The hundred best poems (lyrical) in the Latin language. / Mackail, J. W. (John William), 1859-1945

m 




\ ■; ;.' 'J 



PRICE 6? NET. 



HUNDRED 
BEST PQEMS 



^SL 




" 



inlhe 

Latin 

.Language, 

GLASGOW, "SSjp^ LONDON. 

30WANS dr- GRAy L TD (rfj^ BRTMLEY JOHNSON 6TNCE, L TI 

©95 



THE HUNDRED BEST POEMS 

(LYRICAL) 

IN THE LATIN LANGUAGE 



T^ 



First Edition, Oct., 1905. Reprinted (ivith corrections on pp. 
xviii and 96), Mai/, 1906. 



-L.C 

1l53h THE 



HUNDRED BEST POEMS 

(LYRICAL) 

IN THE LATIN LANGUAGE 



Selected by 
J. W, MACKAIL, M.A., LL.D. 

Professor of Poetry in the University of Oxford 



/J7lt 




GOWANS & GRAY, Ltd. 

35 LEICESTER SQUARE, LONDON, W.C. 
58 CADOGAN STREET, GLASGOW. 

1906 



PREFACE. 

A selection of the hundred best Latin Lyrics is a 
book the contents of which must vary largely, not 
only according to individual taste, but according to 
the limits within which the poems are chosen, and 
the range which the term lyrical poetry is taken to 
cover. It will be sufficient here to explain in a 
a few words the choice made in the following 
pages. 

The pieces have been taken wholly from ancient 
or classical Latin. The mediceval lyrics, though 
written at a time when Latin was still a living 
language, are thus excluded, together with many 
others by authors of the earlier and later Renaissance 
whose work is as genuine and as beautiful as that of 
the classical decadence. But the ciassical period 
has been extended to admit a few examples of 
poems which really belong to the beginning of the 



vi PREFACE. 

Middle Ages. The scope of the selection excludes 
the whole body of Christian poetry which begins 
with the hymns of St. Ambrose. But one piece by 
Prudentius is included, interesting both from its own 
simple grace, and as being, perhaps, the only passage 
in that copious author's work written without any 
express religious allusion, and in the ancient classical 
manner. The African school of the fourth century 
which did so much to transform the ancient language 
is represented by Tiberianus, and probably by the 
unknown writer of the Eve of St. Venus. Some of 
the lyrics from Boethius' Consolation of Philosophy 
find a natural place among the products of a literary 
culture which remained an inheritance of the 
Anician house long after it had died out of the 
surrounding world. 

It has been the fate of Latin lyric poetry to be 
represented to modern times, broadly speaking, by 
the work of only two poets, Catullus and Horace. 
Any lyric anthology must draw upon them for its 
main contents ; and, indeed, it might be plausibly 
argued that " The Hundred Best Lyrical Poems " 
would rule out any work but theirs, for there is a 



PREFACE. vii 

sense in which all their poems would have to be 
included before room were made for those of others. 
Even in a more widelv representative selection, 
it will surprise no one to flnd that Horace con- 
tributes half of the hundred poems, and Catullus, 
from his slenderer volume, half of the remainder. 
The definition of a lyric may reasonablv be 
extended to cover the passages taken from Virgii's 
Eclogues, in which the idylJic manner rises to a 
higher tension and possesses at least one of the 
notes of the lyric proper. The same claim : 
be made for the beautiful piece bv Statius, in 
wfaich he perhaps came nearer his master's touch 
than he did in his scholarly and rather tedious 
epics. SimUarly, the little elegiac pieces given from 
Seneca, Petronius, Claudian, and Pentadius, though 
under a strict classilication thev would count as 
epigrams, have, like many of the Greek epigrams in 
the Anthology, something of a lyrical quality. 

A word mav be added as regards text and 
spelling. The text is founded chierly on that of the 
standard modern editions, for deviations from 
which the Editor must be held responsible. In 



viii PREFACE. 

the case of the Pervigi/ium Veneris a wholly 
rearranged and largely altered text has been 
printed. As this is not a critical edition, it does 
not indicate readings which are restorations or 
conjectures. Scholars will not require any such 
indications, and to ordinary readers they would 
be a mere incumbrance. 

There is as yet no universally recognised system 
of Latin spelling. That adopted here is meant to 
combine as much as possible of the three standards, 
authority, uniformity, and convenience. These 
standards are often conflicting. From one age to 
another the recognised system of spelling did not 
remain uniform, and even at the best period, there 
was much variety of individual choice or caprice. 
A working compromise is all that can be arrived at 
for general use. 

One point in spelling is, however, so prominent 
as to demand a special note. In the titles, the 
names of authors in the genitive case are printed 
Vergi/ii, Statii, Prudentii, not Vergi/i, Stati, Prudenti. 
There is, of course, no doubt that Vergili and 
Horati were the forms ordinarily used in the best 



PREFACE. ix 

period. It is equally certain that the form in -// 
almost wholly replaced that in -/ during the first 
century of the Empire. At the risk, as he tells me, 
of being affectedly archaic, the accomplished Editor 
of the new Corpus Poetarum Latinorum determined, 
in the interest of a uniform and settled practice, to 
print the earlier form throughout. At the risk of 
being old-fashioned, I have, in the same interest, 
chosen the later. But it may be observed, in support 
of this choice, that the remarkable researches of 
Professor Zielinski seem to prove that, even in the 
Ciceronian age and in Cicero's own practice, both 
spellings were well established. 

J. W. M. 



INDEX CARMINUM. 

DE AMORE 

1. Catulli, Carm. v. 

2. Catulli, Carm. li. 

3. Catulli, Carm. Ixii. 

4. Catulli, Carm. Ixxxvii. 

5. Catulli, Carm. vii. 

6. Catulli, Carm. xcii. 

7. Catulli, Carm. cix. 

8. Petronii, /'« Anth. Lat. xcix. 

9. Horatii, Od. I. v. 

10. Catulli, Carm. Ixx. 

11. Pentadii, 01 Anth. Lat. ccccxxv. 

12. Horatii, Od. II. viii. 

13. Vergilii, Bucol. viii., vv. 17-61. 

14. Catulli, Carm. lxxii. 

15. Catulli, Carm. lxxxv. 

16. Catulli, Carm. lxxiii. 

17. Catulli, Carm. Ixxv. 

18. Catulli, Carm. xi. 

19. Catulli, Carm. lxxvi. 

20. Vergilii, Bucol. viii., vv. 64-IC9. 

21. Vergilii, BucoL x., vv. 9-69. 

22. Horatii, Od. IV. xi. 



xii INDEX CARMINUM. 

DE TERMINO AMORIS. 

23. Horatii, Od. III. xxvi. 

24. Prudentii, Cathem.^ Praef., vv. 1-27. 

25. Vergilii, Bucol. II., vv. 6-72. 

DE CONUBIO. 

26. Catulli, Carm. lxiv., vv. 323-381. 

27. Catulli, Carm. lxi., omissis vv. 111-155. 

DE RELIGIONE. 

28. Horatii, Od. III. xxii. 

29. Horatii, O^/. I. xxx. 

30. Incerti Auctoris, Pervigilium Veneris. 

31. Vergilii, Bucol. IV., vv. 4-63. 

32. Catulli, Carm. xxxiv. 

33. Horatii, Od. I. xxxi. 

34. Horatii, Carmen seculare. 

DE REPUBLICA. 

35. Horatii, Od. II. i. 

36. Horatii, Od. II. xv. 

37. Horatii, Od. III. ii. 

38. Horatii, Od. III. iii. 

39. Horatii, Od. III. v. 

40. Horatii, Od. IV. iv. 



INDEX CARMINUM. xiii 

DE PROVIDENTIA. 

41. Boethii, De consolatione philosophiae, I. v. 

42. Horatii, Od. III. xxiii. 

43. Boethii, De consolatione philosophiae, III. ix. 

DE VITA RUSTICA. 

44. Senecae, Herc. Fur., vv. 125-158. 

45. Horatii, Od. III. viii. 

46. Horatii, Od. III. xxviii. 

47. Horatii, 0<7. I. xx. 

48. Horatii, Od. III. xiii. 

49. Horatii, 0<7. I. xvii. 

50. Incerti Auctoris (pseudo-Vergilii) Priap. ii., 

vv. 1-17. 

51. Horatii, Od. III. xviii. 

52. Incerti Auctoris (pseudo-Vergilii) Priap. iii. 

53. Horatii, Od. III. xxi. 

54. Horatii, Od. I., xxii. 

55. Tiberiani, Fragm. i. 

56. Vergilii, Bucol. V., vv. 20-44. 
57- Claudiani, De sene Veronensi. 

58. Horatii, Od. I. xxxviii. 

59. Horatii, Od. II. xi. 

DE PEREGRINATIONE. 

60. Catulli, Carm. xlvi. 

61. Horatii, &/. IV. xii. 






xiv INDEX CARMINUM. 

62. lncerti Auctoris, Celeuma. 

63. Horatii, Od. III. xxvii. 

DE IOCIS. 

64. Horatii, Od. I. xxiii. 

65. Horatii, Od. III. vii. 

66. Horatii, 0<7, III. ix. 

67. Catulli, Cann. xvii. 

68. Horatii, Od. II. iv 

DE DESIDERIO. 

69. Catulli, Carm. iv. 

70. Horatii, Od. I. iv. 

71. Horatii, Od. IV. vii. 

72. Horatii, Od. II. ix. 

73. Horatii, 0</. II. iii. 

74. Horatii, Od. I. xxiv. 

75. Catulli, Carm. lxv. 

76. Catulli, Carm. iii. 

77. Statii, &'/<u. V. iv. 

78. Catulli, Carm. xxxi. 

79. Senecae, Troas, vv. 372-382, 389-402,405-409. 

80. Catulli, Carm. ci. 

DE ITINERIBUS. 

81. Horatii, Od. I, iii. 

82. Senecae,i^^/3,vv. 301-320, 329-339, 364-379. 

83. Horatii, Od. I. vii 



INDEX CARMINUM. xv 

DE VITA DIRIGENDA. 

84. Horatii, Od. I. ix. 

85. Horatii, Od. III. xvii. 

86. Boethii, De consolatione phi/osophiae, III. xii., 

vv. 1-9, 14-28, 4O-58. 

87. Horatii, Od. I. xi. 

88. Horatii, Od. II. xii. 

89. Senecae, Thyestes, vv. 345-353, 366-369, 

392-404. 

DE MORTALITATE. 

90. Horatii, Od. II. vi. 

91. Horatii, Od. II. xiii. 

92. Horatii, Od. II. x. 

93. Horatii, Od. II. xiv. 

94. Horatii, Od. II. xvi. 

DE SORTE HUMANA. 

95. Horatii, Od. IV. ix. 

96. Boethii, De consolatione philosophiae y II. iii. 

97. Horatii, 0</. III. i. 

98. Horatii, Od. III. xxix. 

DE SUMMA RERUM. 

99. Boethii, De consolatione philosophiae y II. viii. 
IOO. Senecae, De qualitate temporis. 



INDEX POETARUM. 



ANONYMI. 



1'AGINA 



Celeuma, - - - - - 68 

Ego haec, ego arte, - - - "59 

Hunc ego, o iuvenes, - - - - 6o 

Pervigilium Veneris, - - - 30 

BOETHII. 

De consolatione phiiosophiae, I. v., - - 51 

De consolatione philosophiae, II. iii., - 100 

De consolatione philosophiae, II. viii., - 104 

De consolatione philosophiae, III. ix., - 53 

De consolatione philosophiae, III. xii., - 89 

CATULLI. 

Carm. iii., - - - - - 81 

Carm. iv., - - - - - y ^ 

Carm. v., - - - - 1 

Carm. vii., 5 

Carm. xi., - - - - 1 1 

Carm. xvii., - - - - 73 

Carm. xxxi., - - - - - 82 

Carm. xxxiv., - - - - 37 

Carm. xlvi., - - - - - 66 



INDEX POETARUM. 



XVll 



CATULLI. 






PAGDM 


Carm. li., 


- 


- 


- 


I 


Carm. lxi., omissis 


vv. 1 1 1-155, 


- 


- 


23 


Carm. lxii., vv. 48 


-56, - 


- 


- 


2 


Carm. Ixiv., vv. 32 


13-381, - 


- 


- 


21 


Carm. Ixv., 


- 


- 


- 


80 


Carm. lxx., 


- 


- 


- 


7 


Carm. Ixxii., - 


- 


- 


- 


IO 


Carm. lxxiii., - 


- 


- 


- 


IO 


Carm. lxxv., - 


- 


- 


- 


IO 


Carm. Ixxvi., - 


- 


- 


- 


1 I 


Carm. lxxxv., 


- 


- 


- 


10 


Carm. lxxxvii., 


- 


- 


- 


4 


Carm. xcii., 


- 


- 


- 


5 


Carm. ci., 


- 


- 


- 


83 


Carm. cix., 


- 


- 


- 


5 



CLAUDIANI. 

De sene Veronensi, 

HORATII. 

Od. I. iii., 
Od. I. iv., 
Od. I. v., 
Od. I. vii., 
Od. I. ix., 
Od. I. xi., 
- Od. I. xvii., 



64 



84 
76 
6 
86 
88 
90 
58 



xviii INDEX POETARUM. 

HORATII. PAGINA 

Od. I. XX., - - - - r*r 

Od. I. xxii., - - - _ - 62 

Od. I. xxiii., - - - - - 71 

0</. I. xxiv., - - - _ - 70 

Od. I. xxx., - - - - - 30 

Od. I. xxxi., - - - - - 38 

Od. I. xxxviii., - - - 65 

Od. II. i., 4I 

(9</. II. iii., - - - - - 78 

Od. II. iv., 7+ 

0</. II. vi., 93 

Od. II. viii., 7 

0</. II. ix., 77 

0</. II. x., 95 

0</. II. xi., •• - - - - 65 

&/. II. xii., - - - - 91 

0</. II. xiii., - - - - - 94 

0*/. II., xiv., - - - - - 96 

Od. II. xv., - - - - - 43 

&/. II. xvi., - - - - - 97 

Od. III. i., 10 o 

Od. III. ii., 43 

0</. III. iii., 44 

Od. III. v., ----- 47 

0</. III. vii. 71 

Od. III. viii., 55 



INDEX POETARUM. 



xix 



HORATII. 

Od. III. ix., - 
Od. III. xiii., - 
Od. III. xvii., - 
Od. III. xviii.,- 
Od. III. xxi., - 
0</. III. xxii. - 
Od. III. xxiii., - 
&/. III. xxvi., - 
Od. III. xxvii., 
O^/. III. xxviii., 
0</. III. xxix., - 
Od. IV. iv., - 
0</. IV. vii., - 
Od. IV. ix., - 
Od. IV. xi., - 
Od. IV. xii., - 
Carmen Seculare* 



1'AGINA 

- 72 

- 57 

- 88 

- 60 

- 61 

- 3° 

- 5 2 

- 17 

- 68 

- 56 

- 102 

- 48 

- 76 

- 9 S 

- 16 

- 67 

- 39 



PENTADII. 

Crede ratem ventis, 

PETRONII. 

Lecto composituSy 



PRUDENTII. 

Cathcmerinori, Praef., vv, 1-2 7, 



17 



xx INDEX POETARUM. 

SENECAE. PAGINA 

Herc. Fur., vv. 125- 158, - - "54 

Medea, vv. 301-320, 329-339, 364-379, 85 

Tbyestes, vv. 345"353> 3 6 3"3 6 9> 39 2 -404> 9 2 
Troas, vv. 372-382, 398-402, 405-409, 82 
Omnia tempus edax, - - - - 105 

STATII. 

Si/v. V. iv., - - - - - 81 

TIBERIANI. 

Amnis ibat inter arva,- - - 6\ 

VERGILII. 

Bucol. II. vv. 6-72, - - - 18 

Bucol. IV. w. 4-63, - - - 35 

Bucol. V. vv. 20-44, - " - - 6 3 

Bucol. VIII. w. 17-61, - 8 

Bucol. VIII. vv. 64-1 09, - - - 12 

Bucol. X. vv. 9-69, - - - 14 



CENTUM CARMINA. 

/. CA TULLL 

VIVAMUS, mea Lesbia, atque amemus, 
rumoresque senum severiorum 
omnes unius aestimemus assis. 
soles occidere et redire possunt : 
nobis cum semel occidit brevis lux, 
nox est perpetua una dormienda. 
da mi basia mille, deinde centum, 
dein mille altera, dein secunda centum, 
deinde usque altera mille, deinde centum. 
dein, cum miiia multa fecerimus, 
conturbabimus illa, ne sciamus, 
aut nequis malus invidere po? .-::, 
cum tantum sciat esse basiorum. 



2. EIUSDEM. 

ILLE mi par esse deo videtur, 
ille, si fas est, superare divos, 
qui sedens adversus identidem te 

spectat et audit 
dulce ridentem, misero quod omnis 
eripit sensus mihi : nam simul te, 
Lesbia, aspexi, nihil est super mi 

vocis in ore. 
L2 



DE AMORE. 

lingua sed torpet, tenuis sub artus 
flamma demanat, sonitu suopte 
tintinant aures geminae, teguntur 

lumina nocte. 
otium, Catulle, tibi molestumst : 
otio exultas nimiumque gestis. 
otium et reges prius et beatas 

perdidit urbes. 



3. EIUSDEM. 

VESPER adest,iuvenes, consurgite: Vesper Olympo 
expectata diu vix tandem lumina tollit. 
surgere iam tempus, iam pinguis linquere mensas ; 
iam veniet virgo, iam dicetur Hymenaeus. 

Hymen o Hymenaee, Hymen ades o Hymenaee ! 

Cernitis, innuptae, iuvenes ? consurgite contra : 
nimirum Oetaeos ostendit noctifer ignes. 
sic certest ; viden ut perniciter exsiluere ? 
non temere exsiluere ; canent quod visere par est. 
Hymen o Hymenaee, Hymen ades o Hymenaee ! 

Non facilis nobis, aequales, palma paratast ; 
adspicite, innuptae secum ut meditata requirunt. 
non frustra meditantur, habent memorabile quod sit, 
nec mirum, penitus quae tota mente laborant. 
nos alio mentes, alio divisimus aures : 
iure igitur vincemur ; amat victoria curam. 
quare nunc animos saltem convertite vestros ; 
dicere iam incipient, iam respondere decebit. 

Hymen o Hymenaee, Hymen ades o Hymenaee. 



DE AMORE. 

Hespere, qui caelo fertur crudclior ignis ? 
qui natam possis conplexu avellere matris, 
conplexum matris retinentem avellere natam, 
et iuveni ardenti castam donare puellam. 
quid faciunt hostes capta crudelius urbe ? 

Hymen o Hymenaee, Hymen ades o Hvmcnaee ! 

Hespere, qui caelo lucet iucundior ignis ? 
qui desponsa tua firmes conubia rlamma, 
quae pepigere viri, pepigerunt ante parentes 
nec iunxere prius quam se tuos extulit ardor. 
quid datur a divis felici optatius hora ? 

Hymen o Hymenaee, Hymen ades o Hymenaee ! 

Hesperus e nobis, aequales, abstuiit unam 

namque tuo adventu vigilat custodia semper. 
nocte latent fures, quos idem saepe revertens, 
Hespere, mutato conprendis nomine Eous. 

Hymen o Hymenaee, Hymen ades o Hymenaee ! 

* * 

at lubet innuptis ficto te carpere questu. 

quid tum, si carpunt, tacita, a, quem mente requirunt ? 

Hvmen o Hvmenaee, Hvmen ades o Hvmenaee ! 
j j ' j j 

Ut flos in saeptis secretus nascitur hortis, 

ignotus pecori, nullo convolsus aratro, 

quem mulcent aurae, firmat sol, educat imber 

multi illum pueri, multae optavere puellae : 
idem cum tenui carptus deiioruit ungui, 
nuLli Ulum pueri, nullae optavere puellae : 



DE AMORE. 

sic virgo, dum intacta manet, dum cara suis est ; 
cum castum amisit polluto corpore florem, 
nec pueris iucunda manet nec cara puellis. 

Hymen o Hymenaee, Hymen ades o Hymenaee ! 

Ut vidua in nudo vitis quae nascitur arvo 
numquam se extollit, numquam mitem educat uvam, 
sed tenerum prono deflectens pondere corpus 
iam iam contin^it summum radice flagellum ; 

O O " 

hanc nulli agricolae, nulli, a, coluere iuvenci: 

at si forte eademst ulmo coniuncta marito, 

multi illam agricolae, multi coluere iuvenci : 

sic virgo, dum intacta manet, dum inculta senescit ; 

cum par conubium maturo tempore adeptast, 

cara viro magis et minus est invisa parenti. 

Hymen o Hymenaee, Hymen ades o Hymenaee ! 

At nec tu pugna cum tali coniuge, virgo. 

non aequomst pugnare, pater quoi tradidit ipse, 

ipse pater cum matre, quibus parere necessest. 

virginitas non tota tuast, ex parte parentumst ; 

tertia pars patrist, pars est data tertia matri, 

tertia sola tuast : noli pugnare duobus, 

qui genero sua iura simul cum dote dederunt. 

Hymen o Hymenaee, Hymen ades o Hymenaee ! 

4. EIUSDEM. 

NULLA potest mulier tantum se dicere amatam 
vere, quantum a me Lesbia amata mea es. 

nulla fides ullo fuit unquam foedere tanta, 
quanta in amore tuo ex parte reperta meast. 

4 



DE AMORE. 
EIUSDEM. 

QUAERIS, quot mihi basiationes 

tuae, Lesbia, sint satis superque. 

quam magnus numerus Libyssae harenae 

lasarpiciferis iacet Cyrenis, 

oraclum Iovis mter aestuosi 

et Batti veteris sacrum sepulcrum, 

aut quam sidera multa, cum tacet nox, 

furtivos hominum vident amores, 

tam te basia multa basiare 

vesano satis et suDer Catullost, 

quae nec pernumerare curiosi 

possint nec mala fascinare lingua. 



6. EIUSDEM. 

LESBIA mi dicit semper male nec tacet umquam 
de me : Lesbia me dispeream nisi amat. 

quo signo ? quia sunt totidem mea : deprecor illam 
adsidue, verum dispeream nisi amo. 



EIUSDEM. 

IUCUNDUM, mea vita, mihi proponis amorem 
hunc nostrum inter nos perpetuomque iore. 

di magni, facite ut vere promittere possit, 
atque id sincere dicat et ex animo, 

ut liceat nobis tota perducere vita 

aeternum hoc sanctae foedus amicitiae. 



DE AMORE. 

8. PETRONIL 

LECTO compositus vix prima silentia noctis 

carpebam et somno lumina victa dabam : 
cum me saevus Amor prensat sursumque capillis 

excitat et lacerum pervigilare iubet. 
* tu famulus meus,' inquit, ' ames cum mille puellas, 

solus, io, solus, dure, iacere potes ? ' 
exsilio et pedibus nudis tunicaque soluta 

omne iter incipio, nullum iter expedio. 
nunc propero, nunc ire piget, rursumque redire 

poenitet et pudor est stare via medh. 
ecce tacent voces hominum strepitusque viarum 

et volucrum cantus turbaque fida canum : 
solus ego ex cunctis paveo somnumque torumque 

et sequor imperium, magne Cupido, tuum. 



HORA TIL 

QUIS multa gracilis te puer in rosa 
perfusus liquidis urget odoribus 
grato, Pyrrha, sub antro ? 
cui flavam religas comam, 
simplex munditiis ? heu quotiens fidem 
mutatosque deos flebit et aspera 
nigris aequora ventis 
emirabitur insolens, 
qui nunc te fruitur credulus aurea, 
qui semper vacuam, semper amabilem 
sperat, nescius aurae 
fallacis. miseri, quibus 



DE AMORE. 

intemptata nites. me tabula sacer 
votiva paries indicat uvida 
suspendisse potenti 
vestimenta maris deo. 



io. CA TULLL 

NULLI se dicit mulier mea nubere malle 
quam mihi, non si se Iuppiter ipse petat. 

dicit : sed mulier cupido quod dicit amanti, 
in vento et rapida scribere oportet aqua. 

//. PENTADIL 

CREDE ratem ventis, animum ne crede puellis; 

namque est feminea tutior unda fide. 
femina nuila bona est, vel, si bona contigit una, 

nescio quo fato est res mala facta bona. 

12. HORA TIL 

ULLA si iuris tibi perierati 
poena, Barine, nocuisset umquam, 
dente si nigro heres vel uno 

turpior ungui, 
crederem : sed tu simul obligasti - 
perfidum votis caput, enitescis 
pulcrior multo iuvenumque prodis 

publica cura. 
expedit matris cineres opertos 
fallere et toto taciturna noctis 



DE AMORE. 

signa cum caelo gelidaque divos 

morte carentis. 
ridet hoc, inquam, Venus ipsa, rident 
simplices Nymphae, ferus et Cupido 
semper ardentis acuens sagittas 

cote cruenta. 
adde quod pubes tibi crescit omnis, 
servitus crescit nova, nec priores 
impiae tectum dominae relincunt 

saepe minati. 
te suis matres metuunt iuvencis, 
te senes parci miseraeque nuper 
virgines nuptae, tua ne retardet 

aura maritos. 



13. VERGILII. 

NASCERE, praequediem veniens age, Lucifer, almum, 
coniugis indigno Nysae deceptus amore 
dum queror, et divos, quamquam nil testibus illis 
profeci, extrema moriens tamen adloquor hora. 

incipe Maenalios mecum, mea tibia, versus. 
Maenalus argutumque nemus pinosque loquentis 
semper habet; semper pastorum ille audit amores, 
Panaque qui primus calamos non passus inertis. 

incipe Maenalios mecum, mea tibia, versus. 
Mopso Nysa datur : quid non speremus amantes ? 
iungentur iam grypes equis, aevoque sequenti 
cum canibus timidi venient ad pocula dammae. 
Mopse, novas incide faces : tibi ducitur uxor ; 
sparge, marite, nuces : tibi deserit Hesperus Oetam. 
8 



DE AMORE. 

incipe Maenalios mecum, mea tibia, versus. 
o digno coniuncta viro, dum despicis omnis, 
dumque tibi est odio mea fistula dumque capellae 
• hirsutumque supercilium promissaque barba, 
nec curare deum credis mortalia quemquam ! 

incipe Maenalios mecum, mea tibia, versus. 
saepibus in nostris parvam te roscida mala 
(dux ego vester eram) vidi cum matre legentem. 
alter ab undecimo tum me iam acceperat annus ; 
iam fragilis poteram ab terra contingere ramos. 
ut vidi, ut perii ! ut me malus abstulit error ! 

incipe Maenalios mecum, mea tibia, versus. 
nunc scio, quid sit Amor ; duris in cotibus illum 
aut Tmaros, aut Rhodope, aut extremi Garamantes, 
nec generis nostri puerum nec sanguinis edunt. 

incipe Maenalios mecum, mea tibia, versus. 
saevus Amor docuit natorum sanguine matrem 
commaculare manus ; crudelis tu quoque, mater ; 
crudelis mater magis, an puer improbus ille ? 
improbus ille puer ; crudelis tu quoque, mater. 

incipe Maenalios mecum, mea tibia, versus. 
nunc et ovis ultro fugiat lupus, aurea durae 
mala ferant quercus, narcisso floreat alnus, 
pinguia corticibus sudent electra myricae, 
certent et cycnis ululae, sit Tityrus Orpheus, 
Orpheus in silvis, inter delphinas Arion. 

incipe Maenalios mecum, mea tibia, versus. 
omnia vel medium flant mare. vivite, silvae : 
praeceps aerii specula de montis in undas 
deferar ; extremum hoc munus morientis habeto. 

desine Maenalios, iam desine, tibia, versus 



DE AMORE. 

14. CA TULLL 

DICEBAS quondam solum te nosse Catullum, 

Lesbia, nec prae me velle tenere Iovem. 
dilexi tum te non tantum ut volgus amicam, 

sed pater ut gnatos diligit et generos. 
nunc te cognovi : quare etsi inpensius uror, 

multo mi tamen es vilior et levior. 
'qui potis est' ? inquis. quia amantem iniuria talis 

cogit amare magis sed bene velle minus. 

75. EIUSDEM. 

ODI et amo. quare id faciam, fortasse requiris. 
nescio, sed fieri sentio et excrucior. 

16. EIUSDEM. 

DESINE de quoquam quicquam bene relle mereri 

aut aliquem fieri posse putare pium. 
omnia sunt ingrata, nihil fecisse benigne ; 

immo taedet obestque et magis atque magis : 
ut mihi, quem nemo gravius nec acerbius urget, 

quam modo qui me unum atque unicum amicum habuit 

/7. EIUSDEM. 

HUC est mens deducta tua, mea Lesbia, culpa, 

atque ita se officio perdidit ipsa suo, 
ut iam nec bene velle queat tibi, si optima fias, 

nec desistere amare, omnia si facias. 



DE AMORE. 

18. EIUSDEM. 

FURI et Aurcli, comites Catulli, 
sive in extremos penetrabit Indos, 
litus ut longe resonante Eoa 

tunditur unda, 
sive in Hyrcanos Arabasve molles, 
seu Sagas sagittiferosve Parthos, 
sive quae septemgeminus colorat 

aequora Nilus, 
sive trans altas gradietur Alpes, 
Caesaris visens monimenta magni, 
Gallicum Rhenum, horribile aequor ulti- 

mosque Britannos, 
omnia haec, quaecumque feret voluntas 
caelitum, temptare simul parati, 
pauca nuntiate meae puella 

non bona dicta: 
cum suis vivat valeatque moechis, 
quos simul complexa tenet trecentos, 
nullum amans vere, sed identidem omnium 

ilia rumpens : 
nec meum respectet, ut ante, amorem, 
qui illius culpa cccidit velut prati 
ultimi flos, praetereunte postquam 

tactus aratrost. 

ig. EIUSDEM. 

SIQUA recordanti benefacta priora voluptas 
est homini, cum se cogitat esse pium 

nec sanctum violasse fidem nec foedere in ullo 
divom ad fallendos numine abusum homines, 

ii 



DE AMORE. 

multa parata manent in longa aetate, Catulle, 

ex hoc ingrato gaudia amore tibi. 
nam quaecumque homines bene cuiquam aut dicere possun 

aut facere, haec a te dictaque factaque sunt ; 
omniaque ingratae perierunt credita menti. 

quare cur tu te iam amplius excrucies ? 
quin tu animum offirmas atque istinc teque reducis 

et dis invitis desinis esse miser. 
* difficilest longum subito deponere amorem. , 

difficilest, verum hoc qua lubet efficias. 
una salus haec est, hoc est tibi pervincendum : 

hoc facias, sive id non pote sive pote. 
o di, si vestrumst misereri, aut si quibus umquam 

extremam iam ipsa in morte tulistis opem, 
me miserum aspicite et, si vitam puriter egi, 

eripite hanc pestem perniciemque mihi. 
heu, mihi surrepens imos ut torpor in artus 

expulit ex omni pectore laetitias. 
non iam illud quaero, contra me ut diligat illa, 

aut, quod non potis est, esse pudica velit : 
ipse valere opto et taetrum hunc deponere morbum. 

o di, reddite mi hoc pro pietate mea. 



20. VERGILIL 

EFFER aquam et molli cinge haec altaria vitta 
verbenasque adole pinguis et mascula tura : 
coniugis ut magicis sanos avertere sacris 
experiar sensus ; nihil hic nisi carmina desunt. 

ducite ab urbe domum, mea carmina, ducite Daphnim. 
carmina vel caelo possunt deducere Lunam ; 

12 



DE AMORE. 

carminibus Circe socios mutavit Ulixi ; 
frigidus in pratis cantando rumpitur anguis. 

ducite ab urbe domum, mea carmina, ducite Daphnim. 
terna tibi haec primum triplici diversa colore 
licia circumdo, terque haec altaria circum 
effigiem duco ; numero deus impare gaudet. 

ducite ab urbe domum, niea carmina, ducite Daphnim. 
necte tribus nodis ternos, Amarylli, colores ; 
necte, Amarylli, modo, et, ' Veneris,' die, 'vincula necto/ 

ducite ab urbe domum, mea carmina, ducite Daphnim. 
limus ut hic durescit et haec ut cera Jiquescit 
uno eodemque igni, sic nostro Daphnis amore. 
sparge molam, et fragilis incende bitumine laurus. 
Daphnis me malus urit, ego hanc in Daphnide laurum. 

ducite ab urbe domum, mea carmina, ducite Daphnim. 
talis amor Daphnim, qualis cum fessa iuvencum 
per nemora atque altos quaerendo bucula lucos 
propter aquae rivum viridi procumbit in ulva 
perdita, nec serae meminit decedere nocti, 
tsJis amor teneat, nec sit mihi cura mederi. 

ducite ab urbe domum, mea carmina, ducite Daphnim. 
has olim exuvias mihi perfidus ilJe reJiquit, 
pignora cara sui ; quae nunc ego limine in ipso, 
terra, tibi mando ; debent haec pignora Daphnim. 

ducite ab urbe domum, mea carmina, ducita Daphnim. 
has herbas atque haec Ponto mihi lecta venena 
ipse dedit Moeris ; nascuntur plurima Ponto. 
his ego saepe lupum fieri et se condere silvis 
Moerim, saepe animas imis excire sepuJcris 
atque satas alio vidi traducere messis. 

ducite ab urbe domum, mea carmina, ducite Daphnim. 
fer cineres, Amaryllii, foras, rivoque fluenti 
transque caput iace ; nec respexeris. his ego Daphnim 

13 



DE AMORE. 

adgrediar ; nihil iJle deos, nil carmina curat. 

ducite ab urbe domum, mea carmina, ducite Daphnim. 
aspice corripuit tremulis altaria flammis 
sponte sua, dum ferre moror, cinis ipse. bonum sit i 
nescio quid certe est, et Hylax in limine latrat. 
credimus ? an, qui amant, ipsi sibi somnia tingunt ? 

parcite, ab urbe venit, iam, carmina, parcite, Daphnis. 

21. EIUSDEM. 

QUAE nemora, aut qui vos saltus habuere, puellae 

Naides, indigno cum Gallus amore peribat : 

nam neque Parnasi vobis iuga, nam neque Pindi 

ulla moram fecere, neque Aonie Aganippe. 

iilum etiam lauri, etiam tievere myricae ; 

pinifer illum etiam sola sub rupe iacentem 

Maenalus et gelidi fleverunt saxa Lycaei ; 

stant et oves circum ; (nostri nec paenitet illas, 

nec te paeniteat pecoris, divine poeta : 

et formosus ovis ad flumina pavit Adonis) 

venit et upilio ; tardi venere subulci ; 

uvidus hiberna venit de glande Menalcas. 

omnes, ' unde amor iste,' rogant, * tibi ? ' venit Apollo : 

* Galle, quid insanis ? ' inquit ; ' tua cura Lycoris 

perque nives alium perque horrida castra secuta est.' 

venit et agresti capitis Silvanus honore, 

florentis ferulas et grandia lilia quassans. 

Pan deus Arcadiae venit, quem vidimus ipsi 

sanguineis ebuli bacis minioque rubentem. 

' ecquis erit modus ? ' inquit ; 'Amor non talia curat ; 

nec lacrimis crudelis Amor, nec gramina rivis, 

nec cytiso saturantur apes, nec fronde capellae.' 

tristis at ille : ' tamen cantabitis, Arcades,' inquit, 

14 



LTE AMORE. 

* montibus haec vestris : soli cantare periti 
Arcades. o mihi tum quam molliter ossa quiescant, 
vestra meos olim si fistula dicat amores ! 
atque utinam ex vobis unus, vestrique fuissem 
aut custos gregis, aut maturae vinitor uvae ! 
certe, sive mihi Phyllis sive esset Amyntas, 
seu quicumque furor (quid tum, si fuscus Amyntas ? 
et nigrae violae sunt et vaccinia nigra) 
mecum inter salices lenta sub vite iaceret ; 
serta mihi Phyliis legeret, cantaret Amyntas. 
hic gelidi fontes, hic moliia prata, Lycori, 
hic ncmus ; hic ipso tecum consumerer aevo. 
nunc insanus amor duri me Martis in armis 
tela inter media atque adversos detinet hostes ; 
tu procul a patria, nec sit mihi credere tantum ! 
Alpinas, a dura, nives et frigora Rheni 
me sine sola vides. a, te ne frigora laedant ! 
a, tibi ne teneras glacies secet aspera plantas ! 
ibo, et, Chalcidico quae sunt mihi condita versu 
carmina, pastoris Siculi modulabor avena. 
certum est in silvis inter spelaea ferarum 
malle pati tenerisque meos incidere amores 
arboribus ; crescent illae, crescetis, amores. 
interea mixtis lustrabo Maenala Nymphis, 
aut acris venabor apros. non me ulla vetabunt 
frigora Parthenios canibus circumdare saltus. 
iam mihi per rupes videor lucosque sonantis 
ire ; libet Partho torquere Cydonia cornu 
spicula. tamquam haec sit nostri medicina furoris 
aut deus ille malis hominum mitescere discat ! ' 
iam neque Amadryades rursus nec carmina nobis 
ipsa placent ; ipsae rursus concedite silvae. 
non illum nostri possunt mutare labores, 

15 



DE AMORE. 

nec si frigoribus mediis Hebrumque bibamus 
Sithoniasque nives hiemis subeamus aquosae, 
nec si, cum moriens alta liber aret in ulmo, 
Aethiopum versemus ovis sub sidere Cancri. 
omnia vincit Amor ; et nos cedamus Amori. 



22. HORA TIL 

EST mihi nonum superantis annum 
plenus Albani cadus ; est in horto, 
Phylli, nectendis apium coronis ; 

est hederae vis 
multa qua crinis religata fulges ; 
ridet argento domus ; ara castis 
vincta verbenis avet immolato 

spargier agno ; 
cuncta festinat manus, huc et illuc 
cursitant mixtae pueris puellae ; 
sordidum flammae trepidant rotantes 

vertice fumum. 
ut tamen noris quibus advoceris 
gaudiis, Idus tibi sunt agendae, 
qui dies mensem Veneris marinae 

findit Aprilem, 
iure sollemnis mihi sanctiorque 
paene natali proprio, quod ex hac 
luce Maecenas meus affluentis 

ordinat annos. 
Telephum, quem tu petis, occupavit 
non tuae sortis iuvenem puella 
dives et lasciva tenetque grata 
compede vinctum. 
16 



DE TERMINO AMORIS. 

terret ambustus Phaethon avaras 
spes, et exemplum grave praebet ales 
Pegasus terrenum equitem gravatus 

Bellerophontem, 
scmper ut te digna sequare et ultra 
quam licet sperare nefas putando 
disparem vites. age iam, meorum 

finis amorum 
(non enim posthac alia calebo 
femina), condisce modos, amanda 
voce quos reddas ; minuentur atrae 

carmine curae. 



23. EIUSDEM 

VIXI puellis nuper idoneus 
et militavi non sine gloria : 

nunc arma defunctumque bello 
barbiton hic paries habebit, 
laevom marinae qui Veneris latus 
custodit. hic, hic ponite lucida 
funalia et vectes et arcus 
oppositis foribus minacis. 
o quae beatam diva tenes Cyprum et 
Memphin carentem Sithonia nive, 
regina, sublimi flageilo 

tange Chloen semel arrogantem. 

24. PRUDENTIL 

PER quinquennia jam decem, 

ni fallor, fuimus : septimus insuper 
annum cardo rotat, dum fruimur sole volubili 
L 3 a 7 



DE TERMINO AMORIS. 

instat terminus, et diem 

vicinum senio iam Deus applicat. 

quidvis utile tanti spatio temporis egimus ? 
aetas prima crepantibus 

flevit sub ferulis. mox docuit toga 

infectum vitiis falsa loqui, non sine crimine. 
tum Jasciva protervitas, 

ac luxus petulans (heu pudet ac piget !) 

foedavit iuvenem nequitiae sordibus ac iuto : 
exin iurgia turbidos 

armarunt animos, et male pertinax 

vincendi studium subiacuit casibus asperis : 
bis legum moderamine 

frenos nobilium reximus urbium, 

ius civile bonis reddidimus, terruimus reos : 
tandem militiae gradu 

evectum pietas Principis extulit, 

assumptum propius stare iubens ordine proximo. 
haec dum vita volans agit, 

irrepsit subito canities seni, 

oblitum veteris me Saliae consulis arguens : 
sub quo prima dies mihi 

quam multas hiemes volverit, et rosas 

pratis post glaciem reddiderit, nix capitis probat. 



25. VERGILII. 

O CRUDELIS Alexi, nihil mea carmina curas ? 
nil nostri miserere ? mori me denique coges. 
nunc etiam pecudes umbras et frigora captant ; 
nunc viridis etiam occultant spineta lacertos, 
Thestylis et rapido fessis messoribus aestu 
18 



DE TERMINO AMORIS. 

alia serpullumque herbas contundit olentis. 
at mecum raucis, tua dum vestigia lustro, 
sole sub ardenti resonant arbusta cicadis. 
nonne fuit satius tristis Amaryllidis iras 
atque superba pati fastidia ? nonne Menalcan, 
quamvis ille niger, quamvis tu candidus esses ? 
o formose puer, nimium ne crede colori. 
alba ligustra cadunt, vaccinia nigra leguntur. 
despectus tibi sum, nec qui sim quaeris, Alexi, 
quam dives pecoris, nivei quam lactis abundans ; 
mille meae Siculis errant in montibus agnae ; 
lac mihi non aestate novum, non frigore defit. 
canto quae solitus, si quando armenta vocabat, 
Amphion Dircaeus in Actaeo Aracintho. 
nec sum adeo informis : nuper me in litore vidi, 
cum placidum ventis staret mare ; non ego Daphnim 
iudice te metuam, si numquam fallit imago. 
o tantum libeat mecum tibi sordida rura 
atque humilis habitare casas et figere cervos 
haedorumque gregem viridi compellere hibisco ! 
mecum una in silvis imitabere Pana canendo. 
Pan primus calamos cera coniungere pluris 
instituit ; Pan curat ovis oviumque magistros. 
nec te paeniteat calamo trivisse labellum : 
haec eadem ut sciret, quid non faciebat Amyntas ? 
est mihi disparibus septem compacta cicutis 
fistula, Damoetas dono mihi quam dedit olim, 
et dixit moriens : ' te nunc habet ista secundum/ 
dixit Damoetas : invidit stultus Amvntas. 

J 

praeterea duo nec tuta mihi valle reperti 
capreoli, sparsis etiam nunc pellibus albo, 
bina die siccant ovis ubera ; quos tibi servo. 
iam pridem a me illos abducere Thestylis orat ; 

J 9 



DE TERMINO AMORIS 

et faciet, quoniam sordent tibi munera nostra. 

huc ades, o formose puer : tibi candida Nais, 

pallentis violas et summa papavera carpens, 

narcissum et florem iungit bene olentis anethi ; 

tum, casia atque aliis intexens suavibus herbis, 

mollia luteola pingit vaccinia calta. 

ipse ego cana legam tenera lanugine mala, 

castaneasque nuces, mea quas Amaryllis amabat. 

addam cerea pruna : honos erit huic quoque pomo; 

et vos, o Jauri, carpam, et te, proxuma myrte, 

sic positae quoniam suavis miscetis odores. 

rusticus es, Corydon : nec munera curat Alexis, 

nec, si muneribus certes, concedat Iollas. 

heu, heu, quid volui misero mihi ? floribus austrum 

perditus et liquidis inmisi fontibus apros. 

quem fugis, a demens ? habitarunt di quoque silvas 

Dardaniusque Paris. Pallas, quas condidit arces, 

ipsa colat ; nobis placeant ante omnia silvae. 

torva leaena lupum sequitur, lupus ipse capellam ; 

florentem cytisum sequitur lasciva capella ; 

te Corydon, o Alexi : trahit sua quemque voluptas. 

aspice, aratra iugo referunt suspensa iuvenci, 

et sol crescentis decedens duplicat umbras : 

me tamen urit amor ; quis enim modus adsit amori ? 

a Corydon, Corydon, quae te dementia cepit ! 

semiputata tibi frondosa vitis in ulmo est. 

quin tu aliquid saltem potius, quorum indiget usus, 

viminibus mollique paras detexere iunco ? 

invenies alium, si te hic fastidit, Alexim. 



DE COXUBIO. 
26. CA TULLL 

O DECUS eximium magnis virtutibus augens, 
Emathiae tutamen opis, clarissime nato, 
accipe, quod laeta tibi pandunt luce sorores 
veridicum oraclum. sed vos, quae fata secuntur, 
currite ducentes subtegmina, currite, fa .. 

adveniet tibi iam portans optata maritis 
Hesperus, adveniet fausto cum sidere coniunx, 
quae tibi flexanimo mentem perfundat amore 
languidulosque paret tecum coniungere somnos, 
levia substernens robusto brachia collo. 
currite ducentes subtegmina, currite, fusi. 

nulla domus tales umquam contexit amores, 
nullus amor tali coniunxit foedere amantes, 
qualis adest Thetidi, qualis concordia Peleo. 
currite ducentes subtegmina, currite, fusi. 

nascetur vobis expers terroris Achilles, 
hostibus haud tergo, sed forti pectore notus, 
qui persaepe vago victor certamine cursus 
flammea praevertet celeris vestigia cervae. 
currite ducentes subtegmina, currite, fu-i. 

non illi quisquam bello se conferet heros, 
cum Phrygii Teucro manabunt sanguine campi, 
Troicaque obsidens longinquo moenia bello 
periuri Pelopis vastabit tertius heres. 

currite ducentes subtegmina, currite, fusi. 

illius egregias virtutes claraque facta 
saepe fatebuntur gnatorum in iunere matres, 

21 



DE CONUBIO. 

cum incultum cano solvent a vertice crinem 
putridaque infirmis variabunt pectora palmis. 
currite ducentes subtegmina, currite, fusi. 

namque velut densas praesternens messor aristas 
sole sub ardenti flaventia demetit arva, 
Troiugenum infesto prosternet corpora ferro. 
currite ducentes subtegmina, currite, fusi 

testis erit magnis virtutibus unda Scamandri, 
quae passim rapido diffunditur Hellesponto, 
cuius iter caesis angustans corporum acervis 
alta tepefaciet permixta flumina caede. 
currite ducentes subtegmina, currite, fusi. 

denique testis erit morti quoque reddita praeda, 
cum terrae excelso coacervatum aggere bustum 
excipiet niveos percussae virginis artus. 
currite ducentes subtegmina, currite, fusi. 

nam simul ac fessis dederit fors copiam Achivis 
urbis Dardaniae Neptunia solvere vincla, 
alta Polyxenia madefient caede sepulcra, 
quae, velut ancipiti succumbens victima ferro, 
proiciet truncum submisso poplite corpus. 
currite ducentes subtegmina, currite, fusi. 

quare agite optatos animi coniungite amores. 
accipiat coniunx felici foedere divam, 
dedatur cupido iamdudum nupta marito. 
currite ducentes subtegmina, currite, fusi. 

22 



DE CONUBIO. 

non illam nutrix orienti luce revisens 
hesterno colluni poterit circumdare filo, 
anxia nec mater discordis maesta puellae 
secubitu caros mittet sperare nepotes. 

currite ducentes subtegmina, currite, fusi. 



27. EIUSDEM. 

COLLLS o Heliconii 
cultor, Uraniae genus, 
qui rapis teneram ad virum 
virginem, o Hymenaee Hymcn, 
o Hymen Hymenaee, 

cinge tempora floribus 
suave olentis amaraci, 
flammeum cape, laetus huc 
huc veni niveo gerens 
luteum pede soccum, 

excitusque hilari die 
nuptialia concinens 
voce carmina tinnula 
pelle humum pedibus, manu 
pineam quate taedam. 

namque Vinia Manlio, 
qualis Idalium colens 
venit ad Phrygium Venus 
iuclicem, bona cum bona 
nubet alite virgo, 

33 



DE CONUBIO. 

floridis velut enitens 
myrtus Asia ramulis, 
quos Hamadryades deae 
ludicrum sibi roscido 
nutriunt umore. 

quare age huc aditum ferens 
perge linquere Thespiae 
rupis Aonios specus, 
nympha quos super inrigat 
frigerans Aganippe, 

ac domum dominam voca 
coniugis cupidam novi, 
mentem amore revinciens, 
ut tenax hedera huc et huc 
arborem inplicat errans. 

vosque item simul, integrae 
virgines, quibus advenit 
par dies, agite in modum 
dicite ' o Hymenaee Hymen, 
o Hymen Hymenaee/ 

ut lubentius, audiens 
se citarier ad suom 
munus huc aditum ferat 
dux bonae Veneris, boni 
coniugator amoris. 

quis deus magis est ama- 
tis petendus amantibus ? 
quem colent homines magis 



24 



DE CONUBIO. 

caelitum ? o Hymenacc Hymen, 
o Hymen Hymenacc. 

te suis tremulus parens 
invocat, tibi virgines 
zonula soluuht sinus, 
te timens cupida novos 
captat aure maritus. 

tu fero iuveni in manus 
floridam ipse puellulam 
dedis a gremio suae 
matris, o Hymenaee Hymen, 
o Hvmen Hvmenace. 

nil potest sine te Venus, 
fama quod bona conprobet, 
commodi capere : at potest 
te volente. quis huic deo 
conpararier ausit ? 

nulla quit sine te domus 
iiberos dare, nec parens 
stirpe nitier : at potest 
te volente. quis huic dco 
conpararier ausit ? 

quae tuis careat sacris, 
non queat dare praesides 
terra finibus : at queat 
te volente. quis huic deo 
conpararier ausit ? 



25 



DE CONUBIO. 

claustra pandite ianuae, 
virgo, ades. viden ut faces 
splendidas quatiunt comas ? 



tardet ingenuos pudor. 
quem tamen magis audiens 
flet, quod ire necesse est. 

flere desine. non tibi, A« 
runculeia, pcriculumst, 
nequa femina pulcrior 
clarum ab Oceano diem 
viderit venientem. 

talis in vario soJet 
divitis domini hortulo 
stare flos hyacinthinus. 
sed moraris, abit dies : 
prodeas, nova nupta. 

prodeas, nova nupta, si 
iam videtur, et audias 
nostra verba. vide ut faces 
aureas quatiunt comas : 
prodeas, nova nupta. 

non tuos levis in mala 
deditus vir adultera 
probra turpia persequens 



26 



DE CONUBIO. 

a tuis teneris volct 
secubare papillis ; 

lcnta quin velut adsitas 
vitis inplicat arborcs, 
inplicabitur in tuom 
conplexum. sed abit dies : 
prodeas, nova nupta. 

en tibi domus ut potens 
et beata viri tui, 
quae tibi sine serviat 
(io Hymen Hymenaee io, 
io Hymen Hymenaee) 

usque dum tremulum movens 
cana tempus anilitas 
omnia omnibus adnuit. 
io Hymen Hymenaee io, 
io Hymen Hymenaee 

transfer omine cum bono 
limen aureolos pedes, 
rassilemque subi forem. 
io Hvmen Hvmenaee io, 
io Hymen Hymenaee. 

aspice, intus ut accubans 
vir tuos Tvrio in toro 
totus inmineat tibi. 
io Hvmen Hymenaee io, 
io Hymen Hymenaee. 



27 



DE CONUBIO. 

illi non minus ac tibi 
pectore uritur intimo 
rlamma, sed penite magis. 
io Hymen Hymenaee io, 
io Hymen Hymenaee. 

mitte brachiolum teres, 
praetextate, puellulae : 
iam cubile adeat viri. 
io Hymen Hymenaee io, 
io Hymen Hymenaee. 

vos bonae senibus viris 
cognitae bene feminae, 
collocate puellulam. 
io Hymen Hymenaee io, 
io Hymen Hymenaee. 

iam licet venias. marite : 
uxor in thalamo tibist 
ore floridulo nitens, 
alba parthenice velut 
luteumve papaver 

at, marite, (ita me iuvent 
caelites) nihilo minus 
pulcer es, neque te Venus 
neglegit. sed abit dies ; 
perge, ne remorare. 

non diu remoratus es, 

iam venis. bona te Venus 

iuverit, quoniam palam 



28 



DE CONUBIO. 

quod cupis cupis et bonum 
non abscondis amorem. 

ille pulveris Africi 
siderumque micantium 
subducat numerum prius, 
qui vostri numerare volt 
multa milia ludi. 

ludite ut lubet, et brevi 
liberos date. non decet 
tam vetus sine liberis 
nomen esse, sed indidem 
semper ingenerari. 

Torquatus volo parvolus 
matris e gremio suae 
porrigens teneras manus 
dulce rideat ad patrem 
semihiante labello. 

sit suo similis patri 
Manlio et facile insciis 
noscitetur ab omnibus 
et pudicitiam suae 
matris indicet ore. 

talis illius a bona 
matre laus genus adprobet, 
qualis unica ab optima 
matre Telemacho manet 
fama Pcnelopeo. 



29 



DE RELIGIONE. 

clauditc ostia, virgines : 
lusimus satis. at, boni 
coniuges, bene vivite et 
niunere adsiduo valentem 
exercete iuventam. 



28. HORA TIL 

MONTIUM custos nemorumque virgo, 
quae laborantis utero puellas 
ter vocata audis adimisque leto, 

diva triformis, 
imminens villae tua pinus esto, 
quam per exactos ego laetus annos 
verris obliquom meditantis ictum 

sanguine donem. 



2p. EIUSDEM. 

O VENUS regina Cnidi Paphique. 
sperne dilectam Cypron et vocantis 
ture te multo Glycerae decoram 

transfer in aedem. 
fervidus tecum puer et solutis 
Gratiae zonis properentque Nymphae 
et parum comis sine te Iuventas 

Mercuriusque. 

30. INCERTI AUCTORIS. 

CRAS amet qui nunquam amavit quique amavit cras amet: 
ver novum, ver iam canorum, ver renatus orbis est ; 

30 



DE RELIGIONE. 

vere concordant amores, vere nubunt alites, 
et nemus comam resolvit de maritis imbribus. 

Cras amet qui nunquam amavit quique amavit cras amet. 

Cras amorum copulatrix inter umbras arborum 
inplicat casas virentes de rlagelJo myrteo : 

Cras Dione iura dicit fulta sublimi throno. 

Cras amet qui nunquam amavit quique amavit cras amet. 

Cras erit quom primus aether copulavit nuptias : 
tunc liquore de superno spumeo et ponti globo 
caerulas inter catervas, inter et bipedes equos, 
fecit undantem Dionem de maritis imbribus. 

Cras amet qui nunquam amavit quique amavit cras amet . 

Ipsa gemmis purpurantem pingit annum floridis ; 
ipsa turgentes papillas de Favoni spiritu 
urget in nodos tepentes ; ipsa roris lucidi, 
noctis aura quem relinquit, spargit umentes aquas. 

Cras amet qui nunquam amavit quique amavit cras amet 

Emicant lacrimae trementes de caduco pondere ; 
gutta praeceps orbe parvo sustinet casus suos : 
umor ille quem serenis astra rorant noctibus 
mane virgines papillas solvit umenti peplo. 

Cras amet qui n unquam amavit quique amavit cras amet. 

3* 



DE RELIGIONE. 

En pudorem florulentae prodiderunt purpurae 
ipsa iussit, mane nudae virgines nubant rosae, 

Cras ametqui nunquamamavitquique amavitcrasamet. 

Facta Cypridis de cruore deque Amoris osculo, 
deque gemmis deque flammis deque solis purpuris, 
cras ruborem qui latebat veste tectus ignea 
uvido marita nodo non pudebit solvere. 

Cras ametquinunquamamavitquique amavit cras amet. 

Ipsa nymphas diva luco iussit ire myrteo : 
it puer comes puellis ; nec tamen credi potest 
isse Amorem feriatum, si sagittas vexerit : 
ite nymphae, posuit arma, feriatus est Amor. 

Cras ametqui nunquamamavitquiqueamavitcras amet. 

Iussus est inermis ire, nudus ire iussus est, 
neu quid arcu neu sagitta neu quid igne laederet : 
sed tamen cavete nymphae, quod Cupido pulcer est : 
totus est inermis idem quando nudus est Amor. 

Cras ametqui nunquamamavitquiqueamavitcras amet. 

Conpari Venus pudore mittit ad te virgines : 
una res est quam rogamus, cede virgo Delia, 
ut nemus sit incruentum de ferinis stragibus 
et recentibus virentes ducat umbras floribus. 



DE RELIGIONE. 

Crasametqui nunquamamavit quiqueamavit cras amet 

Ipsa vellet te rogare, si pudicam flecteret ; 
ipsa vellet ut venires. si deceret virginem : 
iam tribus choros videres feriatos noctibus 
congreges inter catervas ire per saltus tuos. 

Crasamet qui nunquam amavitquiqueamavitcrasamet. 

Floreas inter coronas, myrteas inter casas, 
nec Ceres nec Bacchus absunt nec poetarum deus. 
de tenente tota nox est perviglanda canticis : 
regnet in silvis Dione, tu recede Delia. 

Crasametqui nunquam amavit quiqueamavitcrasamet. 

Iussit Hyblaeis tribunal stare diva floribus ; 
praeses ipsa iura dicet, adsidebunt Gratiae : 
Hybla totos funde flores, quicquid annus adtulit ; 
Hybla florum sume vestem, quantus Ennae campusest. 

Cras amet qui nunquara amavit quique amavit cras amet. 

Ruris hic erunt pueliae vel puellae montium 
quaeque silvas quaeque lucos quaeque fontes incolunt : 
iussit omnes adsidere mater alitis dei, 
iussit et nudo puellas nil Amori credere. 

Crasametquinunquam amavit quique amavit crasamet. 

Ut pater totum creavit veris annum nubibus, 
in sinum maritus imber fluxit almae coniusis, 
unde fetus mixtus omnes alere magno corpore 



L4 



33 



DE RELIGIONE. 

Crasametquinunquamamavit quique amavit cras amet. 

Ipsa venas atque mentem permeanti spiritu 
intus occultis gubernat procreatrix viribus : 
ipsa Troianos nepotes in Latinos transtulit ; 
Romuleas ipsa fecit cum Sabinis nuptias. 

Cras amet qui nunquamamavitquiqueamavitcrasamet. 

Pervium sui tenorcm seminali tramite 

perque caelum perque terras perque pontum subditum 

inbuit iussitque mundum nosse nascendi vias. 
Crasamet qui nunquam amavitquiqueamavitcrasamet. 

Ipsa Laurentem puellam coniugem nato dedit, 
moxque Marti de sacello dat })udicam virginem, 
unde Ramnes et Quirites proque prole posterum 
Romulum patrem crearet et nepotem Caesarem 

Crasametqui nunquam amavit quiqueamavitcrasamet. 

Rura fecundat voluptas : rura Venerem sentiunt : 
ipse Amor puer Dionae rure natus creditur : 
hunc ager cum parturiret ipsa suscepit sinu, 
ipsa florum delicatis educavit osculis. 

Cras amet qui nunquam amavit quique amavit cras amet. 

Ecce iam subter genestas explicant tauri latus ; 
quisque coetus continetur coniugali foedere : 
subter umbras cum maritis ecce balantum gregem, 
et canoras non taccre diva iussit alites. 

34 



DE RELIGIONE. 

Cras amet quinunquam amavit quiqueamavitcras amet. 

Iam loquaces ore rauco stagna cycni perstrepunt : 
adsonat Terei puella subter umbram populi, 
ut putes motus amoris ore dici musicos, 
et neges queri sororem de marito barbaro. 

Cras amet qui nunquam amavit quique amavit cras amet. 

Iila cantat, nos taccmus : quando ver venit meum ? 
quando fiam uti chelidon ut tacere desinam ? 
perdidi musam tacendo, nec me Apollo respicit : 
sic Amyclas, cum tacerent, perdidit silentium. 

Cras amet qui nunquam amavit quique amavit cras amet. 

31. VERGILIL 

ULTIMA Cumaei venit iam carminis aetas ; 
magnus ab integro saeclorum nascitur ordo. 
iam redit et Virgo, redeunt Saturnia regna ; 
iam nova progenies caelo demittitur alto. 
tu modo nascenti puero, quo ferrea primum 
desinet ac toto surget gens aurea mundo, 
casta fave Lucina: tuus iam regnat Apollo. 
teque adeo decus hoc aevi, te consule, inibit, 
Pollio, et incipient magni procedere menses ; 
te duce, si qua manent sceleris vestigia nostri, 
inrita perpetua solvent formidine terras. 
ille deum vitam accipiet divisque videbit 
permixtos heroas et ipse videbitur illis, 
pacatumque reget patriis virtutibus orbem. 

35 



DE RELIGIONE. 

at tibi prima, puer, nullo munuscula cultu 
errantis hederas passim cum baccare tellus 
mixtaque ridenti colocasia fundet acantho. 
ipsae lacte domum referent distenta capellae 
ubera nec magnos metuent armenta leones. 
ipsa tibi blandos fundent cunabula flores. 
occidet et serpens, et fallax herba veneni 
occidet ; Assyrium volgo nascetur amomum. 
at simul heroum laudes et facta parentis 
iam legere et quae sit poteris cognoscere virtus, 
molli paulatim flavescet campus arista, 
incultisque rubens pendebit sentibus uva, 
et durae quercus sudabunt roscida mella. 
pauca tamen suberunt priscae vestigia fraudis, 
quae temptare Thetim ratibus, quae cingere muris 
oppida, quae iubeant telluri infindere sulcos. 
alter erit tum Tiphys, et altera quae vehat Argo 
delectos heroas ; erunt etiam altera beila, 
atque iterum ad Troiam magnus mittetur Achilles. 
hinc, ubi iam firmata virum te fecerit aetas, 
cedet et ipse mari vector, nec nautica pinus 
mutabit merces : omnis feret omnia tellus. 
non rastros patietur humus, non vinea falcem ; 
robustos quoque iam tautis iuga soivet arator ; 
nec varios discet mentiri lana colores, 
ipse sed in pratis aries iam suave rubenti 
murice, iam croceo mutabit vellera luto ; 
sponte sua sandyx pascentis vestiet agnos. 
* talia saecla,' suis dixerunt, * currite/ fusis 
concordes stabili fatorum numine Parcae. 
adgredere o magnos, aderit iam tempus, honores, 
cara deum suboles, magnum Iovis incrementum ! 
aspice convexo nutantem pondere mundum, 

36 



DE RELIGIONE. 

terrasque tractusque maris caelumque profundum, 
aspice venturo laetantur ut omnia saeclo ! 
o, mihi tam longae maneat para ultima vitae, 
spiritus et, quantum sat erit tua dicere facta : 
non me carminibus vincet nec Thracius Orpheus, 
nec Linus, huic mater quamvis atque huic pater adsit, 
Orphei Calliopea, Lino formosus Apollo. 
Pan etiam, Arcadia mecum si iudice certet, 
Pan etiam Arcadia dicat se iudice victum. 
incipe, parve puer, risu cognoscere matrem : 
matri longa decem tulerunt fastidia menses ; 
incipe, parve puer : cui non risere parentes, 
nec deus hunc mensa dea nec dignata cubili est. 



32. CA TULLL 

DIANAE sumus in fide 
puellae et pueri integri : 
Dianam pueri integri 
puellaeque canamus. 

o Latonia, maximi 
magna progenies Iovis, 
quam mater prope Deliam 
deposivit olivam, 

montium domina ut fores 
silvarumque virentium 
saltuumque reconditorum 
amniumque sonantum; 

37 



DE RELIGIONE. 

tu Lucina dolentibus 
Iuno dicta puerperis, 
tu potens Trivia et notho es 
dicta lumine Luna. 

tu cursu, dea, menstruo 
metiens iter annuom 
rustica agricolae bonis 
tecta frugibus exples. 

sis quocumque tibi placet 
sancta nomine, RomuJique 
antiquam, ut solita es, bona 
sospites ope gentem. 

33. HORA TIL 

QUID dedicatum poscit ApolJinem, 
vates ? quid orat de patera novom 
fundens liquorem ? non opimae 
Sardiniae segetes feraces, 
non aestuosae grata Calabriae 
armenta, non aurum aut ebur Indicum, 
non rura quae Liris quieta 

mordet aqua taciturnus amnis. 
premant Calena falce quibus dedit 
fortuna vitem, dives ut aureis 
mercator exsiccet culullis 
vina Syra reparata merce, 
dis carus ipsis, quippe ter et quater 
anno revisens aequor Atlanticum 
impune : me pascunt olivae, 
me cicliorea levesque malvae. 

38 



DE RELIGIONE. 

frui paratis et valido mihi, 
Latoe, dones et, precor, integra 
cum mente nec turpem senectam 
degere nec cithara carentem. 



34. EIUSDEM. 

PHOEBE silvarumque potens Diana, 
lucidum caeli decus, o colendi 
semper et culti, date quae precamur 

tempore sacro, 
quo Sibyllini monuere versus 
virgines lectas puerosque castos 
dis, quibus septem placuere colle3, 

dicere carmen. 
alme Sol, curru nitido diem qui 
promis et celas, aliusque et idem 
nasceris, possis nihil urbe Roma 

visere maius. 
rite maturos aperire partus 
lenis, Ilithyia, tuere matres, 
sive tu Lucina probas vocari 

seu Genitalis : 
diva, producas subolem, patrumque 
prosperes decreta super iugandis 
feminis prolisque novae feraci 

lege marita, 
certus undenos deciens per annos 
orbis ut cantus referatque ludos 
ter die claro totiensque grata 

nocte frequentis. 

39 



DE RELIGIONE. 

vosque veraces cecinisse, Parcae, 
quod semel dictum stabilis per aevom 
terminus servet, bona iam peractis 

iungite fata. 
fertilis frugum pecorisque tellus 
spicea donet Cererem corona ; 
nutriant fetus et aquae salubres 

et Iovis aurae. 
condito mitis placidusque telo 
supplices audi pueros, Apollo ; 
siderum regina bicornis, audi, 

Luna, puellas. 
Roma si vestrum est opus Iiiaeque 
litus Etruscum tenuere turmae, 
iussa pars mutare lares et urbem 

sospite cursu, 
cui per ardentem sine fraude Troiam 
castus Aeneas patriae superstes 
liberum munivit iter, daturus 

plura relictis : 
di, probos mores docili iuventae, 
di, senectuti placidae quietem, 
Romulae genti date remque prolemque 

et decus omne ; 
quaeque vos bobus veneratur albis 
clarus Anchisae Venerisque sanguis, 
impetret, bellante prior, iacentem 

ienis in hostem. 
iam mari terraque manus potentis 
Medus Albanasque timet secures ; 
iam Scythae responsa petunt superbi 

nuper et Indi. 
iam iides et pax et honor pudorque 
40 



DE REPUBLICA. 

priscus et neglecta redire virtus 
audet, apparetque beata pleno 

copia cornu. 
augur et fulgente decorus arcu 
Phoebus acceptusque novem Camenis, 
qui salutari levat arte fessos 

corporis artus, 
si Palatinas videt aequos aras, 
remque Romanam Latiumque felix 
alterum in lustrum meliusque semper 

prorogat aevom. 
quaeque Aventinum tenet Algidumque, 
quindecim Diana preces virorum 
curat et votis puerorum amicas 

applicat auris. 
haec Iovem sentire deosque cunctos 
spem bonam certamque domum reporto, 
doctus et Phoebi chorus et Dianae 

dicere laudes. 



35 . HORA TIL 

MOTUM ex Metello consule civicum, 
beliique causas et vitia et modos, 
ludumque Fortunae gravisque 
principum amicitias et arma 
nondum expiatis uncta cruoribus, 
pericuiosae plenum opus aleae, 
tractas et incedis per ignis 
suppositos cineri doloso. 
paulum severae Musa tragoediae 
desit theatris : mox, ubi publicas 

41 



DE REPUBLICA. 

res ordinaris, grande munus 
Cecropio repetes coturno, 
insigne maestis praesidium reis 
et consulenti, Pollio, curiae, 
cui laurus aeternos honores 
Delmatico peperit triumpho 
iam nunc minaci murmure cornuum 
perstringis auris, iam litui strepunt, 
iam fulgor armorum fugacis 

tenet equos equitumque voltus. 
audire magnos iam videor duces 
non indecoro pulvere sordidos 
et cuncta terrarum subacta 

praeter atrocem animum Catonis. 
Iuno et deorum quisquis amicior 
Afris inulta cesserat impotens 
teilure, victorum nepotes 
rettulit inferias Iugurthae. 
quis non Latino sanguine pinguior 
campus sepulcris impia proelia 
testatur auditumque Medis 
Hesperiae sonitum ruinae ? 
qui gurges aut quae ilumina lugubris 
ignara belli ? quod mare Dauniae 
non decoloravere caedes ? 

quae caret ora cruore nostro ? 
sed ne relictis, Musa, procax iocis 
Ceae retractes munera neniae : 
mecum Dionaeo sub antro 
quaere modos leviore plectro. 



42 



DE REPUBLICA. 

36. EIUSDEM. 

IAM pauca aratro iugera regiae 

moles reJinquent, undique latius 
extenta visentur Lucrino 

stagna lacu, platanusque caelebs 
evincet ulmos ; tum violaria et 
myrtus et omnis copia narium 
spargent olivetis odorem 
fertilibus domino priori ; 
tum spissa ramis laurea fervidos 
excludet ictus. non ita Romuli 
praescriptum et intonsi Catonis 
auspiciis veterumque norma. 
privatus illis census erat brevis, 
commune magnum : nulla decempedis 
metata privatis opacam 

porticus excipiebat Arcton, 
nec fortuitum spernere caespitem 
leges sinebant, oppida publico 
sumptu iubentes et deorum 
templa novo decorare saxo. 

3j. EIUSDEM. 

ANGUSTAM amice pauperiem pati 
robustus acri militia puer 
condiscat et Parthos ferocis 
vexet eques metuendus hasta 
vitamque sub divo et trepidis agat 
in rebus. illum ex moenibus hosticis 
matrona bellantis tyranni 
prospiciens et adulta virgo 



43 



DE REPUBLICA. 

suspiret : eheu, ne rudis agminum 
sponsus lacessat regius asperum 
tactu leonem, quem cruenta 
per medias rapit ira caedes. 
dulce et decorum est pro patria mori : 
mors et fugacem persequitur virum, 
nec parcit inbellis iuventae 
poplitibus timidove tergo 
virtus repulsae nescia sordidae 
intaminatis fulget honoribus, 
nec sumit aut ponit securis 
arbitrio popularis aurae. 
virtus, recludens inmeritis mori 
caelum, negata temptat iter via, 
coetusque volgaris et udam 

spernit humum fugiente pinna. 
est et iideli tuta silentio 
merces : vetabo, qui Cereris sacrum 
volgarit arcanae, sub isdem 

sit trabibus fragilemque mecum 
solvat phaselon. saepe Diespiter 
neglectus incesto addidit integrum ; 
raro antecedentem scelestum 
deseruit pede poena claudo. 

38. EIUSDEM. 

IUSTUM et tenacem propositi virum 
non civium ardor prava iubentium, 
non voltus instantis tyranni 

mente quatit solida neque Auster 
dux inquieti turbidus Hadriae 
nec fulminantis magna manus Iovis ; 

44 



DE REPUBLICA 

si fractus inlabatur orbis, 
inpavidum ferient ruinae. 
hac arte Pollux et vagus Hercules 
enisus arces attigit igneas, 

quos inter Augustus recumbens 
purpureo bibet ore nectar. 
hac te merentem, Bacche pater, tuae 
vexere tigres indocili iugum 
collo trahentes ; hac Quirinus 
Martis equis Acheronta fugit, 
gratum elocuta consiliantibus 
Iunone divis : ' Uion, Uion 
fatalis incestusque iudex 
et mulier peregrina vertit 
in pulverem, ex quo destituit deos 
mercede pacta Laomedon, mihi 
castaeque damnatum Minervae 
cum populo et duce fraudulento. 
iam nec Lacaenae splendet adulterae 
famosus hospes nec Priami domus 
periura pugnacis Achivos 
Hectoreis opibus refringit, 
nostrisque ductum seditionibus 
bellum resedit. protinus et gravis 
iras et invisum nepotem, 

Troica quem peperit sacerdos, 
Marti redonabo ; illum ego lucidas 
inire sedes, discere nectaris 
sucos et adscribi quietis 
ordinibus patiar deorum. 
dum longus inter saeviat Uion 
Romamque pontus, qualibet exules 
in parte regnanto beati ; 



45 



DE REPUBLICA. 

dum Priami Paridisque busto 
insultet armentum et catulos ferae 
celent inultae, stet Capitolium 
fulgens triumphatisque possit 
Roma ferox dare iura Medis. 
horrenda late nomen in ultimas 
extendat oras, qua medius liquor 
secernit Europen ab Afro, 
qua tumidus rigat arva Nilus, 
nurum inrepertum et sic melius situm, 
cum terra celat, spernere fortior 
quam cogere humanos rn usus 
omne sacrum rapiente dextra. 
quicumque mundo terminus obstitit, 
hunc tanget armis, visere gestiens 
qua parte debacchentur ignes, 
qua nebulae pluviique rores. 
sed bellicosis fata Quiritibus 
hac lege dico, ne nimium pii 
rebusque fidentes avitae 

tecta velint reparare Troiae. 
Troiae renascens alite lugubri 
fortuna tristi clade iterabitur, 
ducente victrices catervas 
coniuge me Iovis et sorore. 
ter si resurgat murus aeneus 
auctore Phoebo, ter pereat meis 
excisus Argivis, ter uxor 

capta virum puerosque ploret.' 
non hoc iocosae conveniet lyrae : 
quo, Musa, tendis ? desine pervicax 
referre sermones deorum et 
magna modis tenuare parvis. 
46 



39- 



DE REPUBLICA. 
EIUSDEM. 

CAELO tonantem credidimus Iovem 
regnare : praesens divos habebitur 
Augustus adiectis Britannis 
imperio gravibusque Persis. 
milesne Crassi coniuge barbara 
turpis maritus vixit, et hostium 
(pro curia inversique mores !) 
consenuit socerorum in armis 
sub rege Medo Marsus et Apulus, 
anciliorum et nominis et togae 
oblitus aeternaeque Vestae, 
incolumi Iove et urbe Roma ? 
hoc caverat mens provida Reguli 
dissentientis condicionibus 
foedis et exemplo trahentis 
perniciem veniens in aevom, 
si non periret inmiserabilis 
captiva pubes. ' signa ego Punicis 
adfixa delubris et arma 

militibus sine caede ' dixit 
* derepta vidi ; vidi ego civium 
retorta tergo brachia libero, 
portasque non clausas et arva 
Marte coli populata nostro. 
auro repensus scilicet acrior 
miles redibit. rlagitio additis 
damnum : neque amissos colores 
lana refert medicata fuco, 
nec vera virtus, cum semel excidit, 
curat reponi deterioribus. 
si pugnat extricata densis 



47 



DE REPUBLICA. 

cerva plagis, erit ille fortis, 
qui perfidis se credidit hostibus 
et marte Poenos proteret altero 
qui lora restrictis lacertis 

sensit iners timuitque mortem. 
hic, unde vitam sumeret inscius. 
pacem duello miscuit. o pudor ! 
o magna Karthago probrosis 
altior Italiae ruinis ! ' 
fertur pudicae coniugis osculum 
parvosque natos ut capitis minor 
ab se removisse et virilem 
torvos humi posuisse voltum, 
donec labantis consilio patres 
firmaret auctor numquam alias dato 
interque maerentis amicos 
egregius properaret exul. 
atqui sciebat quae sibi barbarus 
tortor pararet ; non aliter tamen 
dimovit obstantis propinquos 
et populum reditus morantem, 
quam si clientum longa negotia 
disiudicata lite relinqueret, 
tendens Venafranos in agros 

aut Lacedaemonium Tarentum. 



40. EIUSDEM. 

QUALEM ministrum fulminis alitem, 
cui rex deorum regnum in avis vagas 
permisit expertus fidelem 

Iuppiter in Ganymede flavo, 
48 



DE REPUBLICA. 

olim iuventas et patrius vigor 
nido laborum protulit inscium 
vernique iam nimbis remotis 
insolitos docuere nisus 
venti paventem, mox in ovilia 
demisit hostem vividus impetus, 
nunc in reluctantis dracones 
egit amor dapis atque pugnae ; 
qualemve laetis caprea pascuis 
intenta fulvae matris ab ubere 
iam lacte depulsum leonem, 
dente novo peritura vidit : 
videre Raeti bella sub Alpibus 
Drusum gerentem Vindelici (quibus 
mos unde deductus per omne 
tempus Amazonia securi 
dextras obarmet, quaerere distuli : 
nec scire fas est omnia), sed diu 
lateque victrices catervae 
consiliis iuvenis revictae 
sensere, quid mens rite, quid indolea 
nutrita faustis sub penetralibus 
posset, quid Augusti paternus 
in pueros animus Nerones. 
fortes creantur fortibus et bonis ; 
est in iuvencis, est in equis patrum 
virtus, neque inbellem feroces 
progenerant aquilae columbam ; 
doctrina sed vim promovet insitam, 
rectique cultus pectora roborant ; 
utcumque defecere mores, 
dedecorant bene nata culpae. 
quid debeas, o Roma, Neronibus, 
L 5 49 



DE REPUBLICA. 

tcbtis Metaurum flumen et Hasdrubal 
devictus et pulcer fugatis 
ille dies Latio tenebris, 
qui primus alma risit adorea, 
dirus per urbes Afer ut Italas 
ceu flamma per taedas vel Eurus 
per Siculas equitavit undas. 
post hoc secundis usque laboribus 
Romana pubes crevit, et impio 
vastata Poenorum tumultu 
fana deos habuere rectos, 
dixitque tandem perfidus Hannibal : 
1 cervi, luporum praeda rapacium, 
sectamur ultro, quos opimus 

fallere et effugere est triumphus. 
gens, quae cremato fortis ab Ilio 
iactata Tuscis aequoribus sacra 
natosque maturosque patres 
pertulit Ausonias ad urbes, 
duris ut ilex tonsa bipennibus 
nigrae feraci frondis in Algido, 
per damna, per caedes ab ipso 
ducit opes animumque ferro. 
non Hydra secto corpore firmior 
vinci dolentem crevit in Herculem, 
monstrumve submisere Colchi 
maius Echioniaeve Thebae. 
merses profundo : pulcrior evenit ; 
luctere : multa proruet integrum 
curn laude victorem geretque 
proelia coniugibus loquenda. 
Karthagini iam non ego nuntios 

o o 

mittam superbos : occidit, occidit 
50 



DE PROVIDENTIA. 

spes omnis et fortuna nostri 

nominis Hasdrubale interempto. , 
nil Claudiae non perficient manus, 
quas et benigno numine Iuppiter 
defendit et curae sagaces 
expediunt per acuta belli. 



BOETHIL 

O STELLIFERI conditor orbis, 
qui perpetuo nixus solio 
rapido caelum turbine versas, 
legemque pati sidera cogis ; 
ut nunc pleno lucida cornu, 
totis fratris obvia rlammis, 
condat stellas luna minores ; 
nunc obscuro pallida cornu, 
Phoebo propior, lumina perdat ; 
et qui primae tempore noctis 
agit algentes Hesperus ortus, 
solitas iterum mutet habenas, 
Phoebi pallens Lucifer ortu. 
tu frcndiliuae frigore brumae 
stringis lucem breviore mora : 
tu, cum fervida venerit aestas, 
agiles noctis dividis horas. 
tua vis varium temperat annum, 
ut, quas Boreae spiritus aufert, 
revehat mitis Zephyrus frondes, 
quaeque Arcturus semina vidit, 
Sirius altas urat segetes. 
nihil antiqua lege solutum 



5i 



DE PROVIDENTIA. 

linquit propriae stationis opus. 
omnia certo flne gubernans, 
hominum solos respuis actus 
merito rector cohibere modo. 
nam cur tantas lubrica versat 
fortuna vices ? premit insontes 
debita sceleri noxia poena : 
at perversi resident ceiso 
mores solio, sanctaque calcant 
iniusta vice colla nocentes. 
latet obscuris condita virtus 
clara tenebris, iustusque tulit 
crimen iniqui. 
nil periuria, nil nocet ipsis 
fraus mendaci compta colore. 
sed cum libuit viribus uti, 
quos innumeri metuunt populi, 
summos gaudent subdere reges. 
o iam miseras respice terras, 
quisquis rerum foedera nectis. 
operis tanti pars non vilis 
homines quatimur fortunae sale. 
rapidos, rector, comprime fluctus, 
et, quo caelum regis immensum, 
firma stabiles foedere terras. 



42. HORA TIL 

CAELO supinas si tuleris manus 
nascente luna, rustica Phidyle, 
si ture placaris et horna 

fruge Lares avidaque porca, 

52 



DE PROVIDENTIA. 

nec pestilentem sentiet Africum 
fecunda vitis nec sterilem seges 
robiginem aut dulces alumni 
pomifero grave tempus anno. 
nam quae nivali pascitur Algido 
devota quercus inter et ilices 
aut crescit Albanis in herbis 
victima, pontificum securis 
cervice tinguet : te nihil attinet 
temptare multa caede bidentium 
parvos coronantem marino 
rore deos fragilique myrto. 
immunis aram si tetigit manus, 
non sumptuosa blandior hostia, 
mollivit aversos Penatis 
farre pio et saliente mica. 



4.3. BOETHIL 

O QUI perpetua mundum ratione gubernas, 
terrarum caehque sator, qui tempus ab aevo 
ire iubes, stabilisque manens das cuncta moveri ; 
quem non externae pepulerunt fingere causae 
materiae fluitantis opus, verum insita summi 
forma boni, livore carens : tu cuncta superno 
ducis ab exemplo, pulcrum pulcerrimus ipse 
mundum mente gerens, similique in imagine formans, 
perfectasque iubens perfectum absolvere partes. 
tu numeris elementa ligas, ut frigora flammis, 
arida conveniant liquidis : ne purior ignis 
evolet, aut mersas deducant pondera terras. 
tu triplicis mediam naturae cuncta moventem 

53 



DE VITA RUSTICA. 

connectens animam per consona membra resolvis. 
quae cum secta duos motum glomeravit in orbes, 
in semet reditura meat, mentemque profundam 
circuit, et simili convertit imagine caelum. 
tu causis animas paribus, vitasque minores 
provehis, et levibus sublimes curribus aptans 
in caelum tcrramque seris : quas lege benigna 
ad te conversas reduci facis igne reverti. 
da, pater, augustam menti conscendere sedem, 
da fontem Justrare boni, da luce reperta 
in te conspicuos animi defigere visus. 
disice terrenae nebulas et pondera molis, 
atque tuo splendore mica : tu namque serenum, 
tu requies tranquilla piis : te cernere finis, 
principium, vector, dux, semita, terminus idem. 



44. SENECAE. 

IAM rara micant sidera prono 
languida mundo. nox victa vagos 

o o 

contrahit ignes luce renata. 
cogit nitidum Phosphoros agmen. 
signum celsi glaciale poli 
septem stellis Arcadis ursae 
lucem verso temone vocat. 
iam caeruleis evectus aquis 
Titan summa prospicit Oeta. 
iam Cadmeis incluta Bacchis 
aspersa die dumeta rubent 
Phoebique fugit reditura soror. 
labor exoritur durus et omnis 

C4 



DE VITA RUSTICA. 

agitat curas aperitque domos. 
pastor gelida cana pruioa 
grege dimisso pabula carpit. 
ludit prato liber aperto 
nondum rupta fronte iuvencus. 
vacuae reparant ubera matres. 
errat cursu levis incerto 
inolli petulans haedus in herba. 
pendet summo stridula ramo 
pennasque novo tradere soli 
gestit querulos inter nidos 
Thracia paelex, 
turbaque circa conrusa sonat 
murmure mixto testata diem. 
carbasa credit dubius vitae 
navita ventis 

laxos aura complente sinus. 
hic exesis pendens scopulis 
aut deceptos instruit hamos 
aut suspensus spectat pressa 
praemia dextra : sentit tremulum 
linea piscem. 



4.5. HORA TIL 

MARTIIS caelebs quid agam Kalendis, 
quid velint flores et acerra turis 
plena miraris positusque carbo in 

caespite vivo, 
docte sermones utriusque linguae. 
voveram dulcis epulas et album 

55 



DE VITA RUSTICA. 

Libero caprum, prope funeratus 

arboris ictu. 
hic dies anno redeunte testus 
corticem adstrictum pice demovebit 
amphorae fumum bibere institutae 

consule TuJlo. 
sume, Maecenas, cyathos amici 
sospitis centum et vigilis lucernas 
perfer in lucem ; procul omnis e^to 

clamor et ira. 
mitte civilis super urbe curas : 
occidit Daci Cotisonis agmen, 
Medus infestus sibi luctuosis 

dissidet armis, 
servit Hispanae vetus hostis orae 
Cantaber sera domitus catena, 
iam Scythae laxo meditantur arcu 

cedere campis. 
neglegens, nequa populus laboret, 
parce privatus nimium cavere et 
dona praesentis cape laetus horae ac 

linque severa. 



4.6. EIUSDEM. 

FESTO quid potius die 

Neptuni faciam ? prome reconditum, 
Lyde, strenua Caecubum, 

munitaeque adhibe vim sapientiae. 
inclinare meridiem 

sentis ac, veluti stet volucris dies, 



DE VITA RUSTICA. 

parcis deripere horreo 

cessantem Bibuli consulis amphoram l 
nos cantabimus in vicem 

Neptunum et viridis Nereidum comas ; 
tu curva recines lyra 

Latonam et celeris spicula Cynthiae ; 
summo carmine, quae Cnidon 

fulgentisque tenet Cycladas et Paphum 
iunctis visit oloribus, 

dicetur merita Nox quoque nenia. 

4?m EIUSDEM. 

VI LE potabis modicis Sabinum 
cantharis, Graeca quod ego ipse testa 
conditum levi, datus in theatro 

cum tibi plausus, 
care Maecenas eques, ut paterni 
fluminis ripae simul et iocosa 
redderet laudes tibi Vaticani 

montis imago. 
Caecubum et prelo domitam Caleno 
tu bibes uvam : mea nec Falernae 
temperant vites neque Formiani 

pocula colles. 



4 8. 



EIUSDEM. 

O FONS Bandusiae splendidior vitro, 
dulci digne mero non sine floribus, 
cras donaberis haedo, 

cui frons turgida cornibus 



57 



DE VITA RUSTICA. 

primis et venerem et proelia destinat ; 
trustra : nam gelidos inficiet tibi 
rubro sanguine rivos 
lascivi suboles gregis. 
te flagrantis atrox hora Caniculae 
nescit tangerc, tu frigus amabile 
fessis vomere tauris 

praebes et pecori vago. 
fics nobilium tu quoque fontium, 
me dicente cavis impositam ilicem 
saxis, unde loquaces 
lymphae desiiiunt tuae. 



4p. EIUSDEM. 

VELOX amoenum saepe LucretUcm 
mutat Lycaeo Faunus et igneam 
defendit aestatem capellis 

usque meis pluviosque ventos. 
impune tutum per nemus arbutos 
quaerunt iatentis et thvma deviae 
olentis uxores mariti, 

nec viridis metuunt colubras 
nec Martialis Haediliae lupos, 
utcumque dulci, Tyndari, fistula 
valles et Usticae cubantis 
levia personuere saxa. 
di me tuentur, dis pietas mea 
et musa cordi est. hinc tibi copia 
manabit ad plenum benigno 
ruris honorum opulenta cornu. 
hic in reducta valle Caniculae 

53 



DE VITA RUSTICA. 

vitabis aestus et fide Teia 
dices laborantis in uno 

Penelopen vitreamque Circer, 
hic innocentis pocula Lesbii 
duces sub umbra nec Semeleius 
cum Marte confundet Thyoneus 
proelia nec metues protervom 
suspecta Cyrum, ne male dispari 
incontinentis iniciat manus 
et scindat haerentem coronam 
crinibus immeritamque vestem 



50. INCER Tl A UCTORIS. 

EGO haec, ego arte fabricata rustica, 
ego arida, o \iator, ecce populus 
agellulum hunc, sinistra et ante quem vides, 
erique viMulam hortulumque pauperis 
tuor malaque iuris arceo manu. 
mihi corolla picta vere ponitur, 
mihi rubens arista sole fervido, 
mihi virente dulcis uva pampino, 
mihi coacta duro oliva trigore. 
meis capella delicata pascuis 
in urbem aduha lacte portat ubera ; 
meisque pinguis agnus ex ovilibus 
gravem domum remittit aere dexteram, 
teneraque matre mugiente vaccula 
deum profundit ante templa sanguinem. 
proin, viator, hunc deum vereberis 
manumque sursum habebis: hoc tibi expedit. 

59 






DE VITA RUSTICA. 

5/. HORA TIL 

FAUNE, Nympharum fugientum amator, 
per meos finis et aprica rura 
lenis incedas abeasque parvis 

aequos alumnis, 
si tener pleno cadit haedus anno, 
larga nec desunt Veneris sodali 
vina craterae, vetus ara multo 

iumat odore. 
ludit herboso pecus omne campo, 
cum tibi Nonae redeunt Decembres ; 
festus in pratis vacat otioso 

cum bove pagus ; 
inter audaces lupus errat agnos ; 
spargit agrestis tibi silva frondes ; 
gaudet invisam pepulisse fossor 

ter pede terram. 

52. INCER TI A UCTORIS. . 

HUNC ego, iuvenes, locum villulamque palustrem 
tectam vimine iunceo caricisque maniplis, 
quercus arida rustica fomitata securi, 
nutrior : magis et magis fit beata quotannis. 
huius nam domini colunt me deumque salutant 
pauperis tuguri pater filiusque adulescens, 
alter assidua cavens diligentia, ut herba, 
aspera ut rubus a meo sit remota sacello, 
alter parva manu ferens saepe munera larga. 
florido mihi ponitur picta vere corolla, 
primitus tenera virens spica mollis arista, 
60 



DE VITA RUSTICA. 

luteae violae mihi lacteumque papaver 
pallentesque cucurbitae et suave olentia mala, 
uva pampinea et rubens educata sub umbra. 
sanguine haec etiam mihi — sed tacebitis — arma 
barbatus linit hirculus cornipesve capeUa. 
pro quis mutua honoribus nunc necesse Priapo est 
praestare et domini hortulum vineamque tueri. 
quare hinc, o pueri, malas ab^tinete rapinas. 
vicinus prope dives est neglegensque Priapus : 
inde sumite, semita haec deinde vos feret ipsa. 



53. HORA TIL 

O NATA mecum consule Manlio, 
seu tu querellas sive geris iocos 
seu rixam et insanos amores 
seu faciJem, pia testa, somnum, 
quocumque Jectum nomine Massicura 
servas, moveri digna bono die, 
descende, Corvino iubente 
promere languidiora vina. 
non iJJe, quamquam Socraticis madet 
sermonibus, te negleget horridus : 
narratur et prisci Catonis 
saepe mero caluisse virtus. 
tu lene tormentum ingenio admoves 
pJerumque duro ; tu sapientium 
curas et arcanum iocoso 
consilium retegis Lyaeo ; 
tu spem reducis mentibus anxiis 
viresque et addis cornua pauperi, 

61 



DE VITA RUSTICA 

post te neque iratos trementi 

regum apices neque militum arma. 
te Liber et, si laeta aderit, Venus 
segnesque nodum solvere Gratiae 
vivaeque producent lucernae, 

dum rediens fugat astra Phoebus. 

54. EIUSDEM. 

INTEGER vitae scelerisque purus 
non eget Mauris iaculis neque arcu 
nec venenatis gravida sagittis, 

Fusce, pharetra, 
sive per Syrtis iter aestuosas, 
sive fracturus per inhospitalem 
Caucasum vel quae loca fabulosus 

lambit Hydaspes. 
namque me silva lupus in Sabina, 
dum meam canto Lalagen et ultra 
terminum curis vagor expeditis, 

fugit inermem. 
quale portentum neque militaris 
Daunias Jatis alit aesculetis, 
nec Iubae tellus generat, leonum 

arida nutrix. 
pone me, pigris ubi nulla campis 
arbor aestiva recreatur aura, 
quod latus mundi nebulae malusque 

Iuppiter urget ; 
pone sub curru nimium propinqui 
solis in terra domibus negata ; 
duJce ridentem Lalagen amabo, 

dulce loquentem. 
62 



DE VITA RUSTICA 
55 . TIBERIANL 

AMNIS ibat inter arva valle fusus frigida, 
luce ridens calculorum, flore pictus herbido. 
caerulas superne laurus et virecta myitea 
leniter motabat aura blandiente sibilo. 
subter autem molle gramen flore adulto creverat : 
tum croco solum rubebat et lucebat liliis 
et nemus fragrabat omne violarum de spiritu. 
inter ista dona veris gemmeasque gratias 
omnium regina odorum vel colorum Lucifer 
aureo flore eminebat cura Cypridis rosa. 
roscidum nemus rigebat inter uda gramina : 
fonte crebro murmurabant hinc et inde rivuli, 
quae fluenta labibunda guttis ibant lucidis. 
antra muscus et virentes intus hederae vinxerant. 
has per umbras omnis ales plus canora quam putes 
cantibus vernis strepebat et susurris duJcibus ; 
hic loquentis murmur amnis concinebat frondibus, 
quas meios vocalis aurae, musa zephyri, movei 
sic euntem per virecta pulcra odora et musica 
ales amnis aura lucus flos et umbra iuverat. 



5 6. VERGILII. 

EXTINCTUM Nymphae crudeli funere Daphnim 
flebant; vos coryli testes et flumina Nvmphis ; 
cum complexa sui corpus miserabile nati 
atque deos atque astra vocat crudelia mater. 
non ulli pastos illis egere diebus 
frigida, Daphni, boves ad flumina ; nulla nec amnera 
libavit quadrupes nec graminis attigit herbam. 

6? 



DE VITA RUSTICA 

Daphni, tuum Poenos etiam ingemuisse leones 
interitum montesque feri silvaeque locuntur. 
Daphnis et Armenias curru subiungere tigris 
instituit, Daphnis thiasos inducere Bacchi 
et foliis lentas intexere mollibus hastas. 
vitis ut arboribus decori est, ut vitibus uvae, 
ut gregibus tauri, segetes ut pinguibus arvis, 
tu decus omne tuis. postquam te fata tulerunt, 
ipsa Pales agros atque ipse reliquit Apollo. 
grandia saepe quibus mandavimus hordea sulcis, 
infelix lolium et steriles nascuntur avenae ; 
pro molJi viola, pro purpureo narcisso, 
carduos et spinis surgit paliurus acutis. 
spargite humum foliis, inducite fontibus umbras, 
pastores ; mandat fieri sibi talia Daphnis ; 
et tumulum facite, et tumulo superaddite carmen : 
* Daphnis ego in silvis, hinc usque ad sidera notus, 
formosi pecoris custos, formosior ipse.' 

57. CLA UDIANL 

FELIX, qui patriis aevum transegit in agris, 

ipsa domus puerum quem videt, ipsa senem : 
qui baculo nitens, in qua reptavit arena, 

unius numeret secula longa casae. 
illum non vario traxit fortuna tumultu, ' 

nec bibit ignotas mobilis hospes aquas. 
non freta mercator tremuit, non classica miles : 

non rauci lites pertulit ille fori. 
indocilis rerum, vicinae nescius urbis, 

adspectu fruitur liberiore poli. 
frugibus alternis, non consule, computat annum : 

autumnum pomis, ver sibi flore notat. 

64 



DE VITA RUSTICA 

idem condit ager soles idemque reducit, 

metiturque suo rusticus orbe diem ; 
ingentem meminit parvo qui germine quercum, 

aequaevumque videt consenuisse nemus : 
proxima cui nigris Verona remotior Indis, 

Benacumque putat litora rubra lacum ; 
sed tamen indomitae vires, firmisque lacertis 

aetas robustum tertia cernit avum. 
erret, et extremos alter scrutetur Iberos ; 

plus habet hic vitae, plus habet ille viae. 

S&. HORA TIL 

PERSICOS odi, puer, apparatus, 
displicent nexae philyra coronae, 
mitte sectari, rosa quo locorum 

sera moretur. 
simplici myrto nihil adlabores 
sedulus curo : neque te ministrum 
dedecet myrtus neque me sub arta 

vite bibentem. 

5p. EIUSDEM. 

QUID bellicosus Cantaber et Scythes, 
Hirpine Quincti, cogitet Hadria 
divisus obiecto, remittas 

quaerere, nec trepides in usum 
poscentis aevi pauca : fugit retro 
levis iuventas et decor, arida 
pellente lascivos amores 

canitie facilemque somnum. 
L6 6 5 



DE PEREGRINATIONE. 

non semper idem floribus est honor 
vernis neque uno luna rubens nitet 
voltu : quid aeternis minorem 
consiliis animum fatigas ? 
cur non sub alta vel platano vel hac 
pinu iacentes sic temere et rosa 
canos odorati capillos, 

dum licet, Assyriaque nardo 
potamus uncti ? dissipat Euhius 
curas edacis. quis puer ocius 
restinguet ardentis Falerni 
pocula praetereunte lympha ? 
quis devium scortum eliciet domo 
Lyden ? eburna, dic age, cum lyra 
maturet, incomptum Lacaenae 
more comas religata nodum. 



60. CA TULLL 

IAM ver egelidos refert tepores, 
iam caeli furor aequinoctialis 
iucundis Zephyri silescit auris. 
linquantur Phrygii, Catulle, campi 
Nicaeaeque ager uber aestuosae : 
ad claras Asiae volemus urbes. 
iam mens praetrepidans avet vagari, 
iam laeti studio pedes vigescunt. 
o dulces comitum valete coetus, 
longe quos simul a domo profectos 
diversae variae viae reportant. 
66 



DE PEREGRINATIONE. 
61. HORA TIL 

IAM veris comites, quae mare temperant, 
impellunt animae lintea Thraciae ; 
iam nec prata rigent, nec fluvii strepunt 

hiberna nive turgidi. 
nidum ponit, Ityn rlebiliter gemens, 
intelix avis et Cecropiae domus 
acternum opprobrium, quod male barbaras 

regum est ulta libidines. 
dicunt in tenero gramine pinguium 
custodes ovium carmina ristula, 
delectantque deum, cui pecus et nigri 

colles Arcadiae placent. 
adduxere sitim tempora, Vergili : 
sed pressum Calibus ducere Liberum 
si gestis, iuvenum nobilium cliens, 

nardo vina merebere. 
nardi parvus onyx eliciet cadum, 
qui nunc Sulpiciis accubat horreis, 
spes donare novas largus amaraque 

curarum eluere efHcax. 
ad quae si properas gaudia, cum tua 
velox merce veni : non ego te meis 
immunem meditor tinguere poculis, 

plena dives ut in domo. 
verum pone moras et studium lucri, 
nigrorumque memor, dum licet, ignium 
misce stultitiam consiliis brevem : 

dulce est desipere in loco. 



6? 



DE PEREGRINATIONE. 

62. INCERTI AUCTORIS. 

HEIA, viri, nostrum reboans echo sonet heia ! 
arbiter effusi late maris ore sereno 
placatum stravit pelagus posuitque procellam, 
edomitique vago sederunt pondere fluctus. 

heia, viri, nostrum reboans echo sonet heia ! 
annisu parili tremat ictibus acta carina. 
nunc dabit arridens pelago concordia caeli 
ventorum motu praegnanti currere velo. 

heia, viri, nostrum reboans echo sonet heia ! 
aequora prora secet delphinis aemula saltu 
atque gemat largum, promat seseque lacertis, 
pone trahens canum deducat et orbita sulcum. 

heia, viri, nostrum reboans echo sonet heia ! 
persultet Phorci chorus aequora : nos tamen heia. 
convulsum remis spumet mare : nos tamen heia. 
vocibus adsiduis litus resonet 'tamen heia.' 

63. HORA TIL 

IMPIOS parrae recinentis omen 
ducat et praegnas canis aut ab agro 
rava decurrens lupa Lanuvino 

fetaque volpes. 
rumpat et serpens iter institutum, 
si per obliquom similis sagittae 
terruit mannos. ego cui timebo 

providus auspex, 
antequam stantis repetat paludes 
imbrium divina avis imminentum, 



oscinem corvum prece suscitaoo 
solis ab ortu. 



68 



DE PEREGRINATIONE. 

sis licet felix, ubicumque mavis, 
et memor nostri, Galatea, vivas, 
teque nec laevos vetat ire picus 

nec vaga cornix. 
sed vides, quanto trepidet tumultu 
pronus Orion. ego quid sit ater 
Hadriae novi sinus et quid albus 

peccet Iapvx. 
hostium uxores puerique caecos 
sentiant motus orientis Austri et 
aequoris nigri fremitum et trementis 

verbere ripas. 
sic et Europe niveum doloso 
credidit tauro latus et scatentem 
beluis pontum mediasque fraudes 

palluit audax. 
nuper in pratis studiosa rlorum et 
debitae Nymphis opifex coronae, 
nocte sublustri nihil astra praeter 

vidit et undas. 
quae simul centum tetigit potentem 
oppidis Creten, * pater, o relictum 
filiae nomen pietasque ' dixit 

1 victa furore ! 
unde quo veni ? levis una mors est 
virginum culpae. vigilansne ploro 
turpe commissum, an vitiis carentem 

ludit imago 
vana, quae porta fugiens eburna 
somnium ducit : meliusne rluctus 
ire per longos fuit, an recentis 

carpere flores ? 
siquis infamem mihi nunc iuvencum 



69 



DE PEREGRINATIONE. 

dedat iratae, lacerare rerro et 
frangere enitar modo multum amati 

cornua monstri. 
impudens liqui patrios penates, 
impudens Orcum moror. o deorum 
siquis haec audis, utinam inter errem 

nuda leones ! 
antequam turpis macies decentis 
occupet malas teneraeque sucus 
defluat praedae, speciosa quaero 

pascere tigris. 
vilis Europe, pater urget absens, 
quid mori cessas ! potes hac ab orno 
pendulum zona bene te secuta 

laedere collum. 
sive te rupes et acuta leto 
saxa delectant, age te procellae 
crede veloci, nisi eriJe mavis 

carpere pensum 
regius sanguis dominaeque tradi 
barbarae paelex.' aderat querenti 
perfidum ridens Venus et remisso 

filius arcu. 
mox, ubi lusit satis, < abstineto ' 
dixit ' irarum calidaeque rixae, 
cum tibi invisus laceranda reddet 

cornua taurus. 
uxor invicti Iovis esse nescis : 
mitte singultus ; bene ferre magnam 
disce fortunam : tua sectus orbis 

nomina ducet.' 



70 



DE IOCIS. 
64. EIUSDEM. 

VITAS hinnuleo me similis, Chloe, 
quaerenti pavidam montibus aviis 
matrem non sine vano 
aurarum et siluae metu. 
nam seu mobilibus vepris inhorruit 
ad ventum foliis, seu virides rubum 
dimovere lacertae, 

et corde et genibus tremit. 
atqui non ego te, tigris ut aspera 
Gaetulusve leo, frangere persequor : 
tandem desine matrem 
tempestiva sequi viro. 

63. EIUSDEM. 

QUID fles, Asterie, quem tibi candidi 
primo restituent vere Favonii 
Thyna merce beatum, 
constantis iuvenem fidei 
Gygen ? ille Notis actus ad Oricum 
post insana Caprae sidera frigidas 
noctes non sine multis 
insomnis lacrimis agit. 
atqui soliicitae nuntius hospitae, 
suspirare Chloen et miseram tuis 
dicens ignibus uri, 

temptat mille vafer modis. 
ut Proetum mulier perfida credulum 
falsis impulerit criminibus nimis 
casto Bellerophontae 
maturare necem refert : 

71 



DE IOCIS. 

narrat paene datum Pelea Tartaro, 
Magnessam Hippolyten dum fugit abstinens ; 
et peccare docentis 

fallax historias monet ; 
frustra : nam scopulis surdior Icari 
voces audit adhuc integer. at tibi 
ne vicinus Enipeus 

plus iusto placeat cave ; 
quamvis non alius rlectere equom sciens 
aeque conspicitur gramine Martio, 
nec quisquam citus aeque 
Tusco denatat alveo ; 
prima nocte domum claude neque in vias 
sub cantu querulae despice tibiae, 
et te saepe vocanti 
duram difficilis mane. 

66. EIUSDEM. 

DONEC gratus eram tibi, 

nec quisquam potior brachia candidae 
cervici iuvenis dabat, 

Persarum vigui rege beatior. 
4 donec non alia magis 

arsisti, neque erat Lydia post Chloen, 
multi Lydia nominis 

Romana vigui clarior Ilia.' 
me nunc Thraessa Chloe regit, 

dulcis docta modos et citharae sciens, 
pro qua non metuam mori, 

si parcent animae fata superstiti. 
* me torret face mutua 

Thurini Calais filius Ornvti, 

72 



DE IOCIS. 

pro quo bis patiar mori, 

si parcent puero fata superstiti.' 
quid si prisca redit Venus 

diductosque iugo cogit aeneo, 
si flava excutitur Chloe 

reiectaeque patet ianua Lydiae ? 
* quamquam sidere pulcrior 

ille est, tu levior cortice et improbo 
iracundior Hadria, 

tecum vivere amem, tecum obeam libens. , 



67. CA TULLI. 

O COLONIA, quae cupis ponte ludere longo, 
et salire paratum habes, sed vereris inepta 
crura ponticuli axulis stantis in redivivis, 
ne supinus eat cavaque in palude recumbat ; 
sic tibi bonus ex tua pons libidine fiat, 
in quo vel Salisubsilis sacra suscipiantur : 
munus hoc mihi maximi da, Colonia, risus. 
quendam municipem meum de tuo volo ponte 
ire praecipitem in lutum per caputque pedesque, 
verum totius ut lacus putidaeque paludis 
lividissima maximeque est profunda vorago. 
insulsissimus est homo, nec sapit pueri instar 
bimuli tremula patris dormientis in ulna. 
quoi cum sit viridissimo nupta fiore puella 
(et puella tenellulo delicatior haedo, 
adservanda nigerrimis diligentius uvis), 
ludere hanc sinit ut lubet, nec pili facit uni, 
nec se sublevat ex sua parte, sed velut alnus 
in fossa Liguri iacet suppernata securi, 

73 



DE IOCIS. 

tantundem omnia sentiens quam si nulla sit usquam ; 

talis iste meus stupor nil videt, nihil audit, 

ipse qui sit, utrum sit an non sit, id quoque nescit. 

nunc eum volo de tuo ponte mittere pronum 

si pote stolidum repente excitare veternum 

et supinum animum in gravi derelinquere caeno, 

ferream ut soleam tenaci in vorasine mula. 



68. HORA TII. 

NE sit ancillae tibi amor pudori, 
Xanthia Phoceu : prius insolentem 
serva Briseis niveo colore 

movit Achillem ; 
movit Aiacem Telamone natum 
forma captivae dominum Tecmessae ; 
arsit Atrides medio in triumpho 

virgine rapta, 
barbarae postquam cecidere turmae 
Thessalo victore et ademptus Hector 
tradidit fessis leviora tolli 

Pergama Graiis. 
nescias, an te generum beati 
Phyllidis flavae decorent parentes ; 
regium certe genus et penatis 

maeret iniquos. 
crede non illam tibi de scelesta 
plebe delectam, neque sic fidelem, 
sic lucro aversam potuisse nasci 

matre pudenda. 
brachia et voltum teretisque suras 
integer laudo : fuge suspicari 

74 



DE DESIDERIO. 

cuius octavom trepidavit aetas 
claudere lustrum. 



69. CA TULLL 

PHASELLUS ille quem videtis, hospites, 

ait fuisse navium celerrimus, 

neque ullius natantis impetum trabis 

nequisse praeterire, sive palmulis 

opus foret volare sive linteo. 

et hoc negat minacis Hadriatici 

negare litus insulasve Cycladas 

Rhodumque nobilem horridamque Thraciam 

Propontida trucemve Ponticum sinum, 

ubi iste post phasellus antea fuit 

comata silva : nan Cytorio in iugo 

loquente saepe sibilum edidit coma. 

Amastri Pontica et Cytore buxifer, 

tibi haec fuisse et esse cognitissima 

ait phasellus : ultima ex origine 

tuo stetisse dicit in cacumine, 

tuo imbuisse palmulas in aequore, 

et mde tot per inpotentia freta 

erum tulisse, laeva sive dextera 

vocaret aura, sive utrumque Iuppiter 

simul secundus incidisset in pedem ; 

neque ulla vota litoralibus deis 

sibi esse facta, cum veniret a mari 

novissimo hunc ad usque limpidum lacum. 

sed haec prius fuere : nunc recondita 

senet quiete seque dedicat tibi, 

gemelie Castor et gemelle Castoris. 

75 



DE DESIDERIO. 
yo. HORA TIL 

SOLVITUR acris hiemps gratavice veris et Favoni, 

trahuntque siccas machinae carinas, 
ac neque iam stabulis gaudet pecus aut arator igni, 

nec prata canis albicant pruinis. 
iam Cytherea choros ducit Venus imminente luna, 

iunctaeque Nymphis Gratiae decentes 
alterno terram quatiunt pede, dum gravis Cyclopum 

Volcanus ardens visit officinas. 
nunc decet aut viridi nitidum caput impedire mvrto 

aut flore, terrae quem ferunt solutae ; 
nunc et in umbrosis Fauno decet immolare lucis, 

seu poscat agna sive malit haedo. 
pallida mors aequo pulsat pede pauperum tabernas 

regumque turris. o beate Sesti, 
vitae summa brevis spem nos vetat inchoare longam. 

iam te premet nox fabulaeque Manes 
et domus exilis Plutonia : quo simul mearis, 

nec regna vini sortiere talis, 
nec tenerum Lycidan mirabere, quo calet iuventus 

nunc omnis et mox virgines tepebunt. 

yi. EIUSDEM. 

DIFFUGERE nives, redeunt iam gramina campis 

arboribusque comae, 
mutat terra vices et decrescentia ripas 

rlumina praetereunt, 
Gratia cum Nymphis geminisque sororibus audet 

ducere nuda choros. 
immortalia ne speres, monet annus et almum 

quae rapit hora diem. 
76 



DE DESIDERIO. 

frigora mitescunt Zephyris, ver proterit aestas, 

interitura, simul 
pomifer autumnus fruges effuderit, et mox 

bruma recurrit iners. 
damna tamen celeres reparant caelestia lunae : 

nos, ubi decidimus, 
quo pius Aeneas, quo Tullus dives et Ancus, 

pulvis et umbra sumus. 
quis scit an adiciant hodiernae crastina summae 

tempora di superi ? 
cuncta manus avidas fugient heredis, amico 

quae dederis animo. 
cum semel occideris et de te splendida Minos 

fecerit arbitria, 
non, Torquate, genus, non te facundia, non te 

restituet pietas : 
infernis neque enim tenebris Diana pudicum 

liberat Hippolytum, 
nec Lethaea valet Theseus abrumpere caro 

vincula Pirithoo. 



72. EIUSDEM. 

NON semper imbres nubibus hispidos 
manant in agros aut mare Caspium 
vexant inaequales procellae 
usque, nec Armeniis in oris, 
amice Valgi, stat glacies iners 
menses per omnis aut Aquilonibus 
querceta Gargani laborant 
et foliis viduantur orni. 
tu semper urges flebilibus modis 

77 



DE DESIDERIO. 

Mysten ademptum, nec tibi Vespero 
surgente decedunt amores 
nec rapidum fugiente solem. 
at non ter aevo functus amabilem 
ploravit omnis Antilochum senex 
annos, nec inpubem parentes 
Troilon aut Phrygiae sorores 
flevere semper. desine mollium 
tandem querellarum, et potius nova 
cantemus Augusti tropaea 

Caesaris et rigidum Niphaten 
Medumque flumen gentibus additum 
victis minores volvere vertices, 
intraque praescriptum Gelonos 
exiguis equitare campis. 



7J. EIUSDEM. 

AEQUAM memento rebus in arduis 
servare mentem, non secus in bonis 
ab insolenti temperatam 
laetitia, moriture Delli, 
seu maestus omni tempore vixeris, 
seu te in remoto gramine per dies 
festos reclinatum bearis 
interiore nota Falerni. 
quo pinus ingens albaque populus 
umbram hospitalem consociare amant 
ramis ? quid obliquo laborat 
lympha fugax trepidare rivo ? 
huc vina et unguenta et nimium brevis 
flores amoenae ferre iube rosae, 
78 



DE DESIDERIO. 

dum res et aetas et sororum 
fila trium patiuntur atra. 
cedes coemptis saltibus et domo 
villaque, flavos quam Tiberis lavit, 
cedes, et extructis in altum 
divitiis potietur heres. 
divesne prisco natus ab Inacho, 
nil interest, an pauper et infima 
de gente sub divo moreris, 
victima nil miserantis Orci : 
omnes eodem cogimur, omnium 
versatur urna serius ocius 

sors exitura et nos in aeternum 
exiJium inpositura cumbae. 

74. EIUSDEM. 

QUIS desiderio sit pudor aut modus 
tam cari capitis ? praecipe lugubris 
cantus, Melpomene, cui liquidam pater 

vocem cum cithara dedit. 
ergo Quintilium perpetuus sopor 
urget ? cui Pudor et Iustitiae soror, 
incorrupta Fides, nudaque Veritas 

quando ullum inveniet parem ? 
multis ille bonis flebilis occidit, 
nulli flebilior quam tibi, Vergili. 
tu frustra pius, heu, non ita creditum 

poscis Quintilium deos. 
quid si Threicio blandius Orpheo 
auditam moderere arboribus fidem, 
num vanae redeat sanguis imagini, 

quam virga semel horrida 

79 



DE DESIDERIO 

non lenis precibus fata recludere 
nigro compulerit Mercurius gregi ? 
durum : sed levius fit patientia 
quicquid corrigere est nefas. 



7j. CA TULLL 

ETSI me adsiduo confectum cura dolore 

sevocat a doctis, Hortale, virginibus, 
nec potis est dulcis Musarum expromere fetus 

mens animi, tantis fluctuat ipsa malis — - 
namque mei nuper Lethaeo gurgite fratris 

pallidulum manans adluit unda pedem, 
Troia Rhoeteo quem subter litore tellus 

ereptum nostris obterit ex oculis. 
Kunquam ego te primae mihi ademptum in flore iuventae, 

nunquam ego te, vita frater amabilior, 
aspiciam posthac. at certe semper amabo, 

semper maesta tua carmina morte canam, 
qualia sub densis ramorum concinit umbris 

Daulias absumpti fata gemens Ityli — 
sed tamen in tantis maeroribus, Hortale, mitto 

haec expressa tibi carmina Battiadae, 
ne tua dicta vagis nequiquam credita ventis 

effluxisse meo forte putes animo, 
ut missum sponsi furtivo munere malum 

procurrit casto virginis e gremio, 
quod miserae oblitae molli sub veste locatum, 

dum adventu matris prosilit, excutitur : 
atque illud prono praeceps agitur decursu, 

huic manat tristi conscius ore rubor. 
80 



DE DESIDERIO. 

76. EIUSDEM. 

LUGETE, o Veneres Cupidinesque, 
et quantumst hominum venustiorum. 
passer mortuos est meae puellae, 
passer, deliciae meae puelJae, 
quem plus illa oculis suis amabat. 
nam mellitus erat suamque norat 
ipsam tam bene quam puella matrem ; 
nec sese a gremio illius movebat, 
sed circumsiliens modo huc modo illuc 
ad solam dominam usque pipilabat : 
qui nunc it per iter tenebricosum 
illuc, unde negant redire quemquam. 
at vobis male sit, malae tenebrae 
Orci, quae omnia beJJa devoratis : 
tam bellum mihi passerem abstulistis. 
vae factum maJe ! vae miselle passer ! 
tua nunc opera meae pueJJae 
flendo turgiduJi rubent ocelJi. 

77. STATIL 

CRIMINE quo merui, iuvenis placidissime divom, 
quove errore miser, donis ut solus egerem, 
Somne, tuis ? tacet omne pecus volucresque feraeque 
et simuJant fessos curvata cacumina somnos, 
nec trucibus fluviis idem sonus ; occidit horror 
aequoris, et terris maria acclinata quiescunt. 
septima iam rediens Phoebe mihi respicit aegras 
stare genas ; totidem Oetaeae Paphiaeque renident 
lampades et totiens nostros Tithonia questus 
L 7 81 



DE DESIDERIO. 

praeterit et gelido spargit miserata rlagello. 
unde ego surRciam ? non sunt mihi lumina mille, 
quae sacer alterna tantum statione tenebat 
Argus et haud umquam vigilabat corpore toto. 
at nunc heu aliquis longa sub nocte puellae 
brachia nexa tenens ultro te, Somne, repellit. 
inde veni : nec te totas infundere pennas 
luminibus compello meis ; hoc turba precetur 
Jaetior : extremo me tange cacumine virgae, 
sufficit, aut leviter suspenso poplite transi. 

78. CA TULLL 

PAENE insularum, Sirmio, insularumque 
ocelle, quascumque in liquentibus stagnis 
marique vasto fert uterque Neptunus, 
quam te libenter quamque laetus inviso, 
vix mi ipse credens Thyniam atque Bithynos 
liquisse campos et videre te in tuto. 
o, quid solutis est beatius curis, 
cum mens onus reponit, ac peregrino 
labore fessi venimus larem ad nostrum 
desideratoque acquiescimus lecto! 
hoc est, quod unumst pro laboribus tantis. 
salve, o venusta Sirmio, atque ero gaude : 
gaudete vosque, o liquidae lacus undae ; 
ridete, quidquid est domi cachinnorum 



7p. SENECAE. 

VERUM est, an timidos fabula decipit, 
umbras corporibus vivere conditis : 
82 



DE DESIDERIO 

cum coniunx oculis inposuit manum 

supremusque dies solibus obstitit 

et tristis cineres urna coercuit ? 

non prodest animam tradere funeri, 

sed restat miseris vivere longius ? 

an toti morimur nullaque pars manet 

nostri, cum profugo spiritus halitu 

inmixtus nebulis cessit in aera 

et nudum tetigit subdita fax latus ? 

post mortem nihil est, ipsaque mors nihil, 

velocis spatii meta novissima. 

spem ponant avidi, solliciti metum. 

quaeris quo iaceas post obitum loco ? 

quo non nata iacent. Taenara et aspero 

regnum sub domino limen et obsidens 

custos non facili Cerberus ostio 

rumores vacui verbaque inania 

et par sollicito fabula somnio. 



80. CA TULLL 

MULTAS per gentes et multa per aequora vectus 

advenio has miseras, frater, ad inferias, 
ut te postremo donarem munere mortis 

et mutam nequiquam adloquerer cinerem, 
quandoquidem fortuna mihi tete abstulit ipsum, 

heu miser indigne frater adempte mihi. 
nunc tamen interea haec prisco quae more parentum 

tradita sunt tristes munera ad inferias, 
accipe fraterno muJtum manantia fletu, 

atque in perpetuom, frater, ave atque vale. 

83 



DE ITINERIBUS. 
Si. HORA TII. 

SIC te diva potens Cypri, 

sic fratres Helenae, lucida sidera, 
ventorumque regat pater 

obstrictis aliis praeter Iapyga, 
navis, quae tibi creditum 

debes Vergilium, finibus Atticis 
reddas incolumem precor 

et serves animae dimidium meae. 
illi robur et aes triplex 

circa pectus erat, qui fragilem truci 
commisit pelago ratem 

primus, nec timuit praecipitem Africum 
decertantem Aquilonibus 

nec tristis Hyadas nec rabiem Noti, 
quo non arbiter Hadriae 

maior, tollere seu ponere volt freta. 
quem mortis timuit gradum, 

qui siccis oculis monstra natantia, 
qui vidit mare turbidum et 

infamis scopulos Acroceraunia ? 
nequiquam deus abscidit 

prudens Oceano dissociabili 
terras, si tamen impiae 

non tangenda rates transiliunt vada. 
audax omnia perpeti 

gens humana ruit per vetitum nefas : 
audax Iapeti genus 

ignem fraude mala gentibus intulit ; 
post ignem aetheria domo 

subductum macies et nova febrium 
terris incubuit cohors 
84 



DE ITINERIBUS. 

semotique prius tarda necessitas 
leti corripuit gradum. 

expertus vacuom Daedalus aera 
pinnis non homini datis ; 

perrupit Acheronta Herculeus labor. 
nil mortalibus arduist ; 

caelum ipsum petimus stultitia neque 
per nostrum patimur scelus 

iracunda Iovem ponere fulmina. 



82. SENECAE. 

AUDAX nimium qui freta primus 
rate tam fragili perfida rupit, 
terrasque suas post terga videns 
animam levibus credidit auris 
dubioque secans aequora cursu 
potuit tenui fidere ligno. 
inter vitae mortisque vias 
nimium gracili limite ducto. 
candida nostri saecula patres 
videre procul fraude remota. 
sua quisque piger litora tangens 
patrioque senex factus in arvo 
parvo dives, nisi quas tulerat 
natale solum, non norat opes. 
nondum quisquam sidera norat 
stellisque quibus pingitur aether 
non erat usus, nondum pluvias 
Hyadas poterat vitare ratis. 
non Oleniae lumina caprae 
nec quae sequitur flectitque senex 

85 



DE ITINERTBUS. 

Attica tardus plaustra Bootes, 
nondum Boreas, nondum Zephyrus 
nomen habebant. 
ausus Tiphys pandere vasto 
carbasa ponto legesque novas 
scribere ventis. 
bene dissaepti foedera mundi 
traxit in unum Thessala pinus 
iussitque pati verbera pontum 
partemque metus fieri nostri 
mare sepositum. 

nunc iam cessit pontus et omnes 
patitur leges. non Palladia 
conpacta manu regum referens 
inclita remos quaeritur Argo. 
quaelibet altum cumba pererrat. 
terminus omnis motus et urbes 
muros terra posuere nova : 
nil qua fuerat sede reliquit 
pervius orbis. 

Indus gelidum potat Araxen, 
Albin Persae Rhenumque bibunt. 
venient annis saccula seris 
quibus Oceanus vincula rerum 
laxet et ingens pateat tellus 
Tethysque novos detegat orbes 
nec sit terris ultima Thule. 



Sj. HORA TIL 

L AUDABUNT alii claram Rhodon aut Mytilenen 
aut Ephesum bimarisve Corinthi 
86 



DE ITINERIBUS. 

moenia vel Baccho Thebas vel Apolline Delphos 

insignis aut Thessala Tempe ; 
sunt quibus unum opus est intactae Palladis urbem 

carmine perpetuo celebrare et 
undique decerptam fronti praeponere olivam ; 

plurimus in lunonis honorem 
aptum dicet equis Argos ditisque Mycenas: 

me nec tam patiens Lacedaemon 
nec tam Larisae percussit campus opimae, 

quam domus Albuneae resonantis 
et praeceps Anio ac Tiburni lucus et uda 

mobilibus pomaria rivis. 
albus ut obscuro deterget nubila caelo 

saepe Notus neque parturit imbris 
perpetuos, sic tu sapiens finire memento 

tristitiam vitaeque labores 
molli, Plance, mero, seu te fulgentia signis 

castra tenent seu densa tenebit 
Tiburis umbra tui. Teucer Salamina patremque 

cum fugeret, tamen uda Lyaeo 
tempora populea fertur vinxisse corona, 

sic tristis affatus amicos : 
* quo nos cumque feret melior fortuna parente, 

ibimus, o socii comitesque. 
nil desperandum Teucro duce et auspice Teucro ; 

certus enim promisit Apollo 
ambiguam tellure nova Salamina futuram. 

o fortes peioraque passi 
mecum saepe viri, nunc vino pellite curas: 

cras ingens iterabimus aequor.' 



87 



DE VITA DIRIGENDA 

84. EIUSDEM. 

VIDES ut alta stet nive candidum 
Soracte, nec iam sustineant onus 
silvae laborantes geluque 
flumina constiterint acuto ? 
dissolve frigus Jigna super foco 
large reponens atque benignius 
deprome quadrimum Sabina, 
o thaliarche, merum diota. 
permitte divis cetera, qui simul 
stravere ventos aequore fervido 
deproeliantis, nec cupressi 
nec veteres agitantur orni. 
quid sit futurum cras, fuge quaerere, et 
quem fors dierum cumque dabit, lucro 
appone, nec dulcis amores 

sperne puer neque tu choreas, 
donec virenti canities abest 
morosa. nunc et campus et areae 
lenesque sub noctem susurri 
composita repetantur hora, 
nunc et latentis proditor intimo 
gratus puellae risus ab angulo 
pignusque dereptum lacertis 
aut digito male pertinaci. 

85. EIUSDEM. 

AELI vetusto nobilis ab Lamo, 
(quando et priores hinc Lamias ferunt 
denominatos et nepotum 

per memores genus omne fastos 
88 



DE VITA DIRIGENDA 

auctore ab illo ducit originem, 
qui Formiarum moenia dicitur 
princeps et innantem Maiicae 
litoribus tenuisse Lirim 
late tyrannus) cras foliis nemus 
multis et alga Jitus inutili 
demissa tempestas ab Euro 
sternet, aquae nisi fallit augur 
annosa cornix. dum potes, aridum 
compone lignum: cras Genium mero 
curabis et porco bimenstri 
cum famulis operum solutis. 



86. BOETHIL 

FELIX qui potuit boni 
fontem visere lucidum : 
felix qui potuit gravis 
terrae solvere vincula. 
quondam funera coniugis 
vates Threicius gemens, 
postquam flebilibus modis 
silvas currere, mobiles 
amnes stare coegerat, 
cum flagrantior intima 
fervor pectoris ureret, 
nec qui cuncta subegerant, 
mulcerent dominum modi, 
immites Superos querens, 
infernas adiit domos. 
illic blanda sonantibus 
chordis carmina temperans, 



89 



DE VITA DIRIGENDA. 

quicquid praecipuis deae 
matris fontibus hauserat, 
quod luctus dabat impotens, 
quod luctum geminans amor, 
deflet, Taenara commoveno, 
et dulci veniam prece 
umbrarum dominos rogat. 
tandem, * vincimur,' arbiter 
umbrarum miserans ait : 
1 donemus comitem viro 
emptam carmine coniugem ; 
sed lex dona coerceat, 
ne, dum Tartara liquerit 
fas sit lumina flectere.' 
quis legem det amantibus ? 
major lex amor est sibi. 
heu, noctis prope terminos 
Orpheus Eurydicen suam 
vidit, perdidit, occidit. 
vos haec fabula respicit, 
quicumque in superum diem 
mentem ducere quaeritis. 
nam qui Tartareum in specus 
victus lumina flexerit, 
quicquid praecipuom trahit 
perdit, dum videt Inferos. 



87. HORA TIL 

TU ne quaesieris (scire nefas) quem mihi, quem tibi 
finem di dederint, Leuconoe, nec Babylonios 
temptaris numeros. ut melius, quicquid erit, pati, 
90 



DE VITA DIRIGENDA. 

seu pluris hiemes seu tribuit Iuppiter ultirmm, 
quae nunc oppositis debilitat pumicibus mare 
Tyrrhenum. sapias, vina liques et spatio brevi 
spem longam reseces ; dum loquimur, fugerit inviJa 
aetas : carpe diem, quam minimum credula postero. 



88. EIUSDEM 

XOLIS longa ferae bella Numantiae, 
nec durum Hannibalem nec Siculum mare 
Poeno purpureum sanguine mollibus 

aptari citharae modis, 
nec saevos Lapithas et nimium mero 
Hvlaeum domitosque Herculea manu 
Telluris iuvenes, unde periculum 

fulaens contremuit domus 
Saturni veteris : tuque pedestribus 
dices historiis proelia Caesaris, 
Maecenas, melius ductaque per vias 

regum colla minacium. 
me dulcis dominae Musa Licyroc 
cantus, me voluit dicere lucidum 
fulgentis oculos et bene mutuis 

fidum pectus amoribus, 
quam nec ferre pedem dedecuit choris 
nec certare ioco nec dare brachia 
ludentem nitidis virainibus sacro 

Dianae celebris die. 
num tu quae tenuit dives Achaemenes 
aut pinguis Phrygiae Mvgdonias opes 
permutare velis crine Licvmniae, 

plenas aut Arabum domos, 

91 



DE VITA DIRIGENDA. 

cum flagrantia detorquet ad oscula 
cervicem aut facili saevitia negat 
quae poscente magis gaudeat eripi, 
interdum rapere occupet ? 



Sp. SENECAE. 

REGEM non faciunt opes, 
non vestis Tyriae color, 
non frontis nota regiae, 
non auro nitidae fores : 
non quicquid fodit Occidens 
aut unda Tagus aurea 
claro devehit alveo, 
non quicquid Libycis terit 
fervens area messibus. 
rex est qui posuit metus 
et diri mala pectoris, 
quem non ambitio inpotens 
et numquam stabilis favor 
volgi praecipitis movet. 
qui tuto positus loco 
infra se videt omnia 
occunitque stio libens 
fato nec queritur mori. 
stet quicumque volet potens 
aulae culmine lubrico : 
me dulcis saturet quies ; 
obscuro positus loco 
leni perfruar otio ; 
nullis nota Quiritibus 
aetas per tacitum fluat. 
92 



DE MORTALITATE. 

sic cum transierint mei 
nullo cum strepitu dies, 
plebeius moriar senex. 
illi mors gravis incubat, 
qui notus nimis omnibus, 
ignotus moritur sibi. 

po. HORA TIL 

SEPTIMI, Gadis aditure mecum et 
Cantabrum indoctum iuga ferre nostra et 
barbaras Syrtis, ubi Maura semper 

aestuat unda : 
Tibur Argeo positum colono 
sit meae sedes utinam senectae, 
sit modus lasso maris et viarum 

militiaeque. 
unde si Parcae prohibent iniquae, 
dulce pellitis ovibus Galaesi 
flumen et regnata petam Laconi 

rura Phalantho. 
ille terrarum mihi praeter omnis 
angulus ridet, ubi non Hymetto 
mella decedunt viridique certat 

baca Venafro, 
ver ubi longum tepidasque praebet 
Iuppiter brumas et amicus Aulon 
fertili Baccho minimum Falernis 

invidet uvis. 
ille te mecum locus et beatae 
postulant arces, ibi tu calentem 
debita sparges lacrima favillam 

vatis amici. 

93 



DE MORTALITATE. 
<?/. EIUSDEM. 

ILLE et nefasto te posuit die, 
quicumque primum et sacrilega manu 
produxit, arbos, in nepotum 

perniciem opprobriumque pagi ; 
illum et parentis crediderim sui 
fregisse cervicem et penetralia 
sparsisse nocturno cruore 

hospitis ; ille venena Colcha 
et quicquid usquam concipitur nefas 
tractavit, agro qui statuit meo 
te, tristt; lignum, te caducum 
in domini caput inmerentis. 
quid quisque vitet, numquam homini satis 
cautum est in horas. navita Bosporum 
Poenus perhorrescit neque ultra 
caeca timet aliunde fata, 
miles sagittas et celerem fugam 
Parthi, catenas Parthus et Italum 
robur ; sed inprovisa leti 
vis rapuit rapietque gentis. 
quam paene furvae regna Proserpinae 
et iudicantem vidimus Aeacum 
sedesque discriptas piorum et 
Aeoliis fidibus querentem 
Sappho puellis de popularibus 
et te sonantem plenius aureo, 
Alcaee, plectro dura navis, 
dura fugae mala, dura belli. 
utrumque sacro digna silentio 
mirantur umbrae dicere ; sed magis 
pugnas et exactos tyrannos 

94 



DE MORTALITATE. 

densum humeris bibit aure volgus. 
quid mirum, ubi illis carminibus stupens 
demittit atras belua centiceps 
auris et intorti capillis 

Eumenidum recreantur angues ? 
quin et Prometheus et Pelopis parens 
dulci laborem decipitur sono 
nec curat Orion leones 

aut timidos agitare lyncas. 



9 2. EIUSDEM. 

RECTIUS vives, Licini, neque altum 
semper urgendo neque, dum procellas 
cautus horrescis, nimium premendo 

iitus iniquom. 
auream quisquis mediocritatem 
diligit, tutus caret obsoleti 
sordibus tecti, caret invidenda 

sobrius aula. 
saepius ventis agitatur ingens 
pinus et celsae graviore casu 
decidunt turres feriuntque summos 

fulgura montis. 
sperat infestis, metuit secundis 
alteram sortem bene praeparatum 
pectus. informis hiemes reducit 

Iuppiter, idem 
summovet. non, si male nunc, et olim 
sic erit: quondam cithara tacentem 
suscitat musam neque semper arcum 

tendit Apollo. 

95 



DE MORTALITATE 

rebus angustis animosus atque 
fortis appare ; sapienter idem 
contrahes vento nimium secundo 
turgida vela. 



pj. EIUSDEM. 

EHEU, fugaces, Postume, Postume, 
labuntur anni, nec pietas moram 
rugis et instanti senectae 
adferet indomitaeque morti ; 
non, si trecenis, quotquot eunt dies, 
amice, places inlacrimabilem 
Plutona tauris, qui ter amplum 
Geryonen Tityonque tristi 
compescit unda, scilicet omnibus, 
quicumque terrae munere vescimur, 
enaviganda, sive reges 

sive inopes erimus coloni. 
frustra cruento Marte carebimus 
fractisque rauci fluctibus Hadriae, 
frustra per autumnos nocentem 
corporibus metuemus Austrum. 
visendus ater flumine languido 
Cocytos errans et Danai genus 
infame damnatusque longi 
Sisyphus Aeolides laboris. 
linquenda tellus et domus et placens 
uxor, neque harum, quas colis, arborum 
te praeter invisas cupressos 

ulla brevem dominum sequetur 
absumet heres Caecuba dignior 

96 



DE MORTALITATE. 

servata centum clavibus et mero 
tinguet pavimentum superbo, 
pontificum potiore cenis. 



94. EIUSDEM. 

OTIUM divos rogat in patenti 
prensus Aegaeo, simul atra nubes 
condidit lunam neque certa fulgent 

sidera nautis ; 
otium bello furiosa Thrace, 
otium Medi pharetra decori, 
Grosphe, non gemmis neque purpura ve- 

nale neque auro. 
non enim gazae neque consularis 
summovet lictor miseros tumultus 
mentis et curas laqueata circum 

tecta volantis. 
vivitur parvo bene, cui paternum 
splendet in mensa tenui salinum, 
nec levis somnos timor aut cupido 

sordidus aufert. 
quid brevi fortes iaculamur aevo 
multa ? quid terras alio calentis 
sole mutamus ? patriae quis exul 

se quoque fugit ? 
scandit aeratas vitiosa navis 
cura nec turmas equitum relinquit, 
ocior cervis et agente nimbos 

ocior Euro. 
laetus in praesens animus quod ultrast 
oderit curare et amara lento 
L 8 97 



DE SORTE HUMANA. 

temperet risu : nihil est ab omni 

parte beatum. 
abstulit clarum cita mors Achillem, 
longa Tithonum minuit senectus, 
et mihi forsan tibi quod negarit 

porriget hora. 
te greges centum Siculaeque circum 
mugiunt vaccae, tibi tollit hinnitum 
apta quadrigis equa, te bis Afro 

murice tinctae 
vestiunt lanae: mihi parva rura et 
spiritum Graiae tenuem Camenae 
Parca non mendax dedit et malignum 

spernere volgus. 



95- EIUSDEM. 

NE forte credas interitura, quae 
longe sonantem natus ad Aufidum 
non ante volgatas per artis 

verba loquor socianda chordis, 
non, si priores Maeonius tenet 
sedes Homerus, Pindaricae latent 
Ceaeque et Alcaei minaces 

Stesichorique graves Camenae ; 
nec siquid olim lusit Anacreon 
delevit aetas ; spirat adhuc amor 
vivuntque commissi calores 
Aeoliae fidibus puellae. 
non sola comptos arsit adulteri 
crines et aurum vestibus inlitum 
mirata regalisque cultus 
98 



DE SORTE HUMANA. 

et comites Helene Lacaena; 
primusve Teucer tela Cydonio 
direxit arcu ; non semel Uios 
vexata : non pugnavit ingens 
Idomeneus Sthenelusve solus 
dicenda Musis proelia ; non ferox 
Hector vel acer Deiphobus gravis 
excepit ictus pro pudicis 

coniugibus puerisque primus. 
vixere fortes ante Agamemnona 
multi ; sed omnes inlacrimabiles 
urgentur ignotique longa 

nocte, carent quia vate sacro. 
paulum sepultae distat inertiae 
celata virtus. non ego te meis 
chartis inornatum sileri 
totve tuos patiar labores 
impune, Lolli, carpere Jividas 
obliviones : est animus tibi 
rerumque prudens et secundis 
temporibus dubiisque rectus, 
vindex avarae fraudis et abstinens 
ducentis ad se cuncta pecuniae, 
consulque non unius anni, 

sed quotiens bonus atque fidu3 
iudex honestum praetulit utili, 
reiecit alto dona nocentium 
voltu, per obstantis catervas 
explicuit sua victor arma. 
non possidentem multa vocaveris 
recte beatum ; rectius occupat 
nomen beati, qui deorum 
muneribus sapienter uti 

L8 1 99 



DE SORTE HUMANA. 

duramque callet pauperiem pati 
peiusque leto flagitium timet, 
non ille pro caris amicis 
aut patria timidus perire. 

96. BOETHIL 

CUM polo Phoebus roseis quadrigis 

lucem spargere coeperit, 
pallet albentes hebetata vultus 

flammis stella prementibus. 
cum nemus flatu Zephyri tepentis 

vernis inrubuit rosis, 
spiret insanum nebulosus Auster, 

iam spinis abeat decus. 
saepe tranquillo radiat sereno 

inmotis mare fluctibus : 
saepe ferventes Aquilo procellas 

verso concitat aequore. 
rara si constat sua forma mundo, 

si tantas variat vices, 
crede fortunis hominum caducis, 

donis crede fugacibus. 
constat, aeterna positumque lege est, 

ut constet genitum nihil. 



97. HORA TIL 

ODI profanum volgus et arceo : 
favete linguis ; carmina non prius 
audita Musarum sacerdos 
vinunibus puerisque canto. 
100 



DE SORTE HUMANA. 

regum timendorum in proprios greges, 
reges in ipsos imperium est Iovi% 
clari Giganteo triumpho, 
cuncta supercilio moventis. 
est ut viro vir latius ordinet 
arbusta sulcis, hic generosior 
descendat in campum petitor, 
moribus hic meliorque fama 
contendat, illi turba clientium 
sit maior : aequa lege necessitas 
sortitur insignis et imos ; 

omne capax movet urna nomen. 
destrictus ensis cui super impia 
cervice pendet, non Siculae dapes 
dulcem elaborabunt saporem, 
non avium citharaeque cantus 
somnum reducent : somnus agrestium 
lenis virorum non humilis domos 
fastidit umbrosamque ripam, 
non Zephvris agitata tempe. 
desiderantem quod satis est neque 
tumultuosum sollicitat mare, 
nec saevos Arcturi cadentis 
impetus aut orientis Haedi, 
non verberatae grandine vineae 
fundusque mendax, arbore nunc aquas 
culpante, nunc torrentia agros 
sidera, nunc hiemes iniquas. 
contracta pisces aequora sentiunt 
iactis in altum molibus : huc frequens 
caementa demittit redemptor 
cum famulis dominusque terrae 
fastidiosus ; sed timor et minae 

IOI 



DE SORTE HUMANA. 

scandunt eodem quo dominus, neque 
decedit aerata triremi et 

post equitem sedet atra cura. 
quodsi dolentem nec Phrygius lapis 
nec purpurarum sidere clarior 
delenit usus nec Falerna 

vitis Achaemeniumque costum, 
cur invidendis postibus et novo 
sublime ritu moliar atrium ? 
cur valle permutem Sabina 
divitias operosiores ? 



98. EIUSDEM. 

TYRRHENA regum progenies, tibi 
non ante verso lene merum cado 
cum flore, Maecenas, rosarum et 
pressa tuis balanus capillis 
iam dudum apud mest : eripe te morae, 
ne semper udum Tibur et Aefulae 
declive contempleris arvom et 
Telegoni iuga parricidae ; 
fastidiosam desere copiam et 
molem propinquam nubibus arduis ; 
omitte mirari beatae 

fumum et opes strepitumque Romae. 
plerumque gratae divitibus vices 
mundaeque parvo sub lare pauperum 
cenae sine aulaeis et ostro 

sollicitam explicuere frontem. 
iam clarus occultum Andromedae pater 
ostendit ignem, iam Procyon furit 
102 



DE SORTE HUMANA. 

et stella vesani Leonis, 
sole dies referente siccos ; 
iam pastor umbras cum grege languido 
rivomque fessus quaerit et horridi 
dumeta Silvani, caretque 
ripa vagis taciturna ventis. 
tu civitatem quis deceat status 
curas et urbi sollicitus times 
quid Seres et regnata Cyro 

Bactra parent Tanaisque discors 
prudens futuri temporis exitum 
caliginosa nocte premit deus 
ridetque, si mortalis ultra 

fas trepidat. quod adest mcmento 
componere aequos ; cetera fluminis 
ritu feruntur, nunc medio alveo 
cum pace delabentis Etruscum 
in mare, nunc lapides adesos 
stirpisque raptas et pecus et domos 
volventis una, non sine montium 
clamore vicinaeque silvae, 
cum fera diluvies quietos 
inritat amnis. ille potens sui 
laetusque deget, cui licet in diem 
dixisse * vixi : cras vel atra 
nube polum pater occupato, 
vel sole puro ; non tamen inritum, 
quodcumque retrost, efficiet neque 
difHnget infectumque reddet 

quod fugiens semel hora vexit.' 
Fortuna saevo laeta negotio et 
ludum insolentem ludere pertinax 
transmutat incertos honores, 

103 



DE SUMMA RERUM. 

nunc mihi, nunc alii benigna. 
laudo manentem ; si celeris quatit 
pinnas, resigno quae dedit et mea 
virtute me involvo probamque 
pauperiem sine dote quaero. 
non est meum, si mugiat Africis 
malus procellis, ad miseras preces 
decurrere et votis pacisci, 

ne Cypriae Tyriaeque merces 
addant avaro divitias mari : 
tunc me biremis praesidio scaphae 
tutum per Aegaeos tumultus 
aura feret geminusque Pollux. 



gg. BOETHIL 

QUOD mundus stabili fide 
concordes variat vices ; 
quod pugnantia semina 
foedus perpetuom tenent ; 
quod Phoebus roseum diem 
curru provehit aureo, 
ut quas duxerit Hesperus 
Phoebe noctibus imperet, 
ut rluctus avidum mare 
certo fine coerceat, 
ne terris liceat vagis 
latos tundere terminos ; 
hanc rerum seriem ligat, 
terras ac pelagus regens, 
et caelo imperitans amor. 
hic si frena remiseiit, 
104 



DE SUMMA RERUM. 

quicquid nunc amat invicem, 
bellum continuo geret ; 
et quam nunc socia fide 
pulcris motibus incitant, 
certent solvere machinam. 
hic sancto populos quoque 
iunctos foedere continet : 
hic et coniuoii sacrum 

o 

castis nectit amoribus : 
hic fidis etiam sua 
dictat iura sodalibus. 
o felix hominum genus, 
si vestros animos amor, 
quo caelum regitur, regat ! 



ioo. SENECAE. 

OMNIA tempus edax depascitur, omnia carpit, 

omnia sede movet, nil sinit esse diu. 
flumina deficiunt, profugum mare litora siccant, 

subsidunt montes et iuga celsa ruunt. 
quid tam parva loquor ? moles pulcerrima caeli 

ardebit rlammis tota repente suis. 
omnia mors poscit. lex est, non poena, perire : 

hic aliquo mundus tempore nuilus erit. 



FINIS. 



105 





c 




•t-i 




•P 


3* 




K 


tA 


^ 




M 


© 


00 


<— 




•*J 




c 




•H 




^-^ 




rH 




cti 




o 




•H 




^ H 




• >i 




H 




E^ 




G 




O 02 




^ E 




© 




E O 




5 Ph 




<H 




rH ^ 




rH © 




•H © 




^ r^ 




C 'd 




x © 




O H 




»-3 'd 




- p © 




r+ & W 




•H 




c © d 
J* ^J w 




Otn f! 




£ ^ 




^ 




to 




o - 




• fH 




3 S 



Onivcniiy of Toronto 
Library 



DO NOT 

REMOVE 

THE 

CARD 

FROM 

THIS 

POCKET 



Acme Library Card Pocket 

Under Pat. "Ref. Index Flle" 

Made by LIBRARY BUREAU