius criminatione gratiam captat et fingit injuriam, 
ut videatur doluisse factarn. Est aliquis malignus, et qui 
amicitias cohaerentes diducere velit. . . . De parvula summa 
judicature tibi res sine teste non probaretur. Testis sine 
jurejurando non valeret. Utrique parti dares actionem, dares 
tempus, non semel audires. Magis enim veritas elucet, quo 
saepius ad manum venit. Amicum condemnas de praesen- 
tibus? antequam audias, antequam interroges, antequam illi 
aut accusatorem suum nosse liceat aut crimen, irasceris ? . . . 
Hie ipse qui ad te detulit, desinet dicere si probare debuerit. 
"Non est," inquit, "quod me protrahas. Ego productus negabo; 
alioquin nihil unquam tibi dicam." Eodem tempore et instigat, 
et ipse se certamini et pugnae subtrahit. Qui dicere tibi nisi 
clam non vult, paene non dicit. Quid est iniquius quam 
secreto credere, palam irasci?' Et iterum dicit, ' Plurimum 2 
mali credulitas facit. Saepe ne audiendum quidem est, quo- 
niam in quibusdam rebus satius est decipi quam diffidere.' 
Quarundam vero rerum testes sumus, sed 'tollenda est ex 
animo suspicio et conjectura, fallacissima irritamenta ; " Ille 
me parum humane salutavit. Ille osculo meo non adhaesit. 
Ille inchoatum sermonem cito abrupit. Ille ad coenam non 
vocavit. Illius vultus aversior visus est." Non deerit suspi- 
cion! argumentatio : simplicitate opus est et benigna rerum 
aestimatione ; nihil nisi quod in oculos incurret manifestumque 
erit credamus ; et quotiens suspicio nostra vana apparuerit, 
objurgemus credulitatem. Haec enim castigatio consuetu- 
dinem efficiet non facile credendi.' Et ideo dicit in tertio 
libro, ' Multos absolvemus 3 si coeperimus ante judicare quam 
irasci. Nunc autem primum impetum sequimur ; deinde 
quamvis vana nos concitaverint, perseveramus ne videamur 
cepisse sine causa : et quod iniquissimum est, pertinaciores nos 
facit iniquitas irae. Retinemus enim illam et augemus, quasi 

1 De Ira, ii. 29. a ib. ii. 24. * ib. iii. 29, 30. 



296 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

argumentum sit juste irascentis graviter irasci.' . . . 'Quod 

accidere vides animalibus brutis, id in homine deprehendes 

Et taurum color rubicundus excitat, ad umbram aspis assurgit, 
ursos leonesque mappa proritat. Omnia quae fera ac rabida 
sunt, consternantur ad vana.' Et consimile dicit libro secundo, 
'Vanis vana 1 terrori sunt. Curriculi motus rotarumque 
versata facies leones redegit in caveam. Elephantos porcina 
vox terret.' Et in tertio dicit: 'Idem inquietis 2 et stolidis 
ingeniis evenit. Rerum suspicione feriuntur adeo quidem ut 
injurias vocent modica beneficia, in quibus frequentissima, 
certe acerbisstma, iracundiae materia est. Carissimis enim 
irascimur quod minora nobis praestiterint quam mente con- 
cepimus, quamque alii tulerint. ..." Minus habeo quam speravi 
. . . quam debui." Haec pars maxime metuenda est ; hinc 
pernicissimae irae nascuntur, et sanctissima quaeque invasurae. 
Divum Julium plures amici confecerunt quam inimici, quorum 
non expleverat spes inexplebiles . . . Neque enim quisquam 
victoria liberalius usus est, ex qua nihil sibi vindicavit nisi 
dispensandi potestatem. Sed quemadmodum sufficere tarn 
improbis desideriis posset, cum tantum omnes concupiscerent, 
quantum unus poterat ? . . . Haec res sua in reges arma con- 
vertit, fidissimosque eo compulit ut de morte eorum cogitarent, 
pro quibus et ante quos mori votum habuerant. Nulli ad 
aliena respicienti sua placent. . . . Tanta importunitas hoini- 
num est, ut quamvis multa acceperint, injuriae loco sit plus 
accipere potuisse. Dedit mihi praeturam : sed consulatum 
speraveram. . . . Dedit mihi quae debebat alicui dare : de suo 
nihil protulit. Age potius gratias pro his quae accepisti. 
Reliqua expecta, et nondum plenum esse te gaude. Inter 
voluptates est superesse quod speres. . . . Considera quanto 
antecedas plures quam sequaris.' 

(a) Delay Secundum est mora in exactione poenae. Unde Seneca 

actta^ dicit secundo libro, * Maximum 3 remedium irae mora est. Hoc 

ab ilia pete in initio, non ut ignoscat, sed ut judicet : desinet, 

si expectat.' Et in tertio dicit ' Nihil tibi 4 liceat, dum 

irasceris. Quare ? quia vis omnia licere. Pugna tecum : 

1 De Ira, ii. n. " ib. iii. 30, 31. 

3 ib. ii. 29. * ib. iii. 12, 13. 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS TERTIA. 297 

si vincere iram non potes, te incipit vincere. Si abscond itur, 
si exitus illi non datur, signa ejus obruamus, et illam quantum 
fieri potest occultam secretamque teneamus. Cum magna id 
nostra molestia fiet. Cupit enim exsilire et incendere oculos 
et mutare faciem. Sed si eminere illi extra nos licuit, supra 
nos est. In imo pectoris secessu recondatur: feraturque, non 
ferat. Immo in contrarium omnia ejus indicia flectamus. 
Vultus remittatur, vox lenior sit, gradus lentior. Paulatim 
cum exterioribus interiora formantur. In Socrate irae 
signum erat vocem submittere, loqui parcius. Apparebat 
tune ilium sibi obstare . . . Rogemus amicissimum quemque 
ut tune maxime libertate adversus nos utatur, cum minime 
illam pati poterimus, nee adsentiatur irae nostrae. Contra 
hoc potens malum, et apud nos gratiosum . . . optimum est 
notis vitiis impedimenta prospicere, et ante omnia ita 
componere animum, ut etiam gravissimis rebus subitisque 
concussus iram aut non sentiat, aut magnitudine inopinatae 
injuriae exortam in altuni retrahat, nee dolorem suum pro- 
fiteatur.' 

Et in secundo libro similiter utrumque remedium jam 
dictum congregat pulcre et utiliter, dicens, ' Contra primas l 
itaque causas pugnare debemus : causa enim iracundiae 
opinio injuriae est, cui non facile credendum est. Ne aper- 
tis quidem manifestisque statim accedendum est. Quaedam 
enim falsa veri speciem ferunt. Dandum semper est tempus : 
veritatem tempus aperit. Ne sint aures criminantibus 
faciles ; hoc humanae naturae vitium suspectum notumque 
nobis sit, quod quae inviti audimus libenter credimus, et 
antequam judicemus, irascimur. Quid quod non crimina- 
tionibus tantum sed suspicionibus impellimur? et ex voltu 
risuque alieno pejora interpretati innocentibus irascimur ? 
Itaque agenda est contra se causa absentis et in suspense 
ira retinenda. Potest enim poena dilata exigi: non potest 
exacta revocari.' Et ideo adhuc dicit in tertio, ' Non expedit 2 
omnia videre, omnia audire ; multae nos injuriae transeant, 
ex quibus plerasque non accipit, qui nescit. Non vis esse 
iracundus ? ne fueris curiosus. Qui inquirit quid de se dictum 

1 De Ira, ii. 22. a ib. iii. n. 



298 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

sit, qui malignos sermones, etiamsi secret! habiti sunt, eruit, se 
ipse inquietat. Quaedam interpretatio eo perducit ut videan- 
tur injuriae; itaque alia differenda sunt, alia deridenda, alia 
donanda. Circuinscribenda tnultis modis ira est : pleraque in 
lusum jocumque vertaritur.' Et praeter haec omnia argu- 
mentum triplex contra iram proponit in secundo : arguit enim 
sic : ' Nefas est 1 nocere patriae ; ergo civi quoque, nam hie 
pars patriae est. Sanctae partes sunt, si universum venerabile 
est. Ergo et homini, nam hie in majori tibi urbe civis est,' 
scilicet in mundo. Secundum est per simile in membris 
ejusdem corporis, sic : ' Quid si nocere velint manus pedibus, 
manibusque oculi ? Ut omnia inter se membra consentiunt, 
quia singula servari totius interest, ita homines singulis 
parcent, quia ad coetum geniti sunt.' Tertium argumentum 
est propriissimum et pulcherrimum, ctijus conclusionem prae- 
mittit, dicens, * Ergo ira abstinendum est, sive par est qui 
lacessendus est, sive superior, sive inferior. Cum pare 
contendere anceps est, cum superiore furiosum, cum inferiore 
sordidum.' Et ait, ' Vir bonus 2 est qui injuriam fecit? Noli 
credere. Malus ? noli imitari. Dabit poenas alteri quas 
debet tibi : et sibi dedit, qui peccavit.' 

Reason for Multa vero alia stint consideranda circa iram, quae omnia 

ion 6 "!)" 280 P en< ^ ent principaliter ex libris Senecae, de Ira et de dementia. 

this vice. Sed quia sermo praesentis tractatus est persuasionis gratia, 

non scripti principalis, ideo facio finem in his. Abundantius 

vero locutus sum de hoc vitio quia totum genus humanum 

semper violabit et confundet dum homo statum istius morta- 

litatis obtinebit. Vitium enim pessimum est, et maxima 

homini innaturale, et in periculum ejus excandens. Et ideo 

copiosius et specialius de hac parte conscripsi. 

CAPITULUM X 3 . 

Et cum jam dictum est de ira, quae pugnat cum adversis 
et vincitur, nunc aliqua inferentur quae vincunt adversa et 

1 De Ira, ii. 31, 34. 

3 ib. ii. 30. In this quotation Bacon substitutes imitari for mirari. 
3 The following pages to p. 303 are occupied with extracts from Seneca's 
dialogue De Providentia. Apart from obvious errors of the transcriber, some of 



MORA US PHILOSOPHIA: PARS TERTIA. 299 

negligunt prospera hujus mundi. Fecit vero Seneca librum Resigna- 
ad Lucilium cujus titulus est, Cum mundus providentia adversity 
gubernetur, quare multa mala viris bonis accidant ? In quo om , 

Senecas 

dicit, ' Cum videris bonos viros acceptosque Deo laborare dialogue 
sudare, per arduum escendere 1 , malos autem lascivire et J e e n vl ~ 
voluptatibus fluere, cogita nos filiorum modestia delectari, 
vernularum licentia : illos disciplina tristiori contineri ; horum Cap. i, 2 
ali audaciam. Bonum virum Deus in deliciis non habet ; 
experitur, indurat, sibi ilium parat. Nihil accidere bono viro 
mali potest: non miscentur contraria. Quemadmodum tot 
amnes, tantum superne dejectorum imbrium, tanta medica- 
torum vis fontium non mutant saporem maris, ne remittunt 
quidem ; ita adversarum impetus rerum viri fortis non vertit 
animum. Manet in statu, et quicquid evenit in suum colorem 
trahit : est enim omnibus externis potentior. Nee hoc dico, 
non sentit ilia ; sed vincit, et quietus et placidus contra incur- 
rentia attollitur. Omnia adversa exercitationes putat ' . . . 
* Marcet sine adversario virtus. Tune apparet quanta sit 
quantumque polleat, cum quid possit patientia ostendit.' 
' Quicquid accidit boni consulant, in bonum vertant. Non 
quid, sed quemadmodum feras, interest. Non vides quanto 
aliter patres aliter matres indulgeant? Illi exercitari jubent 
liberos ad studia subeunda mature, feriatis diebus non 
patiuntur esse otiosos, et sudorem illis, aliquando lacrymas 
excutiunt. At matres fovere in sinu, continere in umbra 
volunt : nunquam flere, nunquam laborare, nunquam con- 
tristari. Patrium Deus adversos bonos viros habet animum, 
et illos fortiter amat, et, Operibus, inquit, doloribus damnis 
exagitentur, ut verum colligant robur. Languent per iner- 
tiam saginata : nee labore tantum, sed motu et ipso sui onere 
deficiunt. Non fert ullum ictum illaesa felicitas. At ubi 
assidua fuit cum incommodis suis rixa, callum per injurias 
duxit, nee ulli malo cedit, sed etiam si cecidit, de genu 

which are noted, the quotations are nearly exact, except that here as else- 
where, for Di immortales, Bacon usually substitutes Deus ; the singular being 
of course in many places used by Seneca himself. Words necessary to com- 
plete the sense have been occasionally supplied from Seneca, and are enclosed 
in brackets. 
1 D. et O. extendere. 



300 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

pugnat ' . . . ' Ecce [par] deo dignum [spectaculum], vir fortis 
cum fortuna mala compositus.' 

De Provi- ' Nihil mihi videtur infelicius eo cui nihil unquam evenit 

adversi 1 . Non licuit enim illi se experiri Indignus visus est 

a quo aliquando vinceretur fortuna ; quasit dicat, " Istum mihi 
adversarium assumam ? statim arma submittet. Non opus est 
in ilium tota potentia mea . . . non potest sustinere vultum 
meum . . . pudet congredi cum homine vinci parato." Igno- 
miniam judicat gladiator cum inferiore componi, et scit eum 
sine gloria vinci, qui sine periculo vincitur. Idem facit fortuna : 
fortissimos sibi pares quaerit, quosdam fastidio transit, contu- 
macissimum quemque et rectissimum aggreditur, adversus 
quern vim suam intendat. . . . Magnum 2 exemplum nisi mala 
fortuna non invenit . . . Quanto plus tormenti tanto plus 
est gloriae : . . . prosperae res in plebem et in vilia ingenia 
deveniunt. 

Cap. 4. 'At calamitates terroresque mortalium sub jugum mittere, 

proprium viri magni est. Semper vero esse felicem et sine 
morsu animi transire vitam ignorare est rerum naturae alteram 
partem. Magnus es vir ; sed unde scio, si tibi fortuna non 
dat facultatem exhibendae virtutis? . . . Miserum te judico 
quod nunquam fuisti miser. Transisti sine adversario vitam. 
Nemo sciet quid potueris ; ne tu quidem ipse. Opus est 
enim ad notitiam sui experimento. Quid quisque possit 
nisi tentando 3 non didicit. Itaque quidam ipsi ultro se 
cessantibus malis obtulerunt et virtuti iturae in obscurum 
occasionem per quam enitesceret 4 quaesierunt. Gaudent,' in- 
quit, ' magni viri aliquando rebus adversis, non aliter quam 
fortes mllites bellis 5 . . . . Avida est periculi virtus : quo tendat, 
non quid passura sit cogitat : quoniam etiam quod passura 
est, gloriae pars est. Militares viri gloriantur vulneribus ; 
laeti fluentem meliori casu sanguinem ostentant. Idem licet 
fecerint qui integri revertuntur ex acie, magis spectatur qui 
saucius redit. . . .' ' Gubernatorem in tempestate, in acie 

1 Of this sentence, quoted from Demetrius, Seneca says that it is always 
ringing in his ears. 

2 malum, pro magnum, MSS. 3 experimento, pro tentando, in MSS. 
4 innotesceret, MSS. * belli triumpho, MSS. 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS TERTIA. 301 

militem intelligas. Unde possum scire quantum adversus 
paupertatem tibi animi sit, si divitiis diffluis? Unde possum 
scire, quantum adversus ignominiam et infamiam odiumque 
populare constantiae habeas, si inter plausus senescis? . . . 
Nolite vos expavescere quae Deus velut stimulos admoveat 
animis ; calamitas virtutis occasio est. IlJos merito quis dixerit 
miseros qui [nimia] felicitate torpescunt, quos velut in mari 
lento tranquillitas iners detinet . . . magis urgent saeva inex- 
pertos ; grave est teneris cervicibus jugum. Ad suspicionem 
vulneris tiro pallescit ; audacter veteranus cruorem suum 
spectat, qui scit se saepe vicisse post sanguinem. 

'Hositaque Deus quos probat, quos amat, indurat . . . exercet. 
Eos autem quibus indulgere videtur, molles Venturis malis 
servat. Erratis si quern judicatis exceptum : veniet ad ilium diu 
felicem sua portio. Quisquis videtur dimissus esse, dilatus 
est. Quare Deus optimum quemque aut mala valetudine aut 
luctu aut aliis incommodis afficit? Quia in castris quoque 
periculosa fortissimis imperantur. Dux lectissimos mittit 
qui nocturnis hostem adgrediantur insidiis. . . . Nemo eorum 
qui exeunt dicit, male de me imperator meruit ; sed, bene 
judicavit. Idem dicant quicumque jubentur 1 pati timidis igna- 
visque flebilia ; digni visi sumus Deo in quibus experiretur, 
quantum humana natura posset pati. Fugite delicias, fugite 
enervatam felicitatem, qua animi permadescunt et, nisi aliquid 
intervenit quod humanae sortis admoneat, velut perpetua 
ebrietate sopiti. . . . Cum omnia quae excesserunt modum 
noceant, periculosissima felicitatis intemperantia est. . . . 
Hanc rationem Deus sequitur in bonis viris quam in discipulis 
suis praeceptores, qui plus laboris ab iis exigunt in quibus 
certior spes est. . . . Nunquam virtutis molle documentum est. 
Verberat nos et lacerat fortuna. Patiamur ; non est saevitia, 
certamen est ; quo saepius adierimus, fortiores erimus. Soli- 
dissima corporis pars est quam frequens usus exagitavit. 
Praebendi fortunae sumus, ut contra illam ab ipsa duremur. 
Paulatim nos sibi pares faciet. Contemptum periculorum 
assiduitas periclitandi dabit. Sic sunt nauticis corpora a 
ferendo mari dura ; agricolis manus tritae, ad excutienda 

1 videntur, pro jubentur, MSS. 



3 02 - OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

tela militares lacerti valent, agilia sunt membra cursoribus ; 
id in quoque solidissimum est quod exercuit. Ad contem- 
nendam malorum potentiam animus patientia pervenit. . . . 
Quid miraris bonos viros, ut confirmentur, concuti? Non est 
arbor solida nee fortis nisi in quam frequens ventus incursat. 
Ipsa enim vexatione constringitur, et radices certius figit. 
Fragiles sunt quae in aprica valle l creverunt. Pro ipsis ergo 
bonis viris est ut esse interriti possint, multum inter formi- 
dolosa versari et aequo animo ferre quae non sunt mala nisi 
male sustinenti. 

Cap. 5. ' Hoc est propositum Deo quod sapienti viro ostenderet. 

. . . Boni viri laborant, impendunt, impenduntur et volentes 
quidem ; non trahuntur a fortuna, sequuntur illam et aequant 
gradus. Si scissent antecessissent . . . Hoc 2 unum de te, 

o 

Deus, queri possum quod non ante mihi voluntatem tuam 
notam fecisti ; prior enim ad ista venissem, ad quae nunc 
vocatus adsum. . . . Vis aliquam partem corporis ? sume. 
Non magnam rem promitto. Cito totum relinquam. Vis 
spiritum? nullam moram faciam, quominus recipias quod 
dedisti. A volente feres, quicquid petieris. Quid ergo ? 
maluissem offerre quam tradere. Accepimus peritura peri- 
turi. . . . Nos laeti ad omnia et fortes cogitemus nihil perire 
de nostro. Quid est boni viri? praebere se fato. Grande 
solatium est cum universo rapi. . . . Ignis aurum probat ; 
miseria viros fortes. 

De Provi- ' Quare tamen bonis viris patitur aliquid mali Deus fieri ? 

flenti ( ? > omnia mala ab illis removet, scelera, flagitia 3 cogitationes 
improbas, avida consilia, libidinem caecam. et alieno immi- 
nentem avaritiam. Ipsos tuetur ac vindicat. . . . Democritus 
divitias projecit, onus illas bonae mentis existimans. Quid 

1 At this point the Dublin MS. suddenly shifts into another context ; the 
rupture of continuity occurring on the twelfth line of folio 224 a. The sentence 
is continued on folio 229 c, thirteen lines from the bottom. In the Bodleian 
MS. a corresponding error occurs; but the sentence is broken off at the end of 
one folio, and is continued with the first word of a subsequent folio : a mere 
transposition of pages, in fact. This seems to indicate that the Dublin MS. was 
copied from O. 

a The following eight lines are quoted by Seneca from Demetrius, under 
the form of a prayer to the Immortal Gods. 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS TERTIA. 303 

ergo ? miraris, si id Deus bono viro accidere patitur quod vir 
bonus aliquando vult sibi accidere? . . . Puta itaque Deum 
dicere, Quid habetis quod de me queri possitis vos quibus 
recta placuerunt? aliis bona falsa circumdedi, et animos 
inanes velut longo fallacique somnio lusi ; auro illos et ebore 
adornavi ; intus boni nihil est. Isti quos pro felicibus l aspi- 
cis si non qua occurrunt, sed qua latent videris, miseri sunt, 
sordidi, turpes, ad similitudinem parietum suorum extrinsecus 
culti. Non est ista solida et sincera felicitas. Crusta est, 
et quidem tenuis. Itaque dum illis licet stare et ad arbitrium 
suum ostendi, nitent et imponunt ' (id est pingunt). ' Cum 
aliquid incident quod disturbet et detegat, tune apparet quan- 
tum altae ac verae foeditatis alienus splendor absconderit. 
Vobis dedi bona certa, mansura, quanto magis versaverit aliquis 
et undique inspexerit, meliora majoraque. Permisi vobis 
metuenda contemnere, cupiditates fastidire. Non fulgetis 
extrinsecus, bona vestra introrsus obversa sunt. Sic mundus 
exteriora contempsit, spectaculo sui laetus. Intus omne 
posuit bonum. Non egere felicitate, felicitas vestra est. At 
multa incidunt tristia horrenda, dura toleratu. Quia non 
poteram vos istis subducere, animos vestros ad versus omnia 
armavi. Fortiter ferte ; hoc est quo Deum antecedatis ; Ille 
extra patientiam malorum est ; vos supra patientiam. . . . 
Dum optatur vita, mortem condiscite.' 

CAPITULUM XI. 

Et in libro ad Serenum, Quare in sapientem non cadit Proofs that 
injuria nee contumelia ; proponit nunquam sapientem in- ^,^0 be 
juriam recipere nee contumeliam posse. Et probat hoc, affected 

< ~ r ... 'neither by 

dicens ; Ego vero 2 sapientem non imagmano honore ver- i n j ury nor 



borum exornare constitui, sed eo loco ponere quo nulla 
permittatur injuria. Quid ergo ? nemo erit qui lacessat, Seneca's 
qui temptet ? nihil in rerum natura tarn sacrum est, quod B^O 
sacrilegum non inveniat ; sed non ideo divina minus in stantin. 

Cap. 3. 

1 fidelibus, pro felicibus, MS. 

2 From this point to p. 311, follow extracts from the dialogue Ad Serenum, 
De Constaniia Sapientis (noted as Dial. lib. ii. in Haase's edition). 



304 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

sublimi sunt. . . . Invulnerabile est non quod non feritur, 
sed quod non laeditur : ex hac tibi nota sapientem exhibeo. 
Numquid dubium est quin certius robur sit quod non vincitur 
quam quod non lacessitur, cum dubiae sint vires inexpertae, 
at merito certissima firmitas habeatur quae omnes incursus 
respuit ? sic tu sapientem melioris scito esse naturae, si nulla 
illi injuria nocet, quam si nulla ei fit. Et ilium fortem virum 
dicam, quern bella non subigunt nee admota vis hostilis 
exterret, non cui pingue otium est inter desides populos. 
Hoc igitur dico, sapientem nulli esse injuriae obnoxium. 
Itaque non refert quam multa in ilium conjiciantur tela, 
cum sit nulli penetrabilis ; quomodo quorundam lapidum 
inexpugnabilis ferro duritia est, nee secari adamas aut caedi 
vel deteri potest, sed incurrentia ultro retundit. Quemad- 
modum quaedam non possunt igne consumi, sed flamma 
circumfusa rigorem suum habitumque conservant : quemad- 
modum project! quidam in altum scopuli mare frangunt nee 
ipsi ulla saevitiae vestigia tot verberati saeculis ostentant ; 

Cap. 4. ita sapientis animus solidus est et id roboris colligit, ut tarn 
tutus sit ab injuria quam ilia quae retuli.' . . . ' Majore enim 
intervallo a contactu inferiorum abductus est, quam ut ulla 
vis noxia usque ad ilium vires suas perferat. . . . Quicquid 
[fit] in sapientem proterve, petulanter, proterve, frustra 
temptatur.' 

De Con- ' Dividamus, si tibi videtur, Serene, injuriam a contumelia. 
Prior ilia natura gravior est, haec levior et tantum delicatis 
gravis, qua non laeduntur homines sed ofTenduntur. Tanta 
est tamen animorum dissolutio et vanitas, ut quidam nihil 
acerbius putent : sic invenies servum qui flagellis quam 
colaphis caedi malit, et qui mortem ac verbera tolerabiliora 
credat quam contumeliosa verba. Ad tantas ineptias per- 
ventum est, ut non dolore tantum sed doloris opinione 
vexemur 1 , more puerorum, quibus metum incutit umbra et 
personarum deformitas et depravata facies. . . . Injuria pro- 
positum hoc habet aliquem malo afficere. Malo autem 
sapientia non relinquit locum. Unum enim illi malum est 
turpitude peccati 2 , quae intrare eo ubi jam virtus honestumque 

1 versemur, MSS. 2 peccati, ins. MSS. 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS TERTIA. 305 

est, non potest. . . . Omnis injuria est diminutio ejus in quern 
incurrit, nee potest quisquam injuriam accipere sine aliquo 
detrimento vel dignitatis vel corporis vel rerum extra nos 
positarum. Sapiens autem nihil perdere potest. Omnia 
enim in se reposuit, nihil fortunae credit, bona sua in solido 
habet, contentus virtute, quae fortuitis non indiget ideoque 
nee augeri nee minui potest. Nam [et] in summum perducta 
increment! non habet locum, et nihil eripit fortuna nisi quod 
dedit. Virtutem autem non dat, ideo nee detrahit. Libera 
enim est, inviolabilis, immota, inconcussa. Sic contra casus 
indurat ut ne inclinari quidem, nedum vinci possit. . . . Rectos 
oculos tenet, nihil ex vultu mutat, sive illi dura sive secunda 
ostentantur. Itaque nihil perdet quod perire sensurus sit. 
Unius enim in possessione virtutis est, ex qua depelli nunquarn 
potest. Caeteris precario utitur : quis autem jactura movetur 
alieni ? Quodsi injuria nihil laedere potest ex his quae 
propria sapientis sunt, quia virtute sua salva sunt, injuria 
sapienti non potest fieri. Megaram rex l Demetrius ceperat 
cui cognomen 2 Poliorcetes fuit. Ab hoc autem Stilbon 
philosophus interrogatus num aliquid perdidisset, Nihil, inquit ; 
omnia mea mecum sunt. Atqui et patrimonium ejus in 
praedam cesserat, et filias rapuerat hostis et patria in 
alienam ditionem 3 pervenerat, et ipsum rex circumfusus vic- 
toris exercitus armis ex superiore loco rogitabat. [At] ille 
victoriam illi excussit, et se urbe capta non invictum tantum, 
sed indemnem esse testatus est : habebat enim vera secum 
bona, in quae non est manus injectio. At quae dissipata 
et direpta ferebantur, non judicabat sua, sed adventicia et 
nutum fortunae sequentia ; ideo ut non propria dilexerat. 
Omnium enim extrinsecus affluentium lubrica et incerta 
possessio est.' Sapiens * aspicit dura . . . et fert secunda De Con- 
moderate, nee illis cedens 4 nee his fretus. Unus idemque 
inter diversa est, nee quicquam suum nisi se putat esse, 
ea parte qua melior est. . . . Ilia quae sapientem tuentur 
et a flamma et [ab] incursu tuta sunt ; nullum introitum 
praebent, excelsa, inexpugnabilia, deo aequa.' 

1 rex, ins. MSS. a nomen, MSS. s conditionem, MSS. 

* cadens, MSS. In this sentence Seneca has, aspiciat, and, ferat. 
VOL. II. X 



3 o6 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

De Con- ' Non est quod dicas ista, ut soles, hunc sapientem nostrum 1 
stantia, nusquam inveniri. Non fingimus illud humani ingenii vanum 
decus, nee ingentem imaginem falsae rei concipimus, sed 
qualem confirmamus et exhibuimus . . . raro forsitan mag- 
nisque aetatum intervallis unum. Neque enim magna et 
excedentia solitum et vulgarem modum crebro gignuntur. 
Caeterum M. Cato vereor ne supra nostrum exemplar sit. 
Denique validius debet esse quod laedit eo quod laeditur. 
Non est autem fortior nequitia virtute : non potest ergo 
laedi sapiens. Injuria in bonos nisi a malis non temptatur. 
Bonis inter se pax est. Mali non tarn bonis 2 perniciosi quam 
inter se. Quodsi laedi nisi infirmior non potest, malus autem 
bono infirmior est ... injuria in sapientem virum non cadit. 
[Illud] enim jam non es admonendus, neminem bonum esse 
nisi sapientem. Si injuste, inquis, Socrates damnatus est, 
injuriam accepit. Hoc loco intelligere nos oportet posse 
evenire ut faciat aliquis injuriam mihi, et ego non accipiam : 
tanquam si quis rem quam e villa mea subripuit in domo 
mea ponat, ille furtum fecerit, ego nihil perdiderim. ... Si 
quis cum uxore sua tanquam aliena concumbat, adulter erit, 
quamvis ilia adultera non sit. Aliquis mihi venenum dedit, 
sed vim suam remixtam cibo perdidit; venenum illud dando 
sceleri se obligavit, etiam si non nocuit. . . . Omnia scelera 
etiam ante effectum operis, quantum culpae satis est, perfecta 
sunt. ... Si injuriam accepi, necesse est factam esse. Si est 
facta, non est necesse accepisse me ; multa enim incidere 
possunt quae submoveant injuriam.' 

Cap. 8. 'Praeterea justitia nihil injustum pati potest, quia non 

coeunt contraria . . . ergo sapienti injuria non potest fieri. 
Nee est quod mireris : si nemo potest illi injuriam facere, 
ne prodesse quidem quisquam potest. Sapienti nihil deest 
quod accipere possit loco muneris. . . . Non potest ergo 
quisquam aut nocere sapienti aut prodesse; quoniam divina 
nee juvari desiderant nee laedi possunt. Sapiens autem 
vicinus proximusque Deo consistit, excepta mortalitate similis 
Deo. Ad ilia nitens pergensque excelsa, ordinata, intrepida, 
aequali et concordi 3 cursu fluentia, secura, benigna, bono 

1 virum, pro nostrum, MSS. 2 boni, MSS. 3 ex certo cursu, MSS. 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS TERTIA. 307 

publico nata, et sibi et aliis salutaria,nihil humile concupiscet, 
nihil flebit, qui rationi innixus per humanos casus divino 
incedet animo. Non habet unde accipiat injuriam. Ab 
homine me tantum dicere putas? Ne a fortuna quidem, 
quae, quotiens cum virtute congressa est, nunquam par 
recessit. . . . Et si fortunae injurias moderate fert. quanto 
magis hominum potentium, quos scit fortunae manus 
esse?' 

'Adjice nunc quod injuriam nemo immota mente accipit, Cap. 9. 
sed ad sensum ejus perturbatur. Caret autem perturbatione 
vir erectus. Erroribus moderatur suis altae quietis et placidae. 
Nam si tangit ilium injuria, et movet et impedit. Caret 
autem ira sapiens, quam excitat injuriae species, nee aliter 
careret ira nisi et injuria, quam scit sibi non posse fieri: 
inde tarn erectus laetusque est, inde continuo gaudio elatus. 
Adeo ad offensiones rerum hominumque non contrahitur l , ut 
ipsa illi injuria usui sit, per quam experimentum sui capit 
et virtutem temptat.' 

'Quoniam priorem partem percurrimus, ad alteram trans- Cap. 10. 
eamus,' scilicet contumeliam. ' Est minor injuria, quam queri 
magis quam exequi possimus, quam leges quoque nulla 
vindicta dignam putaverunt. Hunc affectum movet humilitas 
animi contrahentis se ob factum dictumque inhonorificum. 
Ille me hodie non admisit cum alios admitteret : sermonem 
meum aut superbe adversatus est, aut palam risit . . . et alia 
hujus notae, quae quid vocem nisi querelas nausiantis animi? 
in quae fere delicati et felices incidunt. . . . Nimio otio 
ingenia natura infirma et muliebria, et inopia verae injuriae 
lascivientia, his commoventur, quarum pars major constat 
vitio interpretantis. Itaque nee prudentiae quicquam in se 
esse nee fiduciae ostendit, qui contumelia afficitur. Non dubie 
enim contemptum se judicat, et hie morsus non sine quadam 
humilitate animi evenit supprimentis se ac descendentis 2 . 
Sapiens autem a nullo contemnitur. Magnitudinem suam 
novit, nullique tantum de se licere nuntiat sibi, et omnes has, 
quas non miserias animorum sed molestias dixerim, non vincit 
sed ne sentit quidem. Alia sunt quae sapientem feriunt, 

1 trahitur, MSS. a detendentis, MSS. 

X 2 



3 o8 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

etiam si non pervertunt 1 , ut dolor corporis et debilitas, aut 
amicorum liberorumque amissio, et patriae bello flagrantis 
calamitas. Haec non nego sentire sapientem. Nee enim 
lapidis [illi] duritiam ferrive asserimus. Nulla virtus est 
quae non sentiat perpeti. Quid ergo est? quosdam ictus 
recipit, sed receptos evincit et sanat et comprimit. Haec 
vero minora ne sentit quidem, nee adversus ea solita ilia 
virtute utitur dura tolerandi, sed aut non adnotat, aut digna 
risu putat. 

De Con- ' Praeterea cum magnam partem contumeliarum superbi 
stantia, insolentesque faciant et male felicitatem ferentes, habet quo 
istum affectum inflatum respuat, pulcherrimam virtutem 
omnium magnanimitatem : ilia quicquid ejusmodi est trans- 
currit, ut vanas species somniorum visusque nocturnes nihil 
habentes solidi atque veri . . . Contumelia a contemptu dicta 
est, quia nemo nisi quem contempsit tali injuria notat. Nemo 
autem majorem melioremque contemnit, etiam si facit aliquid 
quod contemnentes solent. Nam et pueri os parentum feriunt, 
et crines matris turbavit laceravitque infans et sputo adspersit, 
aut nudavit in conspectu suorum tegenda, et verbis ob- 
scaenioribus non pepercit. Et nihil horum contumeliam 
dicimus. Quare? quia qui fecit contemnere non potest . . . 
Quanta autem dementia est iisdem modo delectari, modo 
offendi, et rem ab amico dictam maledictum vocare, [a servulo] 
joculare convicium ? 

Cap. 12. ' Quem animum nos adversos pueros habemus, hunc sapiens 
adversus omnes, quibus etiam post juventam canosque pueri- 
litas est. An quicquam isti profecerunt quibus animi mala 2 
sunt auctique in majus errores, qui a pueris magnitudine 
tantum formaque corporum differunt, caeterum non minus 
vagi incertique, voluptatum sine delectu appetentes, trepidi 
et non ingenio sed formidine quieti ? Non ideo quicquam 
inter illos puerosque interesse quis dixerit, quod illis talorum 
nucumve et aeris minuti avaritia est, his auri argentique et 
urbium . . . Ergo par pueris longiusque progressis sed in alia 
majoraque error est. Non immerito itaque horum contumelias 

1 pro virtute, MSS. 

8 This passage is regarded as a locus corruptus by most editors of Seneca. 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS TERTIA. 309 

sapiens ut jocos accipit. Et aliquando illos tanquam pueros 
malo poenaque admonet et afficit, non quia accepit injuriam, 
sed quia fecerunt emendat *, et ut desinant facere. Sic enim 
et pecora verbere domantur, nee irascimur illis cum sessorem 
recusaverunt, sed compescimus ut dolor contumaciam vincat. 
Ergo et illud solutum scies . . . quare si non accepit injuriam 
sapiens nee contumeliam, punit eos qui fecerunt ? non enim se 
ulciscitur, sed illos emendat.' 

4 Quis enim phrenetico medicus irascitur ? . . . hunc affectum Cap. 13. 
adversus omnes habet sapiens quem adversus aegros suos 
medicus . . . Scit sapiens omnes hos qui togati purpuratique 
incedunt, valentes coloratosque male sanos esse ; quos non 
aliter videt quam aegros intemperantes 2 . Itaque ne succenset 
quidem, si quid in morbo petulantius ausi sunt adversus 
medentem, et quo animo honores eorum nihilo aestimat, eodem 
parum honorifice facta. Quemadmodum non placebit sibi si 
ilium mendicus 3 coluerit, nee contumeliam judicabit, si illi 
homo plebis ultimae salutanti mutuam salutationem non 
reddiderit, sic ne suspiciet quidem, si ilium multi divites 
suspexerint. Scit enim illos nihil a mendicis differre, immo 
miseriores esse. Illi enim exiguo, hi multo egent. Et rursus 
non tangetur, si ilium rex Medorum AttalusveAsiae salutantem 
silentio ac vultu adroganti transient. Num moleste feram si 
mihi non reddiderit nomen aliquis ex his . . . quorum tabernae 
pessimorum servorum turba refertae sunt ? Non, ut puto . . . 
Nullius ergo movebitur contumelia. Omnes enim inter se 
differunt, sapiens quidem pares illos ob aequalem stultitiam 
omnes putat. Nam si semel se demiserit eo, ut aut injuria 
moveatur aut contumelia, non potuerit unquam esse securus. 
Securitas autem proprium bonum sapientis est, nee committet 
ut, judicando contumeliam sibi factam, honorem habeat ei qui 
fecit. Necesse est enim a quo quisque contemni moleste ferat 
suspici gaudeat.' 

* At sapiens colaphis percussus quid faciet ? quod Cato, Cap. 14. 
quum illi os percussum esset : non excanduit, non vindicavit 

1 emundatis is the reading of D. and O., emendatis of most editions of 
Seneca, Both are unintelligible ; emendat is, has been suggested. 
3 intemperatos, MSS. 3 medicus, MSS. 



3 io OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

injuriam, ne remisit quidem, sed factam negavit ; majore animo 
non agnovit quam ignovisset. Quis enim nescit nihil ex his 
quae creduntur mala aut bona ita videri sapienti ut omnibus ? . . . 
non respicit quid homines turpe judicent aut miserum. Sed 
ut sidera contrarium mundo iter intendunt, ita hie adversus 
opinionem omnium vadit.' 

De Con- ' Et cum cogitastis quantum putetis vos pati posse, sapientis 

cap^. patientiae paulo ulteriorem terminum ponitis ; at ilium in 
aliis mundi finibus sua virtus collocavit, nihil vobiscum com- 
mune habentem. Quare et aspera et quaecumque toleratu 
gravia sunt audituque et visu refugienda, non obruetur eorum 
coetu, et qualis singulis talis universis obsistet. Qui dicit illud 
tolerabile sapienti, illud intolerabile, et animi magnitudinem 
intra certos fines tenet, male agit : vincit nos fortuna, nisi tota 
vincitur . . . Domus sapientis angusta, sine cultu, sine strepitu, 
sine adparatu, nullis adservatur ] janitoribus ; sed per hoc limen 
vacuum et ab ostiariis liberum fortuna non transit. Scit non 
esse illic sibi locum, ubi sui nihil est.' 

Cap. 16,17. 'Epicurus . . . dixit injurias tolerabiles [esse] sapienti; nos 
injurias non esse. Nee est quod dicas hoc naturae repugnare. 
Non negamus rem incommodam esse verberari et impelli et 
aliquo membro carere ; sed omnia ista negamus injurias esse. 
Non sensum illis doloris detrahimus, sed nomen injuriae ; 
quod non potest recipi virtute salva . . . [Utraque exempla] 2 
hortantur contemnere injurias, et quas injuriarum umbras 
ac suspiciones dixerim, contumelias, ad quas despiciendas non 
sapiente opus est viro sed tantum conspiciente ; ... si merito 
ista mihi accidunt . . . judicium est. Si immerito, illi qui 
injusta facit, erubescendum est ... Fructus contumeliae in 
sensu et indignatione patientis est' 

Cap. 18. * Respiciamus eorum exempla quorum laudamus patientiam, 
ut Socratis, qui comoediarum publicatos in se et spectatos 3 
sales in partem bonam accepit, risitque non minus quam cum 

1 acervatur, MSS. 

* Seneca had been comparing the Epicureans and Stoics to two brave 
gladiators when wounded ; the first did his best to staunch the blood from his 
jvtfounds, the second maintained that he was not wounded at all. Bacon, as 
will be seen afterwards, is very unwilling to praise Epicurus. 

s expectabat, pro et spectatos, MSS. 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS TERTIA. 311 

ab uxore Xanthippe immunda aqua perfunderetur. Antistheni 
mater barbara et Thraessa objiciebatur : respondit et deorum 
matrem Idaeam esse. 

* Non est in rixam colluctationemque veniendum . . . Cap. 19. 
Quicquid horum ab imprudentia fiet . . . negligendum et 
honores injuriaeque vulgi in promiscuo habendae ; nee his 
dolendum nee illis gaudendum . . . Non est autem libertas 

nihil pati. Libertas est animum superponere injuriis.' 

CAPITULUM XII l . 

Seneca libro ad Helviam matrem suam scribens de conso- Consola- 
latione loquitur de remediis non solum contra luctum et ^dvereU* 
dolorem sed contra paupertatem et exilium et contumeliam From 
et multa hujusmodi adversa. Male igitur sustinenti aliquam dfsSogue 
adversitatem remedium proponit, dicens ; ' omnes itaque A d Hel " 
luctus illi suos omnia lugubria admovebo. Hoc erit non Matrem. 
molli via mederi, sed urere ac secare. Quid consequar ? ut Cap. 2. 
pudeat animum tot miseriarum victorem aegre ferre unum 
vulnus in corpore tarn cicatricoso. Fleant itaque diutius et 
gemant quorum delicatas 2 mentes enervavit longa felicitas 
et ad levissimarum injuriarum motus conlabantur ; at quorum 
omnes anni per caJamitates transierunt, gravissima quoque 
[forti] et inmobili constantia perferant. Unum habet assidua 
infelicitas bonum, quod quos semper vexat, novissime indurat.' 

* Quemadmodum tirones leviter saucii tamen vociferantur et Cap. 3. 
manus medicorum magis quam ferrum horrent, at veteran i 
quamvis confossi patienter ac sine gemitu velut aliena corpora 
exsaniari patiuntur ' . . . et ideo enarrat matri omnia mala 
quae fortiter passa est, ut dolorem filii sui elidat. 

Deinde ipse Seneca per exemplum sui ipsius vult earn 
consolari, dicens ; ' Vincam autem puto primum, si ostendero Cap. 4, 5. 
nihil me pati propter quod ipse dici possim miser . . . Indico 
me non esse miserum. Adjiciam, quo securior sis, ne fieri 
quidem me posse miserum.' Et hoc probat sic. ' Bona 
quidem condicione geniti sumus si earn non deseruerimus. Id 

1 Extracts from dialogue Ad Helviam Matrem, to p. 319. 

2 dilatatas, MSS. 



3 i2 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

egit [rerum] natura ut ad bene vivendum non magno apparatu 
opus esset Unusquisque facere se beatum potest. Leve 
momentum in adventiciis rebus est et quod in neutram partem 
magnas vires habeat ; nee secunda sapientem evehunt nee 
adversa demittunt. Laboravit enim semper ut in se plurimum 
poneret, intra se omne gaudium peteret. Quid ergo? 
sapientem esse me dico ? Minime. Nam id qiiidem si pro- 
fited possum, non tantum negarem miserum esse me, sed 
omnium fortunatissimum et in vicinum Deo perductum prae- 
dicarem ; nunc, quod satis est ad omnes miserias leniendas, 
sapientibus me viris dedi, et nondum in auxilium mei validus 
in aliena castra confugi, eorum scilicet, qui facile se ac suos 
tuentur. Illi me jusserunt stare assidue velut in praesidio 
positum, et omnes conatus fortunae et omnes impetus pro- 
spicere multo ante quam incurrant. Illis gravis est quibus 
repentina est ; facile earn sustinet qui semper expectat. Nam 
et hostium adventus eos prosternit quos inopinantes occupavit : 
at qui future se bello ante bellum paraverunt, compositi et 
aptati primum, qui tumultuosissimus - 1 est, ictum facile exci- 
piunt. Nunquam ego fortunae credidi, etiam cum videretur 
pacem agere. Omnia ilia quae in me indulgentissime con- 
ferebat, pecuniam honores gratiam eo loco posui, unde posset 
sine motu meo repetere. Intervallum inter ilia et me magnum 
habui. Itaque abstulit ilia, non avulsit. Neminem adversa 
fortuna comminuit nisi quern secunda decepit. Illi qui 
munera ejus velut sua et perpetua amaverunt, qui se suspici 
propter ilia voluerunt, jacent et moerent, cum vanos et 
pueriles animos omnis solidae voluptatis ignaros falsa et 
mobilia oblectamenta destituunt. At ille qui se laetis rebus 
non inflavit nee mutatis contrahit, adversus utrumque statum 
invictum animum tenet exploratae jam firmitatis : nam in 
ipsa felicitate quid contra infelicitatem valeret expertus est. 
Itaque ego in illis quae omnes optant existimavi semper nihil 
veri boni inesse : turn inania et . . . decepturo fuco circumlita 
inveni, intra nihil habentia fronti suae simile.' 

Et postea descendit ad mala specialia, scilicet exilium, 
paupertatem, contumeliam, dicens : * Nunc in his quae mala 

1 impetuosissimus, MS. 



MORALIS PHILOSOPHIC: PAPS TERTIA. 313 

vocantur nihil tarn terribile ac durum invenio quam quod 
opinio vulgi minabatur . . . Populi scita ex magna parte 
sapientes abrogant. 

' Remote ergo judicio plurium quos prima rerum species, Ad 
utcumque credita [est] aufert, videamus quid sit exilium : 
nempe, loci commutatio est. [Ne] angustare videar vim ejus, 
et quicquid pessimum in se habet subtrahere ; hanc commuta- 
tionem loci sequuntur incommoda ; paupertas, ignominia, 
contemptus . . . Primum illud intueri volo quid acerbi afferat 
ipsa loci commutatio.' 

1 Aspice agedum hanc frequentiam cui vix urbis,' Romae 
scilicet, ' immensae tecta sufficiunt : maxima pars istius turbae 
patria caret . . . Jube istos omnes ad nomen citari et, unde 
domo, quisque sit quaere : videbis majorem partem esse quae 
relictis sedibus suis venerit in maximam l . . . urbem non 
tamen suam. Deinde ab hac civitate discede, quae veluti 
communis potest dici. Omnes urbes circumi ; nulla non 
magnam partem peregrinae multitudinis habet.' 

Secundam rationem ex proprietate animae affert, dicens ; 
' Mobilis etinquieta homini mens data est: nunquamse tenet, 
spargitur, et cogitationes suas in omnia nota atque ignota 
dimittit, vaga et quietis impatiens et novitate rerum laetissima. 
Quod non miraberis, si primam ejus originem adspexeris : 
non est ex terreno et gravi concreta corpore ; ex illo coelesti 
spiritu descendit. Coelestium autem natura semper in motu 
est, fugit, et velocissimo cursti agitur. Aspice sidera mundum 
illustrantia ; nullum eorum perstat . . . Nunc et humanum 
animum moleste ferre transitum et migrationem puta ; cum 
natura 2 assidua et citatissima commutatione vel delectet se 
vel conservet.' 

Tertiam rationem inducit ex experientia per omnes 
nationes, dicens ; * A coelestibus agedum te ad humana con- Cap. 7. 
verte : videbis gentes populosque universes mutasse sedes. 
Quid sibi volunt 3 in mediis barbarorum regionibus Graecae 
urbes ? quid inter Indos Persasque Macedonicus sermo ? 

1 Bacon omits the words et pulcherrimam, which would hardly be true of 
Rome in the thirteenth century. 

2 Seneca has Dei natura. * vult, MSS. 



314 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

Scythia et totus ille ferarum indomitarumque gentium tractus 
civitates Achaiae Ponticis impositas littoribus ostentat. 
Totum Italiae [latus quod infero mari adluitur major Graecia 
fuit, Tuscos] Asia sibi vindicat. Tyrii Africam incolunt. 
In Hispaniam Poeni, Graeci se in Galliam intulerunt, in 
Graeciam Galli. Pyrenaeus Germanorurn transitus non in- 
hibuit. Per incognita versavit se humana levitas . . . Alii 
longo errore jactati non judicio elegerunt locum sed lassi- 
tudine . . . Illud utique manifestum est nihil eodem loco 
mansisse quo genitum est ... Omnes autem istae populorum 
transportationes quid aliud quam publica exilia sunt ? ' 
Ad ' Adversus ipsam commutationem locorum detractis caeteris 

Helvram, jncommodis quae exilio adhaerent satis hoc remedii putat 
Varro, doctissimus Romanorum, quod quocunque venimus 
jeadem rerum natura utendum est. M. Brutus satis hoc putat 
quod licet in exilium euntibus virtutes suas securn ferre. 
Haec [etiam] si quis singula parum judicat efficacia ad conso- 
landum exulem, utraque in unum collata fatebitur plurimum 
posse. Quantulum enim est quod perdidimus ? duo quae 
pulcherrima sunt quocunque nos moverimus sequentur : natura 
communis et propria virtus.' Sic vero rerum communem 
naturarn dicit esse ' quicquid optimum est l ; id extra humanam 
potentiam jacet ; nee dari nee eripi potest. Mundus hie, quo 
nihil neque majus neque ornatius rerum natura genuit, animus 
contemplator admiratorque mundi, pars ejus magnificentis- 
sima propria nobis et perpetua et tamdiu nobiscum mansura 
sunt quamdiu [ipsi] manebimus. Alacres itaque et erecti, 
quocunque res tulerit intrepido gradu properemus . . . Unde- 
cumque ex aequo ad coelum dirigitur acies, paribus intervallis 
omnia divina ab omnibus humanis distant.' 

Cap. 9. ' Angustus animus est quern terrena delectant ' . . . sicut 

superius est allegatum ex hoc libro. ' Brutus in eo libro 
quern de virtute composuit ait se Marcellum vidisse Mytilenis 
exulantem, et quantum modo natura hominis pateretur beatis- 
sime viventem, neque unquam cupidiorem bonarum artium 
quam illo tempore . . . Adjicit, visum sibi se magis in exilium 
ire qui sine illo rediturus esset quam ilium in exilio relinqui. 
1 Bacon here condenses a somewhat pantheistic passage of his author. 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS TERTIA. 315 

O fortunatiorem Marcellum eo tempore quo exilium suum 
Briito adprobavit, quam quo reipublicae consulatum 1 ... Ita 
te, Marcelle, disciplinis imbuisti ut scires omnem locum sapient! 
viro patriam esse.' 

1 Bene ergo exilium tulit Marcellus, nee quicquam in animo Cap. 10. 
ejusmutavit loci mutatio,quamvis earn paupertas sequeretur. In 
qua nihtl mali esse quisquis modo nondum pervenit in insaniam 
omnia subvertentis avaritiae atque luxuriae, intelligit . . . 
Corporis exigua desideria sunt ; frigus submoveri vult, ali- 
mentis famem ac sitim extinguere. Quicquid extra con- 
cupiscitur vitiis non usibus laboratur. Non est necesse omne 
perscrutari profundum, nee strage animalium ventrem onerare, 
nee conchylia ultimi maris ex ignoto litore eruere ; di istos 
deaeque perdant quorum luxuria tarn invidiosi imperii fines 
transcendit . . . Undique convehunt omnia nota fastidienti 
gulae. Quod dissolutus [deliciis] stomachus vix admittat, ab 
ultimo portatur Oceano. Vomunt ut edant, edunt ut vomant, 
et epulas quas toto orbe conquirunt nee concoquere digriantur. 
Ista si quis despicit quid illi paupertas nocet ? . . . O misera- 
biles ' . . . ut superius est notatum l : et infert ; * Libet dicere ; 
Quid deducitis naves? quid manus et adversus feras et 
adversus homines armatis? quid tanto tumultu discurritis? 
quid opes opibus adgeritis? non vultis cogitare quam parva 
vobis corpora sint ? nonne furor et ultimus mentium error est, 
cum tarn exiguum capias, cupere multum ? Licet itaque 
augeatis census, promoveatis fines : nunquam tamen corpora 
vestra laxabitis . . . Haec accidunt divitias non ad rationem 
revocantibus, cujus certi fines sunt, sed ad vitiosam con- 
suetudinem, cujus immensum et incomprehensibile arbitrium 
est. Cupiditati nihil est satis, naturae satis est etiam 
parum.' 

'Nihil homini natura quod necessarium faciebat fecit Cap. n. 
operosum . . . Non fortunae iste vitio sed suo pauper est ... 
Qui continebit itaque [se] intra naturalem modum paupertatem 
non sentiet ; qui naturalem modum excedit eum in summis 
quoque opibus paupertas sequetur. Necessariis ' enim * rebus 
exilia' semper 'sufficiunt, supervacuis nee regna. Animus est 

1 p- 273- 






316 OPERIS MAJORIS PARS SEPT1MA. 

qui divites facit. Hie in exilia sequitur, et in solitudinibus 
asperrimis, cum quantum satis est sustinendo corpori invenit, 
ipse bonis suis abundat et fruitur; pecunia ad animum nihil 
pertinet non magis quam ad deum immortalem. Omnia 
ista . . . lapides, aurum, argentum et magni mensarum orbes 
terrena stint pondera quae non potest amare sincerus animus 
ac naturae suae memor, levis ipse, expers, ec quandoque 
emissus fuerit ad summa emicaturus : interim quantum per 
moras membrorum et hanc circumfusam gravem sarcinam 
licet, celeri et volucri cogitatione divina perlustrat. Ideoque 
nee exulare 1 unquam potest liber et Deo cognatus et omni 
mundo omnique aevo par . . . Corpusculum hoc, custodia et 
vinculum animi, hue atque illuc jactatur. In hoc supplicia, 
in hoc latrocinia, in hoc morbi exercentur ; animus quidem 
ipse sacer et aeternus est, et cui non possit injici manus.' 
Ad ... 'Aspice quanto major pars sit pauperum quos nihilo 

V1am notabis tristiores sollicitioresque divitibus : immo nescio an 



12 



eo laetiores sint, quod animus illorum in pauciora distringi- 
tur . . . Me quidem quotiens ad antiqua exempla respexi, 
paupertatis uti solatiis pudet, quoniam quidem eo temporum 
luxuria prolapsa est, ut majus viaticum exulum sit quam olim 
patrimonium principum fuit. Unum fuisse Homero servum, 
tres Platoni, nullum Zenoni a quo coepit Stoicorum rigida ac 
virilis sapientia [satis constat]. Num ergo quisquam eos 
misere vixisse dicet, ut non ipse miserrimus ob hoc omnibus 
videatur ? ' 

Cap. 13. 'Responded potest: Quid artificiose ista diducis, quae 
singula sustineri possunt, collata non possunt ? Commutatio 
loci tolerabilis est, si tan turn locum mutes. Paupertas tolera- 
bilis est, si ignominia absit quae vel sola opprimere animos 
solet. Adversus hunc quisquis me malorum turba terrebit, 
his verbis utendum erit ; Si contra unam quamlibet partem 
fortunae satis tibi roboris est, idem adversus omnes erit. 
Cum semel animum virtus induraverit, undique invulnerabilem 
praestat ; si avaritia te dimiserit, vehementissima generis 
humani pestis, moram tibi ambitio non faciet. Si ultimum 
diem non quasi poenam sed quasi naturae legem aspicis, ex 

1 exclamare, MSS. 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS TERTIA. 317 

quo pectore metum ' mortis * ejeceris, in id nullius rei timor 
audebit intrare. Si cogitas libidinem non voluptatis causa 
homini datam sed propagandi generis, quern non violaverit 
hoc secretum et infixum visceribus ipsis exitium, omnis alia 
cupiditas intactum praeteribit. Non singula vitia ratio sed 
pariter omnia prosternit ; in universum semel vincitur.' Et 
infert de ignominia ; ' Ignominia tu putas quemquam sapientem 
moveri posse qui omnia in se reposuit, qui ab opinionibus 
vulgi secessit? plus etiam quam ignominia est mors igno- 
miniosa. Socrates tamen eodem illo vultu quo triginta 
tyrannos solus aliquando in ordinem redegerat, carcerem 
intravit, ignominiam ipsi loco detracturus. Neque enini 
poterat career videri in quo Socrates erat . . . Nemo ab alio 
contemnitur, nisi a se ante contemptus est. Humilis et 
projectus animus sit isti contumeliae opportunus ; qui vero 
adversus saevissimos casus se extollit et ea mala quibus alii 
opprimuntur evertit ipsas miserias infularum l loco habet ; 
quando ' scilicet ' ita afifecti sumus ut nihil aeque magnam 
apud nos admirationem occupet quam homo fortiter miser. 
Ducebatur Athenis ad supplicium Aristides, cui quisquis 
occurrerat dejiciebat oculos et ingemiscebat, non tanquam in 
hominem justum, sed tanquam in ipsam justitiam animadver- 
teretur. Inventus est tamen qui in faciem ejus inspueret . . . 
at ille abstersit faciem et subridens ait comitanti se magi- 
stratui ; admone istum ne postea tarn improbe oscitet ... Si 
magnus vir cecidit, magnus jacuit ; rion magis ilium [putes] 
contemni quam cum aedium sacrarum ruinae calcantur, quas 
religiosi aeque ac stantes adorant.' 

Et cum dederit matri haec adversorum remedia, resumit 
omnia mala quae ei contigerunt ut doceat earn virum vincere 
qui tot animo virili prostravit. Dicit igitur, c Sed quanto ista Cap. 15. 
duriora sunt, tanto major tibi virtus advocanda est, et velut 
cum hoste noto ac saepe jam victo acrius est congrediendum. 
Non ex intacto corpore tuo sanguis hie fluxit : per ipsas 
cicatrices percussa es.' 

1 in fabularum, MSS. 



318 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

CAPITULUM XIII. 

Is death an Seneca de remediis fortuitorum 1 , Gallioni scribens dicit, 
fFrom De * Morieris, ^ 3 - es ^ hominis natura non poena. Hac conditione 
Remediis intravi ut exirem. Stultum est timere quod vitare non 

Fortui- . -a/r . , . , . 

torum.] possis . . . Moncris : nee primus nee ultimus : multi me 

Cap. 2. antecesserunt, omnes sequentur . . . Me nescio [esse] animal 
rationale et mortale ? 

Cap. 7. ' Male de te opinantur homines. Sed mali. Nunc malis 

displicere, laudari est. Non potest ullam auctoritatem habere 
sententia ubi qui damnandus est damnat . . . Male de te 
loquuntur. Moverer, si judicio facerent ; nunc morbo faciunt. 
Non de me loquuntur sed de se. Nesciunt bene loqui. 
Faciunt non quod mereor sed quod solent . . .' 

Cap. 8. ' Exulabis. Erras : Omnium una est patria. Non patria 

mihi interdicitur sed locus 2 . . . Nulla terra exilium est sed 
altera patria . . . Patria est ubicunque bene est. Illud autem 
per quod bene est, in homine non in loco est ... Si sapiens 
est, peregrinatur : si stultus, exulat.' 

Cap. 9. ' Dolor imminet. Si exiguus est, feramus : levis est 

patientia. Si gravis est, feramus : non levis est gloria . . . 
Dura res est dolor. Immo tu mollis. Pauci dolorem ferre 
potuerunt. Simus ex paucis.' 

Cap. 10. ' Paupertas mihi gravis est. Immo tu paupertati. Non in 
paupertate vitium est sed in paupere. Ilia expedita est, 
hilaris, tuta . . . Pauper es quia videris. Nihil deest avibus. 
Pecora in diem vivunt . . . Accepit ille grandem pecuniam. 
Ergo [et] superbiam . . . Hominem ilium judicas ? Area est. 
Quis aerario, quis plenis invidet loculis ? Quern tu dominum 
aestimas pecuniae loculus est. Si prodigus est non habebit, 
si avarus, non habet. Iste quern tu felicem credis saepe 
dolet, saepe suspirat. Multi ilium comitantur. Mel muscae 
sequuntur, cadavera lupi, frumentum formicae. Praedam 

1 This treatise is in a very fragmentary condition, and its authenticity has 
been often doubted. Haase, however, gives strong reasons for accepting it as 
Seneca's. It is not included in Lipsius' edition (1605). 

2 Contrast the sounder doctrine of Danton, when urged to flee from the 
guillotine : Does a man carry his country at the sole of his foot ? 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS TERTIA. 319 

similiter ista turba, non hominem.' Mors, exilium, luctus, 
dolor, et hujusmodi non sunt supplicia sed tributa vivendi. 

CAPITULUM XIV. 

Ad Marciam scribens Seneca pro consolatione doloris de Consola- 
mortefiliisicait: *" 

1 Renovat se et corroborat cotidie luctus . . . et fit infelicis a son. 
animi . . . voluptas dolor.' ' Cogita non magnum esse in rebus Seneca's 
prosperis fortem se gerere ubi secundo cursu vita procedit. l^t? 116 ' 
Ne gubernatoris [quidem] artem tranquillum mare et obse- ciam.j 
quens ventus ostendit ; adversi aliquid incurrat oportet quod Cap> ' 5> ' 
animum probet . . . Nulla re major invidia fortunae [fit] quam 
aequo animo.' 'Turpis est navigii rector cui gubernacula 
fluctus eripuit, qui fluitantia vela deseruit, permisit tempestati 
ratem. At ille [vel] in naufragio laudandus quern obruit mare 
navem tenentem et obnixum.' 

' Naturale desiderium est suorum. Quis negat, quamdiu Cap. 7. 
modicum est? . . . Sed plus est quod opinio adjicit quam quod 
natura imperavit. Adspice mutorum animalium quam con- 
citata sint desideria et tamen quam brevia. Vaccarum uno 
die alterove mugitus auditur, nee diutius equarum vagus [ille] 
amensque discursus est. Ferae cum vestigia catulorum con- 
sectatae sunt . . . [cum] ad cubilia expilata redierunt, rabiem 
intra exiguum tempus extinguunt. Aves cum stridore magno 
inanes nidos circum fremuerunt, intra momentum tamen 
quietae volatus suos repetunt. Nee ulli animali longum fetus 
sui desiderium est nisi homini . . . Ut scias autem non esse 
hoc naturale, luctibus frangi ; primum magis feminas quam 
viros, magis barbaros quam placidas l gentes, magis indoctos 
quam doctos, eadem orbitas vulnerat. Atqui ea quae a natura 
vim acceperunt eamdem in omnibus servant. Apparet non 
esse naturale quod varium est. Ignis omnes aetates omnium- 
que urbium cives tam viros quam feminas uret. Ferrum in 
omni corpore exhibebit secandi potentiam. Quare? quia 
vires illi a natura datae sunt . . . Paupertatem, luctum, ambi- 
tionem alius aliter sentit, prout ilium consuetude infecit : et 

1 ' placidae eruditaeque gentis homines,' Seneca. 



ciam, 



320 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

imbecillum impatientemque reddidit praesumpta opinio de 
non timerhdis terribilis. 

Ad Mar- ' Deinde quod naturale est non decrescit mora ; dolorem ' 
autem * dies longa consumit.' Sed dices ; Non. putavi futurum. 
Quicquam tu putas non futurum quod multis scis posse fieri, 
quod multis vides evenisse? Egregium versum et dignum 
qui non e populo exiret, 

Cuivis potest accidere quod cuiquam potest. 

1 Ille amisit liberos ; et tu amittere potes. Ille damnatus 
est ; et tua innocentia sub ictu est. Terror decipit hie . . . 
aufert vim praesentibus rnalis qui futura prospexit. 

Cap. 10. ' Quicquid est hoc, Marcia, quod circa nos ex adventicio 
fulget, liberi, honores, opes, ampla atria, clientium turba, 
referta vestibula . . . caeteraque ex incerta et mobili sorte 
pendentia, alieni commodati[que] adparatus sunt. Nihil 
horum dono datur; collaticiis et ad dominos redituris instru- 
mentis scena adornatur. Alia ex his primo die, alia secundo 
referentur, pauca usque ad finem perseverabunt. Itaque non 
est quod nos suspiciamus tanquam inter nostra positi : mutua 
accepimus. Usus fructusque noster est, cujus tempus ille 
arbiter muneris sui 1 Deus temperat : nos oportet in promptu 
habere quae in incertum diem data sunt, et adpellatos sine 
querela reddere. Pessimi debitoris est creditori facere con- 
vicium . . . Saepe admonendus est animus, amet ut recessura, 
immo tanquam recedentia. Quicquid a fortuna datum est, 
tanquam exemptum auctore possideas . . . Nihil de hodierna 
nocte promittitur . . . nihil de hac hora. Festinandum est ; 
instatur a tergo . . . Rapina rerum omnium est ; miseri nescitis 
fuga vivere.' 

Cap. ii. ' Quid opus est partes deflere? tota flebilis vita est. Urge- 
bunt nova incommoda priusquam veteribus satisfeceris . . . 
Quid est homo ? quodlibet quassum vas et quolibet fragile 
jactatu. Non tempestate magna ut dissiperis est opus. 
Ubicumque arietaveris solveris. Quid est homo ? imbecillum 
corpus et fragile, nudum, suapte natura inerme, alienae opis 
indigens, ad omnis fortunae contumelias projectum . . . cujus- 

1 Deus is interpolated here by Bacon. 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS TERTIA. 321 

libet ferae pabulum, cujuslibet victima . . . frigoris aestus 
laboris impatiens . . . Odor illi saporque et lassitude et vigilia . . . 
et cibus, et sine quibus vivere non potest, mortifera sunt . . . 
non omne coelum ferens, aquarum novitatibus [flatuque] non 
familiaris aurae et tenuissimis causis morbidum ; . . . cum 
interim quantos tumultushoc tarn contemptum animal movet ! 
in quantas cogitationes oblitum conditionis suae venit ! Im- 
mortalia aeterna volutat animo, et in nepotes pronepotesque 
disponit, cum interim longa conantem eum mors opprimit, et 
hoc quod senectus vocatur, paucissimorum circuitus annorum.' 

' Nulli fere magna bona et diuturna contingunt. Non durat Ad Mar- 
nee ad ultimum exit nisi lenta felicitas.' ca""'^ 

Et infert exempla patientiae in amissione filiorum. ' Ne Cap. 13. 
nimis admiretur Graecia ilium patrem qui, in ipso sacrificio 
nuntiata filii morte, tibicinem tantum tacere jussit, et coronarn 
capiti detraxit, caetera rite perfecit. Pulvillus effecit pontifex 
cui Capitolium dedicanti mors filii nuntiata est, quam ille 
exaudisse dissimulavit et solemnia 1 verba concepit, gemitu non 
interrumpente precationem.' 

' Cornelia Scipionis filia, Gracchorum mater, duodecim Cap. 16. 
partus totidem funeribus recognovit . . . Gracchos, quos qui 
bonos viros negaverit magnos fatebitur, et occisos vidit mater 
et insepultos. Consolantibus tamen miseramque dicentibus, 
"Nunquam," inquit "infelicem me dicam quae Gracchos peperi." 
Octavia et Livia 2 , altera soror Augusti, altera uxor, amiserunt 
filios duos juvenes, utraque spe futuri principis certa . . . 
Octavia nullas admisit voces . . . Talis per omnem vitam fuit 
qualis in funere . . . secundam orbitatem judicans lacrimas mit- 
tere nullam imaginem filii carissimi voluit, nullam sibi de eo 
fieri mentionem . . . Livia nee plus doluit quam aut honestum 
erat Caesari aut aequum matri. Non desiit filii sui celebrare 
nomen, nunquam 3 privatim publiceque repraesentare, liben- 
tissime de illo loqui de illo audire.' 

* Plena et infesta variis casibus vita est, a quibus nulli longa Cap. 16. 

1 After solemnia Seneca has the words pontificia carmina which Bacon omits. 
In the sentence that follows, he has slightly altered Seneca's construction. 
9 This passage is taken out of its order from cap. 2 and 3 of the Ad Marciain. 
3 Seneca has, ' ubique ilium sibi privatim,' etc. 
VOL. II. Y 



322 



OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 



Cap. 19. 



Cap. 21. 



Cap. 22. 



Ad Mar- 



2 



est pax, vix induciae sunt . . . Est quidem natura mortalium 
ut nihil magis placeat quam quod amissum est.' 

* Opinio est quae nos cruciat, et tanti quodque malum est, 
quanti illud taxavimus. In nostra potestate remedium est 1 / 

' Omnia humana brevia et caduca sunt ec infiniti temporis 
nullam partem occupantia . . . cujus quantumcumque fuerit 
incrementum non multum aberit a nihilo. Uno modo multum 
est quod viximus si satis est ... Nulla erit ilia [brevissimi] 
longissimi[que] aevi differentia, si inspecto quanto quis vixerit 
spatio, comparaveris quanto non vixerit.' 

< Quereris, Marcia, non tarn diu filium tuum vixisse quam 
potuisse ? unde enim scis an diutius illi expedient [vivere] ? 
an illi hac morte consultum sit? Quern invenire hodie potes 
cujus res tarn bene positae fundataeque sint ut nihil illi 
procedente tempore timendum sit? Labant humana et 
fluunt . . . ideoque felicissimis optanda mors est . . . ' Nihil 
[est] tarn fallax quam vita humana, nihil tarn insidiosum ; 
non . . . quisquam illam accepisset nisi daretur inscientibus.' 

' Praeter hoc quia 2 omne futurum incertum est, et ad 
deteriora certius, facillimum ad superos est iter animis cito 
ab humana conversatione dimissis. Minimum enim faecis 
ponderisque traxerunt antequam altius terrena concipe- 
rent . . . Liberati leviores ad originem suam revolant . . . 
Nee unquam magnis ingeniis cara in corpore mora est.' 
Et caetera 3 ut superius est annotatum. 



Two 



extracts 

Seneca. 
(i) Their 

superiority 

to Chris- 



branch of 

moral 
philosophy. 



CAPITULUM XV. 

Ampliavi jam hanc partem tertiam Moralis Philosophiae, 
u l tra i^ u ^ quod a principio aestimavi. Sed delectat sententia- 
rum moralium pulcritudo ; et praecipue quia magna rationis 
vivacitate eruuntur per philosophorum industriam. Et tanto 
av idius recipiendae sunt, quanto nos philosophantes Christian! 
nescimus de tanta morum sapientia percogitare, nee tarn 
eleganter persuadere. Utinam operibus comprobaremus ea 
quae ipsi philosophi nobis tarn sapienter proponunt Quam vis 



i reme dium habemus, Seneca. 

3 Already quoted in cap. 5. See p. 275. 



2 quod, Seneca. 



MORALIS PHILOSOPHIC: PARS TERTIA. 323 

enim de virtutibus gratum l facientibus, de fide et spe et 
caritate et hujusmodi, possimus ex Christiana professione 
sentire quae ipsi philosophi nescierunt, tamen in virtutibus 
quae communiter requiruntur ad vitae honestatem, et ad 
communionem humanae societatis, et sermonem, sumus eis 
impares, et operibus minus efficaces, sicut manifestum est ex 
consideratione sapientiae quam proponunt. Et hoc est satis 
vituperabile nobis et omni derisione dignissimum. Ne- 
cessarium esset igitur philosophantibus Christianis quod 
considerent meram gloriam quae a philosophis proponitur. 
Atque ad hoc excitamur per sanctorum exempla. Nam 
diligenter traxerunt ad divinam doctrinam philosophorum 
[dicta] et maxime ea quae ad mores et instituta vivendi 
pertinebant 

Sed et causa specialis est quod in his libris Senecae moror ; ( 2 ) The 
quia licet hujusmodi libros persecutus sim ab infantia, tamen 
libros De Ira et Ad Helviam, et Cur bonis mala accidunt, et are but 
An in sapientem cadunt contumeliae et injuriae, et Ad Marciam, 
et tres- ad hoc sequentes, non potui unquam videre nisi nunc; 
et nescio si ad man us Vestrae Gloriae pervenerunt, propter 
quod abundantius hie scribere sum conatus. 

CAPITULUM XVI. 

Seneca ergo ad Paulinum de vitae brevitate eum consolans 
sic incipit perorare ; 

* Major pars mortalium de naturae malignitate conqueritur, 
quod in exiguum aevi gignimur . . . Non exiguum temporis 
habemus, sed multum perdidimus. Satis longa vita et in Extracts 
maximarum rerum consummationem large data est, si tota 



bene collocaretur. Sed ubi per luxum et negligentiam diffluit, dialogue 
ubi nullae bonae rei impenditur, ultima demum necessitate Brevitate 
cogente, quam ire non intelleximus. transisse sentimus. Ita 
est, non accepimus brevem vitam, sed fecimus ; nee inopes 
ejus, sed prodigi sumus. Sicut amplae et regiae opes, ubi ad 

1 We should expect gratiam ; but gratum is the reading of both MSS. 

2 These appear to be, (i) De Brevitate Vitae: (a) De Vita Beata and De Otio 
(marked as seventh and eighth of the Dialogues in Haase's ed. ; but formerly 
regarded as one) : (3) De Tranquilhtate (the ninth dialogue in Haase's ed.). 

Y 2 



324 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

malum dominum pervenerunt, momento dissipantur ; at 
quamvis modicae si bono custodi traditae sunt, usu crescunt ; 
ita aetas nostra bene disponenti multum patet.' 

De Brevi- ' Vita si uti scias, longa est. Alium insatiabilis tenet 
ca tC I'* 36 ' avar itia, alium in supervacuis laboribus operosa sedulitas. 
Alius vino madet. Alius inertia torpet . . . Omne spatium 
non vita, sed tempus est. Urgentia circumstant vitia undique 
nee resurgere aut in dispectum veri attollere oculos sinunt, 
[sed] mersos et in cupiditatem infixes premunt. Nunquam 
illis recurrere ad se licet. Si quando aliqua fortuito quies 
contigit, veluti profundo mari, in quo post ventum qucque 
volutatio est, fluctuantur nee unquam illis a cupiditatibus suis 
otium instat.' * Ille illius cultor est, hie illius. Suus nemo 
est.' 

Cap. 3. t Omnia licet, quae unquam ingenia fulserunt, in hoc unum 

consentiant, nunquam satis hanc humanarum mentium cali- 
ginem mirabuntur.' ' Nemo invenitur qui pecuniam suam 
dividere velit ; vitam unusquisque quam multis distribuit ! 
Adstricti sunt in continendo patrimonio ; simul ad jacturam 
temporis ventum l est, profusissimi in eo cujus unius honesta 
avaritia est ... Centesimus tibi vel supra premitur annus ; 
agedum, ad computationem aetatem tuam revoca. Die 
quantum ex isto tempore creditor, quantum arnica, quantum 
rex, quantum cliens abstulerit ; quantum lis 2 , quantum servo- 
rum coercitio, quantum officiosa per urbem discursatio. Adjice 
morbos quos manu fecimus. Adjice quod [et] sine usu 
jacuit ; videbis te pauciores annos habere quam numeras. 
Repete memoria tecum quando certus consilii fueris . . . 
quando tibi 3 usus tui fuerit, quando in statu suo vultus, 
quando animus intrepidus, . . . quam multi vitam tuam diripue- 
rint, te non sentiente quid perderes . . . intelliges te immaturum 
mori. Quid ergo est in causa? tanquam semper victuri vivitis. 
Numquam vobis fragilitas vestra succurrit. Omnia tanquam 
mortales timetis, omnia tanquam immortales concupiscitis. 

1 temporum perventum, MS. 2 Seneca has, lis uxoria. 

3 Here begins the passage into which, as mentioned on p. 302, the scribes of 
D. and O. suddenly pass, without any perception of a rupture of continuity. 
The error is accurately copied in the Gale MS., in the possession of Trin. Coll. 
Camb., which is a copy of D. 



MORA US PHILOSOPHIA : PARS TERTIA. 325 

Audies plerosque dicentes, A quinquagesimo anno in otium 
secedam ! Sexagesimus me annus ab officiis dimittet . . . Quis 
ista sicut disponis ire patietur? Non pudet te reliquias vitae 
tibi reservare, et id tempus solum bonae menti destinare, quod 
in nullam rem conferri possit ? Quam serum est tune vivere 
incipere, cum desinendum est ... differre sana consilia, et inde 
vitam velle inchoare quo pauci perduxerunt.' 

1 Potentissimis et in altum sublatis hominibus excidere voces Cap. 4. 
videbis, quibus otium captent l laudent omnibus suis bonis 
praeferant. Cupiunt interim ex illo fastigio suo, si tuto 
liceat, descendere. Nam ut nihil extra lacessat aut quatiat, 
in se ipsa fortuna ruit. Divus Augustus cui Deus plura 
quam ulli praestitit, non desiit quietem sibi precari, et vaca- 
tionem a republica 2 petere. Omnis ejus sermo ad hoc semper 
revolutus est ut speraret otium. Hoc labores suos, etsi falso, 
dulci tamen oblectabat solatio . . . Sed ista fieri speciosius 
quam promitti possunt . . . Tanta visa est res otium ut illam 
quia usu non poterat cogitatione praesumeret. Qui omnia 
videbat ex se uno pendentia, qui hominibus gentibusque 
fortunam dabat, ilium diem laetissimum cogitabat quo magni- 
tudinem suam exueret. Expertus enim erat quantum ilia 
bona per omnes terras fulgentia sudoris exprimerent, quantum 
occultarum sollicitudinum tegerent,' non removerent. 

' Marcus Cicero . . . dum fluctuatur cum Republica et illam Cap. 5, 6. 
pessum euntem tenet . . . quotiens ilium ipsum consulatum 
suum non sine causa sed sine fine laudatum detestatur ! 
Quam flebiles voces exprimit . . . Supervacaneum est com- 
memorare plures qui cum aliis felicissimi viderentur, ipsi in se 
verum testimonium dixerunt, perosi omnem actum suorum 
annorum . . . Vita licet supra mille annos exeat in artissimum 
tamen contrahetur 3 .' 

4 In primis autem illos numero, qui nulli rei nisi vino ac Cap. 7. 
libidini vacant. Nulli enim turpius occupati sunt. Caeteri 
etiam si vana gloriae imagine teneantur . . . omnes virilius 4 



1 optent, Seneca. In the next sentence the MSS. read concupiunt for cupiunt. 

a The MSS. have Romano populo instead of republica. 

3 contrahe, O. viribus, MSS. 



326 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

peccant ; in venerem ac libidinem projectorum inhonesta 
tabes est. . . . Deinde inter omnes convenit nullam rem bene 
posse exerceri ab homine occupato ; non eloquentiam, non 
liberates disciplinas, quando districtus animus nihil altius 
recipit, et omnia velut inculcata respuit. Nihil minus est 
hominis occupati quam vivere : nullius rei difficilior scientia 
est. Professores aliarum artium vulgo multique sunt. Quas- 
dam vero [ex his] pueri admodum ita percepisse visi sunt, 
ut etiam praecipere possent : vivere tota vita discendum est ; 
et quod magis fortasse mirabere, tota vita discendum est mori. 
Tot maximi viri relictis omnibus impediments, cum divitiis, 
officiis voluptatibusque renuntiassent, hoc unum in extremam 
usque aetatem egerunt ut vivere scirent. Plures tamen ex his 
nondum se scire confessi vita abierunt. . . . Magni mihi crede 
et supra humanos errores eminentis viri est nihil ex suo 
tempore dilabi l sinere. Et ideo ejus vita longissima est, 
quia quantumcunque patuit, totum ipsi vacavit Nihii inde 
incultum otiosumque [vacavit] nihil sub alio fuit. Neque 
enim quicquam reperit 2 dignum quod cum tempore suo 
permutaret custos ejus parcissimus 3 . Itaque satis illi fuit ; iis 
vero necesse est defuisse, ex quorum vita multum populus 
tulit,' plus vitia detraxere. . . . * Dispunge, inquam, et recense 
vitae tuae dies ; videbis paucos admodum et reiculos 4 apud te 
resedisse ... At ille qui nullum non tempus in usus suos 
confert, qui omnes dies tanquam vitam 5 ordinal, nee optat 
crastinum nee timet : fortunam jam ut volet ordinat ; vita 
jam in tuto est. Huic adjici potest, detrahi nihil. Et adjici 
sic quemadmodum saturo jam et pleno aliquid cibi, quod nee 
desiderat, capit. Non est itaque quod quemquam propter 
canos aut rugas pules diu vixisse; non ille diu vixit, sed diu 
fuit. Quid enim si ilium multum putes navigasse quem 
saeva tempestas a portu exceptum hue et illuc tulit, ac 
vicibus ventorum ex diverse furentium per eadem spatia in 
orbem egit? Non ille multum navigavit, sed multum 
jactatus est. 
De Brevi- ' Mirari soleo cum video aliquos tempus petentes, et eos 

tate Vitae, 

cap. 8. i delibari, J n Seneca. 2 respexit, D. et O. 3 peritissimus, MSS. 

4 ridicules, D. et O. 5 unam, O. 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS TERTIA. 327 

qui rogantur facillimos. Illud uterque spectat propter quod 
tern pus petitum est, ipsum quidem neuter: quasi nihil petitur, 
quasi nihil datur res omnium pretiosissima, luditur. Fallit 
autem eos quia res incorporalis 1 est, quia sub oculos non venit.' 
... At * nemo aestimat tempus. [Utuntur] illo laxius quasi 
gratuito. At eosdem aegros vide si mortis periculum proprius 
est admotum, medicorum genua tangentes ; si metuunt 
capitale supplicium, omnia ut vivant paratos impendere; tanta 
in illis discordia affectuum est. Quodsi posset quemadmodum 
praeteritorum annorum cujusque numerus proponi, sic futuro- 
rum, quomodo illi qui paucos viderent superesse, trepidarent, 
quomodo illis parcerent ? Atqui facile est quamvis exiguum 
dispensare quod certum est : id debet servari diligentius, quod 
nescias quando deficiat.' 

' Impendio vitae vitam instruunt. Cogitationes suas in Cap. 9. 
longum ordinant. Maxima porro vitae jactura dilatio est ... 
ilia eripit praesentia, dum ulteriora promittit. Maximum 
vivendi impedimentum est expectatio, quae pendet ex cras- 
tino, perdit hodiernum : quod in manu fortunae positum est, 
disponis; quod in tua, dimittis. Quo spectas, quo te extendis? 
omnia quae ventura sunt, in incerto jacent : protinus vive. 
Clamat ecce 2 maximus vates. . . . Optima quaeque dies miseris 
mortalibus acvi Prima ftigit'. 

' Quid cessas ? nisi occupas, fugit. Et cum occupaveris 
tamen fugiet. Itaque cum celeritate temporis utendi velocitate 
certandum est . . . Hoc quoque pulcherrime ad exprobrandam 
infinitam cogitationem, quod non optimam quamque aetatem, 
sed " diem " dicit ' poeta. ' De die tecum loquitur, et de hoc 
ipso fugiente. Non dubium est ergo quin prima quaeque 
optima dies fugiat mortalibus miseris, id est, occupatis, 
quorum pueriles adhuc animos senectus opprimit, ad quam 
imparati inermesque perveniunt. Nihil enim provisum est : 
subito in illam nee opinantes inciderunt.' 

'Solebat dicere Fabianus, non ex his cathedrariis philo- Cap. 10. 
sophis, sed ex veris et antiquis, Contra affectus impetu, non 
subtilitate, pugnandum ; nee minutis vulneribus sed incursu 

1 incomparabilis, D. * quomodo, D. et O. 



328 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

avertendam aciem non probam l . . . ; Turn ut illis error expro- 
bretur suus, docendi non tantum deplorandi sunt. In tria 
tempus 2 dividitur ; quod fuit, quod est, quod futurum est. 
Ex his quod agimus breve est : quod acturi sumus, dubium : 
quod egimus, certum. Hoc est enim in quod fortuna jus 
perdidit, quod in nullius arbitrium reduci potest. Hoc amittunt 
occupati. Nee enim illis vacat praeterita respicere ; et si 
vacet, injucunda est poenitendae rei recordatio. Inviti itaque 
ad tempora male exacta animum revocant, nee audent ea 
retemptare, quorum vitia . . . retractando patescunt. Nemo, 
nisi [a] quo omnia acta sunt sub censura sua, quae nunquam 
fallitur, libenter se in praeteritum retorquet. Ille qui multa 
ambitiose concupiit, superbe contempsit, impotenter vicit, 
insidiose decepit, avare rapuit, prodige effudit, necesse est 
suam memoriam timeat. Atqui haec est pars temporis 
nostri sacra ac dedicata, omnes humanos casus supergressa, 
extra regnum fortunae subducta, quam non inopia, non metus, 
non morborum incursus exagitet. Haec nee turbari nee eripi 
potest; perpetua ejus et intrepida possessio est. Singuli 
tantum dies, et hi per momenta, praesentes sunt ; at praeteriti 
temporis omnes cum jusseritis aderunt, ad arbitrium tuum 
inspici se ac detineri patientur . . . Securae et quietae mentis 
est in omnes vitae suae partes discurrere ; occupatorum animi, 
velut sub jugo sint, flectere se ac respicere non possunt. 
Abit igitur vita eorum in profundum ... sic nihil refert 
quantum temporis detur . . . per quassos foratosque animos 
transmittitur. Praesens tempus brevissimum est ; adeo qui- 
dem ut quibusdam nullum videatur. In cursu enim semper 
est, fluit et praecipitatur, ante desinit esse quam venit. . . . 
Solum igitur ad occupatos praesens pertinet tempus, quod 
tarn breve est ut adripi non possit, et id ipsum illis districtis in 
multa subducitur. 

De Brevi- ' Denique vis scire quam non diu vivant ? Vide quam 

cap. ii. ' cupiant diu vivere. Decrepiti senes paucorum annorum 

accessionem votis mendicant. Minores natu ipsos esse 

fingunt. Mendacio sibi blandiuntur, [et tarn] libenter se 

1 improbrari, D. et O. 2 In tria tempora vita (Seneca). 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS TERTIA. 329 

fallunt quam si una fata decipiant. Jam vero quum illos 
aliqua imbecillitas mortalitatis admonuit, quemadmodum 
paventes moriuntur, non tanquam exeant de vita, sed tanquam 
extrahantur. Stultos se fuisse, ut non vixerint, clamitant et 
si modo evaserint, ex ilia valitudine in otio victuros. Tune 
quam frustra paraverint quibus non fruerentur, quam incas- 
sum omnis labor eorum ceciderit cogitant. At quibus 1 vita 
procul ab omni negotio agitur . . . nihil ex ilia spargitur, 
nihil fortunae traditur . . . nihil negligentia interit, . . . nihil 
super-vacuum est. . . . Quantulacunque itaque abunde sufficit, 
et ideo, quandoque dies ultimus venerit, non cunctabitur 
sapiens ire ad mortem certo gradu.' 

Et quia sapientem posuit in otio, et stultos ac vitiosos esse 
occupatos, et non esse otiosos, ideo dividit eos in tres. Quidam 
enim habent mentes solicitudinibus peccatorum et vanitatum 
occupatos, quamvis nihil riorum aut parum, fortasse quia non 
possunt, faciant. De quibus dicit. ' Quorumdam otium occu- Cap. 12, 13. 
patum est ; in villa, aut in lecto suo, in media solitudine. 
Quamvis enim ab hominibus recesserint, sibi ipsi molesti sunt, 
quorum non otiosa vita dicenda est, sed desidiosa occupatio.' 
Non otiosi sunt quorum voluntates multum negotii habent. 
Qui vero peccatis et stultitiis occupatur continue, et se im- 
mergit in vitia, de eo dicit ; ' Non hie otiosus est. Aliud illi 
nomen imponas. Aeger est, immo mortuus [est].' Qui vero 
non vitiis hujusmodi corporalibus mente nee opere vacant, 
tamen curiositate studii delectantur, de illis dicit, ' Nemo 
dubitabit quin operose nihil agant,' quum ' literarum inutilium 
studiis detinentur quae . . . sive contineas 2 , nihil tacitam con- 
scientiam juvant, sive proferas, non doctior videaris sed 
molestior. Ecce Romanes quoque invasit inane studium. . . . 
His diebus audivi quendam referentem quae primus quisque 
ex Romanis ducibus fecisset : primus Curius Dentatus in 
triumpho duxit elephantos. . . . Romanis [quis] primus 
persuaserit navem conscendere? Claudius is fuit, Caudex 
ob hoc ipsum appellatus, quia plurium tabularum contextus 
caudex apud antiques vocatur, unde publicae tabulae codices 

1 This sentence has been much abridged by Bacon. 
a contumelias, MSS. 



330 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

dicuntur. Et naves nunc, quae ex antiqua consuetudine 
commeatus per Tiberim subvehunt 1 , codicariae vocantur. Non 
est profutura talis scientia. . . . Num et hoc cuiquam curare 
permittes quod primus L. Sulla in circo leones solutos dedit, 
cum alioqui adligati darentur, ad conficiendos eos missis a 
rege [Boccho jaculatoribus?] . . . Num et Pompeium primum 
in circo elephantorum duo de viginti pugnas edidisse, corn- 
missis more proelii noxiis hominibus, ad ullam rem bonam 
pertinet ? . . . memorabile putavit spectaculi genus novo more 
perdere homines . . . Satius erat ista in oblivionem ire, ne quis 
postea potens disceret, invideretque rei minime humanae. . . . 
Alia deinceps innumerabilia quae aut ficta sunt, aut mendaciis 
similia. . . . Dubitare se enim [Fabianus noster aiebat] an satius 
esset nullis studiis admoveri quam his implicari.' 

Comment Haec tamen recitavit Seneca, ut daret exempla verbo suo, 
onfore n atc l ue tanquam vitanda concludit. Ego vero haec introduxi 2 
going magis propter utilitatem expositionis vocabulorum antiquorum, 
*' in quibus nos omnes quantum ad vocabulorum antiquorum 
proprietatem erramus, non solum in humanis verum etiam 
in divinis. Nam caeterorum vocabulorum obmisso relatu, 
habemus hie quid Circus significet, unde ludi circenses, de 
quibus in Epistola ad Paulinum praeposita Bibliae, Hieronymus 
eloquitur. Non dicuntur circenses ludi quia circa enses, licet 
hoc recitet Isidorus octavo decimo Etymologicorum, nee aliis 
modis quibus fingitur mendax explanatio. Sed circenses a 
circo dicuntur, qui fuit locus rotundus ad modum circuli in 
quo gladiatores et jaculatores ad invicem contra feras in 
spectaculum publicum dimicabant, sicut adhuc fit in multis 
provinciis quod homines congregantur in circuitu circa illos 
qui ad invicem confligunt cum feris. 

De Brevi- Sed cum Seneca redeundum est ad propositum dicente, 
tate Vitae, < g o ii omnium otiosi sunt qui sapientiae vacant ; soli vivunt ; 

cap. 14. 

nee enim suam tantum aetatem tuentur ; verum 'omne 
aevum suo adjiciunt. Quicquid annorum ante illos actum est, 
illis adquisitum est. Nisi ingratissimi sumus, illi clarissimi 

1 subeunt, MSS. 

2 It is curious to find Bacon, in opposition to the main argument, extracting 
value from what was held by Seneca to be useless knowledge. 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS TERTIA. 331 

sacrarum opinionum conditores nobis nati sunt, nobis vitam 
praeparaverunt. Ad res pulcherrimas ex tenebris ad lucem 
erutas alieno labore deducimur. Nullo nobis saeculo inter- 
dictum est, in omnia admittimur. Et si magnitudine animi 
egredi humanae imbecillitatis angustias libet, multum per 
quod spatiemur temporis est. Disputare cum Socrate licet, 
dubitare cum Carneade 1 , . . . hominis naturam cum Stoicis 
vincere, cum Cynicis excidere, quum rerum natura in 
consortium omnis aevi patiatur incedere. Quidni ab hoc 
exiguo et caduco temporis transitu in ilia toto nos demus 
animo quae immensa quae aeterna sunt, quae cum melioribus 
communia ? . . . Qui Zenonem qui Pythagoram cotidic et 
Democritum caeterosque antistites bonarum artium, qui 
Aristotelem et Theophrastum volent habere quam familia- 
rissimos . . . ferent ex illis quicquid volent 2 . Per illos non Cap. 15. 
stabit quominus plurimum quod ceperint hauriant. Quae 
ilium felicitas, quam pulchra senectus manet qui se in horum 
clientelam contulit! habebit cum quibus de minimis maxi- 
misque rebus deliberet, quos de se cotidie consulat, a quibus 
verum audiat sine contumelia ... ad quorum se similitudinem 
effingat. ... Hi tibi dabunt ad aeternitatem iter, et te in ilium 
locum ex quo nemo dejicitur, sublevabunt, haec vera 3 ratio 
est extendendae mortalitatis 4 . . . . Honores, monumenta, 
quicquid aut decretis ambitio jussit aut operibus exstruxit, 
cito subruitur. . . . Quae consecravit sapientia . . . nulla 
abolebit aetas. . . . Sapientis ergo multum patet vita. Non 
idem ilium qui caeteros terminus claudit. Solus generis 
humani legibus solvitur. Omnia illi saecula ut deo serviunt. 
Transiit tempus aliquod ; hoc recordatione comprehendit. 
Instat ; hoc utitur. Venturum est ; hoc praecipit ' et dis- 
ponit 5 . . . . 

' Illorum brevissima . . . aetas est qui praeteritorum oblivi- Cap. 16,17. 
scuntur, praesentia negligunt, de future timent. . . . Gaudia 

1 It is noteworthy that the following words, cum Epicuro quiescere, are 
omitted by Bacon. 

a 'feres . . . voles,' Seneca. 3 una, Seneca. 

* Seneca adds, ' immo in immortalitatem vertendae.' 

"' The last three lines of this paragraph are incorrectly transcribed by 
D. and O. 



332 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

quoque eorum trepida sunt ; non enim solidis causis innituntur, 

sed eadem qua oriuntur vanitate turbantur Maxima quaeque 

bona sollicita sunt, nee ulli fortunae minus bene quam optimae 
creditur. Alia felicitate ad tuendam felicitatem opus est, et 
pro ipsis quae successere votis vota facienda sunt. Omne 
enim quod fortuito obvenit, instabile est. Quo altius surrexerit 
opportunius est in casum. Neminem porro casura delectare l 
debent. Miserrimam ergo necesse est, non tantum brevis- 
simam, vitam eorum esse qui magno parant labore quod 
majore possideant. Operose adsequuntur quae volunt, anxii 
tenent quae adsecuti sunt. . . . Novae occupationes veteribus 
substituuntur. Spes spem excitat, ambitionem ambitio. 
Miseriarum non finis quaeritur, sed materia mutatur. . . . 
Nunquam deerunt 2 vel infelices vel miserae sollicitudines, 
omne per occupationes vitae rodetur otium. Otium nun- 
quam agetur. Vita semper optabitur. 

De Brevi- ' Excerpe itaque te vulgo, carissime, et in tranquilliorem 
tatC Ts^ 6 ' P ortum > non P ro aetat is spatio jactatus, tandem recede. 
Cogita quot fluctus subieris, quot tempestates partim privatas 
sustinueris, partim publicas in te converteris. Satis jam per 
laboriosa et inquieta documenta exhibita tibi virtus est : 
experire quid in otio faciat. Major pars aetatis, certe melior 
rei publicae data sit : aliquid temporis tui sume etiam tibi . . . 
Tu quidem orbis terrarum rationes administras tarn abstinenter 
quam alienas, tam diligenter quam tuas, tarn religiose quam 
publicas. In officio amorem consequeris in quo odium vitare 
difficile est. Sed tamen, mihi crede, satius est vitae suae 
rationem quam frumenti publici nosse.' 

Cap. 19. ' Nunc dum calet sanguis vigentibus ad meliora eundum 
est. Expectat te in hoc genere vitae multum bonarum artium, 
amor virtutum atque usus, cupiditatum oblivio, vivendi ac 
moriendi scientia, alta 3 rerum quies. Omnium quidem oc- 
cupatorum conditio misera est, eorum tamen miserrima, qui 

1 delectant, Seneca. 

2 Haase's edition reads thus : ' Nunquam deerunt vel felices vel miserae 
sollicitudinis causae ; per occupationes vita trudetur: otium nunquam agetur, 
semper optabitur.' 

3 aliarum, D. et O. 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS TERTIA. 333 

ne suis quidem laborant occupationibus, ad alienum dormiunt 
somnum, ad alienum ambulant gradum ... Hi si volent 
scire quam brevis ipsorum vita sit, cogitent ex quota parte 
sua sit.' 

' Lex a quinquagesimo anno militem non legit, a sexagesimo Cap. 20. 
senatorem non citat. Difficilius homines a se otium impetrant 
quam a lege.' 



CAPITULUM XVII. 

Et in solatium l mortis propriae et suorum eleganter dicit Extracts 
' Quis tarn superbae quam impotentis arrogantiae est, ut in s n ca ' s 
hac naturae necessitate omnia ad eundem finem revocantis dialogue 
se unum ac suos seponi velit, ruinaeque etiam ipsi mundo bium 
imminent! aliquam domum subtrahat 2 ? Maximum igitur Ca P- l - 
solatium est cogitare id sibi accidisse quod omnes ante se passi 
sunt omnesque passuri. Et ideo mihi videtur rerum natura 
quod gravissimum fecerat commune fecisse ut crudelitatem 
fati consolaretur aequalitas.' 

* Diutius accusare fata possumus, mutare non possumus . . . Cap.4,6, 9. 
Quid autem tarn humile ac muliebre est quam consumendum 
se dolori committere ?' Et quia magnus homo fuit cui 
loquitur, ideo dicit ' multa tibi non licent quae humilibus et 
in angulo jacentibus licerent. Magna servitus est magna 
fortuna.' ' Mihi crede. beatior est is cui fortuna supervacua 
est, quam is cui parata est. Omnia ista bona quae nos 
speciosissima 3 sed fallaci voluptate delectant, pecunia, dignitas, 
potentia aliaque complura, ad quae caeca cupiditas generis 
humani obstupescit, cum labore possidentur cum invidia 
conspiciuntur, eosdemque ipsos quos exornant, premunt. 
Plus minantur quam prosunt. Lubrica et incerta sunt. Nun- 
quam bene tenentur, nam, ut nihil de tempore futuro timeatur, 
ipsa tamen magnae 4 felicitatis tutela solicita est. Si velis 
credere altius veritatem intuentibus, omnis vita supplicium 
est : in hoc profundum inquietumque project! mare, alternis 

1 Here follow extracts from the dialogue Ad Polybiitm, regarded by the first 
editors of Seneca as part of the dialogue De Brevitate. 

2 subruat, MSS. 3 speciosa, Sen. * magnitudine, O. 



334 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

aestibus reciprocum, et modo adlevans nos subitis incrementis, 
modo majoribus damnis deferens assidueque jactans, nunquam 
stabili consistimus loco. Pendemus et fluctuamur et alter in 
alterum inlidimur, et aliquando naufragium facimus, semper 
timemus. In hoc tam procelloso et in omnes tempestates 
exposito mari navigantibus nullus portus nisi mortis est . . . 
Est, mihi crede magna felicitas in ipsa felicitate moriendi. 
Nihil in totum diem quidem certum est. Quis in tam 1 obscura 
et involuta veritate divinat utrumne morienti 2 mors inviderit 
an consuluerit ? ' 

Ad Poly- ' Iniquus est qui muneris sui arbitrium danti non relinquit ; 

cap^'o, ii. avidus qui non lucri loco habet quod accepit, sed damni quod 
reddidit. Ingratus est qui injuriam vocat finem voluptatis. 
stultus qui nullum fructum esse putat bonorum nisi prae- 
sentium. . . . Si quis pecuniam creditam solvisse se moleste 
ferat, earn praesertim cujus usum gratuitum acceperit, nonne 
injustus vir habeatur? Dedit natura vitam, quae, suo jure 
usa, turn earn aufert 3 . Nee ilia in culpa est cujus nota erat 
conditio, sed mortalis animi spes avida, quae subinde quid 
rerum natura sit, obliviscitur, nee unquam sortis suae meminit 
nisi cum admonetur.' ' Quanto ille justior qui nuntiata filii 
morte dignam magno viro vocem 4 emisit ; "Ego cum genui turn 
moriturum scivi." . . . Gaudeamus eo quod dabitur, redda- 
musque id cum reposcemur . . . Utrumne stultius sit nescio 
mortalitatis legem ignorare an impudentius recusare.' 

Cap. 15,16. ( Divus Augustus amisit Octaviam sororem carissimam . . . 
generos, liberos, nepotes ; ac nemo magis ex omnibus mor- 
talibus hominem esse se, dum inter homines erat, sensit ; 
tamen tot tantosque luctus cepit rerum omnium capacissimum 
ejus pectus, victorque divus Augustus, non gentium tantum- 
modo externarum, sed etiam dolorum fuit.' ' Sed ut omnia 
alia exempla praeteream . , . bis me fraterno luctu adgressa 
fortuna est, bis intellextt laedi me posse, vine! non posse . . . 
sic tamen affectum meum rexi ut nee relinquerem quidquam 

1 vitam, for, in tam, O. et D. In the same sentence morienti is substituted for 
fratri tuo of original. 

2 Substituted for fratri tuo of Seneca. 3 Condensed from original. 
4 The MSS. have, magnam viri fortis vocem. 



MORA US PHILOSOPHIA: PARS TERTIA. 335 

quod exigi deberet a bono fratre, nee facerem quod reprehendi 
posset in principe.' 'Nam non sentire mala sua non est Cap. 17. 
hominis, et non ferre non est viri.' 



CAPITULUM XVIII. 

Post haec accedendum est ad sententias Senecae de vita The 
beata et de tranquillitate animi. Nam quae in illis libris t -^ ( from 
scribuntur animum contra adversa roborant, confirmant, et de- Seneca's 

.. TJ . . .. dialogue 

ducunt in negligentiam prosperorum. Pnnceps igitur mora- rj e vita 
Hum dogmatum Seneca inchoat librum de Vita Beata ad Beata - 
Gallionem in hunc modum : 

'Vivere, Gallio frater, omnes beate volunt, sed ad pervi- Cap. i. 
dendum quid sit quod beatam vitam efficiat, caligant . . . Ut 
eo quisque ab ea longius recedat quo ad illam concitatius 
fertur, si via lapsus est. quae ubi in contrarium ducit, ipsa 
velocitas majoris intervalli causa fit ... Quamdiu autem 
passim vagamur, non ducem secuti, sed fremitum et clamorem 
dissonum in diversa vocantium, conteretur vita inter errores 
brevis, etiamsi die noctuque bona mente laboremus ... 
quoniam quidem non eadem hie quae in caeteris peregrinatio- 
nibus conditio est. In illis enim comprehensus aliquis limes 
et interrogati incolae non patiuntur errare. At hie tristissima l 
quaeque via et celeberrima maxime decipit. Nihil ergo 
magis praestandum est quam ne pecorum ritu sequamur 
antecedentium gregem, pergentem non quo eundum est, sed 
quo itur. Atqui nulla res nos majoribus malis implicat quam 
quod ad rumorem componimur, optima rati ea quae magno 
assensu recepta sunt ' et caetera 2 sicut in prima parte hujus 
operis suo loco collocavi. ' Nocet enim applicari anteceden- 
tibus, et dum unusquisque mavult credere quam judicare, 
nunquam de vita judicatur . . . Sanabimur si modo separemur 
a coetu.' 

* Non est quod mihi illud discessionum more respondeas ; De Vita 
' Haec [pars] major esse videtur" : ideo enim pejor est. Non 
tarn bene cum rebus humanis agitur [ut] meliora pluribus 

1 certissima, O. * See vol. i. p. 5. 



336 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

placeant ' ; et caetera prout superius . . . * Quaeramus quid 
optimum factu l sit, non quid usitatissimum, et quid nos in 
possessione felicitatis constituat, non quid vulgo, veritatis 
pessimo interpreti, probatum sit ... Habeo melius et certius 
lumen quo a falsis vera dijudicem ; animi bonum animus 
inveniat. Hie si unquam respirare illic et recedere in se 
vacaverit, o quam sibi ipse verum tortus a se fatebitur ac 
dicet, Quicquid feci adhuc, infectum esse mallem . . . Mihi 
ipsi nondum amicus sum . . . Ista quae spectantur, ad quae 
consistitur, quae alter alteri stupens monstrat, foris nitent, 
introrsus misera sunt. 

De Vita ' Quaeramus aliquid non in speciem bonum, sed solidum et 
cards' aequale et a secretiore parte formosius . . . nee longe positum 
[est] ; invenietur. Scire tantum opus est quo manum 
porrigas ; mine velut in tenebris vicina transimus . . . Sed ne 
te per circuitus traham . . . rerum naturae assentior. Ab ilia 
non deerrare et ad illius legem exemplumque formari 
sapientia est. Beata est ergo vita conveniens naturae suae ; 
quae non aliter contingere potest, quam si primum sana mens 
est et in perpetua possessione sanitatis suae, deinde fortis ac 
vehemens, tune pulcherrima et patiens 2 apta temporibus, 
corporis sui pertinentiumque ad id curiosa non anxie ; turn 
aliarum rerum quae vitam instruunt diligens sine admiratione 
cujusquam, usura fortunae muneribus, non servitura. 
Intelligis, etiamsi non adjiciam, sequi perpetuam tranquilli- 
tatem, libertatem, depulsis iis quae aut irritant nos aut 
territant. Nam pro voluptatibus et pro illis quae parva ac 
fragilia sunt . . . ingens gaudium subit. inconcussum et 
aequale, turn pax et concordia animi et magnitude cum 
mansuetudine/ 

Cap. 4. ' Potest aliter quoque defmiri bonum nostrum eadem 

sententia, non iisdem verbis . . . Summum bonum est animus 
fortuita despiciens, virtute laetus ; aut, invicta vis animi, perita 
rerum, placida in actu cum humanitate multa et conversan- 
tium cura. Libet et ita finire, ut beatum dicamus hominem 

1 factum, O. In the same sentence, after felicitatis Bacon omits the word 
aeternae. 

' 2 'pulcherrima compatiens apta temporibus corpori suo pertinentibus,' MSS. 



MORALIS PH1LOSOPHIA: PARS TERTIA. 337 

cui nullum bonum malumque sit nisi bonus malusque animus : 
honesti cultor, virtute contentus quern nee extollant fortuita 
nee frangant, qui nullum majus bonum l eo quod sibi ipse dare 
potest noverit, cui vera voluptas erit voluptatum contemptio. 
. . . Quid enim prohibet nos beatam vitam dicere liberum 
animum et erectum et interritum ac stabilem, extra metum 
extra cupiditatem positum, [cui] unum bonum sit honestas, 
unum malum turpitudo, caetera vilis turba rerum, nee detra- 
hens quicquam beatae vitae nee adjiciens, sine auctu ac 
detrimento summi boni veniens ac recedens. Hoc ita funda- 
mentum necesse est velit nolit sequatur hilaritas continua et 
laetitia alta . . . ut quae suis gaudeat nee majora domesticis 
cupiat . . . Hanc non alia res tribuit quam fortunae negligentia ; 
turn orietur . . . quies mentis in tuto collocata, et sublimitas, 
expulsisque terroribus ex cognitione veri gaudium grande 
et immotum, comitasque et diffusio animi, quibus delectabitur 
non ut bonis sed ut ex bono suo ortis.' 

* Beata ergo vita est in recto certoque judicio stabilita et Cap. 5. 
immutabilis. Tune enim pura mens est et soluta omnibus 
malis, cum non tantum lacerationes sed etiam vellicationes 
effugerit, statura semper ubi consistit, ac sedem suam etiam 
irata et infestante fortuna vindicatura.' 

Et quod voluptas carnalis non sit summum bonum ostendit, 
dicens ' Voluptas ad vitam turpissimam venit, [at] virtus Cap. 7. 
malam vitam non admittit . . . [infelices ob ipsam voluptatem 
sunt] quod non eveniret si virtuti se voluptas immiscuisset, 
quia virtus saepe caret ea, nunquam indiget. Quid dissimilia, 
immo diversa, componitis? Altum quiddam est virtus, ex- 
celsum, regale, invictum, infatigabile ; voluptas humile, servile, 
imbecillum, caducum, cujus statio ac domicilium fornices et 
popinae sunt. Virtutem in templo convenies, in foro, in curia 
. . . callosas habentem manus ; voluptatem latitantem saepius 
ac tenebras captantem circa balnea ac sudatoria . . . mero et 
unguento madentem.' Item, * Summum bonum immortale 
est ... nee satietatem habet nee poenitentiam. Nunquam 
recta mens vertitur, nee sibi odio est ... At voluptas cum 

1 cui nullum magis bonum MSS. In the same sentence, non erit is the 
reading of the MSS. for noverit. 

VOL. II. Z 



338 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

maxima delectat extinguitur. Non multum loci 1 habet, itaque 
cito implet, et taedio est, et post primum impetum marcet ; nee 
id unquam certum est cujus in motu natura est. Ita ne potest 
quidem ulla ejus esse substantia, quod venit transitve celerrime 
in ipso usu sui periturum. Eo enim pervenit ubi desinat, et 
dum incipit 2 spectat ad finem.' 
De Vita Item, * quid quod tarn bonis quam malis voluptas inest ? nee 
minus turpes dedecus suum quam honestos egregia delectant. 
Ideoque praeceperunt veteres optimam sequi vitam. non 
jucundissimam, ut rectae ac bonae voluntatis non dux sed 
comes sit voluptas. Natura enim duce utendum est : hanc 
ratio observat, hanc consulit. Idem est ergo beate vivere, et 
secundum naturam. Hoc quid sit jam aperiam. Si corporis 
dotes et apta naturae conservabimus diligenter et impavide, 
tanquam in diem data et fugacia, si non subierimus eorum 
servitutem nee nos aliena possederint si corpori [grata et] 
adventicia eo nobis loco fuerint, quo sunt in castris auxilia et 
armaturae [leves] ; serviant ista, non imperent ; ita demum 
utilia sunt menti. Incorruptus vir sit externis et insuperabilis 
miratorque tantum sui. fidens animo atque in utrumque paratus 
artifex vitae. Fiducia ejus non sine scientia sit, scientia non 
sine constantia : maneant illi semel placita. nee ulla in decretis 
ejus litura sit. Intelligitur, etiam si non adjecero, compositum 
ordinatumque fore talem virum, et in iis quae aget cum 
comitate magnificum . . . in se revertatur 3 . Nam mundus 
quoque cuncta complectens, rectorque universi Deus in ex- 
teriora quidem tendit, sed tamen in totum undique in se redit. 
Idem nostra mens faciat ; cum secuta 4 sensus suos per illos 
se ad externa porrexerit, et illorum et sui potens sit. Hoc 
modo una efficietur vis ac potestas concors sibi, et ratio 
ilia certa nascetur, non dissidens nee haesitans in opinionibus, 
. . . quae cum se disposuit et partibus suis consensit, et ut ita 
dicam concinuit, summum bonum tetigit. Nihil enim pravi 
nihil lubrici superest, nihil in quo arietet aut labet. Omnia 
faciet ex imperio suo nihilque inopinatum accidet, sed 

1 laeti for loci, MSS. 2 decipit, O. 

3 revertatur. This sentence is very imperfectly transcribed in D. and O. 

* consecuta, for, cum secuta, O. et D. 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS TERTIA. 339 

quicquid agetur, in bonum exibit facile et parate et sine 
tergiversatione agentis. Nam pigritia et haesitatio pugnam et 
inconstantiam ostendit. Quare audaciter [licet] profitearis 
summum bonum esse animi concordiam l . Virtutes enim ibi 
esse debebunt ubi consensus atque unitas erit: dissident vitia. 

' Sed tu, inquit, non ob aliud virtutem colis quam quia Cap. 9. 
aliquam ex ilia quaeris voluptatem . . . Non, si voluptatem 
praestatura virtus est, ideo propter hanc petitur . . . sed labor 
ejus, quamvis aliud petat, hoc quoque assequetur. Sicut in 
arvo quod proscissum est segeti, aliqui flores internascuntur, 
non tamen huic herbulae, quamvis delectet oculos, tantum 
open's insumptum est. Aliud fuit serenti propositum, hoc 
supervenit. Sic et voluptas non est nierces nee causa vir- 
tutis, sed accessio . . . Summum bonum in ipso judicio est et 
habitu optimae mentis, quae cum suum implevit, et finibus se 
suis cinxit, consummatum est summum bonum nee quicquam 
amplius desiderat. Nihil enim extra totum est, nee magis 
quam ultra finem. Itaque erras cum interrogas quid sit illud 
propter quod virtutem petam ; quaeris enim aliquid supra 
summum. Interrogas, quid petam ex virtute ? ipsam. Nihil 
enim habet melius, ipsa prctium sui . . . Cum enim dicam 
summum bonum est infragilis animi rigor et providentia et 
subtilitas et sanitas et libertas et concordia et decor. Quid 
mihi voluptatem nominas? hominis bonum [quaero]. 1 

Et quia cavillator statim diceret quod non loquitur de Cap. 10. 
voluptate carnali sed spirituali et mentali, ideo inducit 
verbum cavillantis excludentis carnalem voluptatem, ut aliam 
virtuti det ; propter quod sic ait ergo cavillator, ' Quaero 2 non 
ventris qui pecudibus ac beluis laxior est. Dissimulas, inquit, 
quod a me dicatur. Ego enim nego quenquam posse jucunde 
vivere nisi simul et honeste vivit ; quod non potest mutis 
contingere animalibus, nee bonum suum cibo meticntibus. 
Clare, inquit, et palam tester hanc vitam, quam ego jucundam 
voco, non sine adjecta virtute contingere.' Sed Seneca obviat, 
dicens quod voluptas non solum est in gula et luxuria, sed in 
aliis vitiis spiritualibus, quia homines ita gaudent in aliis 

1 constantiam, O. 

3 In Seneca the passage runs, ' Hominis bonum quaero, non ventris,' etc. 

Z 2 



340 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

sicut in istis. Et ideo non potest virtus esse propter volup- 
tatem animi, cum concomitetur peccata, quamvis virtutem 
comitetur, quia res communis est virtuti et vitio, eo quod 
homines gaudent et jocundantur in malo sicut in bono. Et 
hoc est quod infert ; ' Quis ignorat plenissimos esse volupta- 
tibus stultissimos quosque ? et nequitiam abundare jucundis 
animumque ipsum genera voluptatis prava et multa suggerere ? 
in primis insolentiam et nimiam aestimationem sui tutno- 
remque elatum super caeteros et amorem rerum suarum 
caecum et improvidum . . . Quia tune diceretur ei quod 
saltern homo bonus jocundatur et gaudet et ideo voluptatem 
habet animi, dicit quod ' virtus voluptates aestimat antequam 
admittat, neque si probavit l magni pendit, utique enim 
admittit, nee turn usu earum sed temperantia laeta est.' Et 
ait cavillatori, ' Tu voluptatem complecteris, ego compesco. 
Tu voluptate frueris, ego utor. Tu illam summum bonum 
putas, ego nee bonum. Tu omnia voluptatis causa facis, ego 
nihil.' 

De Vita ' Non voco autem sapientem, supra quern quicquam est, 
12 ne dum voluptas. Ab hac enim occupatus quomodo resistet 
labori periculo et egestati . . . quomodo conspectum mortis, 
quomodo doloris feret? Quomodo mundi fragores et tantum 
acerrimorum hostium a molli adversario victus?' Et quia 
cavillator adhuc instaret, ideo infert oppositionem ejus ' Non 
vides quam multa sit suasura voluptas ? " Nihil," inquit,"poterit 
turpiter suadere, quia adjuncta virtuti est." ' Sed removet hoc 
dicens, ' Non vides iterum quale sit summum bonum, cui 
custode opus est, ut bonum sit ? virtus autem quomodo volup- 
tatem reget quam sequitur, cum sequi parentis sit, regere 
imperantis ? a tergo ponis quod imperat ? egregium autem 
habet virtus apud vos officium, voluptates,' scilicet, ' praegustare, 
. . . et quod plerisque contingit hilarem insaniam irisanire ac 
per risum furere. At contra sapientium remissae voluptates 
et modestae ac paene languidae sunt, compressaeque et vix 
notabiles, ut quae neque accersitae veniant nee, quamvis per 
se accesserint, in honore sint, neque ullo gaudio percipientium 
exceptae. Miscent enim illas et interponunt vitae ut ludum 

1 et quas si probavit, MSS. 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS TERTIA. 341 

jocumque inter seria. Desinant ergo inconvenientia jungere 
et virtuti voluptatem implicare per quod vitium pessimis 
quibusque adulantur. Ille effusus in voluptates, ructabundus l 
semper atque ebrius, quia scit se cum voluptate vivere, credit 
et cum virtute. Audit enim voluptatem separari a virtute non 
posse ; deinde vitiis suis sapientiam inscribit. et abscondenda 
profitetur. Itaque . . . vitiis dediti . . . quaerunt libidinibus 
suis patrocinium aliquod ac velamentum ; et quod unum 
habebant in malis bonum perdunt, peccandi verecundiam ' . . . 

1 Parum est luxuriae quod naturae satis est . . . Quisquis Cap. 13. 
ad virtutem accessit dedit generosae indolis speciem. Qui 
voluptatem sequitur [videtur] enervis 2 fractus degenerans, vir 
perventurus in turpia, nisi aliquis distinxerit ei voluptates, ut 
sciat quae ex eis intra naturale desiderium desistant, quae 
praeceps ferantur infinitaeque sint et quo magis implentur 3 eo 
magis inexplebiles . . . Non est bonum quod magnitudine 
laborat sua.' 

' Et si placet 4 ista junctura virtutis et voluptatis, virtus 
antecedat, comitetur voluptas, et circa corpora ut umbra Cap. 14, 15. 
versetur . . . habebimus voluptatem, sed domini ejus et tem- 
peratores erimus. Aliquid nos exorabit, nihil coget. At ei 
qui voluptati tradiderunt principatum utraque caruere ; vir- 
tutem amittunt, et non ipsi voluptatem sed ipsos voluptas 
habet, cujus aut inopia torquentur aut copia strangulantur ; 
miseri si deseruntur ab ilia, miseriores si obruuntur . . . Quae 
quo plures majoresque sunt eo ille minor [et] plurium servus 
est quern felicem vulgus appellat . . . Qui sectatur voluptatem 
primam libertatem negligit, ac pro ventre dependit : non 
voluptatem sibi emit, sed se voluptatibus vendit. Quid tamen, 
inquit, prohibet in unum virtutem [et] voluptatem confundi, 
et ita effici summum bonum, ut idem honestum et jucundum 
sit? Quia pars honesti non potest esse nisi honestum. Nee 
summum bonum habet in se sinceritatem suam, si aliquid in se 
viderit dissimile meliori. . . . Qui vero virtutis voluptatisque 

1 raptabundus, MS. a inermis, D. 

8 ferantur, pro implentur, D. 

4 Here is another break in both MSS., like that before mentioned, in which 
the transcriber of D. blindly copies the error of O. 



342 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

societatem facit . . . fragilitate alterius boni quicquid in altero 
vigoris est hebetat, libertatem illam 1 qua nihil pretiosius novit 
invictam sub jugum mittit. Nam quae maxima servitus est, 
incipit ei opus esse fortuna . . . Non ergo das virtuti funda- 
mentum grave [et] immobile sed jubes illarn in loco volubili 
stare. Quid enim tam volubile quam fortuitorum expectatio, 
et corporum rerumque corpus afficientium varietas? Quo- 
modo potest hie Deo parere et quicquid evenit bono [animo] 
excipere . . . casuum suorum benignus interpres, si ad volup- 
tatum dolorumque punctiunculas concutitur ? Sed ne patriae 
quidem bonus tutor ac.vindex est, nee amicorum propugnator, 
si ad voluptates vergit. Illo ergo summum bonum ascendat, 
unde nulla vi detrahitur quo neque dolori neque timori neque 
spei sit aditus, nee ulli rei quae deterius summi boni jus faciat. 
Ascendere autem illo sola virtus potest ; illius gradu clivus 
iste frangendus est. Ilia fortiter stabit et quicquid evenerit 
feret, non patiens tantum sed etiam volens, omniumque tem- 
porum difficultatem sciat esse legem naturae. Et ut bonus 
miles fert vulnera, enumerabit cicatrices et transverberatus 
telis moriens amabit eum pro quo cadit imperatorem. Habe- 
bit 2 illud in animo vetus preceptum, Deum sequere. Quisquis 
autem queritur et plorat et gemit, imperata facere vi cogitur, et 
invitus rapitur ad jussa nihilo minus. Quae autem dementia 
est potius trahi quam sequi ! tam ignorantia conditionis est 
suae quam stultitia dolere . . . admirari et indigne ferre ea 
quae tam bonis accidunt quam malis. [Quicquid ex universi 
constitutione patiendum est, magno suscipiatur] animo. Ad 
hoc sacramentum adacti sumus ferre mortalia nee perturbari 
iis quae vitare non est nostrae potestatis . . . Deo parere 
libertas est. 
De Vita ' Ergo in virtute posita est [vera] felicitas. Quid haec virtus 

Beata, ^{ suadebit ? ne quid aut bonum aut malum existimes quod 
cap. 16. 

nec virtute nee mahtia continget. Deinde ut sis immobilis et 

contra malum ex bono, ut qua fas est Deum effingas. Quid 
tibi pro hac expeditione promittit ? ingentia et aequa divinis ; 
nihil cogeris, nullo indigebis, liber eris, tutus, indemnis. Nihil 

1 Seneca has, ' libertatem illam ita demum, si nihil se pretiosius novit, invictam.' 
* habebat aliquando D. et O. 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS TERTIA. 343 

frustra temptabis, nihil prohibeberis, omnia tibi ex sententia 
cedent. Nihil adversum accidet, nihil contra opinionem . . . 
Quid ergo? Virtus ad beate vivendum sufficit. Quidni 
sufficiat? immo superfluit. Quid enim deesse potest extra 
desiderium homini l posito ? Quid extrinsecus opus est ei qui 
omnia [sua] in se collegit ? ' 

Sed quia nulli aut paucissimi sunt tales, et objici possent Seneca's 
Senecae aliquae imperfectiones suae, ut non ad limam omnia a^jJJ" 
quae virtus exposcit perfecerit, doctor virtutis ideo hujus- charges of 
modi ei facta oppositione respondet. latency. 

'Nunc hoc respondeo tibi ; non sum sapiens et, ut malivo- Cap. 17. 
lentiam tuam pascam, nee ero. Exige itaque a me ut non 
optimis par sim, sed ut malis melior : hoc mihi satis est cotidie 
aliquid ex vitiis meis demere et errores meos objurgare . . . 
Delenimenta magis quam remedia podagrae meae compono, 
contentus si rarius accedit et si minus verminatur : vestris 
quidem pedibus comparatus debilis cursor sum.' 

' Aliter, inquis, loqueris, aliter vivis. Hoc . . . Platoni Cap. is. 
objectum est . . . hoc Zenoni. Omnes isti dicebant non 
quemadmodum ipsi viverent 2 , sed quemadmodum esset ipsis 
vivendum. De virtute, non de me, loquor, et cum vitiis con- 
vicium facio . . . Nee malignitas me ista multo veneno tincta 
deterrebit ab optimis. Ne virus quidem istud quo alios 
spargitis quo vos necatis me impediet [quo minus perseverem] 
laudare vitam, non quam ago, sed quam agendam scio : quo- 
minus virtutem adorem, et ex intervallo ingenti reptabundus 
sequar.' 

' Multum praestant philosophi quod loquuntur honesta . . . Cap. 20. 
Nam si quidem et paria dictis agerent, quid illis beatius ? 
Interim non est quod contemnas bona verba et bonis 
cogitationibus plena praecordia. Studiorum salutarium 
etiam citra effectum laudanda tractatio est. Quid mirum si 
non escendunt in altum ardua adgressi ? sed vires 3 suscipe. 
etiam si decidunt, magna conantis. Generosa res est alta 
tentare et mente majora concipere quam quae etiam ingenti 

1 hominum, D. ; homini, O. a vixerunt D. et O. 

- Si vir es suspice, is the reading in Haase's ed. of Seneca. 



344 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

animo . . . effici possunt. Qui sibi hoc praeposuit ; Ego 
mortem eodem vultu cum quo audiam videbo ; ego laboribus 
quanticumque illi erunt, parebo animo fulciens corpus : ego 
divitias et praesentes et absentee aeque contemnam, nee, si 
alicubi jacebunt, tristior, nee si circa me fulgebunt, animosior : 
ego fortunam nee venientem sentiam nee recedentem : ego 
terras omnes tanquam meas videbo, meas tanquam omnium : 
ego sic vivam quasi sciam aliis me natum . . . unum me dona- 
vit omnibus uni mihi omnes ; quicquid habebo nee sordide 
custodiam nee prodige spargam ; nihil magis possidere me 
credam quam bene donata, non numero nee pondere beneficia 
nee ulla nisi accipientis aestimationeperpendam ; nunquam id 
mihi multum erit quod dignus accipiet : nihil opinionis causa, 
omnia conscientiae l faciam : populo spectante fieri credam 
quicquid me conscio faciam ; edendi mihi erit bibendique finis 
desideria naturae restinguere, non implere alvum et exinanire ; 
ero amicis jucundus, inimicis mitis et facilis ; exorabor ante- 
quam roger, honestis precibus occurram ; patriam meam esse 
mundum sciam et praesidem Deum 2 ; hunc supra me circaque 
me stare factorum dictorumque censorem ; quandoque aut 
natura spiritum repetet aut ratio dimittet, testatus exibo 
bonam me conscientiam amasse, bona studia, nullius per me 
libertatem deminutam . . . qui haec facere proponet, volet, 
temptabit, ad deos iter faciet : nae ille, etiamsi non tenuerit, 
" magnis [tamen] excidit ausis." Vos quidem, qui virtutem 
cultoremque ejus odistis, nihil novi facitis. Nam et solem 
lumina aegra formidant et . . . nocturna animalia ... ad pri- 
mum ejus ortum stupent, et latibula sua passim petunt . . . 
gemite, infelicem linguam bonorum exercete convicio . . . 
citius frangetis dentes quam imprimetis.' 

De Vita * Quare ille philosophiae studiosus est, et tamen dives vitam 
a ^ * ( l uare P es contemnendas dicit et habet ? vitam con- 
temnendam putat, et tamen vivit ? valetudinem contem- 
nendam putat, et tamen illam diligentissime tuetur? . . . et 
exilium vanum nomen putat et ait : quid est mali mutare 
regiones ; et tamen . . . senescit in patria ? ' 

Et solvit hanc quaestionem,ostendens quomodo bonus [est] 

1 causa scientiae, D. 2 praesides deos (Seneca). 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS TERTIA. 345 

sapiens qui vult habere divitias, et non vult esse pauper : 
qualiter ad eas se debet habere, ponens differentiam inter 
usum sapientis et stultorum. Nam stulti hujus mundi divitiis 
abutuntur. Sapiens vero sicut mains necessaria vitae requirit : 
et sic ex abimdantia propter utilitates mundi vult habere 
necessaria sibi et aliis ut indigentibus subveniat, et negotia 
reipublicae tractet. Et ita cum propter honestum finem et 
utilem divitias possideat, non amittet virtutem, quam malus 
perdet propter abusum divitiarum. Dicit ergo ' ista debere 
contemni a sapiente non ne habeat, sed ne sollicitus habeat. 
Non abigit ilia a se, sed abeuntia securus prosequitur. Divitias 
quidem ubi tutius fortuna deponet quam ibi, unde sine querela 
reddentis receptura est ? . . . Non amat sapiens divitias sed 
mavult. Non in animum illas sed in domum recipit . . .' 

Et stulto loquitur { Mini si [divitiae] effluxerint, nihil Cap. 22. 
auferent nisi semet ipsas ; tu stupebis, et videberis tibi sine te 
relictus, si illae a te recesserint. Apud me divitiae aliquem 
locum habent, apud te summum . . . Divitiae meae sunt : tu 
divitiarum es.' 

' Habebit philosophus amplas opes, sed nulli detractas nee Cap. 23. 
alieno sanguine cruentas, sine cujusquam injuria partas, sine 
sordidis quaestibus, quarum tarn honestus sit exitus quam 
introitus, quibus nemo ingemiscat nisi malignus . . . Ille patri- 
monio suo per honesta quaesito nee gloriabitur nee erubescet. 
Habebit . . . quo glorietur si aperta domo et admissa in res 
suas civitate poterit dicere ; quod quisque agnoverit tollat. 
O magnum virum, optime divitem ! . . . Veniant [divitiae], hos- 
pitentur. Nee jactabit illas nee abscondet ; alterum, infruniti 
animi l est, alterum timidi et pusilli . . . Habebit opes sed 
tanquam leves et avolaturas : nee alii nee sibi graves esse 
patietur . . . Donabit bonis . . . aut eis quos facere poterit 
bonos. Donabit cum summo consilio dignissimos eligens . . . 
Donabit ex recta et probabili causa. [Nam] inter turpes 
jacturas malum munus est : habebit sinum facilem, non per- 
foratum, ex quo multa exeant et nihil excidat.' 

* Et hoc primum attendite ; aliud est studiosus sapientiae, Cap. 24. 
aliud jam adeptus sapientiam. Ille tibi dicet, Optime loquor, 

1 aurum, D. et O. 



346 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

sed adhuc inter mala volutor plurima. Non est quod me ad 
formulam meam exigas . . . Facio me et formo et ad exemplar 
ingens attollo. Si processero quantum proposui, exige ut 
dictis facta respondeant.' Sed secundus, ' assecutus . . . 
humani boni summa aliter tecum aget, et dicet stulto ; 
Primum non est quod tibi permittas de melioribus ferre 
sententiam ; mini jam, quod argumentum est recti, contingit 
malis displicere. . . Divitias nego bonum esse : nam si essent, 
bonos facerent. Nunc quoniam apud malos deprehenduntur, 
bona dici non possunt ; hoc illis nomen nego . . .' 

C'ap. 25. ' Pone in opulentissima me domo ; pone aurum etargentum 
. . . non suspiciam me ob ista, quae, etiamsi apud me, extra 
me tamen sunt . . . Inter egentes abige : non tamen ideo me 
despiciam, quod in illorum numero consedero qui manus ad 
stipem porrigunt. Quid enim ad rem an frustum panis desit 
cui non deest mori posse? . . . Nihilo me feliciorem credam 
quod mihi molle erit amiculum, quod purpura convivis meis 
substernetur . . . Nihilo miserius ero, si lassa cervix mea in 
manipulo foeni adquiescet . . . Nulla hora sine aliqua querela 
est ; non ideo me dicam inter miserrima miserum . . . Provisum 
est enim a me ne quis mihi ater dies esset . . . Ergo non ego 
aliter, inquit sapiens, vivo quam loquor. Sed vos aliter 
auditis. Sonus tantummodo verborum ad aures vestras per- 
venit : quid significet non quaeritis. 

Cap. 26. ' Quid ergo inter me stultum et te sapientem interest, si 
uterque habere volumus divitias ? Plurimum. Divitiae enim 
apud sapientem virum in servitute sunt, apud stultum in 
imperio. Sapiens divitiis nihil permittit, vobis divitiae omnia. 
Vos tanquam aliquis vobis aeternam possessionem earum 
promiserit, assuescitis illis et cohaeretis ; sapiens tune maxime 
paupertatem meditatur cum in mediis divitiis constitit . . . 
Marcetis in vestris rebus nee cogitatis quot casus undique 
immineant, jam jamque pretiosa spolia laturi. Sapienti quis- 
quis abstulerit divitias omnia illi sua relinquet. Vivit enim 
praesentibus laetus, futuris securus. Nihil magis Socrates ille 
. . . persuasit mihi quam ne ad opiniones vestras actus vitae 
meae flecterem. Solita conferte undique verba : non con- 
viciari vos putabo, sed vagire velut infantes miserrimos ' scio 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS TERTIA. 347 

. . . 'Vestras hallucinationes l fero quemadmodum Jupiter 
optimus maximus ineptias poetarutn, quorum alius illi alas 
imposuit, alius cornua, alius adulterum ilium induxit . . .' 

' Ecce Socrates ex illo carcere quern intrando purgavit omni- D e Vita 
que honestiorem curia reddidit, proclamat, Quis iste furor, Beata 

5 cap. 27, 28. 

quae ista mimica Deo homimque natura est infamare virtutes 
et malignis sermonibus sancta violare ? Si potestis bonos 
laudate ; si minus transite. Quod si vobis exercere tetram 
istam licentiam placet, alter in alterum incursitate. Nam 
cum in coelum insanitis, non dico sacrilegium facitis, sed 
operam perditis . . . Produci enim virtuti et temptari expedit, 
nee ulli magis intelligunt quanta sit, quam qui vires ejus 
lacessendo senserunt. Duritia silicis nullis magis quam 
ferientibus nota est. Praebeo me non aliter quam rupes 
aliqua in undoso mari destituta, quam fluctus non desinunt 
undique verberare, nee ideo aut loco earn movent aut per tot 
aetates crebro incursu suo consumunt. Adsilite, facite im- 
petum. Ferendo vos vincam. In ea quae firma et inex- 
superabilia sunt, quicquid incurrit malo suo vim suam exercet. 
Proinde quaerite aliquam mollem cedentemque materiam, in 
qua tela [vestra] figantur. Vobis autem vacat aliena scrutari 
mala et sententias ferre de quoquam ? quare hie philosophus 
laxius habitat, quare hie lautius coenat? papulas observatis 
alienas, obsiti plurimis ulceribus ? Hoc tale est quale si quis 
pulcherrimorum corporum naevos aut verrucas derideat, quern 
fera scabies depascitur. Objicite Platoni quod petierit pecu- 
niam, Aristoteli quod acceperit, Democrito quod neglexerit, 
Epicuro quod consumpserit. Mihi ipsi assem * objectate. 
O vos maxime felices cum primum vobis imitari vitia nostra 
contigerit ! Quin potius mala vestra circumspicite, quae vos 
ab omni parte confodiunt, alia grassantia extrinsecus, alia in 
visceribus ipsis ardentia ? . . . Quid porro ? non nunc quoque 
etiam si parum sentitis turbo quidam animos vestros rotat et 
involvit fugientes petentesque eadem.' 

1 ruminationes, pro hallucinationes, O. 

2 Seneca has, Alcibiadem et Phaedrum. 



348 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 



CAPITULUM XIX 1 . 

Rest. ' Nam inter caetera mala illud pessimum est quod vitia ipsa 

Seneca's mutamus . . . vexatque nos hoc quoque quod judicia nostra 
dialogue n on tantum prava sed etiam levia sunt. Fluctuamus. aliudque 

DeOtio, .. . 

Cap. i. ex alio comprehendimus, petita relmquimus, relicta repetimus. 
Alternae inter cupiditatem nostram et poenitentiam vices 
sunt. Pendemus enim toti ex alienis judiciis, et id optimum 
nobis videtur quod petitores laudatoresque multos habet, non 
id [quod] laudandum petendumque est. Nee viam bonam 
aut malam [per se] aestimamus, sed turbam vestigiorum in 
quibus nulla sunt redeuntium.' 

Cap. =;. * Homo ad immortalium cognitionem nimis mortalis [est].' 

Et quia studium sapientiae et virtutis adhuc reprehenditur 
a multis quia negotia publica deserit, ideo allegat contra otium 
sapientis : dicit ergo, * Natura utrumque me facere voluit, et 
agere et contemplation! vacare.' 

Cap. 6. ' Imperfectum ac languidum bonum est in otium sine actu 

projecta virtus, nunquam id quod didicit ostendens . . . Nee 
tantum quid faciendum sit cogitare debet, sed etiam aliquando 
manum exercere . . . Ad otium sapiens secedit, ut sciat ea se 
. . . acturum, per quae posteris prosit. Nos certe sumus qui 
dicimus et Zenonem et Chrysippum majora egisse quam si 
duxissent exercitus, gessissent honores, leges tulissent ; quas 
non uni civitati sed toti humano generi [tulerunt]. Quid est 
ergo, quare tale otium non conveniat bono viro per quod 
futura saecula ordinet, nee apud paucos concionetur sed apud 
omnes . . . quique sunt quique erunt 2 ? . . . invenerunt, quem- 
admodum plus quies illorum hominibus prodesset quam 
aliorum discursus et sudor. Ergo nihilominus hi multum 
egisse visi sunt, quamvis nihil publice agerent . . . Ad quam 

Cap. 8. rempublicam sapiens accessurus est ? ... Ad Atheniensium, in 
qua Socrates damnatur, Aristoteles, ne damnaretur, fugit ? 
in qua opprimit invidia [virtutes ?] . . . Ad Carthaginiensium 

1 The dialogue De Otio, in the older editions of Seneca, was attached to 
De Vita Beata. 

2 ' Qui sunt discursus siderum,' is the reading of the MSS. ; either an inter- 
polation, or a corruption of the text. 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS TERTIA. 349 

ergo rempublicam sapiens accedet in qua assidua seditio [est] 
et optimo cuique infesta libertas ... Si percensere singulas 
voluero, nullam inveniam quae sapientem aut quam sapiens 
pati possit.' 

CAPITULUM XX. 

Nunc in fine inferam aliqua^ ex libro Senecae ad Serenum Peace of 
de tranquillitate animi, quia haec comitatur vitam beatam ; et m ^ m ' 
certum est quod non potest in hac vita beatitudo possibilis Seneca's 
perfici sine animi tranquillitate. Nee vita verae beatitudinis 



futurae complebitur sine ilia, qua habita necesse est omnia quiiiitate 

, . f ... . . Animi. 

adversa toleran posse de facili. Sed quia nos non magis 
adulamus aliis quam nobis ipsis, et falsam animi laetitiam 
vitia nostra palliando metimur, ideo dicit porro egregie, 
' Familiariter domestica aspicimus, et semper judicio favor Cap. i. 
officit. Puto multos potuisse ad sapientiam pervenire nisi 
putassent se pervenisse, nisi quaedam in se dissimulassent, 
quaedam opertis oculis transiluissent. Non est enim quod 
magis aliena judices adulatione [nos] perire quam nostra. 
Quis sibi verum dicere ausus est? Quis non inter laudantium 
blandientiumque positus greges plurimum tamen sibi ipse 
adsentatus est ? ' 

' Quod desideras, Serene, magnum et summum est Deoque Cap. 2. 
vicinum, non concuti. Hanc stabilem animi sedem Graeci 
dvOvfjitav l vocant, de qua Democriti volumen egregium est ; 
ego tranquillitatem voco . . . Ergo quaerimus quomodo animus 
semper aequalis secundoque cursu eat, propitiusque sibi sit, 
et sua laetus aspiciat, et hoc gaudium non interrumpat, sed 
placido statu maneat nee attollens se unquam nee deprimens ; 
id tranquillitas erit.' Et primo tangit vitia mentis quae 
tollunt tranquillitatem, ut ea sciamus vitare, quatenus ad 
statum animi 2 redeamus. Dicit ergo : ' Sunt qui levitate 
vexantur ac taedio assiduaque mutatione propositi quibus 
semper placet quod reliquerunt . . . marcent et oscitantur. 
Adjice eos qui non aliter quam quibus difficilis somnus est, 

1 This word is hopelessly mis-spelt in D. and O, and is in Roman letters. 
a Some such word as hunc, or priorem seems missing. 



350 OPER1S MAJORIS PARS SEPT1MA. 

versant se et hoc atque illo modo componunt, donee quietem 
lassitudine inveniant : statum vitae suae formando subinde 
in eo novissime manent, in quo illos non mutandi odium 
sed senectus ad [novandum] pigra deprendit. Adjice [et] 
illos qui non inconstantiae vitio parum leves sunt sed iner- 
tiae, et vivunt non quomodo volunt sed quomodo coeperunt. 
Innumerabiles . . . proprietates sunt sed unus effectus vitii ; 
sibi displicere ; ' per quae tranquillitas abscedit. ' Hoc oritur 
ab intemperie animi et cupiditatibus timidis aut parum 
prosperis, ubi aut non audent quantum concupiscunt aut 
non consequuntur, et in spem toti prominent 1 , semper instabiles 
mobilesque sunt, quod necesse est accidere pendentibus ad 
vota sua . . . Illos poenitentia coepti tenet et incipiendi 
timor ; subrepitque ilia animi jactatio non invenientis exitum, 
quia nee imperare cupiditatibus suis nee obsequi possunt, 
et cunctatio vitae parum se explicantis, et inter destituta 
vota torpentis animi situs. Quae omnia graviora sunt, 
ubi odio infelicitatis operosae ad otium perfugerunt et ad 
secreta studia, quae pati non potest animus ad civilia erectus 
agendique cupidus et natura inquietus, parum scilicet in se 
solatiorum habens ; ideo detractis oblectationibus quas ipsae 
occupationes discurrentibus praebent, domum, solitudinem, 
parietes non fert ; invitus aspicit se sibi relictum. Hinc illud 
est tedium et displicentia sui, et nusquam residentis animi 
volutatio, et otii sui tristis atque aegra patientia . . . Inclusae 
cupiditates sine exitu se ipsae strangulant : inde moeror 
marcorque et mille fluctus mentis incertae, quam spes in- 
choatae habent [suspensatn] deploratarn, tristem. Inde ille 
affectus otium suum detestantium querentiumque nihil ipsos 
habere quod agant, et alienis increments inimicissima invidia. 
Alit enim livorem infelix inertia et omnes destrui cupiunt, 
quia se non potuerunt provehere . . . Natura enim humanus 
animus agilis est et pronus ad motus. Grata omnis illi 
excitandi se abstrahendique materia est, gratior pessimis qui- 
busque ingeniis quae occupationibus libenter deteruntur. Ut 
ulcera quaedam nocituras manus appetunt et tactu gaudent, 
et foedam corporis scabiem delectat quicquid exasperat : non 

1 permanent, D. et O. 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS TERTIA. 351 

aliter dixerim his mentibus in quas cupiditates velut mala 
ulcera eruperunt, voluptati esse laborem vexationemque. Sunt 
enim quaedam quae corpus quoque nostrum . . . delectent, ut 
versare se et mutare nondum fessum latus, et alio atque alio 
positu ventilari. . . . Proprium aegri est nihil diu pati et muta- 
tionibus ut remediis uti. . . . Infirmi sumus ad omne tolerandum, 
nee laboris patientes nee voluptatis, nee nostrae nee ullius rei 
diutius. Hoc quosdam egit ad mortem, quod proposita saepe 
mutando in eadem revolvebantur et non reliquerant novitati 
locum. Fastidio esse illis coepit vita et ipse mundus.' 

Deinde remedia infert contra haec vitia. Et primo tangit De Tran- 
super opinionem alienam dicens. ' Adversus hoc taedium quo 
auxilio putem utendum quaeris. Optimum erat, ut ait Atheno- 
dorus, actione rerum et rei publicae tractatione et officiis civi- 
libus se detinere. Nam ut quidam sole atque exercitatione et 
cura corporis diem ducunt, athletisque longe utilissimum est 
lacertos suos roburque, cui se uni dedicaverunt, majore temporis 
parte nutrire ita vobis animum ad rerum civilium certamen 
parantibus in opere esse longe pulcherrimum est. Nam cum 
utilem se efficere civibus mortalibusque propositum habeat. 
simul et exercetur et proficit qui in mediis se officiis posuit, 
communia privataque pro facultate administrans.' 

Hoc autem Senecae non placet, sed studium sapientiae. 
Dicit ergo ; ' Sed quia in hac tarn insana hominum ambitione, 
tot calumniatoribus in deterius recta torquentibus, parum tuta 
simplicitas est, et plus futurum semper est quod obstet quam 
quod succedat, a foro quidem et publico recedendum est : sed 
habet ubi se etiam in privato laxe explicet magnus animus. 
Nee ut leonum animaliumque impetus caveis coercetur sic 
hominum, quorum [maximae] in seducto actiones [sunt]. Ita 
tamen delituerit ut, ubicumque otium suum absconderit, pro- 
desse velit singulis [universisque] ingenio, voce, consilio. Nee 
enim is solus reipublicae prodest qui . . . tuetur reos et de 
pace belloque censet ; sed qui juventutem exhortatur, qui in 
tanta bonorum pracceptorum inopia virtutem instillat animis, 
qui ad pecuniam luxuriamque . . . ruentes . . . retrahit et si 
nihil aliud certe [moratur], in privato publicum negotium 
agit. An ille plus praestat, qui inter peregrinos et cives aut 



352 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

urbanus praetor adeuntibus [adsessoris] verba pronuntiat, 
quam qui quid sit justitia, quid pietas, quid patientia, quid 
fortitude, quid mortis contemptus, quid Dei intellectus, quantum 
adjutorium hominum sit bona conscientia? Ergo si tempus 
in studia conferas quod subduxeris officiis, non deserueris nee 
munus detrectaveris. Neque enim ille solus militat qui in 
acie stat et cornu [dextrum laevumque] defendit, sed qui 
portas tuetur, et statione minus periculosa non otiosa tamen 
fungitur, vigiliasque servat et armamentario praeest; quae 
ministeria, quamvis incruenta sint, [in] numerum stipendiorum 
veniunt. Si te ad studia revocaveris omne vitae fastidium 
effugeris, nee noctem fieri optabis taedio lucis, nee tibi gravis 
eris nee aliis supervacuus. Multos in amicitiam attrahes, 
adfluetque ad te optimus quisque. Nunquam enim quamvis 
obscura virtus latet sed emittit sui signa : quisquis dignus 
fuerit, vestigiis illam colliget. Nam si omnem conversationem 
tollimus et generi humano renuntiamus, vivimusque in nos 
tantum conversi, sequetur hanc solitudinem omni studio 
sapiente carentem inopia rerum agendarum. Incipiemus 
aedificia alia ponere, alia subvertere . . . et male dispensare 
tempus . . . qua re nihil turpius est. Saepe grandis natu senex 
nullum habet aliud argumentum quo se probet diu vixisse 
praeter aetatem.' 

De Tran- ' ... In domibus, in spectaculis, in conviviis bonum con- 
quilhtate, tubernalem, fidelem amicum, temperantem convivam agat. 
Officia civis amiserit ; hominis exerceat. Animos nostros 
non unius urbis moenibus clusimus, sed in totius orbis com- 
mercium emisimus patriamque nobis mundum professi sumus, 
ut liceret [latiorem] virtuti campum dare. . . . Nunquam 
inutilis est opera civis boni. Auditus est visusque ; vultu 
nutu . . . incessuque ipso prodest. Ut salutaria quae citra 
gustum tactumque odore proficiunt, ita virtus utilitatem etiam 
ex longinquo et latens fundit, sive spatiatur . . . sive pre- 
carios habet excessus . . . sive otiosa mutaque est et angusto 
circumsepta ... in quocunque habitu est, prosit. Quid ? tu 
parum utile putas exemplum bene quiescentis ? Longe itaque 
optimum [est] miscere otium rebus, quotiens actuosa vita 
impedimentis fortuitis aut civitatis conditione prohibetur. 



MORAL1S PHILOSOPHIA: PARS TERTIA. 353 

Numquam enim usque eo interclusa sunt omnia ut nulli 
actioni locus honestae sit. 

' Numquid potes invenire urbem miseriorem quam Athe- Cap. 5. 
niensium fuit, cum illam triginta tyranni divellerent? Mille 
trecentos cives. optimum quemque occiderant, nee finem ideo 
faciebant, sed irritabat se ipsa saevitia. . . . Socrates tamen in 
medio erat, et lugentes patres consolabatur. et desperantes 
de republica exhortabatur, et divitibus opes suas metuentibus 
exprobrabat . . . et imitari volentibus magnum circumferebat 
exemplar cum inter triginta tyrannos liber incederet. Hunc 
tamen Athenae ipsae in carcere occiderunt, et qui tuto insul- 
taverat agmini tyrannorum civis liber, tamen ipsa libertas 
non tulit V 

' Inspicere autem debemus primum nosmet ipsos ; deinde Cap. 6. 
ea quae aggredimur negotia ; deinde eos quorum causa aut 
cum quibus. Ante omnia . . . necesse est nosmet ipsos 
aestimare, quia fere plus nobis videmur posse quam pos- 
sumus ; alius eloquentiae fiducia prolabitur, alms patrimonio 
suo plus imperavit quam ferre posset ; alius infirmum corpus 
laborioso pressit officio. Quorundam parum idonea est vere- 
cundia rebus civilibus, quae primam frontem desiderant. 
Quorundam contumacia non facit ad aulam. Quidam non 
habent iram in potestate, et illos ad temeraria verba quaelibet 
indignatio offert. Quidam urbanitatem ' in reprehensionibus 
' nesciunt continere, nee periculosis abstinent salibus. Omnibus 
his utilior negotio quies est. . . . Aestimanda sunt deinde ipsa 
quae aggredimur, et vires nostrae cum rebus quas temptaturi 
sumus comparandae. Debet enim semper plus esse virium 
in actore quam in onere. Necesse est opprimant opera quae 
ferente majora sunt. Quaedam praeterea non tarn magna 
sunt negotia quam faecunda, multumque negotiorum ferunt. 
Et haec refugienda sunt ex quibus nova occupatio multi- 
plexque nascetur. Nee accedendum eo unde liber regressus 
non sit ; iis admovenda manus est quorum finem aut facere 
aut certe sperare possis. Relinquenda quae latius actu 
procedunt nee ubi proposueris desinunt 

* Hominum itaque dilectus habendus est, an digni sint Cap. 7. 

1 ' libertatem libertas non tulit,' Seneca. 
VOL. II. A a 



354 OPER1S MAJORIS PARS SEPTIMA. 

quibus partem vitae nostrae impendamus ; an ad illos tem- 
poris nostri jactura perveniat. Quidam enim ultro officia 
nobis nostra imputant. Athenodorus ait ne ad coenam 
quidem se iturum ad eum qui sibi nil pro hoc debiturus sit. . . . 
Considerandum est utrum natura tua agendis rebus an otioso 
studio contemplationique aptior sit ; et eo inclinandum quo 
te vis ingenii feret. . . . Male enim respondent coacta ingenia l . 
. . . Nihil autem aeque oblectat animum quam amicitia fidelis 
et dulcis. Quantum bonum est ubi sunt praeparata pectora 
in quae tuto secretum omne descendat, quorum conscientiam 
minus quam tuam timeas, quorum sermo solicitudinem leniat, 
sententia consilium expediat, hilaritas tristitiam dissipet, con- 
spectus ipse delectet ! "quos scilicet vacuos [a] cupiditatibus 
quantum fieri potent eligemus. Serpunt enim vitia et in 
proximum quemque transiliunt et contactu nocent 2 . Itaque 
quod in pestilentia curandum est, ne correptis jam corporibus 
et morbo flagrantibus assideamus, quia pericula trahemus 
adflatuque ipso laborabimus, ita in amicorum legendis ingeniis 
dabimus operam ut quam minime inquinatos 3 adsumamus. 
Initium morbi est aegris sana miscere. Nee hoc praeceperim 
tibi ut neminem nisi sapientem 4 sequaris aut attrahas. Ubi 
enim istum 5 invenies quern tot saeculis quaerimus ? Pro 
optimo est minime malus. . . . Nunc vero in tanta [bonorum] 
egestate minus fastidiosa fiat electio. Praecipue tamen 
vitentur tristes et omnia deplorantes, quibus nulla non causa 
in querelas placet. Constet illi licet fides et benevolentia ; 
tranquillitati tamen inimicus est comes perturbatus et omnia 
gemens. 

De Tran- * Transeamus ad patrimonia, maximam aerumnarum mate- 
te> riam. Nam si omnia alia quibus angimur compares, mortes, 
aegrotationes, metus, desideria, dolorum laborumque patien- 
tiam, cum iis quae nobis mala pecunia nostra exhibet, 
haec pars multum praegravabit. Itaque cogitandum est 
quanto levior dolor sit non habere quam perdere ; et intel- 

1 In Haase's edition of Seneca, this and the foregoing sentence occur some- 
what earlier. In the earliest printed edition (1492) they come in the order 
in which Bacon quotes them. 

2 intrant pro nocent, D. et O. 3 inflammatos, D. et O. 
4 perfectae sapientiae, D. et O. '> illud, D. et O. 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS TERTIA. 355 

ligemus paupertati eo minorem tormentorum quo minorem 
damnorum esse materiam. Erras enim si putas animosius 
detrimenta divites ferre : maximis minimisque corporibus 
par est dolor vulneris. Bion eleganter ait, " Non minus mo- 
lestum esse calvis quam crinitis pilos velli." . . . Tolerabilius 
est ... non adquirere quam amittere ; ideoque laetiores 
videbis quos nunquam fortuna respexit quam quos deseruit. 
Vidit hoc Diogenes, vir ingentis animi, et efifecit ne quid 
sibi eripi posset. Tu istud paupertatem, inopiam, egestatem 
voca, quod voles ignominiosum securitati nomen impone ; 
putabo hunc non esse felicem, si quern mihi alium inveneris 
cui nihil pereat. Aut ego fallor, aut regnum est inter 
avaros, latrones . . . unum esse cui noceri non possit. Si 
quis de felicitate Diogenis dubitat, potest idem dubitare et 
de Dei immortalis 1 statu, an parum beate degat, quod illi 
nee praedia nee horti sint, nee alieno colono rura pretiosa, 
nee grande in foro foenus. Non te pudet, quisquis divitiis 
adstupes ? respice agedum mundum ; non videbis Deum 2 omnia 
dantem, nihil habentem ? Hunc tu pauperem putas, an Deo 
immortali similem,qui se fortuitis omnibus exuit? Feliciorem 
divitem 3 putas ? . . . Diogeni servus unicus fugit, nee eum 
reducere, cum monstraretur, tanti putavit. Turpe est, inquit, 
Manen sine Diogene posse vivere, Diogenem sine Mane non 
posse. Videtur mihi dixisse ; Age tuum negotium, fortuna. 
Nihil apud Diogenem jam tui est. Fugit mihi servus ? immo 
liber abiit. . . . Sed quoniam non est nobis tantum roboris, 
angustanda [certe] sunt patrimonia, ut minus ad injurias for- 
tunae simus expositi. Habiliora sunt corpora in bella quae 
in arma sua contrahi possunt, quam quae superfunduntur et 
undique magnitudo sua vulneribus objecit : optimus pecuniae 
modus est qui nee in paupertatem cadit, nee procul a pauper- 
tate discedit. 

' Placebit autem haec nobis mensura, si prius parcimonia Cap. 9. 
placuerit, sine qua nee ullae opes sufficiunt . . . praesertim 
cum in vicino remedium sit, et possit ipsa paupertas in divitias 
se, advocata frugalitate, convertere. Assuescamus a nobis 

1 Deorum immortalium (Seneca). a Seneca has, nudos videbis deos. 

3 Seneca has, Demetrium Pompeianum. 

A a 2 



356 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

removere pompam, et usus rerum, non ornamenta metiri. 
Cibus famem domet, potio sitim . . . discamus membris nostris 
inniti, cultum victumque non ad nova exempla componere 
. . . discamus continentiam augere, luxuriam coercere. gloriam 
temperare, iracundiam lenire, paupertatem aequis oculis aspi- 
cere, frugalitatem colere, etiamsi multos pudebit 1 9 ut populus 
desideriis naturalibus parvo parata remedia adhibere, spes 
effrenatas et animum in futura eminentem velut sub vinculis 
habere, id agere ut divitias a nobis quam a fortuna petamus. 
. . . Assuescamus ergo coenare sine populo, et servis pau- 
cioribus serviri, et vestes parare in quod inventae sunt, et 
habitare contractius.' 

Et infert remedium de studio, dicens ; ' Studiorum quoque 
quae liberalissima impensa est tamdiu rationem habet, 
quamdiu modum. Quo innumerabiles libros et bibliothecas, 
quarum dominus vix tota vita indices perlegit? onerat dis- 
centem turba, non instruit, multoque satius est paucis te 
auctoribus tradere, quam errare per multos. Quadraginta 
millia librornm Alexandriae arserunt ; pulcherrimum regiae 
opulentiae monumentum alius laudaverit, sicut et Livius qui 
elegantiae regum curaeque egregium id opus ait fuisse ; non 
fuit elegantia illud aut cura, sed studiosa luxuria, immo ne 
studiosa quidem, quoniam non in studium sed in spectaculum 
comparaverant . . . Vitiosum est ubique quod nimium est. 
Quid habes cur ignoscas homini armaria captanti, aut igno- 
torum auctorum aut improbatorum et inter [tot] millia 
librorum oscitanti, cui voluminum suorum frontes maxime 
placent titulique ? . . . Ignoscerem plane, si studiorum nimia 
cupidine oriretur: nunc ista conquisita cum imaginibus suis 
descripta et sacrorum opera [ingeniorum] in speciem et 
cultum parietum comparantur. 

De Tran- < Ad aliquod genus vitae difficile incidisti, et tibi ignoranti 

cap. ID. ' ve l publica fortuna vel privata laqueum impegit, quern nee 

solvere posses nee erumpere. Cogita compeditos primo aegre 

ferre onera et impedimenta crurum. Deinde ubi non indig- 

1 The text of this passage is generally recognized by Seneca's editors as 
corrupt. I give it as amended by Haase. D. and O. have < hos pudebit ei plus 
desideriis,' etc. 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS TERTIA. 357 

nari ilia sed pati proposuerunt, necessitas fortiter ferre docet, 
consuetude facile. Invenies in quolibet genere vitae oblec- 
tamenta et remissiones et voluptates, si volueris. . . . Nullo 
melius nomine de nobis natura meruit, quam [quod] cum 
sciret quibus aerumnis nasceremur, calamitatum mollimentum 
consuetudinem invenit, cito in familiaritatem gravissima ad- 
ducens. Nemo duraret si rerum adversarum eandem vim 
assiduitas haberet quam primus ictus. Omnes cum fortuna 
copulati sumus : aliorum aurea catena est, aliorum laxa, 
aliorum arta et sordida. Sed quid refert l ? eadem custodia 
universos circumdedit, allegati[que] sunt etiam qui adliga- 
verunt . . . alium honores, alium opes vinciunt. Quosdam 
nobilitas, quosdam humilitas premit. Quibusdam aliena supra 
caput imperia sunt, quibusdam sua. Quosdam exilia uno 
loco tenent, quosdam sacerdotia. Omnis vita servitium est. 
Assuescendum [est] itaque condicioni suae et quam minimum 
de ilia querendum. . . . Nihil tarn acerbum est in quo non 
aequus animus solatium inveniat. . . . Adhibe rationem diffi- 
cultatibus ; possunt et dura molliri et angusta laxari. . . Non 
sunt praeterea cupiditates in longinquum mittendae, sed in 
vicinum illis egredi permittamus. . . . Relictis his quae aut 
non possunt fieri aut difftculter possunt, prope posita speique 
nostrae adludentia sequamur; et sciamus omnia aeque levia 
esse, extrinsecus diversas facies habentia, introrsus pariter 
[vana]. Nee invideamus altius stantibus ; quae excelsa vide- 
bantur, praerupta sunt. . . . Multi sunt ... in fastigio summo 
ex quo non possunt nisi cadendo descendere ; sed hoc ipsum 
testatur maximum onus suum esse, quod aliis graves esse 
cogantur, nee sublevatos se, sed suffixes. Justitia, mansue- 
tudine humana, larga . . . manu praeparent multa ad secundos 
casus praesidia quorum spe [securius] pendeant. Nihil tamen 
aeque hos ab his animi fluctibus vindicaverit, quam semper 
aliquem incrementis terminum figere, nee fortunae arbitrium 
desinendi dare, sed multo quidem citra exempla consistere, 
sic et aliquae cupiditates animum acuent, et finitae non in 
immensum incertumque producent. 

' Ad imperfect os et . . . male sanos hie meus sermo pertinet, Cap. u 

1 Si quis refert, D. et O. 






358 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

non ad sapientem. Huic non timide nee pedetentim ambu- 
landum est. Tanta enim fiducia sui est ut obviam fortunae 
ire non dubitet, nee unquam loco illi cessurus sit . . . quia non 
mancipia tantum possessionesque et dignitatem sed corpus 
quoque suum et oculos et manum, et quicquid cariorem vitam 
facturum est, seque ipsum inter precaria numerat, vivitque ut 
commodatus 1 sibi et reposcentibus sine tristitia redditurus. 
Nee ideo vilis est sibi quia scit se ipsum suum non esse, sed 
omnia tarn diligenter faciet, tarn circumspecte, quam religiosus 
homo sanctusque solet tueri fidei commissa. Quandocumquc 
autem reddere jubebitur 2 , non queretur cum fortuna, sed dicit ; 
Gratias ago pro eo quod possedi habuique. Magna quidem 
res tuas mercede colui, sed, quia ilia imperas, do, cedo gratus 
libensque. . . . Signatum argentum domum familiamque meam 
reddo restituo. Adpellavit 3 natura quae prior nobis credidit, 
et huic dicemus ; " Recipe animum meliorem quam dedisti. 
Non tergiversor nee refugio. Paratum habes a volente quod 
non sentienti dedisti." . . . Male vivet quisquis nesciet bene 
mori. Huic itaque primum rei pretium detrahendum est et 
spiritus inter vilia 4 numerandus. . . . Saepe vero causa moriendi 
est timide mori. Fortuna ilia quae ludos sibi facit ; " Quo," 
inquit, " te reservem, malum 5 et trepidum animal ? eo magis 
convulneraberis et confodieris quia nescis praebere jugulum ; 
at tu et vives diutius et morieris expeditius, qui ferrum non 
subducta cervice nee manibus oppositis, sed animose recipis." 
... At qui sciat hoc sibi cum conciperetur statim condictum, 
vivet ad formulam, et simul illud quoque eodem animi robore 
praestabit, ne quid ex iis quae eveniunt subitum sit. Quic- 
quid enim fieri potest, quasi futurum sit, prospiciendo, malorum 
omnium impetus emolliet, qui ad praeparatos expectantesque 
nihil afferunt novi : securis et beata tantum spectantibus graves 
veniunt. Morbus enim, captivitas, ruina, ignis nihil horum 
repentinum [est]. Sciebam in tumultuosum me contubernium 
naturam clausisse. Totiens in vicinia mea conclamatum est, 
totiens immaturas exequias- fax cereusque praecessit. Saepe 

1 commodius, D. et O. 2 videbitur, D. et O. 

3 adpellaverit, Seneca. * in servitia, pro inter vilia, D. et O. 

5 nullum, D. et O. 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS TERTIA. 359 

a latere 1 ruentis aedificii fragor sonuit. Multos ex iis quos 
forum, curia sermo mecum contraxerat,nox abstulit et junctis 
[ad] sodalitium manus copulatas interscidit ; debeo ego mirari 
ad me aliquando pericula accessisse quae circa me semper 
erraverint. . . . Publius, tragicis comicisque vehementior ingeniis, 
. . . hoc ait ; 

" Cuivis potest accidere quod cuiquam potest." 

1 Hoc si quis in medullas demiserit et omnia aliena mala, 
quorum ingens cotidie copia est,sic adspexerit,tanquam liberum 
illis et ad se iter sit, multo antca se armabit quam petatur. 
Sero animus ad periculorum patientiam post pericula instruitur. 
Non putavi hoc futurum . . . quae sunt divitiae quas non 
egestas et fames et mendicitas a tergo sequatur? . . . quod 
regnum est cui non parata sit ruina et proculcatio ? . . . nee 
magnis ista intervallis divisa sed horae momentum interest 
inter solium et aliena genua. Scito ergo omnem conditioner!! 
versabilem esse et quicquid in ullum incurrit posse in te 
quoque incurrere. Locuples es : numquid divitior Ptolemaeo 2 
. . . mendicavit stillicidia : fame ac siti periit. . . . Quo die 
[Sejanum] senatus deduxerat, populus in frusta divisit. . . . 
In tanta ' igitur ' rerum sursum ac deorsum euntium versatione, 
si non quicquid fieri potest pro future habes, das in te vires 
rebus adversis, quas infregit quisquis prior vidit.' 

1 Circumcidenda concursatio, qualis est magnae parti homi- De Tran- 

, P . A quillitate, 

num domos et theatra et foro pererrantium. A hen is se cap . I2 . 
negotiis ofTerunt semper aliquid [agentibusj similes. Horum 
si aliquem exeuntem e domo interrogaveris ; Quo tu ? quid 
cogitas ? respondebit tibi. Non scio ; sed aliquos videbo, ali- 
quid agam. Sine proposito vagantur quaerentes negotia . . . 
inconsultus illis vanusque cursus est qualis formicis per arbusta 
repentibus, quae in summum cacumen deinde in imum inanes 
aguntur. . . . Omnis itaque 3 labor aliquo referatur, aliquo 
respiciat. Non industria inquietos, [sed] insanos falsae rerum 
imagines agitant 4 . . . . Eodem modo unumquemque ex his quos 

1 altius, D. et O. The transcription of this and the following passages has 
many errors, which are not all noted here. a Pompeio, D. et O. 

:i Bacon has somewhat altered the order of the sentences in this passage. 
4 inquietant, O. 



360 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

inanes et leves causae per urbem circumducunt et [qui] ad 
augendam turbam exeunt . . . quidam [quasi] ad incendium 
currunt ant salutaturi [aliquem] non resalutaturum, aut funus 
ignoti hominis prosecuturi 1 . . . . Ex hoc malo dependet illud 
temerarium vitium, auscultatio et publicorum secretorumque 
inquisitio, et multarum rerum scientia, quae nee tuto narrantur 
nee tuto audiuntur. 

De Tran- ' Hoc secutum [puto] Democritum ita coepisse : Qui tran- 
ca D 11 *!? 6 ' q u ill e volet vivere, nee privatim agat multa nee publice ; ad 
supervacua [referentem]. . . . Nam qui multa agit saepe for- 
tunae sui potestatem facit, quam tutissimum est raro expe- 
nd, [ceterum] semper de ilia cogitare et nihil sibi de fide ejus 
promittere. . . . Hoc est quare sapienti nihil contra opinionem 
dicamus accidere. Non ilium casibus hominum excerpimus 
sed erroribus : nee illi [omnia] ut voluit cedunt, sed ut cogi- 
tavit. Imprimis auteni cogitavit aliquid posse propositis suis 
resistere. Necesse est autem levius ad animum pervenire 
destitutae cupiditatis dolorem, cui successum non utique 
promiseris. 

Cap. 14. ' Faciles nos facere debemus ne nimis destinatis rebus in- 
dulgeamus 2 , transeamusque [in] ea in quae nos casus deduxerit, 
nee mutatione aut casus aut consilii pertimescamus dummodo 
nos levitas, inimicissimum quieti vitium, non excipiat. Nam 
et pertinacia ;J necesse est anxia et misera sit ... levitas multo 
gravior, nusquam se continens. Utrumque infestum est tran- 
quillitati, et nihil mutare posse, et nihil pati. Utique animus 
ab omnibus externis in se revocandus est ; sibi confidat, se 
gaud eat, sua suspiciat, recedat quantum potest ab alienis, et 
sibi applicet, damna non sentiat, etiam adversa benigne inter- 
pretetur. Nuntiato naufragio Zenon philosophus 4 , cum omnia 
sua audiret submersa. Jubet, inquit, me fortuna expeditius 
philosophari. Minabatur Theodore philosopho tyrannus 
mortem et quidem insepultam; Habes, inquit, cur tibi placeas. 
Hemina 5 sanguinis in tua potestate est ; nam quod ad sepul- 
turam pertinet, O te ineptum si putas mea interesse supra 

1 This sentence has been much altered from the original. 

* immisceamus, D. et O. 3 pertimescentia, O. 

4 noster, Seneca. 5 Anima/ro hemina, D. et O. 



MORALIS PHILOSOPHIC: PARS TERTIA. 361 

terram an infra putrescam. Canus Julius vir . . . magnus . . . 
cum Caio Caesare diu altercatus, . . . morti addictus dixit, 
Gratias tibi ago optime princeps. . . . Ludebat quoque 
latrunculis, cum centurio agmen periturorum trahens ilium 
quoque excitari juberet. Vocatus numeravit calculos, et 
sodali suo, Vide, inquit, ne post mortem meam mentiaris te 
vicisse. Turn adnuens centurioni, Testis, inquit, eris uno me 
istum antecedere. . . . Tristes erant amici talem amissuri virum : 
Quid moesti, inquit, estis ? Vos quaeritis an immortales animae 
sint : ego jam sciam. Nee desiit veritatem in ipso fine scru- 
tari, et ex morte sua quaestionem habere. . . . Nee jam procul 
erat tumulus in quo Caesari . . . fiebat cotidianum sacrum. 
Is, quid, inquit, Cane, nunc cogitas ? aut quae tibi mens est ? 
Observare, inquit Canus, proposui illo velocissimo momento 
an sensurus sit animus exire l se. Promisitque, si quid 
explorasset, circumiturum et indicaturum quis esset status 
animarum. Ecce in media tempestate tranquillitas. Ecce 
animus aeternitate dignus, qui statum - suum in argumentum 
veri vocat, qui in ultimo illo gradu positus exeuntem animum 
percunctatur, nee usque ad mortem tantum, sed aliquid etiam 
in ipsa morte discit.' 

'Sed nihil prodest privatae tristitiae causas abjecisse' nisi Cap. 15. 
publicas vincamus. ' Occupat enim [nos] nonnunquam odium 
generis humani, et occurrit tot scelerum felicium turba ; . . . 
rara simplicitas . . . et ignota innocentia. ... In hoc itaque 
flectendi sumus, ut omnia vulgi vitia non invisa nobis sed 
ridicula videantur, et Democritum potius imitemur quam 
Heraclitum. Hie enim, quoties in publicum processerat, 
fiebat, ille ridebat. Huic omnia quae agimus miseriae, illi 
ineptiaevidebantur. . . . Adjice quod de humano genere melius 
meretur qui ridet illud, quam qui luget ; ille et spei bonae 
aliquid relinquit ; hie autem stulte deflet quae corrigi posse 
desperat. Et universa contemplatus majoris animi est qui 
risum non tenet quam qui lacrimas. . . . Singula propter quae 
laeti ac tristes sumus sibi quisque proponat, et sciet verum 
esse quod Bion dixit ; omnia hominum negotia similia initiis 
esse, nee vitam illorum magis sanctam aut severam esse quam 

1 exuere se, D. et O. * fatum, Seneca. 



362 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

conceptum nihilo natum. Sed satius est publicos mores et 
humana vitia placide excipere nee in risum nee in lacrimas 
excidentem l . Nam alienis malis torqueri aeterna miseria est, 
alienis delectari malis voluptas inhumana.' 

De Tran- < Sequetur pars quae solet non immerito contristare . . . ubi 

quilliUte, r 

cap. 16. bonorum exitus mall sunt, ut Socrates cogitur in carcere 

[mori]. . . . Cicero clientibus suis praebere cervicem. Cato . . . 
virtutum viva imago, incumbens gladio simul de se ac de 
republica palam facere 2 . . . . Vide quomodo quisque illorum 
tulerit, et si fortes fuerunt. ipsorum illos animos desidera. 
Si muliebriter et ignave perierunt nihil periit. . . . Neminem 
flebo laetum, neminem flentem ' : in sufferendo pericula ' ille 
lacrimas meas ipse abstersit, hie suis lacrimis effecit ne ullis 
dignus sit.' 

CAPITULUM XXI. 
Kacon's Et quia secundum Scripturam corpus quod corrumpitur 

remarks on . . 

theimpor- aggravat animam, et terrena mhabitatio depnmit sensum 
1 fixation 1 *" mu ^ ta cogitantem, ideo ad tranquillitatem animi necessarium 
est ut humana fragilitas a curis interioribus et exterioribus 
aliquando relaxet animum ad solatia et recreationes corpori 
necessarias. Nam aliter spiritus fit anxius et hebes et acci- 
diosus et tristior quam oporteret, et cum taedio boni languens 
et querulus et pronus ad motus impatientiae et irae frequenter. 
Propter quod sanctissimi viri aliquando curas laxabant spiri- 
tuales in solatia, et rigorem abstinentiae solvebant aliquando, 
nee non vigilias temperabant excessivas. Unde beatissimus 
Johannes Evangelista in solatium humanae fragilitatis cum 
perdice ludebat, sicut dicitur in Collationibus Cassiani 3 ; et 
beatus Benedictus monachos ducens in solatium corporate 
redarguitus a viatore transeunte, dixit ei quod tenderet arcum 
magis ac magis. Quo respondente, Non faciam, quia fran- 
gerem cordam, intulit sensum a simili quod in tantum posset 

1 excidere, D. et O. s se expedicus, D. et O. 

5 This was the celebrated Semi-Pelagian of the fifth century. The anecdote 
will be found in the twenty-first chapter of the twenty-fourth of the Colla- 
tions (p. 633 of the Frankfurt edition of 1722). It is almost identical with the 
story of St. Benedict which follows. 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS TERTIA. 363 

cogere monachos ad rigorem patientiae quod sustinere non 
possent, sed ipsa violentia frangerentur. Et ideo Jacob Patri- 
archa se excusavit a societate Esau, nam, si secum ambulasset 
fortius, morerentur filii sui et uxores et animal ium greges. 

Propter quod Seneca sapientissimus, cui sunt revelata quod Confirmed 
paucis Divinitas concessit, ut ait Apostolus l , aestimans pondus b; 
humanae fragilitatis, convertit se in fine persuasionis suae de 
animi tranquillitate ad solatia et recreationes corporales, ut 
interpositis hujusmodi remediis, fortius vires resumantur. 
Nam et Cato ait, Interpone tuis interdum gaudia curis ; ut 
dicat Deo quilibet cum psalmista, Fortitudinem meam ad te 
custodiam. Seneca igitur hujusmodi solatia tangens sic elo- 
quitur; ' Miscenda sint ista et alternanda, solitudoet frequentia. DC Tran- 
Illa nobis faciet desiderium hominum, haec nostri, et erit 
altera alterius remedium. Taedium turbae sanabit solitudo. 
taedium solitudinis turba. Nee in eadem intentione retinenda 
mens est, sed ad jocos evocanda,' et caeteras corporis recrea- 
tiones. ' Cum puerulis Socrates ludere non erubescebat. 
Cato vino laxabat animum curis publicis fatigatum. Scipio 
illud triumphale et militare corpus movit ad tripudia, non 
molliter se infringens ut mos est, ad muliebrem mollitiem. sed 
ut antiqui illi viri solebant inter lusum ac festa tempora 
virilem in modum tripudiarc, non facturi detrimcntum etiam 
si ab hostibus suis spectarentur 2 . Danda est animis remissio ; 
meliores activioresque :i requieti resurgent. Ut fertilibus agris 
non est imperandum, cito enim illos exhauriret nunquam 
intermissa faecunditas, ita animorum impetus assiduus labor 
franget : vires recipient resoluti paululum et remissi. Nascitur 
ex assiduitate laborum animorum hebetatio 4 quaedam et 
languor. Nee ad hoc tanta hominum cupiditas tenderet, 
nisi naturalem quandam voluptatem lusus haberet jocusque ; 
quorum tamen frequens usus omne animis pondus omnemque 
vim eripiet. Nam et somnus refectioni necessarius est, hunc 

1 A quotation from the fourteenth letter of the apocryphal correspondence 
between Paul and Seneca. Paul says : Perpendenti tibi ea sunt revelata quae 
paucis Divinitas concessit Certus igitur ego in agro tarn fertili semen fortis 
simum sero ; ' et seq. 

* sectarentur, D. et O. > acrioresque, Seneca. 

* hesitatio, D. et O. 



364 OPEPIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

tamen si [per] diem noctemque continues mors erit. Multum 
interest remittas aliquid an solvas. Conditores legum festos 
instituerunt dies, ut ad hilaritatem homines publice cogerentur, 
tanquam necessarium laboribus interponentes temperamentum ; 
et magni viri sibi menstruas certis diebus dabant ferias. 
Quidam vero nullum non diem l inter otium et curas divi- 
debant, quos nulla res ultra decimam horam retinuit ; ne 
epistulas quidem post hanc horam legebant, ne quid novae 
curae nasceretur, sed totius diei lassitudinem duabis illis 
horis ponebant. . . . Majoresque nostri novam relationem in 
senatu post horam decimam fieri vetabant. Indulgendum 
est animo dandumque subinde otium, quod alimenti et virium 
loco sit, et ambulationibus apertis vagandum, ut coelo libero 
et multo spiritu augeat attollatque se animus. Aliquando 
vectatio iterque et mutata regio vigorem dabunt, convictusque 
et liberalior potio ; . . . eluit 2 enim curas vinum, et ab imo 
animum movet, et ut morbis quibusdam ita tristitiae medetur. 
Liber, qui est Bacchus, non ob licentiam linguae dictus est 
inventor vini, sed quia liberat a servitio curarum animum 
atque audaciorem in omnes conatus facit. . . . Solonem' unum 
de septem sapientibus, ' Arcesilaumque philosophum indulsisse 
vino credunt. Catoni ebrietas objecta est. Facilius 3 efficiet, 
quisquis objecerit, hoc crimen honestum quam turpem Ca- 
tonem. Sed ut libertatis ita vini salubris moderatio est ; nee 
saepe faciendum est, ne animus malam consuetudinem ducat. 
Et tamen aliquando in exultationem libertatemque extra- 
hendus, tristisque sobrietas removenda paulisper. Nam sive 
Graeco poetae credimus, Aliquando etiam insanire jucundum 
est, sive Platoni, Frustra poeticas fores compos sui semper 
pepulit, sive Aristoteli, Nullum magnum ingenium 4 sine mix- 
tura dementiae fuit. Non potest grande aliquid et super 
caeteros loqui nisi mota mens, cum vulgaria et solita con- 
tempsit, instinctuque sacro surrexit excelsior, tune demum 
aliquid cecinit grandius homine mortali. Non potest sublime 

1 The quotation in the MSS. being unintelligible here, the words of Seneca 
are given. 

2 Bacon here omits words which encourage occasional excess. 
:< This sentence is unintelligibly transcribed in the MSS. 

4 Arist. Poet. cap. 17 (vtyvovs r\ iroirjrtKr) konv f) 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS TERT1A. 365 

quicquam et in arduo positum contingere quamdiu apud se 
est. Desciscat oportet a solito, et efferatur, et mordeat frenos, 
et rectorem rapiat suum, eoque ferat quo per se timuisset 
ascendere.' 

Hie finis verborum Senecae 1 ; volentis quod per recreationes 
aliquando excellentes intendat animi vigorem, et majora conetur 
quam si se spiritualibus et mentalibus occupationibus con- 
tinuis se daret. Heliseus quidem propheta jussit psalterium 
adduci ut harmoniae corporalis delectatione excitatus animus 
facilius ad divina raperetur. 

1 The foregoing extracts from Seneca contain many variations from the text 
now usually adopted. Some of these are evidently due to Bacon himself, 
occurring naturally as the result of condensation. Some may be due to the 
imperfection of the text used by him. [This may have been a copy of the 
Milan MS., considered by experts to be of the ninth century, and containing 
the Dialogues for which, Bacon tells us, he had for a long time made search in 
vain. Such a copy may have been sent to him by Campano of Novara.] Other 
errors are doubtless due to the incompetence of Bacon's transcribers. Some 
of the more obvious mistakes have been corrected. But no attempt has been 
made to elevate this series of extracts to the standard of a critical edition. 



PARS QUARTA 

PHILOSOPHIAE MORALIS. 

CAPITULUM I. 

The Chris- Protraxi hanc partem tertiam Philosophiae Moralis gratis 
nan faith p ro pter pulcritudinem et utilitatem sententiarum moralium, 

the highest r r 

of all sub- et propter hoc quod libn raro mvemuntur a quibus erui 



of morum radices, flores. et fructus. Nunc autem volo acce- 
philo- dere ad partem quartam hujus scientiae, quae licet non sit 

sophy . ... 

tarn copiosa et tarn praegnans sicut tertia, est tamen mira- 
bilior et dignior non solum ea parte sed omnibus : quoniam 
consistit l in persuasione sectae fidelis credendae et amandae 
et operibus comprobandae, quam debet humanum genus 
recipere. Nee est aliquid de philosophia magis necessarium 
homini, nee tantae utilitatis nee tantae dignitatis. Nam 
maxime propter hanc partem verum est quod Morali Philo- 
sophiae subjiciuntur omnes scientiae. Tota enim sapientia 
ordinatur ad salutem humani generis cognoscendam ; et haec 
salus consistit in perceptione eorum quae ducunt hominem 
in felicitatem alterius vitae. De qua dicit Avicenna quod ipsa 
est quam oculus non vidit nee auris audivit, ut prius tactum 
est. Et cum haec pars quarta philosophiae intendit hanc 
salutem investigare, et ad earn allicere homines, ideo omnes 
scientiae artes et officia, et quicquid cadit in consideratione 
hominis, obligatur huic parti nobilissimae civilis scientiae ; 
et hie est finis humanae considerationis. 

Influence Propter quod utilissimum est considerare intentionem hujus 
lishecflaw partis ; et cuilibet Christiano competit propter suae profes- 
on thewel- s j O nis confirmationem, et quatenus habeat unde corrigat 
states. oberrantes. Nunquam vero Deus potest denegare humano 

1 consistit, om. D. 



MORALIS PHJLOSOPHIA: PARS QUARTA. 367 

gcneri cognitionem viae salutis, cum omnes homines velit 
salvos fieri secundum Apostolum. Et sua bonitas infinita est, 
propter quod reliquit semper hominibus modos per quos 
illuminentur ad cognoscendum vias veritatis. Aristoteles 
quidem in sua Politica descendit ad species sectarum, et dicit 
quod ipse vult considerare de sectis et legibus civitatum 
quatuor vel quinque simplicium, et videre quae leges cor- 
rumpant civitates et regna, et quae non. Dicitque quatuor 
vel quinque simplices esse sectas corruptas, intendens quod 
secta vel lex dicitur simplex propter legem simplicem, et 
composita propter finem compositum, quia omnis secta variatur 
secundum conditionem finis, ut docet Alpharabius in libro 
De Scientiis, exponens sententiam Aristotelis circa sectas 1 . 
Istique fines simplices secundum Alpharabium, evidentius 
tamen secundum Boetium, tertio de Consolatione Philoso- 
phiae, sunt ; Voluptas, Divitiae, Honor, Potentia, Fama seu 
Gloria nominis 2 . 

Et nunc recitabo principales nationes apud quas variantur The re- 
sectae per mundum quo modo currunt ut sunt, Saraceni, 
Tartari, Pagani, Idololatrae, Judaei, Christiani. Non enim 
sunt plures sectae principales, ncc possunt esse usque ad 
sectam Antichristi 3 . Sectae autem compositae sunt ex 
omnibus istis, vel quatuor quibusque. vel tribus, vel duobus, 
secundum diversas combinationes. 

Sed praeter hos fines est alius, scilicet felicitas alterius Their 
vitae, quam diversi diversimode quaerunt et intendunt. Quia 



quidam ponunt hanc in deliciis corporis, quidam in deliciis tions of a 
. . ...... ... future lift-. 

animae, quidam m deliciis utnusque. Adhuc sunt sectae 

1 The reference is to the fifth chapter of Alpharabius' short work De Scientiis 
(see note, vol. i. p. 101) : ' Universalis scientia inquirit de speciebus acciden- 
tium et consuetudinum voluntarium, et de habit ibus et motibus et gestibus 
a quibus procedunt illae actiones et consuetudines, et de finibus propter quas 
sint . . . et ex finibus propter quas fiunt distinguit actiones quae sunt in usu, 
et declarantur quae ex eis vere sunt beatitudo, et putantur, cum non sint, 
beatitudo. . . . Quae autem putantur beatitudo et non sunt, sunt sicut victoria, 
et gloria, et dilectiones.' 

2 Cf. Consol. Philosophiae, lib. iii. Prosa 2. ' Habes ante oculos propositam 
fere formam felicitatis humanae ; opes, honores, potentiam, gloriam, voluptates.' 

* Both MSS. have Christianam. But I think it so certain that Bacon wrote 
Antichristi, that I have ventured to insert it in the text. 



368 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

compositae ex hac felicitate, et aliis finibus omnibus vel 
pluribus, et hoc diversis modis. Nam licet futuram felicitatem 
intendant, tamen multi dant se voluptatibus, et alii ad divi- 
tias anhelant, et quidam ad honores aspirant, et quidam 
ad potentiam dominandi, et quidam ad gloriam famae. 
Tangam autem primo tres divisiones sectarum ut pateat ad 
quid tendatur. Deinde negotiabor circa electionem sectae 
fidelium, quae sola debet mundo communicari. 

Saracens. Quidam autem volunt istos fines vitae praesentis habere, 
non aestimantes se deficere a futura felicitate qualitercunque 
abutantur bonis temporalibus, et immergant se illecebris 
voluptatum, ut Saraceni qui uxores multiplicant quantum 
volunt, secundum legem suam. 

Tartars. Quidam vero ardent libidine dominandi, ut Tartari secun- 

dum quod imperator eorum dicit unum dominum l debere 
esse in terra sicut unus Deus in coelo, et ille dominus debet 
ipse esse et constitui, ut patet in epistola quam misit Domino 
Ludovico regi Franciae, in qua petit ab eo tributum, sicut 
in libro 2 fratris Gulielmi de moribus Tartarorum continetur, 
quern librum scripsit praedicto Regi Franciae. Et patet 
ex operibus eorum quomodo jam regna Orientis possederunt, 
de nullis deliciis curantes ; sed magis inhumani in hac parte. 
lacte equino abutentes pro potu, et cibos immundos et 
immunde soliti sunt percipere, ut ex libro praedicto, et fratris 
Johannis de vita Tartarorum, et ex Cosmographia Ethici 
philosophi manifestum est. Nam iste philosophus et illt 

1 dominum, O. ; deum, D. The letter of Mangu which Rubruquis took back 
with him to Louis IX, began thus : ' Praeceptum eterni Dei est, in Caelo non 
est nisi unus Deus aeternus, super Terram non est nisi unus dominus Chingis 
Chan.' The letter concludes in the same defiant strain : ' Si vultis nobis obedire, 
mittatis nuncios vestros ad nos : et sic certificabimur utrum volueritis habere 
nobiscum pacem vel bellum.' The predecessor of Mangu, Kuyuk, had replied 
to Pope Innocent IV's mission, directed by Carpini, in a similiar way. ' Si 
pacem desideratis habere nobiscum, tu papa, imperatores, reges omnes cuncti- 
que potentes civitatum et terrarum rectores ad me pro pace diffiniendo nullo 
modo venire differatis, et nostram audietis responsionem pariter et voluntatem. 
. . . Vos habitatores occidentis Deum adoratis et solos vos Christianos esse 
creditis, et alios contemnitis ; sed quomodo scitis cui gratiam suam conferre 
dignetur? Nos Deum adoramus, et in fortitudine ipsius ab oriente usque ad 
occidentem delebimus omnem terrain.' 

2 Already often referred to. See vol. i. p. 356. 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS QUART A. 369 

libri de moribus Tartarorum describunt hanc gentem pessi- 
mam et immundissimam, ut patuit in parte Mathematicae l 
de gentibus et locis hujus mundi. 

Pagani vero puri qui consuetudine vivendi pro ratione Pagans, 
legum utentes, ut Praceni 2 et nationes confines eis, deliciis 
divitiis et honore istius vitae detinentur, cum intentione 
alterius, ut -quails fuerit hie et quantus, talis et tantus aesti- 
matur fore in vita futura. Unde in morte faciunt se comburi 
publice cum lapidibus pretiosis et auro et argento et dextrariis 
et familia et amicis et omnibus divitiis et bonis, sperantes 
quod post mortem omnibus his gaudebunt. 

Similiter Idololatrae cum bonis istius mundi credunt pos- Idolaters, 
sidere futura, excepto quod Sacerdotes eorum castitatem* 
vovent, et a delectatione luxuriae gaudent abstinere, sicut 
patet ex regionibus Orientis in parte Aquilonari, ut prius 
tactum est in Locis Mundi. Et omnes isti expectant bona 
corporalia alterius vitae, nihil de spiritualibus sapientes ; et 
non est contra leges eorum ut, qualitercumque possint, quae- 
rant bona mundi hujus, nee se reputaht, qualitercumque 
contingat, frustrari a vita futura. 

Sed Judaei bona temporalia et aeterna sperabant ; diver- Jews, 
simode tamen, quia spiritualiter sapientes virtute legis aspira- 
bant ad bona non solum corporis sed animae. Literaliter 
vero considerantes legem, credebant bona alterius vitae 
tantum corporalia. Similiter nee per fas et nefas, secundum 
legem eorum, quaerunt temporalia, sed auctoritate Dei et 
secundum jura. Licet enim spoliaverint multas nationes et 

1 D. has Metaphysicae. But the reference is to the geographical section 
of the fourth part of the Opus Majus. Cf. vol. i. p. 371, for a notice of John 
Carpini's report on Tartary. The fourth chapter of Carpini s work treats of 
the good and the bad side of the Tartar character. After doing justice to 
their admirable military discipline, and to the chastity of their women, he 
describes their intemperance, their foul feeding, their treachery, and the 
systematic slaughter of their captives. (Soc. de Geog. Recueil de Memoires, 
vol. iv. (1839), pp. 594 and 633-641.) 

8 This word is so spelt in D. and O. But it should have been written Pruseni 
or Prusceni, as in vol. i. p. 360, where the Prusceni and other surrounding 
tribes are spoken of as Pagans. Cf. p. 377, where their ill-treatment by the 
Teutonic knights is spoken of as a bar to their conversion. 

3 See vol. i. p. 373. By Rubruquis, as by Marco Polo, the Buddhists are 
always spoken of as Idololatrae. 

VOL. II. B b 



370 



OPERIS MAJOR1S PARS SEPTIMA. 



Relative 
value of 
these 



subjugaverint, hoc fecerunt secundum justitiam. Nam eis 
debebatur de jure haereditario Terra Promissionis, eo quod 
fuerunt de stirpe filii Noe ; et filii Cham invaserunt illas 
regiones injuste, cum non fuerunt datae in sortem eorum a 
principio. Nam Egyptus, et Africa, et Aethiopia fuerunt 
datae filiis Cham, ut patet ex Scriptura, et per Sanctos, et 
per historias ; et prius tactum est de hoc 1 . * , 

Christians. Christiani vero spiritualibus spiritualia comparantes secun- 
dum legem suam, possunt temporalia habere propter humanam 
fragilitatem ut exerceant spiritualia in hac vita, quatenus 
tandem perveniant ad aeternam, tarn corporaliter quam spiri- 
tualiter. Et tamen in ilia vivent sine rebus extrinsecis quibus 
in hac vita praesenti utuntur homines. Nam corpus animale 
fiet spirituale, et totus homo glorificabitur, et vivet cum Deo 
et angelis. 

Principales igitur sectae sunt hae. Paganorum prima est, 
minus de Deo scientium ; nee habent sacerdotium, sed quilibet 

religions. p ro voluntate sua fingit sibi Deum et colit quod vult, et sacri- 
ficat ut sibi placet. Deinde sunt Idololatrae, qui sacerdotes 
habent et synagogas et campanas magnas, sicut Christiani, 
quibus vocantur ad suum officium, et orationes certas et 
sacrificia determinata, et ponunt plures Deos, nullum autem 
omnipotentem. In tertio gradu sunt Tartari, qui unum Deum 
adorant omnipotentem et colunt. Sed nihilo minus ignem 
venerantur et limen domus. Nam omnia transducunt per 
ignem ; unde res mortuorum et exennia et nuntios ducunt 
inter ignes et alia, ut purificentur. Nam lex eorum dicit 
omnia expiari per ignem. Quicunque etiam calcat super 
limen domus damnatur ad mortem. Et in his duobus et 
quibusdam aliis sunt brutales multum. In quarto gradu sunt 
Judaei, qui plus secundum suam legem deberent sentire de 
Deo, et veraciter aspirare ad Messiam, qui est Christus. Et 
sic fecerunt illi qui spiritualiter legem sciebant, ut Sancti 
Patriarchae et Prophetae. Quinto loco sunt Christiani, qui, 
legem Judaeorum spiritualiter peragunt, et addunt ad ejus 
complementum fidem Christi. Postremo veniet lex Anti- 
christi, qui subvertet alias leges ad tempus, nisi quod electi 
1 Cf. vol. i. p. 316. 



MORALIS PHILOSOPHIA : PARS QUARTA. 371 

in fide Christiana stabunt, licet cum difficultate propter furorem 
persecutionis. Sex igitur sunt leges secundum hanc distinc- 
tionem et sex secundum priorem, penes voluptatem, divitias, 
honorem, potentiam, famam, ac felicitatem alterius vitae 
neglectis his bonis temporalibus. 

Atqui superius l , in comparatione Mathematicae ad Eccle- Connexion 
siam, revolutae sunt sectae secundum vias Astronomiae, et c i[gio^ s 
inventae sunt sex, ut lex Saturni, lex Martis, lex Solis, with 
lex Veneris, lex Mercurii, lex Lunae. Qualitercumque igitur influences. 
sectas distinguamus, inveniemus semper sex. Nam prima 
et principals distinctio haec est penes planetas ; ad illam 
sequuntur aliae, quoniam coelestis virtus inclinat hominem 
ad legum susceptionem, aut omninc, aut ut multum, aut 
ut facilius suscipiantur. Nam licet anima rationalis non 
cogitur ad aliud, tamen, ut superius est verificatum, multum 
alteratur complexio hominis ad scientias, ad mores et leges, 
quibus alterationibus anima excitatur in quantum est actus 
corporis, et inducitur ad actus publicos et privates per coelestem 
constellationem, salva in omnibus arbitrii libertate' 2 . Et inde 
accidit quod, secundum conjunctiones Jovis cum aliis 
planetis, sex oriuntur in cordibus hominum innovationes legum 
et consuetudinum, sicut superius est notatum. Et plures 
sectae non possunt esse nisi sex ; et aliquando homines unius 
sectae inclinant se ad sectam alterius, propter fortitudinem 
constellationis, et aliquando mutant sectam propriam omnino, 
vel principaliter, vel miscent conditiones alterius sectae, 
secundum quod diversae constellationes occurrunt. Et sic 
accidit quod fiunt sectae compositae ex partibus plurium 
sectarum. Nam Saraceni licet principaliter utuntur lege 
Venerea, tamen miscent multum de lege Judaeorum et lege 
Christiana, quoniam variis baptismatibus, sicut Judaei, 
utuntur, et sacrificiis consimilibus in parte. Christum autem 
dicunt Filium Virginis, et maximum prophetarum et multa 
Evangelica dicta retinent in sua lege, et omnes desiderant 
mori morte Christianorum ; sicut in disputatione quam habue- 
runt cum Christianis et Idololatris coram magno imperatore 
Tartarorum professi sunt, ut in libro de moribus Tartarorum 

1 See voL i. pp. 254-269. 2 Cf. vol. i. pp. 246-252. 

B b a 



372 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

docetur 1 . Tartan vero legem Martis principaliterconfitentur. 
Nam et ignem venerantur, et bello student et philosophiae 
magnalibus vacant, more antiquorum Chaldaeorum quibus 
lex Martis ascribitur. Et tamen inclinant se ad legem 
Mercurialem. Nam filios eorum permittunt instrui in 
Evangelic et vitis Patrum. Et quando infirmantur, petunt 
sacerdotes Christianos et crucem, et aquam benedictam, sicut 
in libro fratris Gulielmi docetur, et experientia hominum fide 
dignorum nos certificat in hac parte. Lex vero Judaeorum 
est Saturni ; et lex Christianorum Mercurialis ab astronomis 
dicitur, propter certas causas ut superius annotatum est. 
Sectae vero Paganorum et Idololatrarum reducuntur ad 
sectam Martis et Aegyptiacam, quae est secta colens solem, 
qui est dux militiae coelestis. Nam istae duae sectae et illae 
colunt creaturam pro creatore, eo quod Idololatrae imagines 
manu factas et coelestes venerantur. Et ideo, in quantum 
coelestes naturas colunt, cum Aegyptiacis concordant. In 
quantum haec inferiora, cum Martis lege conveniunt. Pagani 
vero simul colunt inferiora et coelestia. Quicquid enim 
eis occurrit utile, sive Sol sive Luna sive animal sive lucus 
sive aqua sive ignis, sive aliud aliquid, colunt per amorem. 
Quicquid vero eis terribile est colunt per timorem. 
Which of Propositis vero his Sectis principalibus tarn secundum 
li^gionHs usum gentium quam secundum vias Astronomiae, et secundum 
the true? diversitates finium sequitur consideratio qualiter oporteat 
persuadere de sectae veritate. Dictum est quidem prius in 
Mathematicis circa infidelium conversionem quod dupliciter 2 
contingit fieri persuasionem de sectae veritate quae sola est 

1 See note on p. 387. 

2 It is interesting to compare what follows with the third and fourth chapters 
of the first book of Thomas Aquinas' treatise Contra Gentiles, e. g. ' Est in his 
quae de Deo confitemur, duplex veritatis modus. Quaedam namque vera sunt 
de Deo quae omnem facultatem rationis excedunt, ut Deum esse trinum et unum. 
Quaedam vero sunt ad quae etiam ratio naturalis pertingere potest, sicut est 
Deum esse, Deum esse unum, et alia hujusmodi, quae etiam philosophi 
demonstrative de Deo probaverunt, ducti naturalis lumine rationis.' What 
particular passage in the fourth part of the Opus Majus is referred to by 
Bacon is not quite clear. But it is full of passages that would be apposite. 
Cf. vol. i. pp. 253-4. The whole of the second part is directed to the same 
purpose. 



MORALIS PHILOSOPHIC: PARS QUARTA. 373 

Christiana. Quoniam aut per miracula, quae sunt supra nos TWO ways 
et supra infideles, de qua via nullus potest praesumere ; aut s^ mo " h ~ e 
per viam communem eis et nobis, quae est in potestate nostra, Christian 
et quam non possunt negare, quia vadit per vias humanae revelation 
rationis et per vias philosophiae ; quae etiam propria est and P ml - 
infidelibus ; quoniam ab eis totam habemus philosophiam, et 
non sine causa maxima, quatenus nos pro nobis habeamus 
confirmationem fidei nostrae, et ut pro salute infidelium pos- 
simus efficaciter perorare. Nee oportet objici illud Gregorii 
quod fides non habet locum, ubi humana ratio praebet experi- 
mentum l . Nam hoc est intelligcndum ubi homo Christianus 
solum inniteretur humanae rationi aut principaliter. Sed hoc 
non debet fieri : immo credendum est Ecclesiae et Scripturae 
et Sanctis et doctoribus Catholicis et hoc principaliter. 

Sed in solatium humanae fragilitatis. quatenus vitet tenta- with the 
tiones erroneas, utile est Christiano habere rationes efficaces '^Jjj^ 1 h 
eorum quae credit, et debet habere rationem suae fidei pro must be 
causa omni requirenti earn, stcut docet beatus Petrus in Epis- f-^ 
tola prima, dicens, Dominum autem Christum sanctificate in 
cordibus vestris, parati semper ad satisfactionem omni poscenti 
vos reddere rationem de ea quae est in vobis fide et spe. 
Sed non possumus hie arguere per legem nostram, nee per 
auctoritates Sanctorum, quia infideles negant Christum 
Dominum et legem suam et sanctos. Quapropter oportet 
quaerere rationes per alteram viam, et haec est communis 
nobis et infidelibus, scilicet philosophia. Sed potestas philo- 
sophiae in hac parte maxime convenit cum sapientia Dei, 
immo est vestigium sapientiae divinae datum a Deo homini, 
ut per hoc vestigium excitetur ad divinas veritates. Nee 
ista sunt propria philosophiae sed communia theologiae et 
philosophiae, fidelibus et infidelibus, a Deo data et revelata 
a philosophis, quatenus genus humanum praeparetur ad divinas 
veritates speciales. Et rationes de quibus loquor, non sunt 
alienae a fide, nee extra principia fidei, sed ex radicibus ejus 
eruuntur, sicut manifestum est ex dicendis. 

Possem vero ponere vias simplices et rudes vulgo infidelium The appeal 

here made 

1 Aquinas (Summae Prima, Quaest. i, art. 8) quotes the same passage from 
Gregory, and deals with it in a similar way. 



374 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

is to the proportionates, sed hoc non expedit. Nam vulgus est nimis 
staicted" imperfectum, et ideo persuasio fidei quae vulgo debetur est 
amongst rudis et indigesta et indigna sapientibus. Volo igitur altius 
procedere, et dare persuasionem de qua sapientes habent 
judicare. In omni enim natione sunt aliqui industrii et apt! 
ad sapientiam, quibus rationabiliter persuader! potest ; ut, 
ipsis informatis, fiat vulgo per eos persuasio facilior. 
Some Suppono vero in principio tres esse cognitiones ; una est 

isimmtef 6 P er studium inventionis propriae perviam experientiae. Alia 
est per doctrinam. Tertia est ante istas, et via in eas, quae 
vocatur cognitio naturalis ; et hoc ideo quia est communis 
omnibus. Illud enim naturale est quod omnibus ejusdem 
speciei est commune, ut comburere est naturale igni. sicut 
Aristoteles exemplificat quinto Ethicorum ; et Tullius hoc 
idem dicit in principio de Quaestionibus Tusculanis, et 
videmus per exempla infinita. Nam dicimus voces brutorum 
significare naturaliter, quia sunt communes individuis suae 
speciei; et hujusmodi naturaliter a nobis cognita sunt in 
quibus omnes concordamus, ut quod omne totum majus est 
sua parte, et hujusmodi, tarn incomplexa quam complexa. 
Scimus etiam quod anima rationalis nata est veritatem 
cognoscere et amare earn, cujus amoris probatio est operis 
exhibitio, secundum Gregorium et omnes sanctos et philo- 
sophos. Quidam autem aestimant quod duae partes sunt in 
anima diversae, seu duae potentiae, ut una sit qua verum 
cognoscat, alia qua velit audire veritatem cognitam. Quidam 
vero credunt quod una est substantia animae quae utraque 
facit, quia isti actus sunt ordinati ad invicem, eo quod veritatis 
cognitio est propter ejus amorem ; una enim et eadem potentia. 
Secundum eos primo apprehendit veritatem, et postea earn 
cognitam diligit et complet in opus. Unde Aristoteles vult 
tertio 1 de Anima quod intellectus speculativus veritatis per 
extensionem ad ejus amorem fit practicus. Nee unquam 
facit differential!! specificam inter intellectum speculativum et 
practicum, sicut facit inter intellectum et sensum et animam 

1 De Anima, iii. cap. 7. The whole chapter is to the point, and especially 6 : 
Kal TO dvev 81 irpagcajs TO d\7]0es KOI TO ^euSos iv TO) ai/To> yevfi Icm TO> dyaOa> nal 
, d\\a TO> y' 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS QUARTA. 375 

vegetivam. Arguit enim sccundo de Anima haec tria esse 
diversa secundum speciem, quia operationes sunt diversae 
secundum speciem, ut intelligere, sentire, et vegetare ; nee 
ordinantur ad invicem. Sed cognitio veritatis ordinatur ad 
amorem ejus et propter earn fit ; et ideo una est potentia, seu 
natura, seu substantia, animae rationalis quae cognoscit veri- 
tatem et amat earn. Unde tertio de Anima, Aristoteles sic 
incipit l : De parte autem animae qua cognoscit et sapit 
dicendum est ; volens quod eadem sit pars quae habet 
utramque operationem ; sicut est in sensitiva : quod eadem 
est potentia quae cognoscit et appetit, ut patet in omni sensu. 
Nam tactus cognoscit calidum et appetit, et gustus saporem, 
et sic de aliis. 

Sed de his non est magna vis qualitercunque dicamus. Belief in 
Scimus enim quod anima rationalis veritatem nata est cog- fa^ ^ 
noscere et amare. Veritas autem sectae in tantum percipitur feeble, 
quantum Dei cognitio abundat in quolibet, quia omnis secta 
refertur in Deum ; et ideo, qui vult in cognitionem certam 
sectae devenire, oportet quod a Deo incipiat. Cognitio 
vero Dei, quoad quaestionem an sit, nota est omnibus natu- 
raliter, sicut docet Tullius libro de Immortalitate Animae. 
Et probat hoc dicens, Nulla gens 2 tarn fera est et immanis 
cujus mentem non imbuerit Dei opinio, nee est aliqua quin 
cultum divinum aliquem exhibeat. Quod si Avicenna dicat 
primo Metaphysicae :5 quod esse Dei quaeritur in hac scientia 
per demonstrationem, dicendum est quod hoc est verum 
quantum ad plenam certitudinem. Nam cognitio naturalis 
quam quilibet habet de Deo est debilis, et debilitatur per 
peccata quae multiplicantur in quolibet. Nam peccatum 
obscurat animam, et maxime quantum ad divina. 

Et ideo oportet quod juvetur haec cognitio per argumentum It needs 
et per fidem. Sed cognitio de unitate Dei et quid sit Deus 

1 De Anima, iii. cap. 4. The words are, irtpl 5i TOV fiopiov rrjs ^vx^ 5 V "^ I VWJK(I 
0' i) tyvxh Kal (ppovfi . . . OKtitrtov. 

3 This seems taken from two passages in De Natura Deorum, i. 16 and 23. 

3 Avicenna's words are (Met. lib. i. cap. i\ ' Inquiramus ergo quid sit 
subjectum hujus scientiae, et consideremus an subjectum hujus scientiae sit ipse 
Deus excelsus. Sed non est. Immo ipse est unum de eis quae quaerantur in 
hac scientia.' 



376 OPERIS MAJOR1S PARS SEPTIMA. 

ment as et qualis et cujusmodi non est nota naturaliter. Nam in his 
faith. discordabant homines semper, alii ponentes plures Deos, alii 
aesti mantes Stellas esse deos, alii res inferiores, ut adhuc pure 
pagani et idololatrae. Et ideo oportet quod errent in secta. 
Caeteri homines qui unum Deum dicunt non intelligunt alia 
quae vera sunt de Deo. Et ideo oportet quod persuasor 
sectae in principio sciat persuadere quae requiruntur de Deo 
in communi. Non tamen oportet quod descendat ad omnes 
particulares veritates in primis ; sed paulatim procedat et 
a facilioribus incipiat in hunc modum. Sicut enim geometer 
ponit suas descriptiones, ut res innotescant quid sint, et quo- 
modo vocentur, quibus utitur, sic oportet hie : quia nisi hoc 
sciat quid est quod dicitur per nomen, non erit aliqua 
certificatio. 

Proofs of Deus igitur est prima causa ante quam non est alia, quae 
tence 8 ^^~ non ex ^ v i t m esse nec potuit non esse, infinitae potentiae, 
(0 The sapientiae, et bonitatis : Creator omnis rei et gubernator cujus- 
the ma- libet, secundum quod singulorum capax est natura. Et in 
jority of hanc descriptionem concordant Tartari, Saraceni, Judaei, et 

mankind. ,..... . T 

Chnstiani. Sapientes etiam Idololatrarum et Paganorum, 
accepta ratione de hoc, non possunt contradicere ; nec per 
consequens vulgus, cui praesunt sapientes tanquam rectores 
et duces. Nam fiet eis modus duplex arguendi ad hoc: 
unus per consensum omnium aliarum nationum et sectarum 
et reliqui totius generis humani. Sed majori parti minor se 
debet conformare : et turpis est pars quae suo non congruit 
universo. Et constat sapientiores homines esse apud alios, 
sectas ; et hoc non ignorant pagani et idololatrae. Nam 
quando fit cum eis collatio convincuntur de facili, et suam 
ignorantiam manifeste percipiunt; sicut patuit per Imperatorem 
Tartarorum qui convocavit ante se Christianos, Saracenos, et 
Idololatras, ut de sectae veritate conferent ; et statim confunde- 
bantur Idololatrae et convincebantur. Istud factum patet ex 
libro de moribus Tartarorum Domino regi Franciae qui nunc 
est directo l . Et quando Chnstiani conferunt cum Paganis, ut 
sunt Praceni 2 et aliae nationes conjunctae, de facili cedunt et 
vident se erroribus detineri. Cujus probatio est quod liben- 

1 See note on p. 387. 2 Praceni for Prusceni as on p. 369. 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS QUARTA. 377 

tissime volunt fieri Christian!, si Ecclesia vellet demittere eos 
in sua libertate et gaudere bonis suis in pace l . Sed Christiani 
principes qui laborant ad eorum conversionem, et maxime 
fratres de domo Teutonica volunt eos reducere in servitutem, 
sicut certum est Predicatoribus et Minoribus et aliis viris bonis 
per totam Alemanniam et Poloniam. Et ideo repugnant ; 
unde contra violentiam resistunt, non rationi sectae melioris. 

Deinde persuasor sectae fidelis habet ex parte Metaphy- (2) Secon 
sicae et istius Scientiae Moralis unde per alium modum f e 
arguendi procedat ; quod volo modo innuere, donee com- a first 
pleatur scriptura- quam Vestra Celsitudo deposcit. Et 
quidem homini industrio et consideranti efficaciam rationis 
potest proponi tanquam receptibile, quod causae non vadunt 
in infinitum, quoniam non possunt esse nee intelligi infinitae. 
Omnia enim quae sunt et quae intelliguntur sunt in aliquo 
numero comprehensa, ut dicit Aristoteles tertio Physicorum. 
Non est igitur causa ante causam in infinitum. Ergo standum 
est ad aliquam causam primam, quae non habet causam ante 
se, et omnis multitude ad unitatem reducitur. Et in omni 
genere est unum primum ad quod caetera reducuntur. Quare, 
si haec sit causa prima, non habens aliam causam ante se, mani- 
festum est quod non exivit in esse per causam, nee aliud est 
causa sui esse, nee facit se esse post non esse, quia tune, dum 
non esset, haberet esse, ut faceret se esse. Omne enim quod 
facit aliud esse post non esse, habet esse dum hoc facit ; ergo 
nihil est causa sui esse. Quapropter haec causa prima nunquam 
habuit non esse, ergo semper fuit. Sed si hoc, tune semper 
est. Quoniam multa sunt quae semper erunt, et tamen non 
semper fuerunt, ut Angeli, et Animae, et Coelum, et Terra, 
et hujusmodi. Et ideo illud quod nunquam habuit non esse 
longe facilius conservabit suum esse in aeternum. Quod 
etiam nunquam habuit non esse est elongatum in infinitum 
a non esse ; et ideo impossible est quod cadat in non esse. 
Res enim aliquae quae exiverunt in esse possunt non esse,. 
quia non est infinita earum elongatio a non esse. Nam 

1 Such a word as sineret seems to be wanted. 

2 Another reference to the scriptum principale which Bacon always kept 
before him. 



in 

ower. 



378 OPERIS MAJORIS PARS SEPT1MA. 

aliquando non fuerunt : ergo cum non esse elongetur in 
infinitum ab eo quod semper fuit, non est proportio inter 
ilia. Et ideo talis res non poterit non esse : et istud est 
receptibilius omni eorum quae hie dicuntur, et ideo magis 
est conceptibile quam indigens probatione. 

Eternity of Quod autem res quae semper fuit et erit sit infinitae 
frnpHes 06 potentiae, manifestum est. Quia si sit finitae potentiae tune 
finite S ua potentia est imperfecta, quia in omni finite potest aliquid 

.. . 

addi, et omne imperfectum est naturahter subjectum muta- 
tioni, sed non est possibile poni aliquam mutationem nisi 
ponatur prima. Primum enim est ante posterius naturaliter. 
Et ideo cum prima mutatio sit circa esse et non esse, oportet 
quod haec sit possibilis in eo quod habet potentiam finitam. 
Sed haec mutatio non cadit in eo quod semper fuit et semper 
erit ; quapropter nee finitas potentiae. 
Infinite Item Philosophia arguit tertio de Consolatione l hoc modo. 

power im- T , . . . r . . 

plies in- 1 o mni genere ubi repentur imperfectum natum est repenn 
finite perfectum. Et ideo in genere potentiae oportet reperire 

potentiam perfectam postquam imperfectam reperimus. Sed 
perfectum 2 est cui nihil deest, nee aliquid addi potest ; secun- 
dum Aristotelem tertio Physicorum et quinto Metaphysicae. 
Et cui nihil addi potest illud est infinitum ; quia finite 
omni in quantum hujusmodi, potest fieri additio, et aliud 
extra illud intelligi potest. Oportet ergo quod potentia per- 
fecta sit infinita. Sed in rebus aliis ab hac causa quam 
quaerimus non est potentia perfecta et infinita, ergo in hac 
erit talis potentia. Sed si potentia ejus est infinita, tune 
essentia est infinita, quia potentia non excedit essentiam. 
Nam essentia vel est aequalis potentiae vel major. Et jam 
positae sunt demonstrationes ad hoc in eis quae dicta sunt 
de materia 3 . Manifestum est igitur quod essentia causae 
primae est infinita. 

1 Consol. Philosophiae, lib. iii. Prosa x : t Omne enim quod imperfectum esse 
dicitur, id imminLtione perfecti imperfectum esse perhibetur. Quo fit ut si in 
quolibet genere imperfectum quid esse videatur, in eo perfectum quoque aliquid 
esse necesse sit. Etenim, perfectione sublata, unde illud quod imperfectum 
perhibetur extiterit ne fingi quidem potest.' 

2 De CoelOj ii. 4 reXetov konv ov firjdtv 4'cw \afieiv avrov Svvarov. 

3 Cf. vol. i. pp. 143-148. 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS QUARTA. 379 

Et certe si essentia et potentia sint infinitae, oportet quod Infinite 
bonitas ejus sit infinita 1 , quia res cujus essentia est finita habet 



bonitatem finitam. Ergo infinita habebit infinitam ; et aliter ply infinite 

... . goodness 

non est proportio bonitatis ad essentiam in hac causa ; quod an d w i s - 
non potest esse in tanta maj estate. Et si .bonitas esset finita, dom - 
esset imperfecta, et ei addi posset aliquid, et minui, et ita 
posset subjici transmutationi ; et ideo natum est habere non 
esse, ut prius arguebatur de potentia. Sed quod habet infi- 
nitatem majestatis in essentia et potentia et bonitate non est 
possibile quod careat cognitione, quia res quae hujusmodi 
est habet utilitatem, nee potest ad infinitatem majestatis 
deduci, ut elementa et lapides et vegetabilia. 

Deinde videmus quod res carentes potentia infinita, ut 
animalia et homines et angeli, habent cognitionem, propter 
nobilitatem suae naturae : ergo cum natura causae jam quae- 
sitae sit nobilior in infinitum quam aliquid hujusmodi, habebit 
potestatem cognoscendi. Sed cum omnia alia quae in ea 
sunt inveniuntur infinita, haec causa habet sapientiam infinitam. 
Item si esset finita, esset imperfecta, et subjecta naturaliter 
transmutationi ad majus et minus, ut patet in caeteris cogno- 
scentibus, sicut omne imperfectum. Et ideo prima mutatio 
quae est circa esse et non esse posset hie reperiri, ut superius 
est persuasum. Oportet igitur quod sit sapientia infinita in^ 
hac causa ; sed si potentia ejus est infinita potest hunc 
mundum producere, et ejus sapientia infinita novit de hoc 
optime ordinare, et ejus bonitas requirit quod fiat, quia optimi 
est optima facere, et suam bonitatem communicare aliis, in 
quantum possibile est eis. Ergo haec causa produxit mundum 
necessario. 

Nisi cavillator dicat quod mundus non exivit in esse un- The uni- 
quam, nee habuit non esse. Sed tune esset infinitae potentiae 



sicut haec causa, et ideo esset par ei et Deus, quod nullus is 

more than 

1 Bacon does not attack the objection to which Aquinas gave such prominence 
(S. T. Quaest. ii. Art. iii : ' Si Deus esset nullum malum inveniretur. Invenitur 
autem malum in mundo. Ergo Deus non est.' The reply being in the words of 
St. Augustine 'Deus cum sit summe bonus, nullo modo sineret aliquid mali esse 
in operibus suis, nisi esset adeo omnipotens et bonus ut bene faceret etiam de 
malo. Hoc ergo ad infinitam Dei bonitatem pertinet ut esse permittat mala, et 
ex eis eliciat bona ' (Cf. Quaest. xix. Art. ix.). 



380 O PER IS MAJORIS PARS SEPT IMA. 

dignatur audire, nee aliqua secta ponit. Si enim mundus 
semper fuerit, et nunquam habuit non esse ante esse, tune 
non exivit in esse post non esse. Nee simul habuit esse 
et non esse, quia secundo contradictorum non sunt simul vera 
nee tempore nee natura. Ergo mundus fuit productus in esse, 
sed non nisi ab hac prima causa. Nisi dicas quod plures sunt 
hujusmodi causae ; quod esse non potest quia neutra esset 
inhnitae potentiae. Quia si una est infmitae potentiae potest 
facere quicquid vult, ergo contra voluntatem alterius ; ergo 
reliqua non est infmitae potentiae postquam potest ejus vo- 
luntas impediri. Et saltern in uno mundo unus erit Deus. 
Nam unus sufficit ad unum mundum. Et Aristoteles octavo 
Physicorum dicit quod melius est ponere unum quam plura, 
postquam unus sufficit ; sed plures mundi coesse non possunt, 
ut prius habitum est in capitulo de unitate 1 mundi. Mani- 
festum est igitur quod unus est Deus tantum. Item si plures 
mundi essent, adhuc sufficeret unus Deus, quia ipse infinitae 
est potentiae, ergo producere et regere posset omnes illos 
mundos, quia omnes illi, quotquot essent, non facerent aliquod 
infinitum. 

Caeterum Aristoteles 2 in octavo Physicorum et in undecimo 
Metaphysicae concludit unum primum motorem esse, seu unam 
primam causam esse, per hoc quod unus est motus primus, 
scilicet diurnus, et unus mundus. Et quod non possunt plures 
mundi esse ipse demonstrat in primo Coeli et Mundi 3 , per 
hoc quod tune terra istius mundi esset similis in natura 
et specie terrae alterius mundi. Sed res ejusdem naturae 
habent rnotum naturalem ad eundem locum, ut secundo gravia 
quaecunque nata sunt moveri in deorsum idem. Ergo terra 
alterius mundi nata esset moveri ad locum eundem ad quern 
nata est moveri terra istius mundi, cum sit ejusdem naturae 

1 Vol. i. pp. 164-5. 

2 In Nat. Auscult. lib. viii., after having shown (cap. 6) that the Prime Motor 
is itself motionless, Aristotle goes on to show that the primum mobile (TO irpSjrov 
tiro TOL'TOU Kivovpevov) is eternal, and that this eternal motion must be circular. 
In Metaph. xi. 8 2, these conclusions are restated, and eternity of motion is 
predicated not merely of the universe as a whole (17 TOV -navrbs djr\fj <opd) but of 
each of the planetary orbs. 

3 De Coelo, i. 8, 9. 



MORALIS PHILOSOPHY: PARS QUARTA. 381 

specificae. Sed terra alterius mundi non posset moveri ad 
centrum istius mundi nisi transiret circumferentiam alterius 
mundi, et hoc est moveri sursum in circumferentiam 1 alterius 
mundi ut ipsum penetraret, et tandem caderet in centrum 
istius mundi. Cum igitur hoc sit impossibile, non potest fieri 
quod duae terrac sint nee duo mundi. Est igitur Deus unus. 
qui est causa prima omnium causarum, qui semper fuit et 
semper erit. habens majestatem infinitam et infinitatem poten- 
tiae, sapientiae et bonitatis, Creator omnium rerum et guber- 
nator. Nee possent esse plures Dei, sed unus Bened ictus in 
saecula saeculorum, Amen. 

Postquam hoc principium sufficienter verificaverit persuasor Duty of 
sectae. tune debet ulterius arguere, quod homo tenetur facere 
ejus voluntatem, et ei servire cum omni reverentia. Nam ejus 
Majestas est infinita, ut jam habitum est. Ergo ei debetur 
reverentia infinita. Caeterum beneficium creationis est in- 
finitum, in hoc quod non potest fieri nisi per potentiam 
infinitam. Nulla enim potentia finita potest creare, quia 
infinita est distantia inter non esse et esse. Ergo oportet 
quod transitus de non esse ad esse sit per infinitam potentiam 
agentis. Quapropter creatura debet Creatori reverentiam 
infinitam. Unde dicit Avicenna in Moralium Radicibus quod 
est de jure Dei ut obediatur praeceptis ejus. Oportet enim 
obedire mandatis ejus cujus est creatura. 

Sed et tertia ratio hujus rei est propter felicitatem infinitam Beliefin a 
quam dabit obedientibus sibi, et propter poenam infinitam 
quam infliget inobedientibus sibi. Unde has causas reddit 
Avicenna quare serviendum est Deo. dicens quod obedientibus 
sibi praeparavit promissionem felicem quam nee oculus vidit 
nee auris audivit, et inobedientibus sibi praeparavit promis- 
sionem terribilem. Et hoc manifestum est per Metaphysicam 
et prirnam partem hujus Scientiae Moralis. Nam anima est 
immortalis, sicut dicit Aristoteles, et Avicenna et omnes philo- 
sophi nobiles ; et Tullius fecit librum de hac immortalitate. 
Et Seneca ubique hoc confitetur ; et omnes sectae aspirant 
ad vitam alteram. Etiam pagani puri credunt se victuros 
post mortem in corpore et anima, ut tactum est prius ; et ideo 

1 The MSS. have centrum ; which I have ventured to correct. 



382 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

ponunt resurrectionem mortuorum. Unde Saraceni hoc 
ponunt. Sed non aestimant nisi delicias corporales nunc in 
hac vita. Nam Avicenna dicit in Radicibus Moralium quod 
Machometus non dedit nisi gloriam corporum, non animarum, 
nisi in quantum anima condelectatur corpori. Et Judaei 
similiter resurrectionem ponunt, et Christiani. Et si primi et 
ultimi, scilicet Pagani et Christiani, in hoc concordant, necesse 
est omnes sectas medias ; et ideo Idololatras sicut alias 
oportet fateri hoc. Et philosophi notabiliter hoc decent, sicut 
prius ostensum est in prima parte hujus Scientiae Moralis. 
Future Sed non potest esse quod homo placens Deo in hac vita 

post resurrectionem habeat vitam qualem nunc habemus, 
quia haec est plena omnibus miseriis, nee est de bonitate 
naturae humanae. Et ideo, cum resurrectio fiet ut reducatur 
ad statum immortalitatis, oportet quod ab his miseriis libere- 
mur. Nee consequentur aliquam miseriam qui Deo servierunt, 
quia justum est ut praemium eis reddatur. secundum largitatem 
divinae bonitatis. Et iterum boni habent plerumque plura 
mala hie quam mali. Ergo si Deus est Justus judex, non 
tribuit in praesenti vita bonis sua praemia, nee per consequens 
in alia vita erunt similia praesentibus. Ergo oportet quod 
Hberentur justi ab omni miseria ; et cum ille status est per- 
fectus, oportet quod fiat gloria corporis et animae. Sed 
appetitus animae rationalis transcendit omne bonum finitum. 
Et ideo ejus appetitus non potest claudi nisi per bonum 
infinitum. et hoc est Deus ; et ideo gloria humana erit in 
participatione bonitatis Deitatis ; et ex hoc sequitur corollarium 
philosophiae nobilissimum, libro Consolationum tertio 1 con- 
clusum, quod participatione Deitatis fient homines Dei, licet 
unus Deus sit natura. 

Future Similiter cum mali hie offendunt Divinam bonitatem quae 

misery. infinita est, et cadunt in crimen laesae majestatis, necesse est 

quod poena eorum sit ineffabilis in alia vita et infinita 

1 Consol. Philosophiae, lib. iii. Prosa x : ' Quoniara beatitudinis adeptione fiunt 
homines beati, beatitude vero est ipsa divinitas, divinitatis adeptione beatos fieri 
manifestum est. Sed uti justitiae adeptione justi, sapientiae sapientes fiunt, ita 
divinitatem adepti Deos fieri simili ratione necesse est. Omnis igitur beatus, 
Deus ; sed natura quidem unus, participatione vero nihil prohibet esse quam 
plurimos. 



MORALIS PHILOSOPHIC: PARS QUARTS. 383 

duratione. Quae cum ita sint, necesse est homini ut velit 
Deo placere quod faciat ejus voluntatem, quatenus ei sic 
serviat ut fugiat poenam intolerabilem, et consequatur beati- 
tudinem infinitam. 

Si vero oportet hominem facere voluntatem Dei propter Necessity 
causas dictas, scilicet dignitatem majestatis infinitae, et propter Hon fol-" 
beneficium creationis et conservationis in esse naturae, et lows T 

(i) From 

propter retributionem futuram, tune oportet quod cognoscat discordance 
divinam voluntatem, et ea quae Dei sunt, et statum futurae 
felicitatis et miseriae. Sed haec non potest homo scire per 
se ipsum ; quod manifestum est propter errores et haereses 
et diversitates, immo contrarietates sectarum principalium, et 
non solum harum, sed propter articulos ejusdem sectae 
principalis. Apud enim Christianos videmus tot diversitates. 
Nam quidam sunt haeretici, quidam schismatici, quidam vero 
Christiani. Et haereticorum diversitas est infinita. Similiter 
apud Judaeos : nam quidam fuerunt Pharisaei, quidam Sadu- 
caei, et alii contrariantes ad invicem, ut Evangelia docent, 
et Josephus in Antiquitatum libris manifestat. Similiter 
Saraceni : nam Avicenna, et philosophi caeteri contradicunt 
plebi et sacerdotibus. Ostendunt enim quod non solum est 
gloria corporum, sed propria et major animarum ; et deter- 
minant quod secta ilia cito destruetur. Et similiter Idolola- 
trae habent sectas diversas. Nam illi qui vocantur Ingures ] , 
quorum literas habent Tartari, ponunt Deum unum, quod non 
facit alia multitudo Idololatrarum, sicut in libro de moribus 
Tartarorum edocetur. Tartari vero similiter multum discor- 
dant. Nam quidam convertunt se ad Christianorum ritum, 
quidam ad Saracenorum, quidam ad Idololatrarum, licet in 
principali secta concordent 2 . Paganorum quidem major est 

1 See Marco Polo (Yule's ed.), vol. i. p. 225. 

Rubruquis speaks of the Ingures (pp. 282-3 an< ^ 2 ^8, ed. cit.) as a tribe or 
nation who, owing to mixture with Nestorians and Mahommedans, held a modi- 
fied form of idolatry (Buddhism). ' Sunt,' he says, ' quasi secta divisa ab aliis.' 
And again, ' Ingures qui sunt mixti cum Christianis et Saracenis, per frequentes 
disputationes, ut credo, pervenerunt ad hoc quod non credunt nisi unum Deum.' 
It was on the northern limit of their territory, says Rubruquis, that Cara Corum, 
the headquarters of the Mongol power, was situated. 

2 Rubruquis says that on feast days Mangu held formal receptions of the 
representatives of the various religions round him, Christian, Mahommedan and 



384 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

diversitas et error, quia quilibet fingit sibi Deum ut vult, et 
colit quod sibi placet. 

(2 From Caeterum potentia sciendi in homine ad corpora hujusmodi 

Oman's" et similia non sufficit, ut manifestum est cuilibet. Nemo 

faculties, enim scit veraciter et sufficienter naturam unius rei minimae, 

ut unius herbulae, vel muscae, vel alterius. Et videmus dis- 

cordiam infinitam sapientum in naturis rerum corporalium. 

Multo magis igitur errabit homo circa res insensibiles, ut 

sunt substantiae spirituales, et status alterius vitae, et maxime 

circa ea quae ad Deum et voluntatem Dei pertinent. Qua- 

propter necesse est quod habeat revelationem. 

Et hoc est quod Aristoteles dicit in secundo Metaphysicae 
quod intellectus humanus se habet ad hujusmodi manifes- 
tissima in natura sua sicut oculus vespertilionis 1 et noctuae 
ad lumen solis. Et Avicenna dicit primo Metaphysicae quod 
homo se habet ad ea quae sunt Domini saeculorum in regno 
suo, sicut surdus a nativitate ad delectationem harmonicam et 
sicut paralyticus ad cibum delectabilem. Quapropter non 
poterit homo ascendere ad haec ut de his certificet sicut nee 
vespertilio nee noctua et surdus et paralyticus de his quae 
tacta sunt. Praeterea Alpharabius dicit in Moralibus 2 de hac 
materia quod, sicut se habet puer indoctus ad hominem sapien- 
tissimum sapientia humana, sic talis sapiens se habet ad divinas 
veritates; et ideo non potent proficere nisi per doctrinam 
et revelationem. Et addit quod, si homo posset consequi 
veritatem sectae divinae, tune non necesse esset mundo ut 
esset revelatio et prophetia. Sed haec, ut dicit, concessa 
sunt mundo, et necessaria sunt. Igitur non potest homo scire 

Buddhist. An Armenian monk whom Rubruquis found there, assured Pubru- 
quis that Mangu while desirous that all should pray for him, believed only in 
Christianity. ' But he was speaking falsely/ says Rubruquis ; ' he believed 
none of them, as will be seen afterwards ; they all hang round his court like 
flies round a honey pot; they all think themselves his intimate friends, and 
prophecy smooth things' (p. 313, ed. cit.). 

1 Met. lib. i. (minor) cap. I "fla-ncp fap TO. TWV WKTfpioojv o/z/zara irpos TO 
(pfyyos x 6t T ^ A 16 ^' 'Qf JL *P av > OVTOJ KOI TTJS jj/ifrepas tyv\i)s 6 vovs irpos ra rrj (pvfffi 
fya.vep6jTa.Ta itavTcav. 

9 I am unable to verify this reference. The book De Scientiis already referred 
to does not contain any such passage ; and no other printed work of Alphara- 
bius is known to me. But the editor of De Scientiis speaks of other works as 
yet untranslated from the Arabic. 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS QUARTA. 385 

hujusmodi veritates per se ipsum. Et hoc manifesto docet 
Avicenna in Radicibus moralis philosophiae, dicens quod necesse 
est ut fiat revelatio sectae a Deo ; et quod homo mortalis non 
potest ad haec immortalia transcendere ; secundum quod dicit 
Seneca, libro de Tranquillitate animi, quod homo nimis est 
mortalis ad immortalia. 

Deinde, sicut non potest homo ad haec per se pertingere, Religious 
sic nee debet praesumere de his certificare per se sine revela- ^ould be 



tione et doctrina, propter duas rationes. Una ratio stat in i 

. ,. sible with- 

hoc quod ea quae sunt alterms saecuh, et praecipue voluntas O ut revela- 
Dei et quae ad Deum pertinent, sunt dignitatis infinitae. tion * 
Ergo non sunt proportionalia miseriae humanae ; nee est 
homo dignus ut ea nitatur ex sua propria virtute explorare, 
ut intelligat ; quare sufficit ei ut credat edocenti. Nee etiam 
est dignus fide istorum propter sua peccata et miserias. 
Gaudeat igitur ut doceatur ab alio, sed non nisi a Deo vel ab 
Angelis auctoritate Dei. Manifestum est igitur quod non 
debet homo conari ut inquirat de istis divinis veritatibus 
antequam doceatur et credat. Item Deus ipse in infinitum 
melius et certius novit quae ejus sunt quam creatura possit 
scire. Et auctoritas Dei est infinita ac sapientia, respectu 
cujus nulla auctoritas humana habet comparationem nee 
sapientiam, et maxime respectu eorum quae Dei sunt. 

Relinquitur ergo quod auctoritas Dei requiri debet sola, All re- 
postquam ejus bonitas est infinita quae vult humano generi J.j|^ ls 
revelare quod necesse est ad salutem. Et proculdubio nos revelation. 
videmus adimpletum in sectis, quod omnes credunt suas 
^ectas per revelationem haberi. Nam de Christianis et 
Judaeis planum est. Saraceni etiam credunt quod Macho- 
metus habuerit revelationem, et ipsemet fingit ; alias non 
fuisset ei creditum. Et si non habuit Deum revelantem, 
daemones ei revelaverunt. Tartari similiter dicunt quod 
Deus revelavit sectam eorum, sicut in libro memorato scribitur, 
et certum est. Similiter et Idololatrae et Pagani credunt quod 
Deus revelet ea quae ad hujusmodi sectas pertinent : quia 
aliter non crederet homo homini in hac parte. Omnis enim 
qui sectam proponit ascribit Deo auctoritatem ut melius ei 
credatur. 

VOL. II. C c 






3 86 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

Quoniam igitur hae sectae ita se habent, oportet ulterius 
persuaded quod revelatio debet fieri uni soli perfecto legisla- 
tor*, et quod una lex perfecta debet a Deo dari. Et hoc 
ostenditur propter discordias et haereses. Nam si plura 
essent capita, non posset humanum genus uniri, quia quilibet 
pro sua sententia stare contendit. Item postquam unus est 
Deus, et unum est genus humanum regulandum secundum 
sapientiam Dei, necesse est quod haec sapientia unitatem 
sortiatur ab unitate duplici praedicta, aut aliter non esset 
conformis nee uni Deo nee uni humano generi. Si enim 
essent plures Dei et plures mundi, et, ut ita dicam, plura 
genera humana, tune possent esse plures sapientiae divinae \ 
Sed non est possibile Deos multos esse, nee plures mundos. 
Ergo non est possibile sapientiam Dei multiplicem esse. 
Item cum secta perfecta debet ostendere homini quicquid 
necessarium est sciri de Deo et quicquid utile est homini, 
tune alia aut erit superflua si eadem sententiet, aut erronea 
si contraria promulget. Quapropter non potest esse nisi una 
secta fidelis et perfecta, et similiter unus solus legislator qui 
accipiat earn a Deo ; quia si secta una est, et legislator est 
unus ; et e contrario. Et hoc est quod Avicenna docet in 
Radicibus Moralium, et Alpharabius in Moralibus. Oportet 
enim,ut dicit Avicenna, quod unus sit mediator Dei et hominum, 
et vicarius Dei in terra, qui recipiat legem a Deo et promulget 
earn. De quo ait Alpharabius, Cum probatum fuerit quod 
advenit nobis per inspirationem a Deo non est possibile ut 
sit mendax. Et cum certificaverimus veritatem hujusmodi, 
tune oportet quod remaneat illud quod dicit. Et neque 
debet esse perscrutatio ulterior de dictis ejus, neque con- 
sideratio si ei credendum est omnino. 

Which is Hoc autem stabilito, inquirendum est quis debeat celebrari 

revelation ? P ro kgislatore, et quae sit secta divulganda per munclum. 

Ritus vero principals, ut dictum est, sunt aut Paganorum qui 

sola consuetudine vivunt, et qui sacerdotes non habent, sed 

quilibet sibi est doctor. Secundus ritus est Idololatrarum qui 

1 A remarkable speculation. Note throughout Bacon's argument the in- 
separable connexion of the unity of God with the unity of the world, of the 
church, and of man. 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS QUART A. 387 

sacerdotes habent, et conveniunt in aliquibus ordinationibus, 
et congregantur in unum locum horis debitis pro solemni- 
tatibus faciendis. Nam campanas habent magnas sicut 
Christian! ut prius habitum est 1 . Differunt etiam Idololatrae 
a Paganis. Nam Idololatrae manufacta colunt : Pagani vero 
naturalia ut nemora, aquas, et infinita talia. Tertius ritus 
est Tartarorum qui philosophiam sectantur et artes magicas. 
Quartus est Saracenorum. Quintus Judaeorum. Sextus 
Christianorum. Non enim sunt sectae plures principales in 
hoc mundo, nee erunt usque ad sectam Antichristi 2 . 

Quoniam vero Pagani et Idololatrae ponunt creaturam esse The claim 
Deum etiam multitudinem Deorum affirmant, et utrumque ^^ 
' eorum est impossibile per praedicta, manifestum est ritus abandoned 
esse erroneos. Unde Imperator Tartarorum qui Manguncha 3 

1 Cf. vol. i. p. 373, where it is said that the use of bells by the Buddhists 
(Idololatrae) had deterred Oriental Christians from using them. 

3 Cf. note on p. 367. 

3 This is the reading of O. : Mangu Khan is of course meant. The account 
of this religious parliament will be found in pp. 352-360 of Rubruquis' 
narrative ; it is full of interest. There was a very large gathering of 
Nestorian Christians, of Musulmans and of Buddhists, here called Tuini, each 
bringing their wisest as champions. Violent or contentious language was 
strictly forbidden under, pain of death. Three arbiters, a Christian, a Mahom- 
medan, and a Buddhist, were appointed. Rubruquis, with some difficulty, 
persuaded the Nestorians to let him begin the conference with the subject of 
the unity and omnipotence of God, against which the Buddhists pleaded the 
existence of evil. ' Si deus tuus talis est ut dicis, quare fecit dimidietatem 
rerum malam? Falsum est, dixi : qui fecit malum non est Deus. Et omnia quae- 
cunque sunt bona sunt. Ad istud verbum mirati sunt omnes Tuini, et redigerunt 
in scripto illud tanquam falsum vel impossibile.' Rubruquis, evading this point, 
forces them to admit that no one of their own gods was omnipotent, on which 
all the Mahommedans present burst into laughter. These Mahommedans seem 
not to have been of the strictest ; for when the Nestorians began to controvert 
their views, they remarked, We admit that your law is true, we confess the 
truth of everything in the gospel ; therefore we do not care to dispute with you. 
They declared, moreover, that in all their prayers they asked that their death 
might be like that of the Christians. 

On the following day Mangu had a friendly interview with Rubruquis, but 
told him to return to Europe. He assured him that he too believed in one 
God : but that as a man's hand had several fingers, so God had given to men 
various rules of life. To the Christians he gave their scriptures ; to the Tartars 
their diviners. The Tartars were, however, he remarked, more obedient to 
their authority than the Christians to theirs. The letters given by Mangu for 
delivery to King Louis were similar to those which Mangu's predecessor Kuyuk 
had sent by Carpini to Innocent IV. 

C C 2 



388 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

dicitur, de quo superius tactum est in eis quae de Locis Mundi 
dicta sunt, convocavit fratrem Gulielmum praedictum cum 
Christianis, et Saracenos et Idololatras, ut disputarent de sectis. 
Et Christian! et Saraceni statim convicerunt Idololatras, et 
sectam suam evacuaverunt, sicut frater Gulielmus in suo libro 
recitat Domino Ludovico illustri regi Francorum, de quo 
superius est notatum. Et quia spurcitia Paganorum et Idolola- 
trarum manifesta est, ideo non oportet plus immorari ad 
praesens. 

The claim Quamvis vero Tartari unum verum Deum colant, tamen 
and idola- nihilominus declinant ad Idololatriam. Nam ignem venerantur 
ters may credentes omnia purgari et expiari per eum. Unde trans- 
missed at ducunt filios suos per ignem et nuncios et munera. Similiter 
limen domus celebrant; nam quicunque calcat super limen 
morti condemnatur 1 . Unde similiter Azotii non calcabant 
super limen templi Dagon, primo Regum quinto. Praeterea 
ipsi non habent sacerdotes nisi philosophos qui etiam de- 
clinant ad artes magicas, et utuntur responsis daemonum, sicut 
docetur in libro de moribus eorum, et hoc certum est. Unde 
philosophiam non transcendunt, sive veram sive magicam. 
Sed supra habitum est quod philosophia est circa sectam. 
Nam perfectus in sapientia philosophiae est respectu sectae 
revelandae sicut puer indoctus respectu hominis perfecti in 
sapientia philosophiae, sicut superius est edoctum. Ergo 
manifestum est quod Tartarorum secta non est ilia quam 
quaerimus, et hoc ipsimet fatentur. Nam praefatus imperator 
Tartarorum confessus est sectam Christianorum dari a Deo 
et esse optimam. Et faciunt instrui filios suos in Evangelio et 
vita sanctorum, et recipiunt aquam benedictam et crucem 
et sacerdotes Christianos quando infirmantur, et ad eos recur- 
runt tanquam ad ultimum refugium, sicut habetur in libro 
de moribus eorum, et certum est per experientiam. Nam et 
Imperatrix illius imperatoris vocavit fratrem Gulielmum et 
sacerdotes Christianos cum aqua benedicta et cruce, petens 

1 The Franciscan Thomas, who accompanied Rubruquis, got into serious diffi- 
culties by accidentally touching the threshold as he was leaving the royal 
presence. (See p. 319 of R.'s narrative.) 



MORALIS PHILOSOPHIA : PARS QUARTA. 389 

ab eis consilium, cum fuerat infirmata l . Facile est igitur 
consideranti has evacuari debere sectas. Sed tres aliae sunt 
magis rationabiles, scilicet, secta Judaeorum, Saracenorum, 
et Christianorum. 

Quod autem sola lex Christiana sit praeferenda potest Christian 
homo considerare his modis. Primo per sententias philoso- supported 
phorum superius annotatas in applicatione mathematicae ad by philo- 
Ecclesiam, et in prima parte Moralis Philosophiae 2 . Nam ibi sc 
dantur nobilia testimonia de articulis fidei Christianae, scilicet 
de beata Trinitate, de Christo, et de beata Virgine ; de 
creatione mundi, de angelis, de animabus et de futuro judicio, 
de vita aeterna, de resurrectione corporum, de poena purga- 
torii, de poena inferni, et hujusmodi quae in secta Christianorum 
continentur. 

Non sic autem Philosophia est conformis sectae Judaeorum Not so the 
et Saracenorum ; nee dant philosophi eis testimonia. Ergo da * m< 
manifestum est quod cum Philosophia est praeambula ad the Jewish, 
sectam, et disponit homines in earn, oportet quod sola Chris- 
tianorum secta sit tenenda. Item philosophi non solum dant 
viam in sectam Christianam, sed destruunt alias duas sectas. 
Quoniam Seneca in libro suo quern fecit contra sectam 3 
Judaeorum ostendit multis modis quod irrationabilissima est 
et erronea, secundum quod ad solam literam tenetur, ut 
Judaei carnales crediderunt qui earn sufficere ad salutem 
aestimaverunt. 

Et philosophi Saraceni suam legem vituperant et deter- 
minant quod cito deficiet. Nam Avicenna nono Metaphysicae 
suae redarguit Machometum propter hoc quod solum posuit 
delicias corporales et non spirituales. Et Albumazar in primo 
libro Conjunctionum docet quod ad plus non durabit secta 
ilia nisi per 693 annos, et jam transierunt 665*, et ponit 
quod potest deficere in minori, sicut superius in Mathematicis 

1 Cf. pp. 321-4 of the narrative. 

3 Cf. vol. i. pp. 253-4, an d v l- PP- 228-48. 

3 Among the fragments of Seneca (41, 42), there is a passage (quoted by 
St. Augustine, De Civitate Dei, vi. n), in which he attacks the Sabbatarian practices 
of the Jews. But no systematic treatise attacking Judaism as a whole is extant. 

* 665 Mahommedan years of 354 days, equal very nearly 644! f our own 
years ; which brings the date to 1267 of our era, i. e. to the year in which 
Bacon was writing. Cf. vol. i. p. 266. 



39 o 



OPER1S MAJORIS PARS SEPTIMA. 



of Christ, 
indicated 
in Jose- 
phus and 
Esdras. 



est notatum. Et patet quod Tartan fere toturn dominium 
Saracenorum deleverunt, et Aquilone et Oriente et meridie, 
usque ad Egyptum et Africam. Ita quod Kaliph qui est 
loco papae apud eos jam destructus est tredecim annis, et 
Baldach civitas istius Kaliph capta cum infinita multitudine 
Saracenorum. Sed aliter possumus hoc idem videre per 
Sibyllas." Nam, sicut superius patuit, ipsae praedicabant Chris- 
tum esse Deum, et omnes articulos principals Christianae 
fidei protulerunt. Sed nullum testimonium dant aliis : immo 
solam hanc sectam salutis esse dixerunt. 

Est et alia via considerandi ista, descendendo ad proprietates 

J ewisn ex- i T i *+- 

pectation legislators et sectarum. Secta quidem Judaeorum non ponit 
fidem .^ MoysCj sed ex pectat Messiam qui est Christus ; licet 
Judaei non expectent Christum qui est caput Christianorum, 
sed alium quern fingunt adhuc venturum. Ergo manifestum 
est quod ilia lex non sufficit, cum legislatorem perfectiorem 
expectent quam sit Moyses. Quod autem hie sit Christus 
Dominus Christianorum potest per legem eorum probari, et 
per auctoritates eorum. Nam prophetia Danielis manifesta 
est per computationem annorum usque ad Christum ; post 
enim tern pus illud venit. Et praeterea adveniente Christo 
cessavit sacerdotium Judaeorum et regalis dignitas apud eos, 
ut ipsi negare non possunt. Sed hoc adimpletum est tempore 
Christi. Nam jam transiit regnum Judaeorum primo ad 
Herodem et postea ad Romanum imperium, ut historiae 
Judaeorum decent, sicut patet ex libris Josephi Judaei qui 
destructionem Judaeorum per Titum et Vespasianum narravit. 
Caeterum Josephus dicit ibidem quod in tempore suo apparuit 
Jesus Christus sanctissimus homo, si fas eum dicere hominem, 
de quo omnia impleta sunt quae Prophetae nostri locuti sunt 
de eo, sicut ipse gloriose testatur. Item ipse dicit quod, 
quando Dominus crucifixus fuit, audita est vox coelestium 
virtutum in Jerusalem, Relinquamus has sedes. Qui cum sit 
maximus auctorum apud Judaeos et Graecos et Latinos in 
historiis scribendis, ut omnes sapientes et sancti fatentur, 
manifestum est per eum quod Messias quem lex Judaeorum 
promittit est Dominus Jesus Christus quem colunt Christian!. 
Idem patet per Esdram libro quarto. Nam refert Deum 



MORALIS PHILOSOPHIC: PARS QUARTA. 391 

Patrem sic dixisse, Revelabitur Filius meus Jesus cum eis qui 
cum eo jocundabuntur qui relicti sunt in annis quadringentis : 
et post annos quingenti morietur Filius meus Christus, et 
convertetur saeculum l . Sed tot anni fluxerunt ab Esdra ad 
Christum. Item in libro duodecim Patriarcharum docetur 
manifestissime de Christo. Nam quilibet Patriarcha docebat 
tribum suam certificationem de Christo, sicut adimpletum est. 

Et si dicatur quod hi libri sunt Apocryphi, id est de Apocry- 
quorum auctoribus non est certum, hoc non tollit veritatem, ^ ru g 
quia libri hi recipiuntur a Graecis, Latinis, et Judaeis. Nam though of 
beatus Ambrosius in Omelia super Evangelium Lucae recitat authorship, 
illam auctoritatem Esdrae. Et multis aliis utitur Ecclesia in 
officio de libro illo. Multi enim sunt libri in usu Latinorum, 
Hebraeorum, et Graecorum de quibus non est certum qui 
sunt auctores: immo de paucis nos Latini sumus certificati, 
et in multis erramus. Nam cum aestimamus quod Avicenna 
fecit librum Coeli et Mundi qui communiter habetur, falsum 
est. Et multi commentarii libri aestimantur esse ipsius 
Averrois qui non sunt, sed magis Alpharabii, ut super librum 
Physicorum Aristotelis. Et in theologia libri Ecclesiastici et 
Sapientiae non habent certos auctores, cum alii aestimant 
hos esse Solomonis, alii Philonis, alii alterius. Unde non 
obstat quod liber sit ignoti auctoris, dummodo a multitudine 
sapientum comprobetur. 

Praeterea si consideremus sectam Judaeorum ad literam The bad 
ut ipsa datur, est abominabilis, irrationabilis, et intolerabilis. 
Abominabilis vero est quia primorum arietum, vitulorum, 
taurorum, et hircorum in Templo occisio per sacerdotes horri- 
bilis est et immundissima ; et omnino irrationabilis est, quia 
continet abusiones infinitas, ut patet cuilibet ; et importabilis, 
quia onus ibi est infinitum ; nee unquam potuerunt Judaei 
adimplere cacrimonias illius legis ; sicut beatus Petrus ait, 
Nee nos nee patres nostri. Et planum est hoc ex serie 
Scripturae legis : quoniam propter impossibilitaterrr onerum 

1 2 Esdras. ch. vii. 28, 29 (revised version) : ' For my son Jesus shall be 
revealed with those that be with Him, and shall rejoice them that remain four 
hundred years. After these years shall my son Christ die and all that have the 
breath of life.' 



392 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

converterunt se ad Idololatriam et alienos decs secundum 
singulas aetates. Et Deus ipse testatur quod ei non placue- 
runt hujusmodi caerimoniae, sicut in Psalmis pluribus con- 
tinetur, cum dicitur, Sacrificium et oblationem noluisti, aures 
autem perfecisti mihi. Et in alio, Non accipiam de domo tua 
vitulos neque de gregibus tuis hircos. Et primo Isaiae 
patet manifeste et alibi. Unde ne omnino fierent Idololatrae, 
Deus occupavit eos in hujusmodi caerimoniis. Deinde lex 
non promittit nisi bona temporalia et corporalia ; sed secta 
perfecta promittit bona aeterna et spiritualia, ut patet ex 
praehibitis. 

Mahom- Eodem modo contingit nos descendere ad sectam Sara- 
daimsre- cenorum et legislatorem eorum. Ipse quidem Machometus 
futed by in Alkoran, qui est liber legis suae, dicit Christum natum de 
inedans" virgine Maria 1 sine commixtione hominis afflatu Spiritus 
themselves. Sancti, et dicit eum esse majorem prophetam Dei. Unde 
praefert Christum Machometo, et ideo lex Christi praeferenda 
est. Cum ergo debet una lex esse in mundo, ut probatum 
est, tune erit ilia quae melior et dignior est ; et haec est secta 
Christi. Item philosophi Saracenorum reprobant hanc sectam. 
Sed secta veritatis licet sit supra philosophiam, non tamen 
est contra earn, nee a philosophia reprobata, sed approbata ; 
sicut de secta Christi in Mathematicis et in prima parte 
Moralis Philosophiae edocui. Similiter ostendunt quod de- 
struetur haec secta, et tempus notatur suae destructionis. 
Sed secta salutis semper durabit usque ad vitam aeternam, 
quia ducit in earn ; ergo non est secta Machometi. Item 
legislator fuit vilissimus in vita; nam pessimus adulter fuit, 
sicut in libro Alkoran scribitur. Omnem enim mulierem 
pulcram a viris eorum rapuit ipse per violentiam et violavit. 
Sed adulterium est contra omnem legem et sectam ; quia hoc 
est quod inducit discordiam civium ; et similiter falsos haeredes 
instituit, et ideo dissolvit jura rei publicae. 

Caeterum si descendants intimius 2 magis ad has tres sectas, 

1 The teaching of the Koran as to Mary will be found in the 3rd and ipth 
chapters (Sale's ed.). The miraculous conception was accepted ; Jesus being 
regarded as a great prophet. This was of course accompanied by indignant 
and repeated denial of the Incarnation. 

3 intimis, D., intimius, O. 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS QUARTA. 393 

possumus uberius videre quae sit tenenda. Et pro radice Weight of 
istius considerationis, oportet ponere quod historiae omnium ^om"^! 7 
nationum concedendae sunt aequaliter, ubi occurrit forma dis- three re- 
putandi. Nam si Christiani negent historias Saracenorum et favour of 
Judaeorum, illi negabunt eodem jure historias Christianorum. Christ. 
Sustineamus gratia disputationis historias istarum sectarum, 
ut videamus quae praevalere debeat in hac parte. Dicitur 
igitur in historia Evangelica quod inter natos mulierum non 
surrexit major Johanne Baptista; sed idem Johannes dicit 
quod non est dignus solvere corrigiam calceamenti Jesu 
Christi ; ergo nee Machometus nee Moyses, quia non est 
comparatio eorum ad Christum, nee legis ad legem. Item 
Alpharabius docet in libro de Scientiis modos probandi sectas, 
et duos prae aliis notabiles ponit. Unus est quod ille debet 
esse legislator perfectus cui perhibent testimonium prophetae 
praecedentes et subsequentes. Sed non perhibent testimonium 
prophetae praecedentes et subsequentes Moysi nee Macho- 
meto. Ergo Christus solus est legislator quern quaerimus. 
Quod autem prophetae priores perhibeant testimonium Christo 
hoc ipsemet testatur, dicens Lucae ultimo, Sicut scriptum est 
in lege Moysis et Prophetis et Psalmis de me. Et Johannis 
secundo, Moyses enim scripsit de me ; et per prophetiam 
Danielis manifestum est praetactam ; et per Isaiam qui dicit, 
Ecce virgo concipiet et pariet filium ; cui Machometus con- 
cordat cum dicit Christum esse filium Virginis ; etper Josephum, 
qui testatur quod omnia impleta sunt in Christo quae per 
prophetas dicta sunt de eo. Sed hoc non solum patet sic, sed 
per prophetas posteriores eo, qui sunt sancti innumerabiles, 
qui non solum dederunt testimonium Christo, sed testantur 
quod prophetae priores omnia locuti sunt de eo. 

Istis autem sanctis prophetis posterioribus credendum est six reasons 
propter sex rationes. Nam prima et potissima ratio quare [ r *j ept ~ 
his credendum est est sanctitas perfecta. Quoniam Tullius witness of 
in Topicis, ubi docet considerationes auctoritatis, digne attri- * 
buit earn primo et per se virtuti ; quia homo bonus et sanctus 
non vult mentiri. Secunda conditio est sapientia ineffabilis 
qua sciverunt cavere ab omni errore. Nam non solum appa- 
rentia coram oculis cognoverunt sed absentia ; et non solum 



394 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

corporalia sed spiritualia secundum conscientias hominum ; 
et non solum praesentia sed praeterita et futura, pleni spiritu 
prophetico, sicut historiae Christianorum narrant infinities. 
Tertia conditio fuit potentia miraculorum inenarrabilis qua 
praediti sunt illi sancti. Sed Alpharabius dicit quod propter 
miracula credendum est. Hie enim est alter modus probandi 
sectam, scilicet per miracula, quern ponit. Quarta conditio 
fuit in his sanctis quod usque ad mortem steterunt pro sua 
doctrina, quod non fecissent, nisi scivissent summam veritatem 
esse in ea. Quinta conditio est quia existentes in diversis 
partibus mundi eandem sententiam protulerunt, nullo ab alio 
recipiente doctrinam. Ergo oportuit quod per inspirationem 
Dei loquerentur, et ideo sine errore. Sexta conditio est quia 
fuerunt idiotae et laici, ut Petrus et alii, et pauperes, et viles 
homines et abjecti : et tamen praevaluit eorum sententia 
contra imperatores et philosophos et pontifices eorum. Mani- 
festum est igitur per haec quod isti sunt digni ut eis credatur. 
Sed isti dicunt prophetas priores dare testimonium Christo: 
ergo hoc est verum. Et praeterea ipsimet dant testimonia 
infinita Christo : immo tota vita eorum, non solum doctrina, 
fuit confirmatio legis Christianae. Cum ergo Prophetae 
priores et posteriores innumerabiles dederunt testimonium 
Christo, ita etiam quod Moyses et Machometus dederunt ei 
testimonium, et non sic habent Moyses et Machometus, ut 
planum est ex historiis Judaeorum et Saracenorum ; oportet 
ergo quod Christus sit legislator perfectus. 

Miracles. Hoc idem probatur per secundum modum Alpharabii de 
probando sectas, qui est penes miracula. Nam etsi Moyses 
fecit grandia secundum veritatem, et Machometus secundum 
fraudes et apparentias, quae etiam gratia disputationis conce- 
dantur, tamen non habent comparationem ad miracula Christi. 
Nam concedentes eorum miracula omnia et historias omnes, 
inveniemus in historia evangelica Johannis ultimo capitulo ; 
Sunt autem haec et multa alia quae fecit Jesus, quae si scri- 
bantur per singula, nee ipsum arbitror mundutn capere [posse] 
eos, qui scribendi sunt, libros ; propter multitudinem et magni- 
tudinem miraculorum : quod non potest haberi de historiis 
Moysi et Machometi. Item dicit, Ut autem sciatis quod 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS QUARTA. 395 

Filius hominis habet potestatem dimittendi peccata, ait 
paralytico, Tibi dico, surge. Sed dimittere peccatum et 
curare animam est infinitum miraculum, et majus quam infinita 
miracula facere corporalia. Et huic annexum est maximum 
argumentum pro Christo. Nam nullus potest dimittere 
peccatum nisi fuerit Deus : ergo ipse fuit Deus. Item his- 
toriae omnes confitentur ipsum esse Deum, et istae historiae 
illatae sunt per sanctos quorum est sextupla conditio prae- 
dicta, qui non potuerunt mentiri. Igitur oportet quod hoc 
sit verum. Et prophetae priores fatentur ipsum esse Deum. 
Unde Isaias, Vocabitur Emanuel, id est, Nobiscum Deus. Et 
David, Sedes tua Deus in saeculum saeculi. Et alibi infinities, 
secundum quod sancti posteriores qui errare non possunt 
prophetias exponunt. Cum igitur sit Deus, quod non esse 
verum de Machometo nee de Moyse, etiam Judaei et Saraceni 
testantur, manifestum est quod ipse est perfectus legislator 
et solus, ut nulla sit comparatio Moysi et Machometi nee 
alterius ad ipsum. 

Et adhuc patet istud item per collationcm legum. Nam Ethical 
omnis sanctitas et vitae perfectio traditur in lege Christiana, of 
et nulla immunditia peccati conceditur. Sed apud Macho- tianity. 
metum multa peccata conceduntur, ut planum est in Alkoran, 
et nulla vitae perfectio observatur, quoniam deliciis luxuriae 
propter multitudinem uxorum l absorbentur. Similiter Judaei 
supra omnia aspirabant ad generationem. Nam sub male- 
dictione legis continebatur sterilis, nee est virginitas ab eis 
laudata, nee paupertas voluntaria, nee obligatio hominis ad 
voluntatem alterius, quae tria sunt maxima perfectio. Nam 
nullus potest dubitare quin virginitas est res mundissima 
et sacratissima, et paupertas voluntaria est res ab omnibus 
philosophis approbata, secundum quod satis patet superius 
ex tertia parte Moralis Philosophiae. Sed maximum quidem 
et arduissimum est subjicere se voluntati alterius omnino; ut 
quilibet novit. Et ideo cum haec docentur in lege Christi, 
et non in lege Machometi nee in Moysi, manifestum est 
Christi legem omnino praevalere. Item certificatio de Deo, 
et de vita futura beatorum et malorum, habetur per legem 

1 uxoriae, D. 



39 6 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

Christi, ut de beata Trinitate et resurrectione et aliis. Sed 
haec non habentur per legem Moysi, nee per Machometum, 
ut planum est. Ergo lex Christi praeferri debet. Sed talis 
est divulganda per mundum. ut ostensum est prius. Ergo 
oportet ut haec sit lex Christiana. 

Special Probato quod lex Christiana sola tenenda est, tune patent 

examina- omnes e j us articuli. Nam si to turn approbatur, oportet quod 
doctrine quaelibet ejus pars concedatur. Quum tamen alius articulus 
Eudfarist. videtur humanae fragilitati gravis, eo quod quidam negant, 
et aliis est dubium, alii cum difficultate recipiunt, quibusdam 
durum videtur, alii imperfecte sentiunt, pauci de facili et cum 
plena pace et suavitate animi tenent ; et est hoc Sacramentum 
Altaris, circa quod, secundum Apostolum, multi sunt infirmi 
et imbecilles et dormiunt multi ; ideo circa hoc dignum duxi 
negotiari, ut ostendatur quod est verissimum et certissimum, 
quod debet ardentissime desiderari et instantissime peti, quod 
ferventissime debemus expectare, cum omni reverentia colere, 
cum gaudio et devotione tenere, fide certissima contemplari, 
quod, si non esset, diligentissime a Deo impetrari, et non 
corruptibilibus auro et argento emi, sed vita et morte 1 : quod 
si fuerit et ignoretur, debet statim cum proponitur recipi, 
immo rapi de ore proferentis, immo sine doctore sciri et amarl 
super omnia, ut homo fidelis nihil aliud gaudeat scire nee 
habere ; quoniam, hoc scito, sciuntur omnia quae ad salutem 
pertinent ; hoc ignorato omnia ignorantur ; hoc habito, omnia 
habentur, et quo qui caret nihil convincitur possidere. Quia 
igitur hoc sapere nejcessarium est cuilibet, cum tamen multi 
ignorant hoc Sacramentum, alii, quando convertuntur ad fidem, 
hie turbantur magis quam alibi, multi Christian!, qui cum 
sensu humano nituntur judicare de divinis, titubant aut imper- 
fecti sunt; ideo quomodo et infidelibus et Christianis fiat 
certissima persuasio de hac veritate optimum est considerare. 
Ponam igitur radices hujus persuasionis secundum gratiam 
mihi datam. 

Proofsfrom Igitur quod sit verissimum, scilicet quod in hoc Sacramento 
and?rom Dominus Jesus est verus Deus et verus homo ostenditur 
general primo per probationers totius sectae Christianae ; et cum 

assent of 

the Church. 1 debet seems wanting, but is delayed till the next clause. 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS QUART A. 397 

ilia probata est, et hoc est unum quod profitetur haec secta, 
manifestum est quod veritatem habebit. Item praeter vias 
communes toti sectae, habet haec beata veritas suos modos 
proprios sicut tota secta. Nam per Scripturam sacram in 
Evangeliis et apud Apostolum hoc manifeste docetur ; Patres 
vestri manducaverunt manna et mortui sunt ; qui manducat 
me vivit propter me ; et, Ego sum panis vivus, qui de coelo 
descendi : si quis manducaverit ex hoc pane, vivet in aeternum. 
Et decimo sexto Sapientiae, Angelorum esca nutris populum 
tuum ; et infra, Substantiam enim tuam et dilectionem quam 
in filios habes ostendis. Haec est esca in quam desiderant 
Angeli prospicere, secundum Petrum Apostolum. Et ideo 
non est istud manna populi antiqui, cum illud non sit An- 
gelorum esca ; cum dicit, Substantiam tuam l , etc., patet non 
esse intelligendum de manna antiquo. Et Apostolus qui 
primo persecutus est veritatem Christi postea confitetur quod 
accepit a Domino hoc sacrificium. Praeterea per Scripturam 
sacram non solum patet, sed per omnes sanctos qui testi- 
monium perhibent de hoc articulo, qui mentiri non poterant 
propter conditiones quas superius de eis enumeravi. Caeterum 
hoc patet per communem consensum et definitionem omnium 
doctorum Catholicorum, ut magistrorum et lectorum in lege 
Dei. Nam omnes una sententia testantur Christum esse in 
hoc Sacramento. 

Deinde miracula sunt hie infinita quae in scriptis sanctorum Miraculous 

, , . ^ .. . . 011 i proofs have 

et historns mvemuntur. Sed duo ponam hie, quae adhuc non occurred 
sunt scripta, quae certissima sunt et nulli dubitationi subjecta. ln thls . 

J generation. 

Nam quaedam matrona Deo dev.ota desiderans habere pro- 
lem ab episcopo hereticorum fuit excitata, cui filium promisit. 
Et vocato Nigromantico qui daemones scivit suscitare, con- 
venerunt in locum secretum domina et Episcopus falsus 
et Nigromanticus. Quo peragente quae voluit in circulis et 
carminibus, apparuit Daemon in specie pueri coronati qui ab 
eis sciscitabatur quid vellent. Et Nigromanticus et Episcopus 
fallax quaesiverunt a Domina quid desideraret. Dum autem 
ipsa perterrita et timore Dei correpta nihil respondit, recessit 

1 Wisdom, ch. xvi. 20, 21. In the version adopted by the Revisers, the force 
of Bacon's quotation is diminished. 



398 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

Daemon ad murum quendam prope et deposita corona a 
capita suo adoravit et genu flexit. Quo facto reversus est ad 
eos, iterum quaerens quid vellent. Et cum Dominam homines 
perversi sollicitabant, ipsaque prae timore non est ausa loqui, 
rediit Diabolus ad locum priorem ubi adoraverat, et inclinavit 
caput suum, sed non deposuit coronam nee genu flexit. 
Deinde rediit ad eos, et quaesiverunt ab eo quare sic primo 
fecit et sic secundo. Ipse vero dixit quod quidam infirmus 
jacuit ultra murum in domo quadam, et sacerdos portavit 
corpus Christ! ad eum : et ' oportuit me,' dixit Daemon, 
' coronam de capite meo deponere et adorare et genu flectere, 
quia scriptum est, In nomine Jesu omne genu flectitur coe- 
lestium, terrestrium, et infernorum. Et quando secunda vice 
redii, dederat sacerdos corpus Christi infirmo, et portabat 
vas vacuum, et ideo non deposui coronam nee genu flexi, 
sed tantum propter reverentiam portitoris et vasis Christi 
ego inclinavi caput et adoravi/ Tune Episcopus haereticus 
factus est verus Christianus, et statim incepit fidem Christi 
praedicare, et haereticam confundere pravitatem. O quam 
vera probatio et quam nobilis est ista, cujus laus enarrari 
non potest! Et vivunt multi qui istud factum noscunt 
certitudinaliter. 

Accidit etiam in ordine Fratrum Minorum quod unus frater 
per multos annos hoc Sacramentum communicare non poterat, 
nee stetisset coram altari cum fratribus quando communi- 
cabant, si quis ei totum mundum dedisset ; qui tamen nescivit 
quid esset in causa. Et sicut Deo placuit, unus frater sapiens 
et sanctus dixit ei quod vel.fuit in peccato mortali crudeli, vel 
non fuit baptizatus. Ipse vero, diligenter considerans quod 
non habuit conscientiam de peccato, incepit dubitare de 
baptismo. Et inquirens a parentibus de modo baptizandi, 
invenit quod ipse et alius puer fuerunt sacerdoti simul prae- 
sentati, qui alterum baptizavit et istum per simplicitatem 
neglexit. Quo comperto fecit se in ordine baptizari, et postea 
recepit Sacramentum Altaris sicut alius homo. Ex quo patet 
quod veritas hujus Sacramenti per Baptismum probata est et 
vera est, et veritas Baptismi per hoc Sacramentum. Et ideo, 
cum Ecclesia tenet quod Baptismus primo habet fieri ut 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS QUARTA. 399 

caetera consequantur, manifeste patet per hoc miraculum quod 
verum est quod Sancta Ecclesia credit de hoc nobilissimo 
Sacramento. 

Praeter vero hos modos probationis sunt rationes hujus- Rational 
modi. Sicut enim Creator se habet ad creaturam et qualem First.* 
ad esse Naturae rerum, sic Redemptor ad redempta sive ad 
eos qui sunt in esse Gratiae, et abundantius. Nam plus est 
recreare quam creare ; sed ex lege majestatis Creatoris est 
[quod] ' ubique praesens est creaturae,nec estaliqua expers suae 
praesentiae. Ergo ex potestate Recreantis infiniti erit quod 
praesens sit cuilibet recreato habenti esse gratiae. Sed aliter 
non datur praesentia ejus nobis nisi ex hoc Sacramento. Ergo 
necesse est hoc Sacramentum esse. 

Item necessitas creaturae infinita requirit praesentiam Second 
Creatoris. Nam aliter deficeret, eo quod creatura in non esse plool> 
tenderet, nisi manu teneretur per praesentiam majestatis : ut 
philosophia et theologia concordant. Sed tanta, immo major, 
est necessitas recreati ad Redemptorem ; ergo oportet quod 
Recreator sit in recreato et ei fiat praesens, si debeat stare in 
esse recreati, id est in esse gratiae. Nam sicut esse naturae 
se habet ad Creatorem, sic esse gratiae ad Recreantem. Et 
ideo sicut creatura caderet in non esse naturale nisi esset prae- 
sentia Creantis, sic recreatum caderet in non esse oppositum 
gratiae nisi per praesentiam Redemptoris teneatur. 

Item potentia Christi est infinita, cum sit Deus, et ejus Third 
sapientia est infinita, et bonitas similiter. Quapropter si ex proof ' 
infinitate potentiae potest hoc facere, et ex infinitate 
sapientiae novit hoc facere, ergo ex infinitate bonitatis vult 
hoc facere ; quia optimi est optima facere. Et ideo, habens 
bonitatem infinitam, debet facere bonum infinitum et quantum 
potest recipi ab eo. Sed hoc bonum recipi potest a recreato, 
id est existente in esse gratiae, ergo oportet quod fiat ei. 

Et adhuc per simile patet hoc. Nam creatura in esse Fourth 
naturae quaelibet recipit a Creatore quantum potest capere pr00 ** 
secundum suum statum : secundum quod dicit Tullius in libro 
de Natura Deorum, Omnes partes 2 mundi ita constitutae sunt, 

1 quod, though not in the MSS., seems called for. 

2 De Nat. Deor. ii. 34. 



400 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

ut neque ad usum possint meliores esse, nee ad speciem 
pulcriores. Ergo similiter quodlibet recreatum habens esse 
gratiae recipiet de bonitate recreantis quantum potest capere. 
Sed potest capere bonitatem suae substantiae ; ergo hanc 
recipiet secundum sententiam libri Sapientiae, cum dicitur, 
Substantiam tuam eis dedisti. Et ideo oportet quod omnis 
homo stans in gratia recipiet suum Salvatorem secundum quod 
Ecclesia ordinavit. 

Fifthproof. Caeterum peccatum originale deleri non potest sine hac 
hostia Deo ofTerenda. Sed hodie multiplicanturpeccata mor- 
talia. Ergo oportet quod haec hostia satisfaciat Deo patri pro 
peccatis mundi. Item Deus assumpsit hanc humanitatem ut 
permitteret sanguinem fundi de ea pro nobis moriendo et sic 
redemit nos. Sed plus est hoc quam nos pascere hac carne 
et hoc sanguine. Ergo si quod plus est voluit ex sua bonitate 
pro nobis facere, multo fortius voluit facere quod minus est, 
cum sit nobis utile, conveniens, et necessarium. 

Not merely Haec vero et hujusmodi possunt aptari ad hoc quod hoc 
needed, but Sacramentum possit habere veritatem, ut nullus possit nee 
passionate debeat contradicere. Sed hoc non solum requiritur : sed ut 

assent. 

facillime recipiatur, et facilius et libentius et devotius quam 

aliqua veritas quae potest in hac vita nobis proponi ; immo ut 
in hac vita quiescamus sicut in dulcedine vitae aeternae ; ut 
nihil velimus nisi propter hoc ; quo si careremus, reputaremus 
nos nihil scire vel habere respectu hujus gloriosae veritatis qua 
deificamur et assumimur in vitam aeternam. 

The con- Circa vero ejus facilitatem sunt plures modi. Unus est per 
Sacrament, considerationem illius quod continetur in hoc Sacramento ; 
alius per modum existendi ; tertius per modum utendi, et 
quidam alii, ut notabitur. Res quidem contenta est in 
culmine majestatis et gloriae atque in plenitudine salutis et 
in fine pulcritudinis; haec plana sunt cum Deus et Homo 
glorificatus et unus in una persona ibi consistant. Deus enim 
ex sua natura habet infmitatem majestatis et bonitatis, et 
pulcritudinis, ut patet ex his quae tacta sunt superius. Nam 
quicquid est in eo est infmitum. Similiter homo, assumptus 
in gloriam Dei et bonitatem et pulcritudinem, communicat 
infinitatem triplicem ratione unionis individuae personae. Et 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS QUARTA. 401 

ideo plena infinitas gloriae et salutis et pulcritudinis in con- 
tento hujus sacramenti reperitur. 

Similiter in modo existendi. Nam cum hie et in coelo sit The ubi- 
haec persona in natura divina et humana ejusdem majestatis ^Christ's 
consimiliter, sic in omni ecclesia, et in omni qui habet gratiam, twofold 

, ' nature. 

recipitur simile et simul. Hoc est potentiae infimtae, quia 
non limitatur ad hoc nee ad illud, et hoc infinitae majestati 
attestatur. Similiter, quod in qualibet parte hostiae totus 
Christus est, hoc est potentiae infinitae ; quia non est limitatus 
ad partem, nee partes ejus secundum partes hostiae dividuntur. 
Est igitur triplex ratio majestatis in modo existendi. Item 
quarto est ibi evidens ratio majestatis. Nam humanitas licet 
secundum se sit creatura, tamen ibi transcendit leges creaturae, 
nee habet modum existendi qui debetur creaturae, scilicet 
non commetitur se dimensionibus nee loco corporali, sicut nee 
Deitas ; et ideo quantum ad modum existendi sublimatur ad 
modum existendi divinum, ut omnem legem existendi quae 
creaturae debeatur excedat. Et hoc fieri potest per virtutem 
Dei infinitam, sicut per eandem facta est assumptio humani- 
tatis in unionem personalem. 

Similiter vero est ibi infinitas nostrae salutis ex bonitate The power 
infinita descendens. Nam cum confertur nobis, vel cum volu- 
mus per nostrum ministerium [quod] mirabiliter existat in hoc priest. 
Sacramento Salvator, plus nobis conceditur quam si daretur 
nobis unde posset quilibet mundum novum sibi facere, immo 
plus quam si faceret infinites. Nam mundorum infinitorum 
utilitas nulla nobis est respectu illius Sacramenti. Non ergo 
oportet nos dicere cum Propheta, Si moram fecerit, expecta 
eum. Nee cum alio, Utinam dirumperes coelos et descen- 
deres ; quia in nostra potestate positum est ut faciamus eum 
existere apud nos quando volumus secundum divinae boni- 
tatis dispensationem qua dicitur, Hoc facite in meam com- 
memorationem. Nam mandavit nubibus, et januas coeli 
aperuit, et pluit nobis manna vitae aeternae quando volumus 
proferre verba quinque. Mira Dei bonitas ! quae, cum nihil 
sit facilius nobis quam verbum formare, dedit nobis potestatem 
ut solo verbo faceremus Dominum Salvatorem nobiscum 
existere cum volumus. Non cnim oportet nos in coelum 

VOL. II. D d 



402 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

ascendere, maria transire, nee arare, nee metere pro hoc pane, 
nee vineas pro hoc potu plantare nee calcare, sed cum facili- 
tate verba quinque proferre, lit sit nobiscum Deus et Dominus 
noster qui est benedictus in saecula. Propter hoc dicitur 
Deuteronomiae xxx, Mandatum hoc quod ego praecipio tibi 
non supra te est, nee procul positum, nee in coelo situm, ut 
possis dicere, Quis nostrum ad coelum valet ascendere ut 
deferat illud ad nos, et audiamus atque opere compleamus? 
nee trans mare positum ut causeris et dicas, Quis ex nobis 
transire poterit mare et istud usque ad nos deferre, ut pos- 
simus audire et facere quod praeceptum est? Sed juxta te 
est valde sermo in ore tuo et in corde tuo. Non oportet 
ergo, ut vitam aeternam habeamus, nisi corde credere, et ser- 
monem proferre brevem et numero quinario verborum coar- 
tatum. Nam hie numerus in rerum variarum comprehensione 
distincta est melior omnibus numeris, secundum Aristotelem 
libro Secretorum. 

he true Deinde quod a nostro sensu occultatur accidit nobis ex 
e j us a nobis incomprehensibilitate. Nam sustinere sensibiliter 



hidden majestatem non possemus, sed deficeremus penitus propter 

from sense. . . ... -A t 

reverentiam et devotionem et admirationem : sicut Aposton 
post resurrectionem non potuerunt sustinere Dominicam prae- 
sentiam sensibilem. Nee etiam beatus Dionysius Areopagita 
potuit perferre praesentiam Virginis Mariae post ascensionem 
Domini. Immo cum de Graecia in terram sanctam transiret 
ut matrem Domini videret, ingrediens locum ubi beata et 
gloriosa virgo oravit, cecidit tanquam mortuus, exclamans 
quod educeretur, libere confitens quod nullus fidelis deberet 
videre gloriosam Virginem propter ejus reverentiam. Ergo 
longe magis nullus posset sustinere praesentiam Domini sen- 
sibilem ; et hoc probamus per experientiam. Nam illi qui 
exercitant se in fide et amore istius Sacramenti non possunt 
sustinere devotionem quae ex pura fide nascitur, quin defluant 
in lacrymas, et dulcedine devotionis totaliter liquescat animus 
super se elevatus, nesciens ubi sit nee de quibus. Quapropter 
sensibilem praesentiam impossible esset homini fideli sus- 
tinere, et ideo summa bonitate nobiscum dispensatum est ut 
occultetur a nobis visio sensibilis. 



MORALIS PHILOSOPHIA: PARS QUARTA. 403 

Praeterea nee possemus sustinere propter horrorem et 
abominationem. Nam cor humanum non posset perferre ut 
carnes crudas et vivas masticaret et comederet et sanguinem 
crudum hauriret. Et ideo infinita bonitas Domini in occul- 
tatione hujus Sacramenti declaratur. Caeterum alia utilitas 
est maxima ut discamus aspirare ad vera bona. Nam omnia 
principalia bona nostra et mala sunt invisibilia ; ut Deus, 
Angeli et Sancti, et vita aeterna et virtus ac gratia, Daemones, 
purgatorium, et infernus. Et hoc non posset esse de genere 
principalium bonorum nostrorum nisi occultaretur a sensibus 
nostris, propter quod Dominus dicit, Nisi ego abiero, Para- 
cletus non veniet ad vos ; quatenus sciamus quod debeamus 
adherere bonis invisibilibus quae non apparent ; secundum 
Apostolum, Ea quae sunt, id est apparent, reputemus non 
esse, et ea quae non apparent reputemus esse et bona. 
Necesse fuit nobis et propter utilitatem nostram infinitam ut 
bonum infinitum occultaretur a sensibus nostris, et solo mentis 
intuitu hanc salutem sciremus. 

Tertio recipimus facilitateni credendi propter usum istius Incorpora- 
Sacramenti. Narh si modus existendi habet infinitatem salutis 
et majestatis et pulcritudinis, multo magis ipse usus in quo 
Deo conjungimur. Tria sunt hie consideranda. Nam nutrimur 
corpore glorioso et sanguine glorificato potamur, immo toto 
Christo, Deo et Homine, reficimur. Hoc autem est vita 
aeterna et salus infinita quantum potest haec mortalitas susti- 
nere. Non enim sufficit Deo suis creaturis nos pascere et potare 
sensibiliter, sed se ipso et sui carne et sanguine spiritualiter 
refovere. Deinde ex participatione Dei et Christi deificamur 
et christificamur et fimus Dei, secundum quod Philosophia 
tertio Consolationum concludit quod participatione Deitatis 
fiunt multi dei, licet unus sit per naturam. Et ideo partici- 
patione Christi fimus Christi. Et propter hoc dicit Scriptura, 
Ego dixi, dii estis ; et alibi, Nolite tangere Christos meos. 
Et quid potest homo plus petere in hac vita l ? 

1 Here the MS. both in D. and O. breaks off abruptly. In the fourteenth 
chapter of Opus Tertium, in which the six divisions of this treatise on moral 
philosophy are briefly described, we see of what the missing fifth and sixth 
parts consisted. 

' Quinta pars est de sectae jam persuasae et probatae exhortatione, ad ira- 

D d 2 



404 OPERIS MAJORIS PARS SEPTIMA. 

plendum in opere et ad nihil faciendum in contrarium, et hie exigitUr modus 
praedicationis. Et tarn haec pars quam quarta utitur potenter ornatu rhetorico, 
non solum in verbis sed et in sententiis, et in gestibus corporis et in animi 
motibus, sicut ego declare per radices certas secundum vias sanctorum et non 
solum philosophorum. Nam, ut Augustinus docet quarto de Doctrina Christiana, 
summa eloquentia est in usu sanctorum in Scriptura; et optime hoc docet. 
Hanc autem partem elevo ad considerationes scientiarum, quia compono earn 
ad usum theologiae, et similiter facio de omnibus quae scripsi, tarn in Opere 
Majori quam Minori. Nam una comparatio est philosophiae ad theologiam, ut 
saepe dixi.' 

' Sexta vero pars moralis philosophiae est de causis ventilandis coram judice 
inter partes, ut fiat justitia : sed hanc solum tango propter causas quas assigno.' 

From other parts of the Opus Tertium (Brewer, pp. 266 and 304-8), it 
would seem that in the fifth part of this treatise Bacon enlarged on the im- 
portance of oratory, style, and gesture to the moral and religious teacher. 
' Docetur,' he says, ' quo modo fiant sermones sublimes tarn in voce quam 
sententia, secundum omnes ornatus sermonis, tarn metrice et rhythmice quam 
prosaice, ut animus ad id quod intendit persuasor, rapiatur sine praevisione, et 
subito cadat in amorem boni et odium mali, secundum quod docet Alpharabius 
in libro de Scientiis.' 



TRACTATUS 
FRATRIS ROGERI BACON 



DE 



MULTIPLICATIONS SPECIERUM 



TRACTATUS 
FRATRIS ROGERI BACON 

DE 

MULTIPLICATIONE SPECIERUM. 



Incipit Tractatus Magistri Roger! Bacon de Multiplicatione 
Specierum l . 

CAPITULUM I. 
Primum igitur capitulum circa influentiam agentis habet tres 

names for 

ventates seu conclusiones : prima est quid sit secundum nomen what is 

1 The theory of Democritus as to emanations from objects of sense is spoken 
of by Aristotle in De Divinatione per Somnutn, ch. 2. He remarks, wairtp 
ArjfjtoKpiTos, 6t5(wAa at diroppoias atTWfJtfvos' woirep ycip orav Kivrjar) rt TO 
% rbv dcpa, rovB' (rcpov (Ktvrjaf /ecu iravaaptvov avpftaivci rf)v roiavrijv 
irpoitvat fjifXP 1 TIVOS, rov KivrjcravTOS ov napovros, ovr<us ovStv KOJ\VI tcivrjaiv rtva KCU 
aiaOrjffiv atyiKveiaOai irpos ras ^vx^s ras evvirviafrvaas, dtp' uv (KfTvos rd. (i8ca\a 
iron? KO.I rcLs diroppoias. 

From the comparatively simple conception of motion propagated through 
space from particle to particle had thus arisen the highly artificial conception, 
which we find expounded with much detail in the fourth book of Lucretius, 
of films peeled off from the surface of things (' membranae summo de corpora 
rerum dereptae'), which resemble in shape and colour the things themselves, 
and which are called idola, simulacra, or, to use an expression employed by 
Bacon, ' umbra philosophorum.' 

' Dico igitur rerum effigias tenuisque figuras 
Mittier ab rebus summo de corpore rerum, 
Quae quasi membranae vel cortex nominitandast. 
Quod speciem ac formam similem gerit eius imago 
Cuiuscumque cluet de corpore fusa vagari.' 

But let it be stated at once that but few traces of this crude philosophy will 
be found in Bacon's treatment of the subject. He takes care at once to supply 
a series of synonyms for the word, so as to guard his readers against attaching 



4 o8 MULTIPLICATIO SPECIERUM. 

here called et secundum essentiam. Recolendum est igitur quod in tertia 
species. p arte i hujus operis tactum est, quod essentia, substantia, 
natura, potestas, potentia, virtus, vis, significant eandem rem, 
sed differunt sola comparatione. Nam essentia dicitur secun- 
dum se considerata, substantia dicitur respectu accidentis aut 
respectu operationis eliciendae, sed natura dicit aptitudinem 
operandi, caetera ulteriorem inclinationem. Sed potentia et 
potestas sunt idem, et communiter sumuntur respectu opera- 
tionis completae vel incompletae. Virtus vero et vis sunt idem, 
sed dicunt complementum solum operationis. Et hie loquor 
de potentia quae elicit actionem, non de ilia quae expedit. 
Nam haec est in secunda specie qualitatis ; quae vero elicit 
est in omnibus activis, et hae sunt substantiae et sensibilia 

importance to the metaphor conve3^ed by it. In a page of the Opus TerHum, 
in which this treatise is referred to, it is spoken of as Tractatus de radiis. And 
just as a modern physicist will speak of a ray of light without holding the 
emission theory, so Bacon uses the expression species as equivalent to force ; 
and the multiplication of species for the radiation or propagation of force. 

1 The third part of the Opus Majus deals with languages. In the fourth 
part the question of species is discussed (cf. vol. i. p. in et seq.), but no such 
statement as that in the text is to be found, nor does the fifth part (Perspective?) 
contain it. It is thus clear that this treatise is part of a larger work in 
which questions of physical philosophy were handled. In the Opus Tertium 
are to be found several allusions to the present work. Bacon observes (cap. 
xi. p. 38, ed. Brewer) : ' Completiorem tractatum mitto vobis de hac multiplica- 
tione.' And again (cap. xxxvi. p. 117), < In opere primo (i.e. Opere Majori) 
posui multa de hac materia. Et praeter hoc misi tractatum specialem de hoc 
negotio ex proposito editum.' Other references to it will be found on pp. 99, 
161, and 227. It seems probable that this treatise, or at least something like 
it, had been already written when Pope Clement's message to Bacon was 
delivered. The passage in Opus Tertium (p. 13), is not at all decisive to the 
contrary. It only asserts that communication of any writing to outsiders was 
forbidden. 

But what was the larger work of which this treatise was a part ? Our 
thoughts turn at once to the < Scriptum Principale,' so often spoken of by Bacon 
as an unaccomplished project. Referring to the Introduction for further details, 
I may observe here that among the copious extracts given by Emile Charles 
from the MS. in the Mazarine library containing the < Communia Naturalium ' of 
Bacon, are certain passages implying that this work was begun before 1267. 
The subject of Multiplkatio Spetierum is discussed in it at considerable length, 
though less fully than in the treatise now before us, which may possibly be a 
later and amplified edition. [This MS., now numbered 3576, is nearly identical 
with the Br. Mus. MS. Royal, 7 F vii, as I can testify from inspection of both 
Neither are spoken of by Brewer ; cf. however his remarks on 8756 (Additional, 
Br. Mus.) p. Hi.] 



PARS PRIM A: CAP. I. 409 

propria, nisi sit instantia in sono, sicut inferius exponetur 1 . 
Aliter surnitur virtus pro effectu prime virtutis jam dictae, 
propter similitudinem ejus ad hanc virtutem, et in essentia 
et in operatione, quia similis est ei in distinctione et in essentia 
specifica, et per consequens est similis in operatione, quia ilia 
quae sunt similis essentiae habent similes operationes. Et 
haec virtus secunda habet multa nomina ; vocatur enim 
similitudo agentis, et imago, et species, et idolum, et simu- 
lacrum, et phantasma, et forma, et intentio, et passio, et 
impressio, et umbra philosophorum, apud auctores de aspec- 10 
tibus. 

Species autem non sumitur hie pro quanto universali apud Sense in 



Porphyrium, sed transumitur hoc nomen ad designandum Jd is 



primum effectum cujuslibet agentis naturaliter. Et ut in used here - 
exemplo pateat haec species, dicimus lumen solis in aere esse 
speciem lucis solan's, quae est in corpore suo, et lumen forte 
cadens per fenestram vel foramen nobis satis est visibile, et est 
species lucis stellae. Et Avicenna dicit tertio de Anima, quod 
lux est qualitas corporis lucentis, ut ignis vel stellae, lumen 
vero est illud quod est multiplicatum et generatum ab ilia 
luce quae sit in aere, et in caeteris corporibus raris, quae 
vocantur media, quia mediantibus illis multiplicantur species. 
Sed tamen usualiter lucem accipimus pro lumine et e con- 
trario. Et quando per medium vitri aut crystalli aut panni 
fortiter colorati transit radius, apparet nobis in obscuro juxta 
radium color similis colori illius corporis bene colorati. Et 
ille color in opaco dicitur similitudo et species colons in 
corpore fortiter colorato per quod transit radius. Dicitur 
autem similitudo et imago respectu generantis earn cui 
assimilatur et quod imitatur. Dicitur autem species respectu 
sensus et intellectus secundum usum Aristotelis et naturalium ; 
quia dicit secundo de Anima quod sensus universaliter suscipit 
species rerum sensibilium, et in tertio dicit quod intellectus 
est locus specierum. Dicitur vero idolum respectu specu- 
lorum ; sic enim multum utimur. Dicitur phantasma et 
simulacrum in apparitionibus somniorum, quia istae species 
penetrant sensus usque ad partes animae interiores et appa- 

1 See p. 419. 



4 io MULTIPLICATIO SPECIERUM. 

rent in somniis tanquam res quarum sunt, quia eis assimi- 
lantur ; et anima non est ita potens judicare in somnis sicut 
in vigilia, et ideo decipitur, aestimans species esse ipsas res 
quarum sunt propter similitudinem. Forma quidem vocatur 
in usu Alhazen, auctoris Perspectivae vulgatae. Intentio 
vocatur in usu vulgi naturalium propter debilitatem sui esse 
respectu rei, dicentis quod non est vere res, sed magis intentio 
rei, id est, similitude. Umbra philosophorum vocatur, quia 
non est bene sensibilis nisi in casu duplici dicto, scilicet de 
radio cadente per fenestram, et de specie fortiter colorati, et 
dicitur esse philosophorum, quia soli potenter philosophantes 
cognoscunt istius umbrae naturam et operationem, ut ex hoc 
tractatu clarescet. Dicitur vero virtus respectu generationis 
et corruptionis ; unde dicimus solem facere virtutem suam 
in materiam mundi pro generatione et corruptione faciendis ; 
et sic de omni agente dicimus quod facit virtutem suam in 
patiens. Impressio vocatur quia est similis impressionibus, 
unde Aristoteles tertio de Anima 1 comparat generationem 
speciei impressioni factae ab annulo et sigillo in cera, licet 
non sit simile per omnia, sicut postea scietur. Vocatur autem 
passio, quia medium et sensus in recipiendo speciem patiuntur 
transmutationem in sua substantia, quae transmutatio tamen 
est in perfectionem et salutem, nisi fiat plus quam sola 
species, ut postea melius exponetur. 

Species is Investigandum est igitur quid sit secundum suam essentiam ; 

effect of et q uum intentio est ostendere quod haec species sit similis 

the agent, agenti et generanti earn in essentia et definitione, ideo primum 

sembles it. oportet duci in medium,, quod omnes habent confiteri, scilicet 

quod species est primus effectus agentis. Per hanc enim 

onines aestimant effectus caeteros produci, unde sapientes 

et insipientes circa multa in specierum cognitione differunt. 

Communicant tamen in hoc, quod agens influit speciem et 

1 Cf. De Anima, ii. 12, i, also iii. 12, 9. In a previous chapter (ii. 7), 
Aristotle, after explaining the necessity of a medium for all senses except touch 
and taste, conceives sensation to take place by motion of the medium originating 
at the object, thence propagated from point to point till it ultimately reached 
the sense-organ, rb piv x/w/ia fivttr^ Siacfxivfs, olov rbv atpa, vwo rovrov Sc avvf^ovs 
OVTOS Kivfirat rb alaOrjT-fipiov . He compares the action of the object on the medium 
to that of a seal on wax; an analogy which Bacon discusses afterwards, partly 
accepting and partly rejecting it. See p. 432. 



PARS PRIM A: CAP. I. 411 

materiam patientis, quatenus per earn primo factam possit edu- 
cere de potentia materiae effectum completum quern intendit. 
Et ideo nulli dubium est quin species sit primus effectus. 
Quod vero iste primus effectus cujuslibet agentis naturaliter 
similis sit ei in essentia specifica et natura et operatione, 
manifestum est ex dicendis, quia agens intendit assimilare 
sibi patiens, eo quod patiens, ut vult Aristoteles in libro de 
Generatione, universaliter est in actu 1 tale quale est agens, # 
sicut idem dicit ; et in principio est de se dissimile 2 agenti ante 
actionem, et per actionem fit simile, ut dicit ; et agens statim, 
quando operatur in patiens, assimilat illud ei, et facit illud 
patiens esse tale quale est ipsum agens in actu, sicut Aristo- 
teles dicit. Et ideo si ignis est agens, facit ignem, si calor 
calorem, si lux lucem, et sic de omnibus. Sed plus potest 
in primum effectum et immediatum quam in secundum et 
mediatum, ergo ilium maxime assimilabit. Propter quod 
oportet ponere quod virtus, seu species, facta ab agente sit 
consimilis agenti natura, definitione, et in essentia specifica et 
operatione. Item omnis diversitas ad identitatem reducitur, 
et dualitas ab unitate descendit et non e contrario, et ideo 
primus effectus agentis non potest esse diversus ab eo in 
essentia specifica, ut postea nascatur consimilis et uniformis. 
Nam sic diversitas esset principium unitatis, quod est contra 
naturam. Item effectus lucis sunt hi, scilicet species ejus, et 
lux generata in medio, calor, putrefactio, mors, sic enim in 
re corrumpenda ordinantur. Sed nos videmus quod tertius 
gradus effectus magis distat ab agente in natura quam secun- 
dus, quare secundus magis quam primus, vel erunt idem in 
essentia vel numero, et hoc est quod intendimus. Unde 
species lucis est lux licet primo incompleta, et postea com- 
pleta, in quibus potest compleri, ut in luna et stellis, quae 
sunt retentiva lucis. 

Item species ignis, si non est similis natura et essentia et It belongs 

, f- . A . . . . .... . to the same 

definitione igm, ut sit in eadem specie speciahssima cum igne, category, 
tune non erit in aliquo praedicamento, quod est impossibile, 

1 This, which is the reading of O., seems preferable to potentia, which is 
that of Reg. Cf. De Generatione, i. cap. ai. 
3 Not difficile, as in J. 



4 ia MULTIPLICATIO SPECIERUM. 

quia in praedicamentis accidentium esse non potest, quia non 
contingit hoc assignari in quo praedicamento esset, neque in 
tantum possit primus effectus elongari ab agente ut transeat 
in aliud praedicamentum. Nullus enim potest dlcere quod 
species albedinis et lucis transit in aliud praedicamentum ; 
et ideo nee species ignis, praecipue cum per hanc speciem 
dicatur ignis generari. Nullum enim accidens est principium 
generandi substantiam, sed nee potest esse aeris vel aquae, 
nee in aliqua specie specialissima substantiae, nee subalterne, 
ut patet. Quare oportet quod sit in eadem specie cum igne. 
Nee convenit dici quod est medium inter substantiam et 
accidens, quia metaphysicus probat quod inter ea non potest 
esse medium. Atque non potest dici quod reducatur ad 
speciem ignis specialissimam, et sit in eodem genere et in 
eadem specie specialissima solum per reductionem ; quia 
quaelibet res habet aliquam essentiam et naturam, quae est 
necessario substantia determinata, vel accidens ; et ideo 
secundum se collocabitur et per se in aliqua rerum manerie, 
et hoc est in aliquo praedicamentorum, et in aliquo genere, 
et in aliqua specie specialissima. 
Illustration Item per Ptolemaeum l secundo de Opticis sive de Aspecti- 
^ us d e d ara t ur quod a colore et luce advenit medio et visui 
coloratio et illuminatio, sed coloratio non est nisi per esse 
coloris, nee illuminatio nisi per esse lucis ; et videmus hoc per 
experimentum. Nam radius Solaris cadens per fenestram 
est nobis visibilis, et immutat visum per se et primo, nee est 
color, et ideo est lux vera. Solum enim lux et color nata 
sunt immutare visum per se et primo. Similiter quando 
aspicimus radios penetrantes vitra bene colorata, videmus in 
opaco juxta vitrum colorem sensibilem qui visum immutat 
per se et sensibiliter, et tamen scimus quod est species et 
similitudo coloris vitri. Quapropter species coloris est color, 
et species lucis est lux, et sic de omnibus ; ergo species 
communicat cum suo agente in natura et definitione. Et ideo 
dicit Aristoteles in secundo de Anima 2 , quod susceptivum 

1 Cf. Ptol. Optica, pp. 8-15. 

2 Cf. De Anima, ii. 7, 4 lo-n 8^ xp&f* aTOS ^ v ZCKTIKOV TO a-xpovv, if/6^>ov oi TO 

axpovv 8' tart TO oicupaves KOI TO dopaTov. 



PARS PRIM A: CAP. L 413 

colons etsoniet omnis scnsibilis est non coloratum et absonum 
et carens naturis sensibilium de se, ut medium et organum 
sentiendi ; volens per hoc quod medium et sensus recipiant 
colorem et sonum ut recipiant species illorum, et sic de aliis 
speciebus sensibilium ; et ideo species de qua hie loquimur 
est similis agenti in natura specifica et definitione. 

Si igitur contra hoc objiciatur, quod tune species solis erit The species 
sol, et species hominis homo, et sic de omnibus rebus, quod jn 
omnino absurdum est ; dicendum quod ista nomina, homo, 

. . . stage of 

sol, asinus, planta, et hujusmodi, imponuntur rebus in esse being, 
completo, et ideo non dicuntur de illis quae habent esse 
incompletum, quamvis sint ejusdem essentiae; ut embryo in n 
ventre matris non dicitur homo, et maxime ante receptionem 
animae intellectivae. Et tamen postquam essentia animalis 
transmutatur et promovetur, ut fiat species humana, oportet 
quod sit renovatum ultra essentiam generis, antequam anima / 
rationalis infundatur et sit de natura hominis, quia natum 
est recipere animam rationalem, et non animam asini, nee 
aliam. Non igitur dicimus quod illud sit homo, et tamen est 
in specie hominis. sed secundum esse incompletum. Similiter 
vero dicimus de specie hominis, quae est similitude ejus facta 
in acre ab eo; non enim est homo, quia habet esse incom- 
pletissimum quod potest inveniri in specie hominis, et longe 
incompletius quam embryo ante receptionem animae ratio- 
nalis ; quia embryo compleri potest in hominem, species vero 
nequaquam. Et considerandum est, quod quaedam possunt 
facere fortes species, ut color, et lux, et calor, et quaedam 
talia, ut exponetur postea. Sed res quanto sint nobiliores, 
ut coelestia et homo et hujusmodi, tanto incompletiorem 
faciunt speciem. Cujus causa dabitur inferius. Et ideo 
species coloris et lucis et caloris magis potest dici lux et calor 
vel color, quam species solis vel hominis dicatur homo vel sol. 
Semper tamen erit ejusdem naturae specificae, sed sub esse 
incompletissimo, et impossibili ad complementum ; propter 
quod non recipit nomen quod esse completion est impositum. 

Ex quo sequitur secunda veritas, quod impossibile est quod Only the 
sit effectus similis agenti in essentia, nisi unus ; et hie vocatur J^ e( 
primus, et vocatur univocus, et ejus generatio dicitur univoca. a g ent is 



4 i4 MULTIPLICATIO SPECIERUM. 

similar to Alii possunt esse plures et vocantur equivoci, et generatio 
its source. QQmm dicitur equivoca, ut calor et putrefactio et mors sunt 
effectus plures lucis ; sed equivoci, non univoci. Solum enim 
lumen in medio, vel lux in corpore stellae producta per lumen 
solis 1 , dicitur effectus univocus lucis Solaris. Sed in principle, 
dum est effectus incompletus, nominatur species et virtus, et 
nominibus praedictis; et hoc est dum patiens manet Jn natura 
sua specifica, assimilatum tamen agenti per speciem illam et 
virtutem ; ut ligna, cum in principio igniuntur, habent speciem 
et virtutem ignis dum adhuc ligna manent in sua natura 
specifica, licet assimilentur igni per speciem receptam. Cum 
autem agens invalescit super patiens, ut toll at naturam 
specificam patientis et corrumpat earn, ut inducat completum 
effectum suum in materiam convenientem ei et patienti, ut 
accidit in rebus generabilibus et corruptibilibus, tune cessat 
effectus vocari species et virtus, et caeteris nominibus dictis, 
et vocatur nomine ipsius agentis. Ut cum ignis invalescit 
super ligna, et corrumpit naturam specificam ligneam, inducens 
completam ignis essentiam, tune quod generatum est vocatur 
ignis, et non species, nee virtus, sed fit carbo vel flamma 2 ; et 
ideo species ignis et ignis completus non differunt, nisi sicut 
incompletum et completum. Et propter hoc unus effectus et 
idem numero est qui primo vocatur species, dum habet esse 
incompletum, et deinde sortitur plenum nomen agentis et 
^3* generantis, quando completur in esse, et destructa est natura 
totalis specifica patientis. Sed hoc est intelligendum in istis 
rebus inferioribus corruptibilibus. In rebus vero incorrupti- 
bilibus potest bene species aliqua compleri in effectum com- 
pletum sine destructione patientis, quia patiens natum est ad 
hujusmodi effectum de natura sua ; ut stellae et luna natae 
sunt habere lucem perfectam quantum exigit earum natura, 
licet sol plus habeat de luce ; et tamen in principio fit species 
lucis usque ad lunam et Stellas, et postea completur in eis ; sicut 
fuit a prima creatione, et sicut post eclipses stellarum accidit. 
Nam primo debiliter habent lucem, tanquam similitudinem et 
speciem, et postea claram, et completam. Cujus signum est 

1 Cf. the explanation of lunar and stellar light in vol. i. p. 129. 

2 flamina. J. 



PARS PRIMA: CAP. I. 415 

quod luna, etiam quando in eclipsi est, rubea est, quia extra 
umbram non recipit lucem ; sed in umbra habet speciem lucis 
debilem, quae venit a luce transeunte extra per latera et fines 
umbrae, sicut postea magis explanabitur. Veruntamen 
sciendum, quod species solis, quae est de natura ejus specifica, 
non potest compleri in luna et stellis, licet in eis fiat lux, quia 
tune oporteret lunam et Stellas fieri solem, quod est impos- 
sibile. Lux enim est qualitas communis soli et stellis et igni, 
licet magis sit in sole ; et ideo potest species lucis compleri in 
luna et stellis et non species substantiae solis, quia sol et luna 
et stellae differunt in substantia specifica, sicut ex posteriori- 
bus manifestum erit. Et lux non est de eorum substantia, 
sed accidens commune eis et igni ; licet aliqui solebant dicere 
lucem esse formam substantialem solis et stellarum ; sed hoc 
est falsum. 

Et haec nunc dicta manifestantur per hoc, quod si sint duo 
effectus omnino similes agenti et omnino diversi numero, ita 
quod non sint sicut unus effectus, qui primo est incompletus, et 
postea ille idem numero compleatur, tune cum agens agat in 
eandem partem patientis, erunt in eadem parte patientis duae 
formae ejusdem speciei ponentes in numerum. Sed hoc non 
est possibile, quia forma appropriat et numerat sibi materiam 
propriam in qua est ; et tune essent duo ignes in eadem parte 
ligni igniti, quod fieri non potest propter dictam rationem. 
Et iterum quia sequeretur quod alter esset otiosus ; una enim 
illarum formarum sufficeret perficere materiam in qua est, 
ergo reliqua superfluit ; sed natura nihil facit superflue nee 
otiosum nisi ex errore, ut in monstris et peccatis naturae, 
quod hie non habet locum. 

Sciendum tamen quod licet species sit similis nomine et Identity 
definitione generanti earn, ut species ignis in aere et ligno, p at \ e f lt 
tamen magis proprie et intelligibilius dicitur quod aer vel preserved 

.... . . ... though as- 

lignum assimiletur igni per speciem, quam quod ibi sit indivi- S i m iiated 
duum ignis, propter hoc quod individuum aeris vel ligni est ibi to the 
actu existens in sua natura specifica, et ideo non sunt ibi duo 
individua, ponentia in numerum, scilicet unum aeris, et aliud 
ignis, sed unum absolute, scilicet aeris, quod habet esse com- 
pletum, et ideo praevalet in hac parte ut fiat ab eo denominatio 



i 



416 MULTIPLICATIO SPECIERUM. 

individuitatis. Est tamen hoc individuum aeris igni assimi- 
latum in natura igneitatis per speciem ignis praesentem in 
eo ; unde hoc individuum dicitur aer ignitus. Nee enim est 
tantum aer, nee tantum ignis, nee principaliter ignis, sed 
principaliter aer ignitus tantum ; et ideo quod ibi est de igne 
est individuum ignis incompletum, et in alio completion ex- 
istens, quod principalius est et quod magis est nominatum. Et 
ideo multo minus dicemusquod in acre est individuum hominis 
vel solis vel alterius rei nobilis ; sed dicemus quod aer est 
assimilatus homini vel soli per speciem, quae tamen est ejusdem 
naturae specificae in qua est homo vel sol, et in forma eadem 
collocatur. licet secundum esse incompletissimum ; quod etiam 
impossibile est compleri, ut docebatur prius. Et propter 
illud esse incompletissimum dicitur individuum aeris assimi- 
latum soli, non individuum solis cum individuo aeris, nam 
a completo fit denominatio. 

Si vero contra hanc veritatem et priorem adhuc dicatur, 
quod Aristoteles dicit in libro de Sensu et Sensato 1 , quod color 
non habet esse nisi in mixto, et similiter odor et sapor, et 
hujusmodi, et ideo in acre et simplicibus elementis et corpori* 
bus non potest esse color aliquis : dicendum est quod color 
secundum esse completum non potest esse ibi, nee odor, nee 
sapor, nee hujusmodi, sed tantum secundum esse incompletum. 
Et iterum concedendum est quod aer et caetera simplicia, 
quantum recipiunt de esse coloris et hujusmodi passionum 
quae sunt naturaliter in mixtis, tantum recipiunt de esse 
mixtionis. Agens enim quod potest alterare aerem ad 
colorem, potest alterare ad mixtionem ; scilicet ut in aere 
simplici species cujuslibet mixti fiat, secundum quod requiritur 
ad species passionum quae fiunt in aere ab illis passionibus 
cujusmodi sunt color et odor et hujusmodi. Nam aer est in 
potentia ad mixtum, et potest mixtum completum fieri de eo, 
et ideo multo fortius potest alterari ad esse mixti quantum 
species mixti requirit. 

1 The reference is to the third chapter of the treatise De Sensu et Sensili, in 
which the nature of colour is discussed at considerable length. It will be seen 
that Aristotle was very far from saying that there could be no colour in 
elemental bodies, though his own explanation is, as may be supposed, obscure 
and inadequate. 



PARS PRIM A: CAP. I. 417 

) Tertio sciendum est quod agens naturaliter facit eundem Uniformity 
effectum primum, ut speciem, in quamcunque agat, ita 



quod uniformiter agit a parte sua ; quia solum agens quod agents. 
agit secundum libertatem voluntatis et per deliberationem, 
potest agere difformiter a parte sua. Agens naturale non 3" 
habet voluntatem nee deliberationem, et ideo uniformiter 
agit. Etiam si agens habens voluntatem, ut homo, agat 
per modum naturae in generando speciem, adhuc agit uni- 
formiter et uno modo a parte sua, quia et natura et modus 
naturae se habent uno modo. Et propter hoc quodcunque 
patiens ei occurrat, semper facit eundem effectum primum ; et 
ideo sive agat in sensum, sive in contrarium, sive in materiam 
ei proportionalem quae non sit contraria, oportet quod solam 
faciat speciem incompletam vel completam, ita quod non facit 
alium effectum primum. Quapropter calidum sive agat in 
sensum tactus, sive in frigidum ei contrarium, semper facit 
speciem quantum ad effectum primum. Et si sol operetur in 
ista inferiora, quae non sunt ei contraria, similiter facit 
solam speciem, quantumcunque sunt diversa ad invicem et 
contraria. Similiter si res agat in intellectum faciet speciem 
suam solam, sicut in sensum, et ideo sicut in contrarium. Sed 
de hoc, scilicet quando in universali et in particulari fiat 
species in diversis patientibus tarn spiritualibus quam corpora- 
libus, patebit inferius. Nunc autem solum hie tango de 
patientibus propter respectum agentis ad ilia in faciendo 
eundem effectum primum in quodcunque fiat actio, et quia sic 
est quod agens naturaliter agit a parte sua uno modo, et omne 
agens quod est agens naturaliter et per modum naturae. 
Ideo cum calidum diversas operationes facit in frigidum et 
tactum, hoc erit propter diversitatem recipientium, sicut sol 
per eandem virtutem dissolvit ceram et constringit lutum. 

Et ex hoc evacuatur error eorum qui aestimant quod agens 
aliud immittit in sensum, et aliud in contrarium, volentes 
quod fiat species in sensum, et non in contrarium, sed alia 
virtus ; dicentes quod calidum corrumpit frigidum, sed non 
corrumpit sensum, dummodo non excedat. Aristoteles enim 
dicit in secundo de Anima 1 quod actio in contrarium est in 

1 Cf. De Anitna, ii. 5, ; 5, 6 OVK (ffrt 8' dir\ovv ouSi TU ir<ia\(iv t dAAci TO plv 
VOL. II. E e 



4 i8 MULTIPLICATIO SPECIERUM. 

corruptionem, sed actio in sensum est in salutem et perfectio- 
nem, et delectatur sensus in specie sensibili, sed in contra- 
rium semper laeditur et corrumpitur in parte vel in toto. Et 
licet in sensu aliqua passio sit et laesio ex sensibili quantum- 
cunque proportionali, secundum auctores Aspectuum, et prae- 
cipue per Alhazen primo de Aspectibus, tamen simul cum hoc 
est delectatio vincens illam passionem et laesionem, quod non 
est in contrario. Et ideo posuerunt aliud recipi in sensum et 
aliud in contrarium, quod impossibile est per praedicta. Et hoc 
confirmatur per Aristotelem in septimo Physicorum 1 , ubi dicit 
quod quale naturale alterat et alteratur in eo quod sensibile, 
sed in eo quod sensibile non facit nisi illud quod natum est 
sensum immutare, et hoc est species ; ergo in eo quod omne 
agens naturale agit naturaliter non facit nisi speciem. 



CAPITULUM II 2 . 

What Deinde considerandum est secundum prmcipale circa in- 
prodiice fluentiam corporalem scilicet, quae res agant et faciant 
species ? hujusmodi species. Et habet octo veritates 3 . Et planum est 
thatacf 168 de sen sibilibus propriis quod agant species, quia immutant 
on the sensum, et universaliter sensus recipit species sensibilium, ut 
(except Aristoteles dicit, et in hoc omnes auctores et magistri con- 
perhaps cordant ; nisi in sono. Non enim video quomodo sonus faciat 

sound) 

produce speciem ahquam ; sed aliter tamen fit sufficienter per tremorem 

species. partium rei percussae, quia in prima parte rei percussae 

generatur sonus non nisi per tremorem partium, et egressum 

etiam continuum a situ naturali. Nam rarefiunt partes conse- 

quenter et ordinate egrediuntur a situ naturali per violentiam 

<}>6opa TIS virb TOV evavTiov, TO 8f acaTrjpia paKXov TOV Ivva^fi OVTOS viro TOV IvreXf- 
Xfia OVTOS ml QU.OIOV. Aristotle proceeds to show that the action of sensibilia on 
sense-organs is of the latter kind. The reference to Alhazen that follows is 
from the first chapter of his Optics. 

1 libro physicorum, J. The reference seems to be to Nat.Auscult. vii. 2, 3-5. 

1 In Reg. the reading is, ' Distinctio secunda ; in qua consideratur quae res 
possint facere species, habens capitula. Et primum est quod sonus multiplicat 
speciem et similiter odor.' But as Distinctions are not indicated throughout 
this MS., I have merely kept the division into Parts and Chapters, as given 
in O. 

8 octo conclusiones sive veritates, O., octo veritates, Reg. 



PARS PRIM A : CAP. II. 419 

percussionis, ex quo egressu causatur tremor qui facit primum 
sonum tanquam effectum aequivocum, et consimilis tremor fit 
in secunda parte rei percussae per primam partem trementem. 
Nam ad tremorem primae tremit secunda, ad tremorem 
secundae tremit tertia, et sic ultra ; et ideo de secundo 
tremore nascitur secundus sonus, qui est similis primo sono 
nomine et definitione ; et ideo ejus similitudo et species debilior 
est primo, quia tremor secundus debilior est primo, et quod 
fit a virtute violenter movente, et omnis motus violentus, 
debilitatur et deficit in fine. Quapropter soni generatio 
semper debilitatur, sicut in aliis speciebus et virtutibus. Quare 
cum sonus omnis ex tremore causatur immediate, et non est res 
fixa nee permanens, ideo non videtur mihi quocl aliquis sonus 
ex alio generatur ; et ideo alium habent soni modum quam 
qualitates aliae sensibiles ; sed in omnibus est simile, praeter- 
quam in causa generationis soni et modi generandi. Unde 
secundus sonus est species primi, et tertius secundi, et sic 
ulterius ; sed non fit secundus a primo, nee tertius a secundo 
propter causam dictam l . 

Secundo est magna dubitatio de substantiis, et major 2. Sub- 
ignorantia. Quod vero substantia agat similiter speciem mani- 



festum est per hoc, quod substantia nobilior est accidente species. 

. . . ,. : .^ rr ...... Relation of 

quasi in mnnitum : quapropter potent enectum sibi similem pro- accident to 
ducere longe magis quam accidens, et hunc effectum vocamus ^^ nce 
speciem. Item substantia generatur et ignis, et aliae multae ; matter. 
sed nullum generans est vilius generate ; quare non genera- 
biturnatura substantialis ignis ab accidente ; ergo a substantia. 
Sed quod in fine generationis dicitur ignis, vocatur species in 
principio, et dum habet esse incompletum. Ergo substantia 
generat suam speciem in principio sicut accidens. Item acci- 
dens non generatur in aliquo nisi prius natura generetur suum 
subjectum proprium, propter quod Aristoteles dicit septimo 

1 Cf. pp. 56-57, also p. 72 of this vol., in which the problem of sound is 
treated in the same way. Cf. also De Anima ii. 8, for Aristotle's view. 
Aristotle held that the conditions of sound were (i) percussion of a hard object, 
or of a column of air enclosed in a tube, (2) vibration of the air between the 
sonorous body and the ear, (3) vibration of air contained in the internal ear. 
He says nothing of the succession of vibrations in the body from which the 
sound originates. 

E e 2 



420 MULTIPLICATIO SPEC IE RUM. 

Metaphysicae l , quod prius est aggregatum quam accidens 
absolute consideratum. Ergo cum subjectum proprium caloris 
est pars illius aggregati, et hoc est substantia ignis, fiet ibi 
species substantiae ignis, sicut species caloris. Et Averroes 
vult quod omne accidens alicui subjecto per accidens est 
accidens per se alterius subjecti, aut iretur in infinitum. Ergo 
calor ignis fit in aqua et in alio ; cum calor sit accidens 
aquae, erit accidens per se alicujus alterius,^ per cujus genera- 
tionem in ipsa aqua regenerabitur calor in ea. Ergo substantia 
ignis ibi fiet, sive species substantiae ejus similis substantiae. 
Et illud subjectum proprium cadit in definitionem accidentis. 
sicut Aristoteles determinat septimo Metaphysicae. Et in 
tertio dicit quod eadem sint principia essendi et cognoscendi : 
quapropter accidens non potest esse sine suo subjecto proprio. 
Et ideo si caliditas ignis renovatur in aqua per actionem ignis 
in eandem, oportet quod natura substantialis ignis, quae est 
subjectum proprium caliditatis ignis, ibi renovetur prius natura, 
quum subjectum est prius natura suo accidente, licet sint simul 
tempore. Sed illam caliditatem generatam in aqua, vel 
alio quocunque, vocamus speciem caliditatis ; ergo similiter 
ilia natura substantialis ibidem generata vocabitur species 
substantiae. Item sicut se habet accidens ad substantiam 2 , 
sic species accidentis ad speciem substantiae ; ergo sicut 
accidens non potest esse sine substantia, sic nee species 
accidentis sine specie substantiae. 
Defective Ex quibus sequitur necessario quod falsa est positio eorum, 

translation .. . r . , .... ,-,^ 

of Aristotle i U1 dicunt speciem tan turn fieri ab accidentibus. Et si 

has caused textus Aristotelis perverse translatus et ideo male expositus 
confusion. 

adducatur in contrarium, solvendum est secundum virtutem 

rationum praedictarum. Si enim allegetur illud septimi Phy- 
sicorum, quale alterat et alteratur, in eo quod sensibile, ut 
fiat vis in hoc, planum est quod alteratio est in faciendo 
speciem sensibilem, quare alteratio est penes accidens. Sed 
ad hoc non arctatur generatio quae fit e forma substantiali. 

1 Cf. Metaphys. vi. 17, 7, 8, where Aristotle shows that a composite whole 
is something more than the addition of its elements. 

2 The MSS. (Reg. included) have, substantia ad accidens ; but the sense seems 
to require the transposition given in the text. 



PARS PRIMA: CAP. II. 421 

Et ideo licet accidens, per quod est alteratio, faciat speciem 
sensibilem, non propter hoc oportet quod forma substantialis 
faciat speciem sensibilem, sed aliam speciem quam sensibilem, 
saltern a sensu communi et particulari ; et ad literam Aristo- 
teles in illo capitulo tractat modum alterationis, ut manifestum 
est in textu, quum vult ostendere quod alterans et alteratum 
sint simul, et nihil ipsorum medium 1 . 

Potest etiam aliter dici magis realiter, quod etsi illud Species of 
verbum extendatur ad omne agens naturale quod substantia 



facit speciem sensibilem, non tamen a sensibus exterioribus hended by 

, , . . a mental 

qumque nee a sensu communi. Sed potest tamen sentin pr0 cess,not 
bene, quasi a cogitatione et aestimatione, quibus ovis sentit ^y se " se 

& directly. 

speciem complexionis lupi inncientem et laedentem organum 
aestimativae, et ideo fugit lupum primo aspectu, licet nun- 
quam prius viderit eum 2 . Et haec est species substantiae 
nocivae vel inimicae ipsi ovi. Et e contrario species sub- 
stantiae amicae et convenientis alterius ovis confortat organum 
aestimativae, et ideo non fugit una ovis aliam. Unde bene 
potest anima sensitiva percipere substantiam per speciem 
suam, ut nunc dictum est, licet pauci considerent hoc, cum 
velit vulgus naturalium, quod substantialis forma non immutet 
sensum, et sic loquimur communiter. Sed hoc intelligendum 
est de sensibus exterioribus et sensu communi, qui retinent 
naturam sensus et nomen ; non enim aestimationem et cogi- 
tationem vocamus sensus, licet sint partes animae sensitivae. 
Quinque enim sensus particulares et sensus communis, si 
volumus adjungere eis imaginationem, quod bene possumus 
facere, ut patuit in praecedentibus, et magis tangetur posterius, 
non comprehendunt nisi accidentia, quamvis per eos transeant 
species formarum substantialium. Sed horum plenior certi- 
ficatio patebit in suo loco 3 . 

Si etiam dicatur illud Aristoteles de Sensu et Sensato, In what 
quod ignis secundum quod ignis non agit nee patitur, sed 



secundum quod contrarium, dicendum est quod hie et hujus- be sai(i to 

have a 
contrary. 

1 Cf. Nat. Auscult. vii. 2, 2, 3 <f>avtpov on TOV KCLTCL TUITOV Kivovptvov teal 
KIVOVVTUS ou5V tan /xera^u. 'AAXA ^v ovo^ TOV dX\oiou/x<Vou /cat TOV a\\oiovv70$. 

2 See Perspectiva : Pars I, Dist. I, cap. iv. 

3 See pp. 427-8. 



422 MULTIPLICATIO SPEC1ERUM. 

modi auctores intelliguntur ad literam de alteratione et 
generatione sensibili, et manifesta sensui particular! et com- 
mtini. Hanc enim naturalis philosophus considerat, quia 
principaliter considerat ea quae sunt ad sensum, secundum 
quod dicit Aristoteles pluries quod considerat materiam l sensi- 
bilem et ea quae sensus sunt ; et ideo haec potest esse una 
causa quare inter virtutes animae sensitivae nihil tangit de 
aestimativa et cogitativa, quae naturam sensibilem vulgariter 
excedunt. Sensibilia enim vulgato nomine dicuntur, quae 
apprehenduntur a sensibus particularibus et communi, et 
ideo non cogit ilia auctoritas nee aliqua consimilis. Et 
potest etiam veraciter dici quod substantiae est aliquid con- 
trarium, ut inferius exponetur ; et est contrarietas inter formas 
substantiales elementorum et substantias eorum ; et tamen 
non agunt ad invicem transmutando se et mutuo corrum- 
pendo. Sed quoad eorum substantiales naturae considerantur 
in se. non possunt contrarietatem habere ; sed in quantum 
contrariae sunt, [agunt se corrumpendo, secundum eorum 
substantiales formas 2 .] Et hoc est quod Aristoteles dicit, 
quod ignis et terra non agunt secundum quod ignis et terra, 
sed in quantum contraria 3 . Non tamen intelligit hie de sola 
contrarietate inter accidentia elementorum, licet de ilia magis 
exemplificat, quia sensibilior est ; sed de contrarietate formarum 
substantialium eorum, propter quae fit fallacia contradicentis 
in cavillatione. Et licet Aristoteles dicat logice, quod sub- 
stantiae nihil est contrarium, tamen patet quod uno modo 
est contrarietas aliquarum formarum circa idem subjectum 
actualiter constitutum in esse specifico, ut albedinis et nigre- 
dinis circa sortem, et calidi et frigidi circa lignum. Et hujus- 
modi contrarietas non est in substantia sed maxime aut solum 
in qualitate, et de hac loquitur in Praedicamentis suis logice, 
et ad instructionem grossam, et similiter in quinto Physicorum. 
Sed aliter dicit, in fine de Generatione, substantiam esse 
substantiae contrariam ; et in primo Physicorum 4 , quod con- 

1 naturam, O., materiam, Reg. 

2 The words in brackets are omitted in Reg. 

3 De Gen. ii. 8, 2 fij fj.lv yap depi, vScap Sc -nvpl kvavriov kariv, us IvSt^eTOt 
ovaiav ovaiq kvavriav clvai. Cf. De Coelo, ii. 3, 3. 

1 Cf. the discussion of this question in Nat. Auscult. i. cap. 5, 6, 7. 



PARS PR1MA: CAP. II. 423 

trarietas est duarum formarum circa subjectum ens in potentia, 
quod est res alicujus generis, non alicujus speciei, ut forma 
gravis et levis circa idem genus, cujus essentia est eadem 
materia communis gravi et levi, in qua communicant, et circa 
quam mutuo se transmutant et expellunt, cum de terra fit 
ignis, et e contrario, et quodlibet elementum de alio, et 
mixtum de elemento, et e contrario, vel unum mixtum de alio, 
propter commune genus et materiam circa quam variantur 
et diversificantur et contrariantur, ut contrarietas exigitur in 
substantia. Et ideo forma substantialis ignis facit suam /* 
speciem substantialem in corpore terrae vel ligni, vel alterius, 
et corrumpit formam substantialem terrae vel ligni, tanquam 
sibi contrariam ea contrarietate quae in substantiis reperitur 
et requiritur. 

Tertio considerandum est quod species substantiae non est 3. The - 
tantum ipsius formae seu materiae, sed totius compositi ; eo 
quod Aristoteles vult primo de Anima quod omnes opera- not 
tiones sunt ipsius conjuncti et compositi \ Etiam nititur of matter 
ostendere, quod intelligere est 2 ipsius compositi, unde com ~ 

pounded 

homo mtelligit, licet per animam ; et magis propne et venus with form, 
sic diciturquam quod anima intelligat in homine. Quapropter 
generatio speciei erit ipsius compositi, et ideo species est 
similitudo totius compositi. Praeterea ea forma proprie esse 
non potest nisi in materia propria ; quapropter si innovatur 
in ligno vel in quocunque alio forma ignis, oportet quod ibi 
innovetur materia ejus. Et hoc patet per praedicta, quoniam 
si accidens non potest innovari nisi cum subjecto suo 
proprio, oportet 3 poni speciem subjecti generari in materia 
in qua species accidentis sui proprii, et essentialior est compa- 
ratio formae ad materiam quam accidentis ad substantiam, 
necesse est ubi generatur forma vel species formae, quod ibi 
generetur materia vel species materiae, et ideo species com- 

1 oppositi, ]. compositi, is the reading of O. and of Reg. The reference 
would seem to be rather to the first chapter of the second book, containing 
Aristotle's celebrated definition of the Psyche. Such expressions as irdv ow^a 
<l>voiKuv f4tT(x ov C^ 5 ovffia &v fir), ovffia 5' OVTOS ws avvOtTT), were in Bacon's 
mind. As a Christian philosopher he attached infinite importance to the com- 
posite nature of man ; as may be seen in his moral philosophy. 

2 intelligere est magis proprie, O. Reg. omits magis proprie. 

3 quod non oportet, O. The reading in the text is that of Reg. 



424 MULTIPLICATIO SPECIERUM. 

posita generatur. Ad hoc idem est quod Aristoteles in septimo 
Metaphysicae probat et determinat, quod forma tantum non 
generatur, sed compositum novum ex materia nova et forma 
nova 1 . Cum ergo effectus generantis univocus sit unus et 
idem qui primo vocatur species, et postea sortitur nomen 
generantis, oportet quod species sit composita, et hoc est 
omnino necessarium. Ex quo sequitur quod error est eorum 
qui ponunt speciem esse similitudinem formae, et non materiae 
nee compositi, nee habent auctoritatem nee rationem per se 
1 6 apparentem, sed solam consuetudinem falsitatis. Si dicatur 
quod tune materia faciat speciem, quod falsum est, quia ejus 
non est agere, sed recipere tantum et pati ; sed dico quod 
compositum per formam facit sibi simile in quantum est 
compositum, et ideo per imam et eandem actionem compositi, 
per formam oritur in patiente species totius compositi, et 
ideo non solum formae, sed materiae, primo tamen et prin- 
cipaliter compositi. Si dicatur quod nullum agens finitae 
potentiae potest in totum compositum, quia hoc est creatio ; 
nam materia semper supponitur in actione naturae ; dicen- 
j? 6 dum est quod materia est subjectum generationis simpliciter, 
sed materia specifica renovatur sicut forma, ut prius in Com- 
munibus Naturalium * demonstratum est. Et sicut est in 
generatione completa, quod materia specifica completa et 
forma specifica completa et compositum specificum com- 
pletum generantur, sic est hie in generatione incompleta, 
quae est generatio speciei, quod materia incompleta et forma 
incompleta et compositum incompletum fiunt sicut esse 
specierum requirit. Et ideo fit hie species materiae sicut 
formae, et propter hoc species composita generatur. 
4 . Species Quarto potest verificari, quod omnis substantia corporalis 
bysense- potest facere speciem, et non est calumnia nisi in uno casu 
organs. u t in sensu. Quoniam cum 3 accidentia et substantiae 
viliores quolibet sensu faciunt speciem, necesse est quod 

1 Cf. Metaph. viii. 8, 4 and 9, 7. 

' 2 The unpublished work on ' Philosophia Naturalis ' spoken of in the note on 
p. 408, of which the present treatise, or a shorter version of it, is a part, begins 
with an elaborate discussion of 'Communia Naturalium.' Some account of 
Bacon's peculiar views on matter and form will be found in the Introduction. 

3 tantum, J. 



PARS PRIMA: CAP. II. 425 

sensus faciat. Et hoc patet considerando particulariter in 
singulis. De visu enim patet hoc, quia homo videt oculum 
alterius sine speculo et per speculum, et oculum proprium 
per speculum, sed nihil videtur sine specie, et hoc nullus 
negare potest absolute. Sed multi negaverunt aliquid fieri 
ab oculo propter actum videndi complendum, ponentes quod 
visio compleatur solum intus recipiendo, et non extramittendo, 
nee quod aliquid fiat ab oculo quod operetur et faciat ad 
actionem videndi. Quod autem hoc sit falsum patet per 
Aristotelem nono Metaphysicae expresse, et per Tideum de 
Aspectibus manifeste, et per Ptolemaeum in libro Aspectuum 
multipliciter. Et haec verificari debent in sequentibus, et 
solventur omnia, quae Alhazen et Avicenna et Averroes 
videantur in contrarium fabulari ; et ostendetur quod non est 
contra eos haec veritas, et hoc fiet quando erit sermo in 
particular! de agentibus et patientibus. Similiter instrumenta 
tactus, gustus, olfactus, auditus, cum sint corpora sensibilia 
naturalia, possunt per suos colores et odores et sapores et 
quatuor qualitates tangibiles facere species sicut res aliae, 
et sensum immutare quantum est de se, et multo magis erunt 
activa specierum in quantum sunt animata, quia sic sunt 
nobiliora, et ideo magis activa. Quapropter faciunt species ; 
et hoc negari non potest absolute, sed an hae species ab eis 
factae cooperentur ad actus sentiendi, dubium esset aliquibus, 
non tamen illis qui bene examinant veritatem ; quia procul- 
dubio faciunt species a se, ut compleantur et certificentur suae 
operationes per illas species circa sensibilia, ut expresse potest 
probari per Aristotelem etAvicennam in libris de Animalibus 
et multis modis. Sed haec inferius habent certificari ; nunc 
in tantum sufficiat quod sensus universaliter faciat speciem, 
sicut alia agentia corporalia l . 

Deinde considerandum est de aliis a praedictis, an faciant 
species ; non enim est ita notum de caeteris rebus corporalibus, 
et quae sunt passiones corporum, an faciant vel non. 

Quia vero Aristoteles dicit quarto Metaphysicae quod 5- Matter 

5 ' does not 

matena est in sola potentia passiva, et in libro de Generatione produce 
quod materiae debetur pati, et formae agere, et omnes abhor- them - 

1 Cf. the discussion of this point in Perspectiva, pp. 49-53. 



426 MULTIPLICATIO SPECIE RUM. 

rent dicere materiam aliquo modo agere, potest dici quod 
materia nullo modo facit speciem, sed per actionem compositi 
et fonnae generatur species materiae specificae sicut et formae 
et compositi, ut tactum est prius. 

Many Alia autem corporal ia, quae maxime accedunt ad ista acci- 

of tr body eS dentia > sunt sensibilia communia, quia per se sunt sensibilia, 
do not. ut Aristoteles dicit, quae sunt magnitudo, figura, numerus, 

Species , . . . . . . . , 

affecting motus et hujusmodi usque ad viginti, cum eis quae reducuntur 
vision come ad jjj sicut habitum est prius. De his vero dicit Ptolemaeus l 

solely irom 

light and in secundo libro de Aspectibus, quod non faciunt passionem in 
colour. v j sum similem eis nomine et definitione, sed solum lux et 
color hanc faciunt, quae passio nominatur ab eo coloratio 
et illuminatio. Alia autem sensibilia comprehenduntur per 
aliam viam, ut determinat. Et hoc idem vult Alhazen secundo 
Aspectuum, et expresse determinat hoc quarto Aspectuum, 
dicens quod nihil venit a corporibus nisi species lucis et 
coloris. Et uterque determinat hanc viam aliam, propter quam 
visus solum non sufficit ad judicandum veritatem horum ; nee 
ei attribuitur judicium de aliis, sed aliis virtutibus animae, 
mediante visu vel tactu vel alio. Unde Alhazen dicit, quod 
virtus distinctiva et ratiocinativa haec judicant, mediante 
sensu particulari. Et Tideus de Aspectibus his concordat, 
volens quod situm et figuram et magnitudinem et hujusmodi 
non potest visUs cognoscere nisi species visus fieret ad rem 
ipsam, quoniam species istorum sensibilium contrariae non 
fiunt a rebus, secundum eum. Et istud patet 2 per hoc quod 
nos percipimus visum pati e forti luce et colore, ita quod 
quando aspeximus fortem lucem vel colorem, et convertamus 
nos postea ad alia visibilia debilioris lucis et coloris, non 
statim percipimus ilia alia visibilia, propter impressionem 
adhuc remanentem a forti colore vel luce, sed cum paulatim 
evanescit, augmentatur visio et apprehensio rerum illarum. 
Sed hoc non accidit nobis in videndo forte densum vel rarum, 
vel asperum vel iene, vel magnitudinem vel corporeitatem, vel 
figuram, vel hujusmodi, quando postea aspicimus alia visibilia ; 
et per hoc scimus quod sensus non patitur ab his sicut a 
sensibilibus propriis. Item si non esset densum, a parte post 

1 See Ptol. Opt., pp. 8-13. 2 Cf. p. 103. 



PARS PRIM A: CAP. II. 427 

ipsius perspicui, non percipimus ipsum perspicuum ; similiter 
nee densum, nisi quia inter nos et ipsum est perspicuum ; nee 
corpus et figuram et caetera percipimus, nisi quando perci- 
pimus densum. Sed tamen perspicuum sine denso et densum 
sine perspicuo habent esse naturale et vere esse ; quare si ex 
natura sua activa facerent speciem in visum, tune videremus 
aerem et sphaeram ignis, et sphaeras coelestes extra loca 
planetarum, cum in omnibus his sint quantitas et figura, 
magnitudo, et corporalitas, perspicuitas et hujusmodi, et tune 
sine hujusmodi perspicuis videremus densum, et densum de 
se natum esset facere speciem. Sed visus non judicat de 
denso nisi mediante perspicuo ad quod terminatur 1 . 

Caeterum quantitas debetur materiae quia est passio mate- 6. No 
riae et ideo non dicitur esse activa, sicut nee materia quae j-J*^ 6 * 
est substantia, et ejus subjectum proprium, quare nee passiones Quantity, 
quantitatis, quae sunt rectum, curvum, figura, superficies et 
forma corporis, nee hujusmodi. Et iterum susceptivum soni 
est absonum, et colons similiter, et aliorum immutantium 
medium et sensum. Sed sensus et medium habent quanti- 
tates et figuras et hujusmodi. Item multa horum reperiuntur 
in subjecto generationis, et ideo praecedunt generationem 
et sequuntur corruptionem, et sunt in rebus ingenerabilibus 
et incorruptibilibus et in omnibus corporibus omnia aut plura. 
Propter quod oportet quod horum saltern multorum non sit 
generatio nee corruptio. Augmentatio enim vel diminutio 
potest in his esse, sed quae de novo generentur, et eorum 
pariter totaliter non accidit in omnibus ; sed immutatio speciei 
est per generationem et ejus annihilatio per corruptionem 
totaliter. Quapropter non sunt generativa speciei haec quae 
sic reperiuntur circa subjectum naturae et materiam naturalem. 

Sed eadem ratio est sensibilis, in omnibus istis, quae vocan- 7. Nor 
tur sensibilia communia, eadem ratio, dico, generalis propter 
quod si aliqua non sunt nata facere speciem, nee alia. Et 
tamen contra hoc videtur esse, quod ista sunt sensibilia per 
se sicut propria, propter quod videretur quod speciem agerent depends 
et immutarent plures sensus, sicut sensibile proprium immutat organ of 

judgement. 

1 Cf. pp. 62-66 for discussion of opacit3 r of object and transparency of medium 
as conditions of vision. 



428 



MULTIPLICATIO SPECIE RUM. 



Objection 

that 

opacity is 

visible, and 

therefore 

generates 

rays. 

Reply : the 
rays are 
those of 
colour 
and light, 
which 
opacity 
renders 
visible. 



unum sensum. Dicendum est, quod non ob hoc dicuntur 
sensibilia per se, nee propria nee communia, sed quia virtus 
distinctiva quae est cogitativa, cujus esse est in media cellula 1 
cerebri, judicat de his sensibilibus tarn propriis quam com- 
munibus, mediante sensu communi et particulari, qui solum de 
partibus animae sensitivae vocantur a vulgo nomine sensus ; 
et quia de sensibilibus per accidens eadem cogitativa potentia 
judicat, mediante aestimatione et memoria, et non mediante 
sensu communi et particulari ; propter quod sensibilia com- 
munia et propria vocantur per se sensibilia, quia mediante 
sensu, et non aestimatione, comprehenduntur. Horum autem 
intellectus planior patet non solum ex praecedentibus, sed 
dependet ex subsequentibus ; et ideo quod hie minus planum 
est, requiratur a locis aliis propriis. 

Quod autem posset dici quod nihil videtur nisi densum, et 
densum. etiam sine colore et luce innata, potest videri ut in 
terra et aqua, et forte in coelo octavo vel nono, secundum 
diversitatem opinionum de illis, ut inferius patebit, propter 
quod densum videtur esse maxime sensibile et visibile ; et ideo 
quod speciem faceret in sensum. Dicendum est quod hoc 
non valet, non enim est maxime visibile propter hoc quod 
nihil sine eo videtur, quia occasio magis est quam causa, et 
quia per aliud comprehenditu'r, sicut perspicuum interjacens. 
Et ideo non est ex sua natura absoluta ut videatur, sed 
dependet a perspicuo ; propter quod non debet facere speciem 
ut de se immutet, nee requiritur ejus perceptio ad hoc ut 
percipiantur color et lux, sed sufficit visui quod color et lux 
fiant in denso aliquali, scilicet, ut terminetur visus ; non enim 
terminatur nisi per densum. Ad esse ergo colons et lucis 
requiritur densitas, ut visus terminetur ad colorem et lucem. 
Sed tune ex natura sua propria faciente speciem videntur 
prius quam percipiatur densum, quoniam densum non compre- 
henditur solo sensu, sed per cogitationem, nee per se, sed 
per collationem ad perspicuum, et mediante eo, sicut patet 
ex libris Aspectuum. 

Quod vero dicit Alhazen secundo de Aspectibus 2 , quod in 

Cf. p. 9, as to the cerebral organ of virtus cogitativa. 

2 Concavum nervi communis is, as explained in Perspectiva, p. 14, the retina. 
Alhazen, in the passage here referred to (lib. ii. prop. 16) explains that each 



PARS PRIMA : CAP. II. 429 

concavo nervi communis duorum oculorum, et in parte membri Objection 

, thatmainii- 

sentientis, id est, antenons glacialis quae est anterior pars tude is 



pupillae, figuratur circumferentia rei visae, sed circumferentia 
reducitur ad sensibilia communia, ut patet ex eodem libro. bended by 
quapropter videretur quod quantitas et figura, et hujusmodi, 
faciant impressionem et speciem in organo, et ideo prius in 
acre ; ad hoc dicendum est quod illud intelligendum est, sicut 
loquitur de magnitudine rei visae, quando dicit quod ordi- Reply, that 

... . r i TT points of 

natur et descnbitur in superncie membri sentientis. Hoc \\ g ^ an( ^ 
enim non est quia magnitude faciat suam speciem, sed quia col u r only 
a tota rei magnitudine venit species colons et lucis, et a tota appre- 
superficie. Et tune species colons venientes a singulis parti- h< 
bus rei visae non confunduntur in una parte pupillae, sed 
distinguuntur et ordinantur in superficie pupillae. in quanti- 
tate sensibili secundum numerum partium in re visa, ut visus 
distincte comprehendat totum colorem vel lucem rei visae. 
Sic igitur describitur in pupilla magnitude rei visae, id est, 
color totius magnitudinis vel lux. ita quod solum sit ibi species 
coloris vel lucis ordinata in pupilla et non ipsius magni- 
tudinis. Propter quod similis intellectus est de figuratione 
circumferentiae rei, et descriptione ejus in membro sentiente 
et nervo communi, scilicet, quod color vel lux ipsius circum- 
ferentiae totius faciat speciem suam, quae figuratur et ordi- 
natur in organo et medio, sed non ipsa circumferentia ; hie 
enim est auctoris intellectus de omnibus talibus. 

Quod autem dictum est quod species materiae renovatur Further 
sicut formae, tune proprietatum materiae species debent 
similiter renovari cum suo subjecto, sed quantitas est pro- 

point of light and colour in the object is represented on the retina and is there 
apprehended by the ultimum sentiens. He comes extremely near to the- con- 
ception, first, I believe, realized by Kepler, and subsequently set forth in the 
Dioptrique of Descartes, of a clear retinal image as a condition of distinct vision. 
What hindered his precise apprehension of the truth was the notion that the 
sentient function though carried on more actively by the nervous structure, was 
yet vaguely distributed through the other structures of the eye (virtus sensitiva 
est per totum istius corporis). But his view of the function of the retina may 
be gathered from these words : ' Si res visa habuerit unum colorem, erit ilia 
pars (i. e. concavum nervi) corporis sentientis unius coloris ; et si paries rei 
visae fuerint diversi coloris, erunt partes illius corporis partis sentientis diversi 
coloris ; et ultimum sentiens sentit colorem rei visae ex coloratione quam invenit 
in ilia parte.' 



43 o MULTIPLICATIO SPECIERUM. 

prietas materiae ; dicendum est quod species materiae primae 
non renovatur sed specificae, et illius proprietates renovantur ; 
sed hae non sunt corporeitas, et figura, et hujusmodi com- 
munia, quum sint proprietates materiae primae. Si igitur 
ista sensibilia communia non faciant species, multo fortius 
nee aliae res praedicamentales et corporales, ut ratio, relatio, 
situs, quando et hujusmodi. Sensibilia autem per accidens 1 
dicuntur respectu sensuum particularium et communis, qui 
autonomatici vocantur sensus, sed tamen multa eorum sunt 
sensibilia per se ab aestimativa, ut prius dictum est de sub- 
stantiis. Sed sensibilia per accidens, alia a substantiis, sicut 
films et pater, et caeterae res praedicamentales a substantiis et 
sensibilibus propriis et communibus non sunt activa specierum, 
postquam sensibilia per se multa non possunt facere species, 
cum tamen sint magis activa quam talia sensibilia per 
accidens. 

s. Are Post haec autem octavo 2 expedit considerari quod sicut 

rerum quaedam sunt universales, quaedam singulares, sic 

from species fiunt ab his et illis. Et ideo sicut species singularum 
>? sunt singulares, sic universalium universales. Et cum universale 
non sit nisi in singularibus, sicut ostensum est in Metaphysicis 3 
propter contentiones multorum, nee potest singulare carere 
suo universal!, erit proportio speciei universalis ad speciem 
singularem, sicut rei universalis ad rem singularem, quarum 
sunt hae species. Et ideo cum singularia hominis faciunt 
suas species in medio et in sensu et intellectu, sic homo 
universalis simul facit suam speciem in speciebus singularibus ; 
ita quod sicut homo universalis est una natura specifica in 
quolibet singulari tota et totaliter, sic species universalis est 
una natura specifica suo modo et tota et totaliter, et in 
qualibet specie singulari, nee e contrario. Et propter hoc 
iteratur in medio, et sensu, et intellectu species universalis, 
quando venit cum specie cujuslibet singularis, et sic figitur 
in anima et fortius quam species alicujus singularis. Et hoc 
determinat Alhazen evidenter in libro secundo. 

1 Cf. Perspective*, pp. 74-75. 2 octavo omitted in O. 

8 Some remarks on Bacon's attitude in the controversy as to Universals will 
be found in the Introduction ; and Charles' monograph, pp. 383-384, contains 
important quotations from the Mazarine MS. bearing on the subject. 



PARS PRIM A: CAP. III. 431 

Ex his igitur sequitur corollarium, quod sive in medio sive Species of 
in sensu, sive in intellectu sint species universales, oportet quod nat ure as 
ibidem sint species singulares eis respondentes. Et ideo non lts a g ent - 
intelligo quod in intellectu aliquo creato sint tantum species 
universales fixae sine singularibus speciebus, ut per applica- 
tionem multarum talium specierum universalium, quarum res 
universales sint in aliquo individuo alicujus speciei, fiat cognitio 
de tali re singulari. Quanquam et ipsa applicatio non est 
mihi intelligibilis. Sed de his tractabitur alias suis locis. 

Ex dictis in hoc capitulo patet, quod cum quaeritur univer- 
saliter de omni specie in medio an sit substantia vel accidens, 
nulla est quaestio, et similiter an species sit quoddam com- 
positum vel simplex, et an universale vel singulare. Nam 
species substantiae est substantia, et species accidentis est 
accidens, et species compositi est compositum, et species 
simplicis est simplex, ut materiae species est materia, et 
formae forma, et species rei universalis est universalis, et rei 
singularis est singularis. Quia breviter dicendum, quod sicut 
se habet accidens ad substantiam, et forma ad materiam, et 
universale ad singulare, scilicet, quod nullum istorum est sine 
suo compari, sic se habet species accidentis ad speciem 
substantiae, et species materiae ad speciem formae, et species 
rei universalis ad speciem rei singularis, ita quod nulla est 
earum sine sua socia. 

CAPITULUM III 1 . 

Habito de agente, consequenter considerandum de modo How are 
agendi, quod est tertium hie principale, et habet tres con- p^"^ 
clusiones. Quarum prima est, quod non potest species exires ated? 

1 This chapter deserves special attention, as justifying what has been said in 
the note on p. 408, that though the word species recalls the crude philosophy of 
emanations, best known to us through the poem of Lucretius, in Bacon's mind 
it had almost entirely lost that connotation, and is used as the word ray, current, 
or undulation might be used by a modern scientist, to express action of one 
body on another: the multiplication of species expressing the continuity of such 
action, in other words, the propagation or radiation of force. With regard to 
the part taken by the medium in the transmission of force, it will be seen that 
Bacon's view is far more nearly akin to the views of Descartes, Young, or 
Faraday than to the emission theory of Newton. Action at a distance was as 
inconceivable to him as to Aristotle, and to most modern physicists. 



432 MULTIPLICATIO SPECIERUM. 

i. Not by nec emitti ab ipso agente, quia accidens non permutat sub- 
emission. j ectum> nec p ars substantialis sine corruptione substantiae 
totius. Sed maxime activa, ut substantiae spirituales et 
coelestia, non sunt corruptibilia ; quare species nullo modo 
exibit ab agente, cum omne quod est in eo sit substantia vel 
accidens, nec contingit ponere medium, ut prius declaratum 
est. Quapropter male loquitur vulgus et improprie, quando 
dicit quod agens emittit a se speciem, exemplificans in odora- 
bili, quod aliquid emittit, ut in mosco sine accensione, vel in 
thure accenso. Sed dicendum est quod odorabile, in quantum 
activum est speciei, non emittit aliquid, sed in quantum 
patitur per calidum intra resolvens aut extra ; et ideo agens 
naturale, in quantum agens, non emittit aliquid, sed in quantum 
patitur et destruitur. Caeterum actio non est in deperditionem 
et corruptionem agentis, sed in perfectionem ; quia tune 
unumquodque perfectum est, cum sibi simile facere potest, 
secundum Aristotelem secundo de Anima l . 

Deinde manifestum est quod agens non creat speciem ex 
nihilo, neque accipit earn alicubi extra se vel extra patiens, ut 
Nor (2) by earn reponat in patiente ; hoc enim ridiculum esset. Qua- 
creation or p ro pter improprie et male dicitur, quod agens immittit aliquid 
troduction in patiens et quod influit ; nam tune ab extra ingrederetur 
fatothe g ah'quid in ipsum patiens, quod non potest esse, quia tune vel 



matter exiret ab agente, vel agens inveniret id extra se vel patiens, 
acted on ; ;: 

vel crearet mud de nihilo, quorum quodlibet est falsum. 

Nor (4) by Et ideo oportet unam duarum viarum eligi, scilicet quod per 

agent (m f vl ' am im P ressioms 2 fiat species, aut quod per naturalem immu- 

patient as tationem et eductionem de potentia materia patientis. Sed via 

impressionis non est possibilis, quoniam impressio non fit nisi 

in superficie, ut sigilli in cera, per elevationem quarundem 

partium superficiei et depressionem aliarum. Sed actio 

naturalis est in profundo patientis. Item per species rerum J " 

sentimus res ipsas ; sed per impressiones quae fiunt in cera 

et hujusmodi non sentimus res imprimentes, ergo non est con- 

1 De Anima, ii. 4, 2. 

2 Cf. p. 410, where reference is made to DeAm'ma, ii. 12, i 77 cuoOijais Ian 
TO dtKTiKov TWV aiffOrjTwv tiowv avfv Trjs v\rjs, olov 6 KTjpos TOV oo.KTV\iov avev TOV 
oiOTjpov KCLI TOV xpvaov ot^fTai 



PARS PRIM A: CAP. III. 433 

similis actio hinc et inde. Ex quo sequitur quod improprie 
dicitur quod speciei generatio est per viam impressionis, 
secundum quod utimur hoc nomine prout est impressio in 
sigillo et hujusmodi. Sic enim ad literam intelligit vulgus 
species imprimi ab agentibus, sed non est ita. Si tamen 
largius accipiatur impressio, prout communiter signat omnem 
transmutationem patientis per actionem agentis, sicut ali- 
quando inveniuntur auctoritates accipi apud ipsos auctores 
vel apud interpretes, tune posset dici quod per impressionem 
fieret species. Et sic convenit quodammodo cum impres- ' 
sione primo modo dicta ; licet non omnino, quia continet earn 
sicut universale suum particulare, haec enim impressio est 
communiter, sive fiat actio in superfkie sive in profundo. Et 
sic usus est Aristoteles cum dicit secundo de Anima, quod 
sensus suscipit species sensibilium, sicut cera speciem annuli ; 
quodammodo enim est similitude, sed non plena ; et sic multae 
auctoritates inveniuntur, quod modo habent similitudinem. 

Cum igitur nullo praedictorum modorum fiat generatio But (5) the 
speciei, manifestum est quod quinto modo oportet fieri, sci- activities 
licet per veram immutationem et eductionem de potentia of the 

~, . ,. .. matter 

activa matenae patientis. Non enim ahquis est alms modus acted on 
excogitabilis praeter praedictos, et haec est conclusio tertia. ^6 called 
Et non est solum per hunc locum ; patet hoc a divisione l . 
'Sed necessarium est hoc, quoniam effectus naturaliter facti 
dicuntur generari secundum Aristotelem de potentia materiae 
activa, ut omnes fatentur sine contradictione. Sed species est 
effectus agentis naturalis, et naturaliter productus est, quare 
species ipsa debet de potentia materiae generari. Item 
potentiae receptivae respondet dator formae, et hie est 
Creator ; quare si in materia esset potentia solum receptiva 
specierum, tune poneremus in rebus naturalibus datorem 
formarum, contra Aristotelis doctrinam ; ergo non fiet species 
in potentia receptiva, sed de potentia activa materiae naturalis 
seu patientis. Et iterum patet ex dictis quod haec virtus est 
eadem cum effectu completo. Ilia enim fit ipse effectus 
completus quando agens invalescit, et ideo idem erit modus 
producendi effectum istum incompletum et completum. 

1 additione, Reg., a divisione, O. 
VOL. II. F f 



434 



MULTIPLICATIO SPECIERUM. 



It is 
objected 
that this 
would 
imply 
action 
at a 
distance. 



Objection 
refuted 
(I) by 
reference 
to the 
argument 
on p. 414 
et seq. 



(2} The 
objector's 



Quare si completus effectus educitur de potentia materiae, 
oportet quod prius educatur effectus incompletus de eadem 

potentia. 

Sed contra hoc quaedam objectio decipit multos. Arguitur 
enim, quod agens et patiens simul sunt, et nihil est ipsorum 
medium, secundum quod Aristoteles probat septimo Physi- 
corum, et determinat nono Metaphysicorum, et libro de 
Generatione. Praecipua enim conditio agendi est quod con- 
jungatur agens cum patiente sine medio, et aliter non trans- 
mutabit ipsum. Sed conjunctio duplex intelligitur, scilicet vel 
secundum substantiam vel secundum virtutem,. ut dicunt ; sed 
agens non potest esse simul cum profundo patientis, secundum 
suam substantiam ; quare oportet quod sit simul secundum 
virtutem. ut generet efifectum suum per eductionem ejus de pro- 
fundo patientis, Et ideo dicit multitude quod virtutis est datio 
et infusio in profundum patientis, ut de potentia ejus educatur 
effectus, et quod non debeat virtutis generatio fieri de potentia 
ilia; et ideo ponitur quod virtus seu species non educitur de 
potentia materiae, sed quod datur et infunditur, et quod est 
aliud ab effectu intento finaliter et solum fit ab agente, ut trans- 
mutetur profundum patientis, et ut per illam educatur effectus 
de potentia materiae, verum instrumentum est agentis ad 
effectum producendum principale. Et aliter, ut dicunt, non 
posset agens producere effectum quern intendit, ut ignis ignem, 
seu formam ignis, nee homo hominem, nee aliquod agens 
produceret effectum ei similem nomine et definitione. 

Et sic cogimur redire ad praedictam pluralitatem l effectuum 
univocorum. Sed cum ilia suo loco non poterunt contradici, 
quia sequitur 2 quod species est ipse effectus agentis primus et 
univocus, complendus per operationem completam, ut tune 
recipiat nomen et definitionem agentis, sicut prius ostensum 
est, nee potest esse nisi unus talis effectus, [ideo] manifestum 
est has cavillationes vanas esse. 

7 Et iterum contingit argui contra generationem 3 [virtutis, 
quam ipsi fingunt aliam ab effectu principal!, sicut contra 

1 praedicta circa pluralitatem, J. Cf pp. 414, 415. 

8 consequetur, J., sequitur, O. 

3 The words in brackets are omitted in Reg. 



PARS PRIM A: CAP. III. 435 

generattonem] effectus principalis, scilicet, quomodo l faciat would 
agens earn in profundo patientis, cum substantia agentis non sit 



infra illud profundum ? Quapropter fictio illius virtutis praeter generation 
effectum principalem non evadet hanc objectionem ; quia qua force. 
ratione agens non potest generare effectum principalem in 
profundo patientis sine tertio ab eis, eo quod non sit secundum 
se in illo profundo, et hoc tertium est virtus, sequitur quod nee 
generabit virtutem in profundo illo sine aliquo tertio, cum 
ipsum agens, dum generat virtutem hanc, non sit in profundo 
patientis, et sic ibiturin infinitum. Et ideo propter evasionem 
illius objectionis non debet fingi talis virtus praeter effectum 
principalem. Contra igitur sic arguentes est argumentum 
eorum, sicut contra eos quos impugnant ; et ideo male arguunt. 

Item species accidentis, ut caloris vel alterius, est forma acci- (-0 The ' ' ^ 
dentalis ipsius patientis, et species formae substantial is ignis generated 
fit forma substantialis patientis quando gignitur ; quia calor et in the first 

part of the 

species caloris sunt ejusdem essentiae specmcae, et univer- patient 
saliter species cum eo cujus est, ut prius ostensum est. Et J^^ 68 
ideo sicut calor est forma ejus in quo est, sic species caloris et acting 
sic de aliis. Sed nulla forma alterat materiam cujus est actus 



nisi tantum anima ; quia anima non solum est actus sed motor and so 

TT , c . . ,^ ... onward. 

sui corpons. Unde forma ignis non alterat materiam ignis 
vel alterius, ergo non potest species facta in prima parte 
patientis alterare illam partem ad alium effectum producendum 
in ea, sed partem secundam. Et ita quae fit in secunda 
alterabit tertiam, et sic ulterius. 

Praeterea in confirmationem istius sententiae quaero ab eis (4) w a 
qui sic dicunt, quo devenit haec virtus, postquam effectus cs 



principalis generatus est ; ut postquam ignis generavit ignem force 
ex alia materia, vel homo hominem, vel quodlibet aliud juxta to be 
speciem suam, quid accidit de hac virtute ? Si enim non est ^ ml t "g d 
educta de potentia materiae, tune non corrumpetur in earn ; agent? 
ergo si corrumpatur, corrumpetur in nihil ; quare fuit pro- 
ducta de nihilo ; ergo fuit creata, quod est impossibile. Si 
dicatur quod non corrumpitur sed manet in generate, sequitur 
inconveniens quoniam cum generabitur oportet quod sit 
corruptibilis ; omne generabile est corruptibile, et probabitur 

1 quo, J. : the sense has been obscured by defective punctuation. 
F f 2 



436 MULTIPLICATIO SPECIE RUM. 

post quod sit corruptibilis et quod corrumpitur. Et si nun- 
quam corrumpatur, vel statim vel tarde, non corrumpetur in 
potentiam materiae, sed in nihil, ut dictum est, et tune fuit 
facta de nihilo et creata, quod est impossibile. Nee cadit 
creatura in nihil propter hoc quod a Creatore continente manu 
tenetur ; derogaretur enim infinitati bonitatis et sapientiae et 
potentiae Creatoris. Item res agens per necessitatem et sine 
deliberatione agit uniformiter ; ergo agens eodem modo agit 
in faciendo speciem et effectum quemcunque, quantum est 
a parte sua. Cum igitur a parte materiae recipientis non est 
diversitas quia etiam uniformis est, manifestum est speciem 
fieri ab agente, sicut alium effectum, et ita de potentia 
materiae. 

Action is Quapropter cum haec omnia inconvenientia sequuntur ex 
iVom agated hoc > q uo d dicitur quod species non de potentia materiae gene- 
particle to ratur, oportet l quod sic fiat ejus generatio. Et ad objectionem 
communem respondendum est, scilicet quod agens non debet 
esse in profundo patientis neque secundum substantiam suam, 
neque aliter ut de potentia profundi educatur aliquid. Hoc 
enim non requirit actio naturalis, nee Aristoteles hoc deter- 
minat, sed solum quod inter agens et patiens nihil sit medium. 
Tune enim substantia agentis activa tangens sine medio sub- 
stantiam patientis potest ex virtute et potentia sua activa 
transmutare primam partem patientis quam tangit, et redundat 
actio in profundum illius partis, quia ilia pars non est super- 
ficies, sed corpus quantumcunque sit parva, nee sine profun-- 
ditate sua potest accipi nee intelligi, et ideo nee tangi nee 
alterari. Sed ilia pars, licet quantitatem habeat, et sit maxi- 
mum quod potest secundum naturam recipere actionem 
agentis, tamen valde modicum est et insensibile. Postquam 
enim agens tangit patiens, et non solum superficiem nudam, 
sed substantiam, mediante superficie, et haec substantia sit 
corpus, quantumcunque sit parva, et ideo habens profundum, 
dico quod agens tangit profundum primae partis quantum 
sufficit, nee oportet quod sit in illo profundo, neque secundum 
substantiam, neque aliter. Et sic fit tota actio naturae et 
generatio effectuum naturalium ; nee plus requiritur, sed verum 
judicium ; quamvis falsae imaginationi nihil sufficiat. 

1 oportet, Reg., sed, J. 



PARS PRIMA: CAP. Ill 437 

Et jam patet quod objectio vana est, quae dicit speciem non Special 

. - . . . objection 

esse forrnam aens, quia est motor et tacit calorem in eo. as to t he 

Dicendum est enim. quod non est motor ejus cujus est forma P r P a K a - 

J . J . . tion of 
sed altenus ; unde species in pnma parte aens non mducit heat and 

calorem in ea, sed in secunda parte facit calorem, et sic colour - 
ulterius; ut tactum est in objectione veridica facienda in his 
terminis. Si dicatur quod species fortis et sensibilis sit 
a vitro bene colorato, quando radius solis fortis penetrat 
hujusmodi vitrum, sed non possit tarn vehemens color pro- 
duci ita cito de potentia materiae, et praecipue aeris, quod 
est corpus simplex ; quapropter videtur quod alius modus sit 
gignendi speciem, quam de potentia materiae ; dicendum est 
quod non est alius modus, ut probatum est, et ad hanc cavilla- 
tionem dicendum est quod in duobus peccat. Unum est 
quod supponit colorem fortem esse generatum a vitro sicut 
apparet, non tamen est ita fortis sicut videtur. Nam quando 
radius solis transit per hujusmodi vitrum, non apparet color 
talis, et ideo magis est in apparentia quam in existentia coloris 
veri, et est sola species, et ideo potest produci de potentia 
materiae, praecipue alicujus mixti. Nam quando iterum sup- 
ponit haec cavillatio, quod proprie fiat in acre ; dicendum est, 
quod species vitri prius fit in acre quam in opaco mixto, sed 
debilior longe fit in acre propter simplicitatem corporis ; sed 
quando venit ad corpus mixtum, quod magis aptum est ad 
colorem, potest species in acre existens educere de potentia 
materiae speciem pleniorem, sicut virtus magnetis differtur in 
aere usque ad ferrum, sed fortior est in ferro quam in acre 
propter aptitudinem ferri majorem. In mixto tamen opaco 
concedendum est hoc, quod species sola est licet appareat 
habere multurn de colore. Hujus autem apparentiae causa 
duplex est. Una est multitudo lucis penetrantis vitrum ; 
nam in debili luce non apparet sic ; lux enim nata est 
detegere colores et facere eos apparere. Alia causa est 
debilitas coloris opaci, respectu fortis coloris vitri et speciei 
ejus respectu fortis coloris speciei vitri ; et ideo non solum 
color vitri apparet sensui fortis et bene sensibilis respectu 
coloris opaci, sed species coloris vitri potest sensui apparere, 
licet species coloris opaci non appareat. Dico igitur quod 



438 MULTIPLICATIO SPECIE RUM. 

hujusmodi apparitio est species, et non est ita vivus color 
sicut apparet, et habet satis parum de esse, ut bene possit 
educi de potentia materiae opaci. Item ponamus quod 
habeat tantum de esse sicut apparet, quid prohibet ipsum de 
potentia saltern corporis mixti educi, quia corpora mixta nata 
sunt colorari? Nos enim videmus multos effectus naturae 
completos subito quasi fieri, ut una candela accendatur ab 
alia, et combustibilia statim igniuntur, cum igni applicantur ; 
quare similiter potest esse hie. 



CAPITULUM IV. 

A ; Six pro- Sed nunc ad ilia plenius intelligenda oportet annecti capi- 

positions. -^ulurn quartum, quod habet sex conclusiones. Prima est 

smallest quod ad agens in hac influentia non exigitur quantitas 

anTgen y t f determinata. Secunda est, quod totum agens secundum 

is effective Hneam profunditatis suae agit secundum se totum in patiens, 

degree. et non aliqua sola pars signanda. Tertia est, quod omne 

agens attingit aliquam partem patientis quam potest alterare, 

et non plus. Quarta, quod minus quam illud non potest esse 

subjectum sufficiens actionis, ut est in suo toto. Quinta est 

quod medietas agentis non alterat unam medietatem, et altera 

medietas aliam. Sexta, quod medietas primae partis patientis 

alterata non potest secundam alterare. 

First proof. Prima igitur est, quod ad agens in hac influentia non 
exigitur quantitas determinata, ita quod in minori non possit 
agere. Nam tune in rebus inanimatis oporteret ponere 
virtutem augmentativam, sicut in animatis, ut per aliquod 
corporale veniens convertendum in rem inanimatam l virtus 
ilia augmentativa duceret illam rem ad debitam quantitatem 
in qua possit operari, sicut accidit de animatis pro actione 
generandi secundum propagationem. Haec enim est necessi- 
tas quare in rebus animatis est augmentatio. Sed istud locum 
non habet in rebus inanimatis, quare ad actionem earum non 
requiritur quantitas determinata. Et haec est actio speciei 

1 animatam, J., which vitiates the reasoning, inanimatam, O. The argument 
rests upon an entirely just appreciation of the difference between living and 
dead matter. 



PARS PRIMA: CAP. IV. 439 

quae universaliter est communis rebus animatis, quia in 
actione ista omnia agunt eodem modo. 

Item Aristoteles vult tertio Physicorum T , quod omne agens Second 
physice patitur et transmutatur insimul dum agit, et quod proof * 
omne patiens physice agit ; et in libro de Generatione primo 
vult idem. Sed in quacunque quantitate parva ponatur 
aliquid, illud potest alterari et corrumpi per agens forte, ergo 
simul aget ut corrumpens patiatur et alteretur. Nee contingit 
dicere quod patitur in hoc quod illud corrumpendum resistit 
per naturam contrarietatis, licet non alteret ipsum corrumpens. 
Nam sic coelum pateretur ab ipsis inferioribus, et compu- 
taretur inter agentia physice, eo quod suae virtuti resistit 
materia elementaris. Aliter enim non fieret motus nee actio 
in tempore. Cum enim lux Solaris dicitur generare calorem 
in acre frigido, necesse est quod frigiditas aeris resistet luci, 
sicut resistit igni, sed non alterat lucem sicut ignem. Cum 
ergo coelum non agat physice nee patiatur per Aristotelem, ut 
omnes volunt ; tune cum dicitur quod agens physice patitur 
et quod patiens physice agit, hoc non est solum in resistendo, 
sed in hoc quod patiens transmutat et alterat ipsum agens. 

Item Averroes dicit super secundo Metaphysicae, quod nulla Third 
substantia est otiosa in fundamento naturae, et ideo oportet proof< 
quod substantia sub quacunque quantitate possit suam facere 
operationem. Item per Aristotelem septimo Physicorum 2 , 
ubi dicit quod si aliqua virtus alteret aliquid mobile in aliquo 
tempore, tune medietas virtutis mobile ei proportionale alte- 
rabit tantum et in tanto tempore. Si allegetur illud in primo Objections 
Physicorum de carne minima 3 ; dicendum est, quod non " 
loquitur nisi de minimo secundum sensum, et non secundum 



1 Nat. Auscult. iii. I 8 iro\\ci irotrjfffi KCU ittitrtTai vir' aXXr)\<uv airav yap 
ffTat apa iroiTjTiKov Kal iraOrjTiKov. "Ciarf nal TO KIVOVV <f>vo~iKws KIVIJTOV irdv yap 
TO TOIOVTOV Ktvti Kivovpfvov teal avr6. In the view here adopted by Bacon from 
Aristotle, we have a very distinct foreshadowing of Newton's law of Action and 
Reaction, recently extended to every department of Physics. 

2 Nat. Auscult. vii. 5, i, a. 

3 Nat. Auscult. i. 4, 5 i ol a&vvarov $ov j} QVTOV OITT]\IKOVOVV elvai Kara, 
H^yt&os Kal fjUKpoTfjTa, <j>avfpov on ov8( TWV ftopiwv unovv . . . A^A.oi' rolvvv ori 
dtivvarov aapna ff uarovv ^ a\\o n uirij\tKovovv ftvai rd ptytOos inl TO peifrv rj 
inl TO ekaTTov. Aristotle is explaining that if there are limits of magnitude 
(superior and inferior) for the animal or plant as a whole, there must be limits 



440 MULTIPLICATIO SPECIERUM. 

naturam et simpliciter ; nam hoc sufficit suae demonstration! 
contra Anaxagoram, qui posuit omnia esse in quolibet, ut in 
aqua esse ignem, et carnem, et os, et caetera omnia ; sed 
denominatur magis a quo secundum sensum excedit alia et 
abundat. Veritas igitur est, quod distinctio carnis stat 
secundum sensum, ut minor accipi non possit sensibilis, et 
sic de quacunque re. Deveniatur igitur ad carnem minimam 
secundum sensum, et tamen haec erit secundum quanti- 
tatem divisibilem et secundum substantiam, licet sensum non 
possit immutare aliqua pars ejus. Accipiatur igitur aliqua 
pars ut medietas sit, ita haec pars non habet virtutem carnis 
sensibilem ; ergo caro non dicetur magis quam aliud, quia pars 
quaelibet denominatur a superabundant! secundum sensum, 
ut posuit Anaxagoras. Quapropter non erit caro secundum 
rectam denominationem carnis, sed neque aliquid aliud, quia 
nil aliud sensibiliter in eo potest denominari ; nam maxime 
videretur hoc de carne ; quare non erunt omnia in eo, nee 
principium materiale erit in quo sunt omnia, nee aliquid erit, 
et sic destruitur positio Anaxagorae, qui posuit omnia esse 
in quolibet, quod denominatur a superabundanti secundum 
sensum, et sic habet intelligi pertractatio rationis Aristotelis 
in illo loco, et dictum commentatoris ibidem habet sic 
exponi. Quod allegatur ex fine libri l de Sensu et Sensato 
nihil est, nam ibi loquitur de actione in sensum, ut patet ex 
contradistinctione libri, quia loquitur de sensibilibus agentibus 
in sensum. Et bene concedendum est quod aliquid sensibile 
potest esse tarn parvae quantitatis, quae non immutabit 
sensum ; et tamen alterabit aerem et sensum, sed sensus non 
percipiet ; et sensus perceptionem dicimus ejus immutationem. 
smallest ^ UOd VerO Averroes vult secundo Coeli et Mundi, et alibi, 
particle of l uod terra, vel aliud, non habet speciem vel actionem terrae nisi 
in <l uantitate debita, potest hie intelligi ad actionem non impe- 

for their organs: and he is using this inference as an argument against 
Anaxagoras' view that body consisted of infinitely small and infinitely numerous 
elements. Bacon's point seems to be that, while organic tissue, like every other 
form of matter, is infinitely divisible, yet beyond a certain stage of division it is 
indistinguishable from inorganic matter. 

1 Cf. De Sensu et Sensili, cap. 7 cm ft T<> alaO^ vav larl ptyeOos *al OVK tariv 
adiaifXTOv alaeijrov, 8rj\ov, et seq. 



PARS PRIM A: CAP. IV. 441 

ditam, vel quoad actionem sensibilem in sensibili tempore. though 
Nam ad hoc quod lapis debeat medium penetrare, ut resis- f t h e 
tentia media non impediat ipsum, et ut faciat actionem medium 

\ may con- 

divisionis et descensus m tempore sensibili sensibilem, oportet ceal it. 
quod quantitatem habeat sufficientem, nee in omni quantitate 
potest hoc facere ; et sic de aliis rebus intelligendum est. 
Nam proculdubio non exigit grave quantitatem determinatam. 
Nam sit a grave illud, et cum sit quantum, sint b et c partes 
ejus ; a igitur est gravius quam b, quia per additionem 
ipsius f, additur ad gravitatem ; ergo b est grave, ergo a 
totum non fit minimum grave. Et sic in infinitum : ut 
Aristoteles tertio Physicorum vult quod divisio magnitudinis 
naturalis vadit in infinitum, quia ibi loquitur de rebus natura- 
libus; ergo non solum quantitas, sed quantitas naturalis. 
Quapropter natura sensibilis, quae est naturalis, est divisibilis 
in infinitum ; et ideo agens sensibile naturale non determinat 
sibi quantitatem. 

Secunda conclusio est, quod totum agens secundum lineam 2. Force 
profunditatis suae agit secundum se totum in patiens, et non 



aliqua sola pars signanda quae tangit patiens. Nam tune de P lh of 

.. the agent ; 

rehqua pars esset otiosa. Item tune parvum corpus sicut not merely 



magnum aequalem faceret operationem ; et loquor de magni- 
tudine secundum profundum. Et ideo si medietas solis contact 
secundum profundum amoveretur, tune ageret tarn nobilem 
actionem sicut mine ; et sic de quolibet agente ; quod est 
impossible. Si dicatur quod una pars secundum profundum 
tangit patiens, et aliae non, et agens et patiens dcbent esse 
similes sine medio, ut Aristoteles dicit ; dicendum est, quod 
totum secundum profunditatem acceptum tangit patiens in 
sua superficie sicut aliqua pars illius profundi, et sicut interior 
pars cujuslibet partis datae distat in superficie patientis per 
corpus illius partis interjacens, et hide ipsa pars dicitur suffi- 
cienter conjungi patienti respectu actionis, sic similiter erit 
de toto quod sufficienter conjungitur cum patiente per tactum 
suae superficiei sine medio, licet extremum totius alterum 
distet a patiente per corpus interjacens totius. Unde non 
requiritur alia approximatio, nisi quod agens conjungatur in 
sua superficie cum superficie patientis, quantumcunque alia 



442 MULTIPLICATIO SPECIERUM. 

extremitas agentis distet. Si dicatur quod si pars posterior 
agentis agat speciem, tune faceret earn in partem priorem, et 
ideo alterabit seipsum prius quam patiens ; dicendum est, 
quod pars hie non agit per se, nee est distinctio partium in 
actione, ut una faciat unam partem et alia aliam, sicut objectio 
procedit, sed totum facit totam actionem. 

3 . Definite Tertia conclusio est quod omne agens contingit aliquam 
Jtfent f partem patientis quam potest alterare ita quod plus non 
affected in a ]teret. Nam agens non projicit nee infundit aliquid in 
action. patiens, ut prius probatum est, sed ipsum per sui contactum 
transmutat; sed agens non transmutat superficiem, quare 
oportet quod aliquam partem substantiae patientis alteret, 
quae pars est corpus necessario, licet non actu divisum a toto. 
Sed quia approximatio requiritur ad actionem tanquam neces- 
saria conditio. ideo oportet quod partis alterandae extremitas 
remotior ab agente sit remota ad minus, quam fieri potest l 
per naturam, et ideo non erit haec pars cujuslibet quantitatis 
sed determinatae, ita quod plus alterare non poterit. Caeterum 
nos videmus quod sol et luna aeque cito immutant quanti- 
tatem eandem medii, et candela et ignis locum obscurum 
eundem aeque cito illustrant, licet unum intensius et magis 
quam aliud ; et sic de omnibus agentibus ; quare oportet quod 
quantitas determinetur. Si dicatur, quod hoc est secundum 
sensum, sed aliter. erit secundum naturam actionis ; dicendum 
est, quod tune sensibilis excellentia unius agentis super aliud 
ut in centupla vel majori faceret sensibilem differentiam secun- 
dum quantitatem. Et ita sol longe plus quam centies posset 
illustrare tantam quantitatem spatii plus quam luna, quia sol 
est centies major quam tota terra et fere septuagies, et luna 
non est nisi una de 39 partibus terrae 2 , vel circiter hoc, 
sicut Ptolemaeus docet in Almagesti. Sed non accidit soli, 
quod in eodem tempore centies plus de spatio illustret quam 
luna. Si dicatur quod si aliqua virtus movet aliquod mobile 

1 quod fieri non potest, Reg. The reading in the text is that of O. What 
we should expect is ad minimum quod fieri possit per naturam. 

2 Cf. vol. i. p. 233. J.'s error in putting cccxc is the more unaccountable, 
that in Reg., a MS. which he had constantly before him, and which he usually 
followed, 39 (in Arabic figures) is clearly written. It seems clear that Bacon 
did his best to familiarize his limited public with the Arabic notation of numbers. 



PARS PRIM A: CAP. IV. 443 

per aliquod spatium, tune duplum illius virtutis potest movere 
idem mobile per duplum illius spatii, secundum Aristotelem 
septimo Physicorum ; concedendum est hoc in motu locali 
naturali gravium et levium, non inviolento; nam homo debilis 
projiciet ita longe unum folium sicut fortis. Sed nee in altera- 
tione concedendum est, quia alteratio non respicit quantitatem 
per se, sed formam quae debet intendi vel remitti in eadem 
quantitate. Et similitergeneratio et corruptio. Unde conce- 
dendum est, quod si aliqua virtus posset alterare vel generare 
aliam formam, tune dupla virtus potest facere duplum illius 10 
in eodem subjecto, sed non in duplo spatio l . 

Deinde quaeratur quarto, an minus quam illud potest esse 4. Less 
sufficiens subjectum actionis. Et dicendum est quod non, ut 



est in toto ; sed si dividatur a toto, tune potest esse subjectum wil1 not 
sufficiens. Ad hoc enim quod aliquid patiatur ab alio, non 
requiritur in rebus generalibus nisi quod contrarietas sit, et 
quod approximentur. Et si coelum est agens, non requiretur 
nisi materia obediens et approximatio ; sed haec duo sunt 
hie. Si dicatur, quod contraria nata sunt fieri circa idem, et 
ideo si determinatur hie quantitas patientis in magnitudine, 
similiter in parvitate ; dicendum est quod non ; quia approxi- 
matio non salvatur in omni extensione 2 magnitudinis, sed 
salvatur in omni divisione quantitatis. Et ideo non sequitur, 
nee oportet quod contraria semper ferantur circa idem, quando 
unum inest determinate propter aliam causam, ut est hie. 

Deinde quinto, an medietas agit in medietatem, vel totum 5. The 
agit in medietatem. Et dicendum est quod totum ; quia ^^acts 
prima pars non ageret in primam partem, sed secundam, quia on each 
secunda ei conjungitur, nee in secundam, quia secunda pars the portion 
agentis magis ei appropinquat. Item si prima pars agentis affccted - 
ageret in partem primam, et secunda in secundam, tune 
magis ageret secunda in primam quam in secundam, quia ei 
conjungitur. Si objiciatur de septimo Physicorum, quod si 
virtus tota agit totam actionem, ergo medietas medietatem ; 

1 There is here a glimpse of the truth that a given amount of energy may 
manifest itself either in change of velocity or direction, or change of constitution 
of the body on which work is done. 

a extensione, Reg., continuatione, O. 



444 MULTIPLICATIO SPECIERUM. 

dicendum est, quod jam patuit prius quod actio totius^est 

indivisa, dum partes sunt etiam in toto, sed si totum divide- 

retur et patiens similiter, consequeretur haec regula. 

6. The Deinde sexto, an medietas alterata potest reliquam alte- 

Jheportion rare. Dicendum quod non, quia tune non esset quantitas 

affected determinata in magnitudine ad actionem, et tune medietas 

the an a|ent b ; y medietatis prima alteraretur, et sic in infinitum. Si igitur 

not the O bjiciatur, quod dum medietas illius partis remanet in toto, 

second half J , 

by the oportet quod agens illam medietatem pnmo alteret quam 
firstt alteretur secunda, et antequam totum alteretur, per secundam 

conclusionem septimi Physicorum, quae est, quod nullum 
mobile primo movetur, sed aliqua pars ejus, quia parte 
quiescente quiescit totum, et ideo pars primo movetur; sed 
species in ilia prima medietate est completa in actu suo, 
ergo non erit otiosa, quare alterabit medietatem secundam, 
et praecipue cum medietas sufficeret ad hoc ; ergo agens 
principale non alterabit medietatem secundam, et praecipue 
cum medietas prima est magis conjuncta cum medietate 
secunda, quam agens principale; dicendum est, quod tune 
eadem est objectio de ilia medietate prima, nam habet 
medietatem, de qua eodem modo potest argui, et sic ulterius 
in infinitum, quod est impossibile ; et sic sequetur quod non 
contingit dare aliquam partem determinatam in quam possit 
agens datum ; quia quaelibet habet medietatem, quam solam 
medietatem primam alterabit agens principale secundum has 
rationes. Et ideo hae objectiones nullae sunt, quae redar- 
3 7 guunt ipsum qui eas proponit. 

Con- Praeterea solvendum est aliter, videlicet quod licet agens 

elusion. p r i us alterat medietatem primam quam secunda alteretur, tamen 
illam secundam alterabit agens et non medietas prima, quia 
agens potest in earn et habet majorem virtutem quam medie- 
tas prima jam alterata, et ideo potentius et melius potest 
medietatem secundam alterare, quam prima medietas, et 
natura facit quod melius est et perfectius, propter quod con- 
cedit principal! agenti, ut alteret secundam medietatem, et 
denegat hoc primae medietati, ita ut non terminetur actio 
ipsius agentis donee compleat suam actionem per alterationem 
utriusque medietatis. Sed si objiciatur illud Aristotelis in 



PARS PRIMA: CAP. V. 445 

septimo Physicorum in fine, quod si aliqua virtus alteret aliquod 
mobile in aliquo tempore, tune medietas virtutis alterabit 
medium mobilis secundum aequalem alterationem in toto eo 
tempore ; dicendum est, quod haec intelligenda sunt si mobile 
dividatur actualiter ; sed dum totum est integrum, non deter- 
minabitur actio, antequam totum alteretur. Si dicatur, quod 
idem manens idem natum est facere idem, ergo idem manens 
idem natum est pati idem, et eodem modo, quare sive sit in 
toto medietas sive separata, poterit esse subjectum passionis 
in quo terminetur actio agentis ; dicendum est quod non se- 
quitur, quia in toto est pars in potentia, non in actu. Et 
similiter cum hoc dicendum est, quod totum potest in totum, 
et ideo natura non abscindit suam actionem, usquequo com- 
pleatur in tota parte patientis, in qua natum est agens suam 
actionem complere. Et etiam dicendum est, quod agens 
principale potest melius et perfectius alterare secundam 
medietatem, quam eandem alteret prima 1 medietas, ut 
dictum est. 

CAPITULUM V. 

Nunc considerandum est quintum principale circa influen- On what 
tiam agentis in patiens, et consistit in his quae exiguntur a action 3 be" 
parte patientis. Et sunt conclusiones tres. Prima est de exercised ? 

. f . ., -r, (i) Action 

mferionbus respectu coelestium. Et quod a supenonbus O f celestial 

bodies on 

1 post, the reading of Reg., has been adopted by J. ; but O. has prima, which terrestrial, 
is more intelligible. 

The foregoing chapter may be regarded as an attempt to conciliate the 
infinite divisibility, in other words the continuity of matter, with its molecular 
or particulate constitution. That the smallest conceivable portion of matter had 
gravity Bacon clearly grasped. His language on that point is emphatic and 
remarkable. But in the transmission of radiant force, as he conceived it, 
a certain definite portion or region of matter was acted on as a whole ; this, 
when its latent activities had been evoked, became itself the force acting on the 
succeeding region ; and so onward. This region must be regarded, he says, 
practically as a whole : its parts cannot be regarded as acting separately. Just 
so the modern physicist, while maintaining the existence of an absolutely con- 
tinuous ether, is driven to suppose that portions of it assume a definite shape : 
as vortex-atoms or otherwise. Similarly in the undulatory theory the wave, 
whether of water, air, or ether, has to be considered as a definite whole. How 
far these theories are to be regarded as more than useful, or indeed indispensable, 
working hypotheses, cannot be discussed here. The point of interest is to trace 
their operation in the thirteenth century. 



446 MULTIPLICATIO SPECIERUM. 

possint pati inferiora patet, quia communicant in materia, et 
quod ilia quae communicant in genere communicant in 
materia, ut dicitur quinto Metaphysicorum 1 . Et ideo licet 
non communicent in tantum ut sit mutua generatio et cor- 
ruptio completa inter inferiora et coelestia, hoc enim negatur 
libro de Generatione et alibi, tamen postquam in genere com- 
municant, oportet quod in materia communicent, secundum 
quod Aristoteles dicit. Et ideo manifestantur haec in Priori- 
bus, quod essentia generis proximi est materiale principium in 
naturalibus respectu duarum specierum, et individuurn generis 
respectu duorum individuorum illarum specierum. Congruentia 
autem est ad hoc ; quoniam quanto magis partes universi 
assimilentur, tanto major est salus earum et utilitas. Et ideo 
cum inferiora non possunt assimilari per naturas completas, 
naturae coelorum congruit ut saltern per species receptas. 
Necessitas autem concludit hoc idem per generationem rerum 
et corruptionem, cujus causa principalis est duplex allatio 
solis sub obliquo circulo ; sed sol non est per substantiam in 
inferioribus, et ideo per virtutem. Et sic de aliis corporibus 
coelestibus. Et per experientiam patet illud de luce diffusa 
a coelestibus per omnia inferiora. Et ideo cum objiciatur quod 
natura coelestis non est generabilis et corruptibilis, propter 
quod non generabitur in materia elementari ; dicendum est 
quod hoc est verum sub esse complete, sed sub esse speciei 
non est inconveniens, immo necessarium. 

(2) Action Sed secundo sciendum est, quod coelestia possunt recipere 
bodieTorf s P e cies ab aliis coelestibus, ut luna et stellae recipiunt vir- 
each other, tutem et speciem solis, ita quod lux solis veniens ad super- 
ficiem lunae vel stellae cujuslibet educit ibi per naturalem 
immutationem lucem de potentia materiae 2 . Et hoc dicit 
commentator super secundum Coeli et Mundi, et arguit ad hoc 
per aequalitatem angulorum incidentiae et reflexionis,ut patebit 
inferius. Et Aristoteles ipse dicit octavo Metaphysicorum 
quod non omne alterabile est generabile, propter coelestia ; et 
hoc est quia alteratio lucis est in coelestibus. Et ideo dicit 
Aristoteles secundo Meteorologicorum 3 , quod sol illuminat 

1 Cf. Metaphys. iv. 6, 15. 2 Cf. vol. i. p. 129. 

3 Metaphysicorum, J., Meteorum, Reg. Cf. Meteorologica, i. 8, 6. 



PARS PRIM A: CAP. V. 447 

omnes Stellas. Si igitur objiciatur, quod Aristoteles vult in 
primo Coeli et Mundi, quod natura coeli sit incorruptibilis, nee 
sit alterabilis, nee passibilis ; diccndum est, quod alteratio est 
duplex secundumAristotelemsecundodeAnima 1 ,unomodo,ut 
ejus utar eloquio, in habitus naturam et perfectionem ; et haec 
est alteratio quae est per species et virtutes, seu fiat in sensum 
seu in aliud. Et cum hoc non fiat sine quadam generatione, 
concedenda est haec generatio speciei, quae est in perfectionem 
appetitus coelestis naturae, non in corruptionem, nisi ipsius 
defectus, et cujusdam imperfectionis quam habent luna et 
stellae respectu solis praecipue. Alia est alteratio seu trans- 
mutatio quae est cum completa generatione novae formae in 
patiente, et cum completa ablatione et corruptione naturae 
specificae patientis. Et hujusmodi transmutatio vel alteratio 
non est in coelestibus, et haec non est in speciebus. Et si 
dicatur quod potentia in coelestibus est completa per actum, 
et appetitus materiae est terminatus, dicendum est quod 
respectu novae formae quae tolleret formam praesentem in 
corpore coeli per veram et completam corruptionem naturae 
specificae coelestis, est appetitus terminatus ; et non respectu 
speciei et virtutis lucis et hujusmodi, quae simul stant cum 
natura specifica lunae et stellarum. Unde appetitus quidem 
est in luna et stellis incompletus de se, et perficitur per 
speciem et virtutem solis. Et similiter per species alterius 
cujusque stellae ; quaelibet enim facit suam speciem in aliam. 

[Tertio -] Sciendum est, quod non solum contingit fieri (3) Action 
speciem in coelestibus ab aliquo coelesti, sed ab inferioribus. 



Est enim ad hoc possibilitas et congruentia, sicut dictum est de bodies on 
actione coelestium in inferiora ; sed absoluta necessitas non est 
propter coelestia in se, sed in quantum sunt partes universi 
assimilandae aliis per receptionem specierum, et in quantum 
sunt medium in sensu. Si enim oculus esset in orbe lunae, 
posset videre multa in sphaeris elementorum posita, sed non 
videt nisi per species, et cum species visus nostri exigitur ad 
actionem videndi, ut prius tactum est, et tenendum secundum 

1 Cf. De Anitna, ii. 5, 5 OVK (an &' dir\ovv ov5l T& iraaxftv, aXXd TO plv <f)0op& 
m vnu TOV fvafTiov, TO 81 acarrjpia na\\ov TOV ovvapti OVTOS viro TOV 

OVTOS teal upoiov, OVTOJS <is 5tW/z<? tx fl TRu* ivTt\tx (iav ' 

2 The word in brackets is not in the MSS , but is evidently required. 



448 MULTIPLICATIO SPECIE RUM. 

auctores, et probatur post 1 , tune in videndo stellas, oportet 
quod visus nostri species generetur in coelo, sicut in sphaeris 
elementorum. Et ideo quicquid hie objiceretur de intrans- 
mutabilitate coeli, et quod non est generabile nee corruptibile, 
dicendum, quod hoc solum intelligendum est de transmuta- 
tione et generatione et corruptione quae tollunt naturam 
specificam patientis, et renovant aliam formam specificam in 
esse complete. Sed bene est hie alteratio, quae est per 
generationem speciei, qua coelestis natura assimiletur inferior! 
propter majorem conformitatem universi et salutem, et 
propter necessitatem sensus et maxime visus, cujus species 
venit ad stellas, et ad quam species stellarum veniunt ad 
visum. 

in certain Si vero objiciatur, quod omne agens est nobilius patiente, 
terrestrial ut Aristoteles dicit tertio de Anima, dicendum quod hoc est 
things may verum j n quantum hujusmodi ; quoniam in quantum coelum 

rank above 

celestial, habet aptitudinem et potentiam et appetitum quendam 
respectu virtutum rerum inferiorum, quibus caret ut assimiletur 
eis propter majorem proportionem universi, in hoc est minus 
nobile quam res inferior quantumcunque vilis, quae talem 
speciem habet in actu et completam. Nee derogatur in hoc 
nobilitati coelestis substantiae, quia non est hoc ad ejus igno- 
bilitatem, sed ad decorem, ut completa sit concordia partium 
universi et salus et perfectio, quatenus conveniant ad invicem, 
quantum possibile est. Si objiceretur ex decimo Metaphysi- 
corum -, quod corruptibile et incorruptibile non communicant 
in genere, et hoc non posset exponi de genere praedicabili, ut 
patet, cum sint in eodem praedicamento, necesse est exponi 
eodem genere subjecto, quia genus dicitur aequivoce ad 
subjectum et ad idem, quod de pluribus differentibus specie 
praedicatur in eo quod quid, quare videtur quod in eodem 
subjecto coelesti non erit^natura corruptibilis cum incorrupti- 
bili, praecipue cum corpus coeleste sit simplex. Aliud enim 
est de homine qui est compositae naturae multipliciter, in quo 
est aliud corruptibile et aliud incorruptibile. Sed dicendum 

1 prius, J., post, O. and Reg. 

2 Cf. Metaphysica, ix. 10, i av&yxrj trepav flvai TU> ytvei TO <}>9apTov KCU. TO 
a.<p6aprov. 



PARS PRIM A: CAP. VI. 449 

est, quod corruptibile et incorruptibile completa in esse 
naturae non possunt esse in eodem simplici, possunt tamen 
esse dummodo unum sit in esse specifico naturali completum, 
et aliud sit assimilatio ejus ad aliquod alterum ; hoc enim est 
possibile et valde conveniens, et quodammodo necessarium. 

Si dicatur illud Aristotelis primo Meteorologicorum l quod 
coelum non recipit peregrinas impressiones, et has vocat altera- 
tiones formarum elementarium ; dicendum est, quod non sunt 
peregrinae propter esse speciei renovandae, de qua hie loquimur, 
sed solum propter completum esse hujus formarum et trans- 
mutationum,quae accidunt per corruptionem patientis in parte 
vel in toto, et per laesionem suae substantiae specificae ; et 
hujusmodi transmutationes non fiunt in coelestibus. Si ob- 
jiciatur quod cum coelum agat in haec inferiora, et possit ab 
eis pati per generationem speciei tune erit agens physice, 
cujus contrarium vult tertio Physicorum, et libro de Genera- 
tione, et alibi pluries ; dicendum est, quod passio quae est in 
generatione speciei non inducit actionem physicam, sed ista 
quae est per corruptionem essentiae patientis, quae non est in 
coelestibus. Quod autem dicit Avicenna tertio de Anima, 
quod absurdum est dicere quod coeli patiantur a nostro 
visu, dicendum est quod ipse prius immediate tetigit quo modo 
intelligit hanc passionem ; loquens contra eos qui posuerunt 
aerem et coelum in tantum pati a visu et alterari, ut aer 
et coelum essent instrumentum sentiendi visibile et deferendi 
seu reddendi visui ejus speciem, et quod a visu fieret aliquid 
corporale protensum in medio usque ad rem visam. Et non 
loquimur contra hoc, quod coelum sit sicut medium in visu 
recipiens speciem visus et visibilis ; [hoc enim necessarium est] 2 . 

CAPITULUM VI. 

Nunc considerandum est sextum principale circa influentiam On earth, 
agentis in patiens, et in hoc consistit ut sciatur quae agentia 



\ r*e *r * i verse, the 

1 Cf. Meteorologtca, i. 2. 

a These words omitted in O. Throughout this chapter Bacon is feeling his 
way towards the abolition of the distinction, supposed to be absolute, between 
terrestrial and celestial substance ; a distinction which Giordano Bruno and 
Galileo were one day to obliterate. But this could not be done in the thirteenth 
century as the next chapter shows. 

VOL. II. G g 



450 MULTIPLICATIO SPECIERUM. 

.action of corporalia possunt complere suas species in patientibus ex- 

caribi out trinsecis quae ab eis tanguntur, ut tollant naturam specificam 

to com- patientis, et faciant effectus completes similes eis nomine et 

pletion. definitione. Et scimus quod de complemento universi sunt 

generabilia et corruptibilia. Si enim omnia essent ingenera- 

bilia et incorruptibilia, non essent nisi sphaerae elementorum 

et coelestia et substantia spiritualis, et ita omnia alia deessent 

mundo, quod inconveniens esset. Sed cum mundus sit 

sphaericae figurae propter rationes proprias, quae postea 

inducendae sunt suo loco, nunc una est necessaria ad praesens, 

videlicet quod sphaericae figurae esse debet, ut undique e 

partibus sphaerae confluant virtutes coelorum in centrum 

hujus sphaerae quod est locus generationis. Et haec est 

terra, quae est locus mixtionis et generationis et corruptionis. 

The motors Et ideo superiora. ut coelestia, sunt ingenerabilia et incor- 

heavenly ruptibilia secundum ordinem universi, et quia continuant 

spheres not generationem et corruptionem in his inferioribus. Quando 

susceptible . 

of such vero oportet quod moveantur propter generationem et cor- 
change. ruptionem, quia motus adducit generans, id est, stellam, 
ut Aristoteles dicit in fine de Generatione, et exemplificat in 
obliquo circulo solis, in quo movetur per accessum et recessum 
respectu climatum et regionum, ideo oportet dari motores 
continues motuum coelestium. Sed cum hie motus non sit 
naturalis, eo quod non est a contrario in contrarium, propter 
uniformitatem orientis et occidentis et caeterarum partium 
coeli in quibus non est contrarietas, oportet quod hi motus 
sint voluntarii, et ideo a substantiis habentibus voluntatem 
vel rationem, cujusmodi sunt intelligentiae. Propter quod 
oportet quod intelligentiae moveant orbes et Stellas ; et quia 
omne movens nobilius est moto, oportet quod hujusmodi 
motores sint incorruptibiles et ingenerabiles, quamvis et 
rationes aliae sint ad idem et caetera nunc tacta. 
Action of Sed transeo ad ea quae sunt propria ad id quod intendo, 

the four ... , , , 

elements scilicet ad videndum quae agentia possunt complere effectus 



' ally oFfire" et quae "^ Et patet quod c l uatuor elementa possunt hoc 
is carried facere. Aristoteles enim dicit libro Meteorologicorum, quod 
aqua multoties convertit aerem in se, et e contrario ; et quod- 
libet potest fieri ex quolibet, ut vult libro de Generatione. 



PARS PRIM A: CAP. VI. 451 

Et maxime ignis hoc facit, quia magis est nobile, et ideo magis 
activum, et omnia corporalia non coelestia in se converteret ; 
et ageret in infinitum, si ei materia combustibilis apponeretur, 
secundum quod vult Aristoteles secundo de Anima; licet hoc 
verbum habeat suam expositionem, ut tangetur post. Verum 
non solum effectum suum complet in elementis, sed in mixtis 
omnibus. Alia vero elementa non tantum possunt facere ; 
sunt enim longe debilioris operationis, et multas operationes 
debiles et insensibiles faciunt. Et hae solae substantiae cor- 
porales possunt suas species complere in effectus suos factas, 
scilicet in patientibus extra eas. Unde nee mixta inanimata, 
nee animata generata ex putrefactione, nee propagata, nee 
coelestia faciunt nisi species suas in rebus mundi eis pro- 
pinquis extra se. Hoc dico propter plantas et matres in 
animalibus, quae in semine deciso perficiunt species in effectus 
completes cum adjutorio virtutis coeli et motorum in coeles- 
tibus. Sed tamen nee plantae nee matres facientes suas 
species in corporibus extra se complent eas, velut ignis com- 
plet speciem factam in ligno ei appropinquate extra se in 
effectum plenum similem ei nomine et definitione. 

Sed gravissimum dubium est in hac parte, eo quod nobi- whymixed 
liora sunt omnia mixta, inanimata et animata et coelestia, ^"^ tances ' 
quam elementa, et ideo habent plus de virtute activa, et ideo nobler than 
in materia mundi magis videntur posse complere suas species, cannot tary ' 
Nee est impedimentum per hoc quod diet solet, quod non alwa )' sdo 

. ., r the same. 

est aptitudo a parte matenae mundi ad tarn nobiles formas 
complendas ut corporum coelestium et hominum, et hujus- 
modi propagatorum. Quoniam si quaeratur, cum elementum 
agit in mixtum vel in aliud elementum, quae est aptitudo 
a parte materiae naturalis, non potest dici, nisi quia ilia 
materia apta nata est, et habet aptitudinem naturalem ad 
species diversas et communes eis. Et haec secundum veri- 
tatem est essentia alicujus generis proximi, quae est in 
potentia ad species contrarias et apta nata ad utramque, 
ut substantia corporea non coelestis est in potentia ad 
elementum et mixtum, et res significata per hanc circum- 
locutionem est subjectum et materia in transmutatione mixti 
in elementum, et e contrario. Et quando elementum est 

G g 2 



452 MULTIPL1CATIO SPECIERUM. 

fortius mixto corrumpit naturam specificam mixti usque ad 
radicem communem ei et mixto ; id est ad essentiam illius 
generis de cujus potentia producitur natura specifica elementi. 
Et e contrario, cum mixtum, vel aliud agens sufficiens ad 
generationem mixti, sicut coelum, potest invalescere super 
elementum, tollit naturam specificam elementi, et de radice 
communi et ex ejus potentia producit naturam specificam 

mixti *. 

Constat igitur ratio generationis effectus completi in duobus, 
scilicet quod agens habeat potentiam majorem quam patiens 
ut vincat, et quod materia 2 sit communis agenti et patienti, 
quae materia est essentia alicujus generis proximi quod 
commune est duabus speciebus, scilicet, agenti et patienti. 
Et in genere individuorum est individuum generis respectu 
duorum individuorum diversarum specierum (sicut enim se 
habet genus ad species, sic individuum generis ad individua 
specierum), loco principii naturalis apti ad utrumque. Haec 
uberius patuerunt in praecedentibus. Sed mine sufficit ad 
hoc quod volo ut concedatur sine contradictione quod victoria 
alterius speciei agentis, posita sub genere et potentia generis 
proximi, sufficiunt ad generationem et corruptionem effectuum 
completorum. Cum igitur coelum majoris sit potentiae ad 
agendum quam ignis et quam aliquod corpus inferius, et 
communicat in genere proximo cum corpore non coelesti 
(communicant enim in primo genere subalterno) et coelum 
est nobilius et magis activum, invenitur hie tota ratio effectus 
complendi. Et sic ulterius de homine et omnibus mixtis, 
quae sunt nobiliora elementis, et ideo magis generativa spe- 
cierum suarum complendarum in effectus, cum inveniatur 

1 On the views expressed in this and the following paragraph, as to the 
successive integrations or disintegrations of matter, some light is thrown by an 
extract from Bacon's ' Communia Naturalium ' given in the Introduction. 

2 See Arist. De Genemttone, i. 7, n oaa p.lv ovv prf kv v\r] Ixet rty 
p-opcp-ffv, ravra fj.lv airadr] TOIV TTOITJTIKUIV, oaa. 5' li/ vXy, TraOrjTtKd. TT)I/ niv yap 
v\r)v \eyofjifv . . . T)I/ O.VTT)V eivai rwv avTiKfijAtvcav oiroTepovovv watrtp yevos ov. 
Aristotle distinguishes in this chapter between primary and secondary agents. 
We may say that the physician heals, or that his wine and food heals. In the 
first case there is no reaction from the body acted on ; in the second case there 
is. The secondary agent being of the same genus as the patient is affected by 
the patient. To oniov TTOIOVV ical avro iraff^fi TI, rf yap Ofpfjaivtrai 

d\\o 



PARS PRIMA: CAP. VL 453 

materia seu essentia generis proximi communis duabus 
speciebus quibuscunque datis. Quapropter sequitur quod in 
illis et in omnibus agentibus est aptitudo ut compleant suos 
effectus, quantum est a parte agentium et patientium, et 
materiae communis eis. 

Sed tamen licet sit aptitudo dicta, non tamen est potestas Such a 
nee possibilitas ad hos effectus complendos propter multas ^^ sub _ 



rationes. Non enim omne quod habet aptitudinem, h abet y ert the 

., ...^ , ., , order of the 

possibihtatem ; ut caecus aptus natus est ad videndum, non un i verse; 
tamen potest videre, nee potentiam videndi habet per naturam. thestronger 
In proposito vero est sola aptitudo, et tamen ante privationem ; would 



unde non est ablata potentia per inductionem privationis, 
in caeco, sed excluditur potentia, et similiter actus propter into their 
videndi necessitatem. Cum enim non sit quasi proportio * 
virtutis activae in corpore respectu substantiae spiritualis, et 
similiter in corpore non coelesti respectu substantiae coelestis, 
si complerentur species substantiarum spiritualium, omnia 
fierent spiritualia, et si complerentur species substantiarum 
coelestium tollerentur omnes naturae corporales inferiores, et 
fierent solum substantiae coelestes ; et ideo destrueretur ordo 
universi et mundi. Propter quod licet ex lege naturae par- 
ticularis aptitudo sit a parte substantiae spiritualis activae, et 
a parte substantiae coelestis activae, et a parte materiae com- 
munis substantiae spirituali et corporali, et similiter communis 
substantiae coelesti et non coelesti, ut fierent substantiarum 
spiritualium et coelestium effectus completi, tamen ex ordina- 
tione divina, et ex lege naturae universalis, de qua facit 
Avicenna mentionem sexto Metaphysicae, abscinditur potentia, 
et excluditur actus ; ita quod non possunt substantiae spiri- 
tuales nee substantiae coelestes facere nisi suas species et 
nullo modo complere effectus eis similes nomine et definitione; 
quia tune fierent omnia spiritualia et coelestia, et destruerentur 
res multae quae sunt de complemento universi. Non solum 
secundum statum praesentis cursus, sed simpliciter hoc dico, 
quia finaliter multa auferentur omnino a numero rerum quae 
tamen nunc sunt necessaria in mundo propter hominem, 
propter quern facta sunt caetera. Et tamen nihilominus ex 
natura particulari ipsius substantiae spiritualis et coeli est 



454 MULTIPL1CATIO SPECIERUM. 

quod sit aptitude a parte sua ut produceret effectual comple- 
tum, et aptitudo est a parte materiae mundi, quae est com- 
munis spiritual! et corporali atque coelesti et non coelesti. 
Nee obstat quod tune aliqua spiritualia et coelestia essent 
g